01 đề tài chữa lỗi kiểu bài nghị luận xã hội cho học sinh giỏi

Mục đích của đề tài Với mục tiêu nghiên cứu, chia sẻ những kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi ở kiểu bài nghị luận xã hội cho học sinh giỏi Văn và chia sẻ một số tư liệu hữu ích phục

1

TRƯỜNG THPT …

MÃ CHUYÊN ĐỀ: VAN_01

Chuyên đề CHỮA LỖI TRONG BÀI VĂN NGHỊ LUẬN

XÃ HỘI CHO HỌC SINH GIỎI

Giáo viên: … Trường THPT …

II Chữa lỗi thường gặp ở kiểu bài NLXH cho học sinh giỏi 6

1 Lỗi giải thích còn mơ hồ, xác định sai/ chưa trúng vấn đề 7

2 Lỗi không thiết lập được luận điểm đầy đủ, phù hợp 11

3 Lỗi lí lẽ sơ sài, không có sức thuyết phục 15

III Một số phương pháp rèn kĩ năng NLXH cho học sinh giỏi Văn 35

3 Chú trọng khâu chấm chữa bài, chấm tay đôi với học sinh 37

IV Giới thiệu một số dàn ý và bài viết tham khảo 37

2 Nghị luận xã hội là dạng đề quen thuộc mà các học sinh thường xuyên tiếp xúc và thực hành Tuy nhiên trong thực tế, học sinh vẫn thường mắc rất nhiều lỗi ở các cấp độ khác nhau về tư duy và kĩ năng Khắc phục những lỗi cơ bản đó cho học sinh là vấn đề có tính chất tiên quyết đối với một giáo viên ôn luyện

Đề tài Chữa lỗi kiểu bài nghị luận xã hội cho học sinh giỏi có tầm quan trọng đặc biệt bởi nó không mang nặng tính lí thuyết mà có khả năng ứng dụng cao, liên

quan trực tiếp đến thực tiễn quá trình giảng dạy và ôn luyện đội tuyển của giáo viên Bên cạnh đó, thông qua đề tài, các giáo viên ôn luyện có thể trao đổi kinh nghiệm với nhau, từ đó trau dồi, đúc rút kinh nghiệm giảng dạy và bồi dưỡng học sinh giỏi cho riêng mình

4

II Mục đích của đề tài

Với mục tiêu nghiên cứu, chia sẻ những kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi

ở kiểu bài nghị luận xã hội cho học sinh giỏi Văn và chia sẻ một số tư liệu hữu ích phục vụ quá trình ôn luyện, chúng tôi đưa ra các vấn đề sau cho chuyên đề:

- Một số vấn đề chung về văn nghị luận xã hội

- Các lỗi thường gặp ở kiểu bài nghị luận xã hội của học sinh giỏi

- Gợi ý một số giải pháp chữa lỗi bài văn nghị luận xã hội cho học sinh giỏi Văn

- Một số phương pháp rèn kĩ năng làm bài nghị luận xã hội

- Giới thiệu một số dàn ý và bài viết tham khảo

Với những kinh nghiệm còn ít ỏi của mình, người viết mong muốn tổng hợp một số lỗi cơ bản mà học sinh thường mắc phải khi làm kiểu bài nghị luận xã hội,

đề xuất các phương pháp chữa lỗi và kĩ năng cần rèn dạy cho học sinh khi làm kiểu bài nghị luận xã hội, từ đó nâng cao năng lực viết bài cho học sinh

5

NỘI DUNG

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

1 Văn nghị luận

Cuốn Làm văn (Đỗ Ngọc Thống chủ biên) đã đưa ra khái niệm văn nghị luận:

là một thể loại nhằm phát biểu tư tưởng, tình cảm, thái độ, quan điểm của người viết một cách trực tiếp về văn học hoặc chính trị, đạo đức, lối sống,… nhưng lại được trình bày bằng một thứ ngôn ngữ trong sáng, hùng hồn, với những lập luận chặt chẽ, mạch lạc, giàu sức thuyết phục…

Theo sách giáo khoa Ngữ văn 11, tập 2, NXB Giáo dục, nghị luận là một thể loại văn học đặc biệt, dùng lí lẽ, phán đoán, chứng cứ để bàn luận về một vấn đề nào đó (chính trị, xã hội, văn học nghệ thuật, triết học, đạo đức…) Vấn đề được nêu ra như một câu hỏi cần giải đáp, làm sáng tỏ

Như vậy, văn nghị luận là dạng bài trong đó người viết cần trình bày quan điểm, chính kiến của mình về một vấn đề nào đó được đem ra bàn bạc, qua đó khiến người đọc, người nghe nhận ra chân lí, đồng tình với mình, chia sẻ quan điểm và niềm tin của mình Sức mạnh của văn nghị luận là ở sự sâu sắc của tư tưởng, tình cảm, tính mạch lạc, chặt chẽ của suy nghĩ và trình bày, sự thuyết phục của lập luận Vận dụng các thao tác như giải thích, phân tích, chứng minh, bác bỏ… văn nghị luận tác động vào lí trí, nhận thức và cả tâm hồn người đọc, giúp họ hiểu rõ vấn đề

đã nêu ra

Văn nghị luận đã hình thành từ rất xa xưa và ngày nay càng được phát triển mạnh mẽ Nó xuất hiện trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Nó là vũ khí tư tưởng sắc bén giúp con người nhận thức các vấn đề một cách đúng đắn, từ đó thúc đẩy sự phát triển xã hội Do vậy, học văn nghị luận có vai trò quan trọng trong việc dạy học văn trong nhà trường

Văn nghị luận có thể được chia ra làm hai dạng: Nghị luận văn học và nghị luận xã hội

6

2 Văn nghị luận xã hội

Nghị luận xã hội là những bài văn bàn về những vấn đề diễn ra xung quanh đời sống, xã hội Đề tài của dạng bài nghị luận xã hội cũng hết sức rộng mở Nó gồm tất cả các vấn đề về tư tưởng đạo lí, một lối sống đẹp, một hiện tượng tích cực hoặc tiêu cực trong cuộc sống, một vấn đề về thiên nhiên, môi trường…

Khảo sát đề văn học sinh giỏi các cấp trong những năm gần đây, có thể thấy

đề văn nghị luận xã hội có thể cụ thể hóa thành các dạng sau:

- Nghị luận về một tư tưởng đạo lí

- Nghị luận về một hiện tượng đời sống

- Nghị luận về một vấn đề xã hội được đặt ra trong tác phẩm văn học hoặc trong một câu chuyện

- Nghị luận về một vấn đề xã hội được gợi ra từ một hình ảnh/ bức tranh Tất nhiên việc phân chia đôi khi chỉ mang tính chất tương đối, vì trong thực

tế có những đề không rạch ròi, mang tính “đánh lừa” người viết Do đó, học sinh cần hết sức linh hoạt, tỉnh táo để nhận diện chính xác từng dạng, từ đó lựa chọn cho mình cách viết phù hợp

II Chữa lỗi thường gặp ở kiểu bài nghị luận xã hội cho học sinh giỏi

Muốn đưa ra các phương pháp rèn kĩ năng hiệu quả và nâng cao năng lực viết bài của học sinh, điều quan trọng là người giáo viên lãnh đội cần phải nắm được các mặt hạn chế của chính những học sinh mà mình đang ôn luyện, từ đó có các giải pháp thiết thực để khắc phục Những hạn chế này được thể hiện cụ thể qua các lỗi

mà các em thường mắc phải khi viết bài

Trong quá trình giải quyết kiểu bài nghị luận xã hội, học sinh có thể mắc nhiều lỗi ở các cấp độ khác nhau Có thể quy các lỗi này thành hai dạng: lỗi về tư duy và lỗi về trình bày Về tư duy, trong thực tế, học sinh thường mắc các lỗi như: giải thích vấn đề không rõ ràng, thấu đáo; lỗi xa đề, không bám vào từ khóa trong

đề, lỗi đưa dẫn chứng không thuyết phục, lỗi diễn đạt… Về hình thức, học sinh có thể mắc lỗi dùng từ, đặt câu, lỗi chính tả… Dưới đây, người viết xin đi sâu phân

7

tích một số lỗi phổ biến nhất và có tính chất đặc thù đối với kiểu bài nghị luận xã

hội mà học sinh thường mắc phải

1 Lỗi giải thích còn mơ hồ, xác định sai/ chưa trúng vấn đề

Không chỉ những học sinh bình thường mà ngay ở các học sinh giỏi cũng gặp khó khăn trong thao tác giải thích Thậm chí nhiều em vẫn mắc phải lỗi xác định sai/ chưa trúng vấn đề nghị luận bởi đề thi học sinh giỏi luôn đòi hỏi ở học sinh năng lực tư duy, liên tưởng cao Do các vấn đề nghị luận xã hội trong đề bài thường được gợi lên qua các ẩn dụ, biểu tượng, đặc biệt với dạng đề nghị luận về một vấn

đề xã hội đặt ra từ tác phẩm văn học hay một bức tranh/ hình ảnh, việc xác định đúng vấn đề nghị luận không phải là dễ dàng Trong thực tế, nhiều em vẫn mắc phải lỗi xác định chưa chính xác, chưa trúng trọng tâm vấn đề nghị luận, dẫn đến bài viết

bị hời hợt, xa đề, thậm chí hoàn toàn đi chệch hướng

a Minh họa lỗi

Minh họa 1:

Đề bài: Nếu một ngày cuộc sống của bạn bị nhuốm màu đen, hãy cầm bút

và vẽ cho nó những vì sao lấp lánh

Hãy trình bày suy nghĩ của anh/ chị về câu nói trên?

Cuộc sống bị nhuốm màu đen tức là khi bạn phải chịu những áp bức bóc lột, những chuyện tồi tệ kinh khủng nhất Nó sẽ lan tỏa từ từ, ngấm dần và hủy hoại con người như căn bệnh ung thư mà bạn khó có thể phát hiện ra trong một khoảng thời gian rất dài Điều đó sẽ dẫn con người đến bờ vực của sự tuyệt vọng và nhụt chí Nhưng ở phía cuối con đường luôn có những vì sao lấp lánh soi rọi tâm hồn và cứu rỗi bạn, nó chính là thành công mà cuộc sống ban tặng cho chúng ta

(Bài làm của học sinh)

Có thể dễ dàng nhận ra đoạn giải thích trong bài văn trên chưa làm rõ được vấn đề nghị luận Học sinh chưa có những giải thích phù hợp cũng như chưa đưa ra

được ý nghĩa của câu nói một cách rõ ràng và thỏa đáng Cuộc sống bị nhuốm màu đen chỉ cuộc sống tối tăm, gặp nhiều sóng gió, khổ đau, bất hạnh, không hy vọng Cầm bút và vẽ cho nó những vì sao lấp lánh là chủ động tìm hướng khắc phục với

tinh thần lạc quan, biến những đau khổ thành niềm vui, thành công và hạnh phúc Ý

8

nghĩa của câu nói hay cũng chính là vấn đề mà học sinh cần nghị luận đó là dẫu cuộc sống có tối tăm, đau khổ, bất hạnh đến đâu, mỗi con người cần chủ động thay đổi, làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn

Tagore đã dùng những hình ảnh biểu tượng để mang đến cho người đọc triết

lí nhân sinh sâu sắc “Tử thần” gõ cửa chính là tượng trưng cho những bất hạnh, tai ương có thể ập xuống trong cuộc đời chúng ta bất cứ lúc nào Vậy trước vị khách không mời mà đến ấy, chúng ta sẽ “đón tiếp” như thế nào? Tagore đã nói

“Trước vị khách đến thăm tôi sẽ đặt/ Cái li tràn đầy cuộc sống của tôi dâng”, nghĩa

là luôn lạc quan, yêu đời, không hề run sợ, lùi bước trước những khó khăn, thử thách, ngay cả khi ấy là cái chết Con người luôn phải mạnh mẽ, nghị lực để đối mặt với tất cả những rào cản trong cuộc đời

(Bài làm của học sinh)

Ở đoạn văn trên, học sinh đã chưa hiểu tường tận và chính xác vấn đề mà đề bài nêu lên thông qua bốn câu thơ của Tagore Thực chất đoạn thơ là câu hỏi về ý nghĩa cuộc sống của anh – anh đã làm được gì, đã cống hiến được gì cho cuộc sống trước khi chết? Câu trả lời của Tagore là phải sống trọn vẹn, cống hiến hết mình với cuộc đời này để không có gì phải hối hận, có thể bình thản chào đón “thần chết” như chào đón một “vị khách đến thăm”

Minh họa 3: Phải chăng, cách để hiểu cuộc sống là “sống”?

9

Có nhiều cách để trả lời cho câu hỏi “cách để hiểu cuộc sống?”, nhưng trong

số đó, câu trả lời cách để hiểu cuộc sống là “sống” mới thật bao quát Để nhận ra giá trị của đời sống quanh mình, để sống sao cho có ích, có ý nghĩa, mỗi chúng ta cần lựa chọn cho mình nhiều cách khác nhau “Sống” không chỉ mang nghĩa đơn thuần là ta tồn tại, mà đó còn là thái độ của mỗi chúng ta trước sự sống quý giá mà thượng đế ban tặng Tố Hữu – một nhà thơ đã từng đưa đến cho bản thân mình một câu trả lời về cách để hiểu cuộc sống rằng:

Nếu là con chim, chiếc lá Thì con chim phải hót, chiếc lá phải xanh

Lẽ nào vay mà không trả Sống là cho, đâu chỉ nhận riêng mình

Đối với ông, sống nghĩa là cho đi, là sống vì mọi người mà không vụ lợi, không toan tính cho riêng mình Đó cũng là một cách để sống một cách đáng trân trọng Sống – đó cũng có thể là luôn biết khao khát, biết ước mơ để tìm cho mình một tương lai tươi đẹp, đó cũng có thể là cách chúng ta biết san sẻ khó khăn với mọi người, biết yêu thương, đồng cảm với những số phận bất hạnh, biết nhận ra cái sai, cái lầm lỗi để thay đổi… Có rất nhiều cách để sống, để ta hiểu về giá trị đích thực của cuộc đời mình, chỉ cần ta luôn hết mình đi tìm và khám phá ra những giọt sương lấp lánh ấy, chắc chắn cuộc đời ta sẽ không tẻ nhạt, sống đúng nghĩa là một cuộc đời đáng sống, đáng trân trọng

(Bài làm của học sinh)

Với đề bài trên, học sinh cần giải thích hai khái niệm: Hiểu cuộc sống và sống:

- Sống: trải nghiệm các trạng huống của đời sống bằng toàn bộ sự sống và tâm hồn để cảm nhận mọi giá trị của cuộc sống cũng như ý nghĩa tồn tại của bản thân

- Hiểu cuộc sống: Nhận biết cả biểu hiện và bản chất, bề rộng và chiều sâu, ý thức đầy đủ về sự vận động và những giá trị quý giá có thể có, nắm bắt được thực trạng đang tồn tại và mọi yêu cầu đặt ra để duy trì hoặc thay đổi sự tồn tại đó, nhìn

10

thấu được sự phức tạp cũng như mọi quy luật của đời sống Trung tâm của cuộc sống là con người với tất cả sự phức tạp của nội tâm và của các mối quan hệ nên hiểu cuộc sống cũng chính là hiểu con người trong đời sống của người, hiểu mình trong cuộc sống của chính mình

Có thể thấy ngay, đoạn giải thích của học sinh chưa bám vào đề, chưa cắt nghĩa được đầy đủ và sâu kĩ khái niệm “hiểu cuộc sống” và “sống” mà đề bài đưa

ra khiến phần giải thích còn mơ hồ, mông lung, từ đó kéo theo cả bài viết chưa làm nổi bật được vấn đề cần nghị luận

Như vậy, qua các ví dụ trên đây, có thể thấy lỗi giải thích là một lỗi cơ bản

mà học sinh giỏi thường mắc phải trong quá trình làm kiểu bài nghị luận xã hội Nguyên nhân chủ yếu của lỗi này là do khả năng nhận thức đề còn nhiều hạn chế Bởi vậy, tích lũy kiến thức là một yêu cầu quan trọng có tích chất quyết định đối với học sinh giỏi Văn

b Cách chữa lỗi

Đi trúng vấn đề hay xa đề, lạc đề là do khả năng tìm hiểu đề của học sinh Vì vậy, giáo viên cần phải đặc biệt rèn luyện cho học sinh kỹ năng tìm hiểu đề

Bước 1: Xác định vấn đề nghị luận (Viết cái gì?)

Vấn đề nghị luận có thể là vấn đề tường minh hiện rõ trên câu chữ của đề, có thể là vấn đề hàm ẩn buộc người đọc từ việc phân tích từ ngữ then chốt mà rút ra

Đối với vấn đề bị ẩn đi ngoài sự nhanh nhạy trong nhận biết của học sinh, giáo viên cần phải tích cực cho học sinh tiếp cận với những dạng đề khác nhau và nên có sự phân loại theo chủ đề Việc luyện tập theo chủ đề sẽ giúp học sinh hình thành thói quen, kỹ năng nhận diện đề một cách nhanh chóng

Tuy nhiên, cũng cần lưu ý, việc luyện tập theo chủ đề cũng khiến học sinh có tâm lý chủ quan, dễ bị quy nhầm vấn đề nếu không suy xét kỹ Vì vậy, việc rèn luyện phải được tiến hành cẩn thận

Bước 2: Xác định thao tác nghị luận (Viết như thế nào?)

11

Thao tác nghị luận thường được thể hiện ngay ở yêu cầu của đề nhưng cũng

có những đề lại không chỉ rõ thao tác lập luận cần sử dụng

Đối với đề yêu cầu rõ cách thức làm bài (bình luận, bình giảng, phân tích, chứng minh ) giáo viên phải giúp học sinh hiểu rõ bản chất từng thao tác, xây dựng

hệ thống bài tập luyện tập từ cách viết từng đoạn văn đến bài văn hoàn chỉnh Tất nhiên, trong quá trình viết bài, học sinh cần có sự kết hợp đa dạng các thao tác lập luận nhưng phải làm nổi bật được thao tác chính

Đối với đề không yêu cầu rõ cách thức làm bài, giáo viên cần rèn cho học sinh khả năng lựa chọn các thao tác lập luận cho phù hợp, thao tác nào là chính, thao tác nào là bổ trợ Nhờ đó, học sinh sẽ có các định hướng đúng đắn trong quá

trình viết bài

Bước 3: Xác định phạm vi tư liệu (Viết về đối tượng nào?)

Phạm vi tư liệu được xác định rõ trong đề Tuy nhiên, với học sinh giỏi, tư liệu không chỉ dừng lại ở giới hạn của đề mà cần phải biết mở rộng, khắc sâu đối tượng nghị luận bằng cách liên hệ, so sánh tới những tư liệu khác có liên quan

Xác định tư liệu gắn bó chặt chẽ với việc tìm ý cho bài viết (Triển khai những

ý nào?) Bởi mỗi tư liệu đều phải phục vụ một ý, một luận điểm nhất định Như vậy, xác định tư liệu không được làm một cách qua loa, đại khái mà cần được chú trọng

2 Lỗi không thiết lập được luận điểm rõ ràng, phù hợp

Xác định luận điểm thực chất là một quá trình vận động của tư duy qua đó làm nảy sinh hoặc tái hiện trong đầu những phán đoán, những tư tưởng, những ý kiến liên quan trực tiếp tới luận đề do chính đề bài gợi ra

Trong quá trình xây dựng lập luận, việc xác định các luận điểm chính là việc xác định các kết luận cho lập luận Những kết luận này có thể xuất hiện ở nhiều dạng và nhiều vị trí khác nhau trong bài

Đó là những ý kiến xác định được bảo vệ và chứng minh trong bài văn nghị luận Việc xác định các luận điểm chính xác, minh bạch có ý nghĩa rất quan trọng

12

mang tính chất tiên quyết đối với một bài văn nghị luận Bởi lẽ, hệ thống luận điểm chính là nền tảng, là cơ sở của nội dung văn bản, được ví như các khung cốt lõi của cấu trúc tòa nhà, như xương sống của cơ thể con người

Trong quá trình làm bài văn nghị luận xã hội, nhiều học sinh vẫn còn mắc lỗi chưa thiết lập được các luận điểm phù hợp, sáng rõ, khiến bài viết chưa làm sáng tỏ được vấn đề cần nghị luận, thiếu logic, thiếu tính thuyết phục

a Minh họa lỗi

Minh họa 4:

Đề bài: Giá trị lớn nhất của một trái tim yêu thương là sự chân thành (C

Dikens)

Anh/ chị có suy nghĩ gì về ý kiến trên

Trái tim yêu thương là một trái tim giàu tình cảm, luôn biết quan tâm, sẻ chia, là một trái tim giàu lòng trắc ẩn, biết rung động trước những vui buồn của mọi người xung quanh Trái tim yêu thương chứa đựng ở đó muôn vàn sắc điệu, dạng hình, trở thành chất keo bền chặt gắn kết người với người một cách nhanh nhất, trực tiếp nhất và cũng gần gũi nhất Đó là “công cụ chân xác và phong phú”, vừa chân thực vừa hết mực chân thành Bằng công cụ tuyệt vời ấy, con người biết đến nhau, hiểu được nhau và rồi sẽ tìm được nhau nếu có xa cách

Có thể nói, con người được tạo ra nhờ tình yêu thương Adam và Eva khi xưa

đã bằng tình yêu thương nơi tâm hồn và sự giao hòa nơi xác thịt để có được nhân loại Tình yêu thương luôn nằm trong trái tim mỗi người Khi nào tim ta còn đập, ấy

là khi vẫn còn tình yêu thương Thiếu tình yêu thương, con người sẽ mất dần xúc cảm và rồi sẽ héo hon, tàn úa

Cũng như các dưỡng chất, tình yêu luôn cần cho mọi hoạt động sống của con người Từ mỗi cá nhân đến quốc gia và nhân loại, con người luôn cần lắm những yêu thương “Nơi lạnh nhất không phải là Bắc Cực mà là nơi không có tình thương Nhân loại sẽ buốt giá, cô độc thế nào nếu một ngày không còn “người với người, sống để yêu nhau”

13

Để nhận thức về người khác, tình yêu thương gắn kết những cá thể riêng biệt Chúng ta không thể hiểu nhau nếu không được kết nối Tình yêu mang đến những xúc cảm cho hành trình của con tim tìm đến sự hòa nhập […]

Tuy nhiên, chúng ta có thể hạnh phúc khi nhận được những cảm xúc yêu thương giả dối? Nếu tình cảm yêu thương mà ta cho đi chỉ là cảm xúc nhất thời, nhanh đến, nhanh tan, liệu rằng ta có thể khiến người khác tin tưởng và hạnh phúc?

Rõ ràng câu trả lời là “Không!” Vậy điều gì là quan trọng nhất đối với một trái tim yêu thương? Đó chính là sự chân thành Một trái tim yêu thương chân thành là một trái tim thật sự rộng mở và biết lắng nghe những khổ đau của thế giới, biết rung động với vui buồn sướng khổ của người khác Từ những xúc cảm chân thành

ấy, trái tim biết yêu thương sẽ thúc giục ta hành động, đem đến những quan tâm, chia sẻ, nâng đỡ, hi sinh vì người khác Chỉ khi tình yêu được ươm mầm từ hạt giống chân thành, tình yêu ấy mới đơm hoa kết trái, mới mang ý nghĩa đến cho cuộc đời Thứ tình thương hời hợt, nhất thời hay thực dụng, giả dối chỉ đem lại sự đau khổ, thất vọng cho người khác mà làm tâm hồn chúng ta thêm tăm tối […]

Với đề bài này, vấn đề cần nghị luận là: Giá trị lớn nhất của một trái tim yêu thương là chân thành Đó là tình cảm cao quý và đáng trân trọng nhất trong quan hệ, đối xử giữa con người với con người trong cuộc sống

Trong bài viết, học sinh đã thiết lập được ba luận điểm:

LĐ1: Thế nào là một trái tim biết yêu thương?

LĐ2: Vì sao cần có một trái tim biết yêu thương?

LĐ3: Vì sao yêu thương cần được thể hiện một cách chân thành?

Ba luận điểm được sắp xếp phù hợp nhằm làm sáng tỏ vấn đề nghị luận Tuy nhiên có thể thấy, nếu chỉ dừng ở đây thì luận điểm vẫn chưa đầy đủ vì việc giải quyết vấn đề mới chỉ dừng ở lập luận mang tính lí thuyết Để bài viết có ý nghĩa

giáo dục thực tiễn, người viết cần bổ sung thêm luận điểm: Con người cần phải sống như thế nào để thể hiện sự yêu thương chân thành của mình? Khi đưa được

luận điểm này, bài viết sẽ có ý nghĩa định hướng về nhận thức và hành động, giúp mỗi người biết cách yêu thương chân thành và thể hiện tình yêu ấy đối với mọi người Như vậy, có thể thấy, mặc dù học sinh nhận thức đề khá tốt, triển khai được

14

một số luận điểm phù hợp, tuy nhiên nếu bất cẩn hay thiếu tinh ý, các em có thể bỏ sót những luận điểm quan trọng, khiến khả năng thuyết phục của bài viết bị giảm sút

b Cách chữa lỗi

Muốn học sinh thiết lập được hệ thống luận điểm, luận cứ phù hợp, giáo viên

ôn luyện phải chú trọng khâu rèn kĩ năng xây dựng luận điểm cho học sinh

Để xác định luận điểm, học sinh cần vận dụng một số biện pháp như: xác định luận điểm từ việc khai thác những dữ liệu của đề bài; xác định luận điểm bằng cách đặt câu hỏi; xác định luận điểm dựa vào cách thức nghị luận; xác định luận điểm từ những ý tưởng bất ngờ…

Học sinh có thể thể hiện luận điểm một cách tường minh, hoặc ẩn đi, tuy nhiên vẫn phải đảm bảo vừa đi thẳng vào vấn đề lại vừa có tính nghệ thuật, hợp tình hợp lí Có thể tham khảo một số cách triển khai luận điểm sau:

- Từ dẫn dắt mà nêu ra luận điểm (cách nêu luận điểm này vừa tự nhiên, hợp

lí, vừa gợi ra được nhiều suy nghĩ);

- Kể một câu chuyện rồi từ đó nêu luận điểm (làm cho luận điểm được nêu ra

có lí do, ngọn nguồn, có phương hướng để chứng minh, trong đó, phần trước là sự thực, phần sau là kết luận, theo lí mà thành chương bài, không hề khiên cưỡng);

- Từ việc quy nạp hiện tượng mà nêu ra luận điểm (cách nêu luận điểm như vậy tỏ ra chắc chắn, mạnh mẽ, tự nhiên);

- Từ việc trình bày bối cảnh mà xác định luận điểm (vừa làm cho sự xuất hiện của luận điểm có bối cảnh của nó, lại vừa làm cho luận điểm này có được ý nghĩa hiện thực, nhờ đó mà luận điểm nêu ra được nhấn mạnh ở mức độ cao hơn), …

Khi xác định luận điểm cho bài văn nghị luận, người viết phải lưu ý đến những yêu cầu của một luận điểm Đó là luận điểm phải đúng đắn, sáng rõ, tập trung, mới mẻ, có tính định hướng và đáp ứng nhu cầu của thực tế thì mới có sức thuyết phục người đọc, người nghe

Đúng đắn nghĩa là lập luận phải phù hợp lẽ phải được thừa nhận Sáng rõ là luận điểm được diễn đạt chuẩn xác, rõ ràng, không mâu thuẫn Tập trung là các luận điểm trong bài đều phải hướng vào làm rõ vấn đề cần nghị luận Mới mẻ tức là luận

3 Lỗi lí lẽ sơ sài, không có sức thuyết phục

Một bài văn giàu sức thuyết phục sẽ được hình thành trên cơ sở lí lẽ xác đáng, sắc bén và dẫn chứng thuyết phục Bởi vậy, lí lẽ đóng một vai trò đặc biệt quan trọng trong bài văn nghị luận của học sinh Tuy nhiên, không ít em vẫn gặp khó khăn trong việc hiểu đúng vấn đề cũng như triển khai hệ thống ý trong bài, dẫn đến lí lẽ đưa ra còn sơ sài, chưa có sức thuyết phục

Minh họa 5:

Đề bài: Hãy sử dụng thông minh các thiết bị thông minh

Suy nghĩ của anh (chị) về ý kiến trên?

Ở đề bài trên, sau khi giải thích ý kiến và nêu thực trạng con người ngày càng

bị say mê, lạm dụng và lệ thuộc vào các thiết bị thông minh, học sinh cần phải đưa

ra những lí lẽ nhằm làm rõ các hậu quả của việc lạm dụng các thiết bị đó Có học sinh đã triển khai như sau:

Tuy nhiên, nếu chúng ta không biết sử dụng các thiết bị thông minh đúng cách, chúng sẽ trở thành con dao hai lưỡi hủy hoại đời sống của chúng ta Ai cũng biết rằng nếu con người quá ỷ lại vào các thiết bị thông minh sẽ gây ra các hậu quả nghiêm trọng Sử dụng các thiết bị này quá nhiều sẽ gây hại đến sức khỏe con người Hàng ngày, chúng phát ra các tần số gây hại cho não và trí tuệ con người Tiếp xúc quá nhiều, con người sẽ mắc phải các bệnh hiểm nghèo như teo não, mù lòa… Không chỉ vậy, chúng còn có khả năng gây nghiện bằng hình ảnh, âm thanh sinh động, hấp dẫn Nhiều người trẻ do quá đam mê với các trò chơi điện tử đã bỏ

bê học hành, bỏ bê ăn uống dẫn đến học hành sa sút, hao tốn thời gian, tiền bạc, sức khỏe Nếu không sử dụng đúng cách, các thiết bị thông minh sẽ hủy hoại toàn

bộ sự sống con người

Có thể thấy, trong đoạn văn trên, học sinh đã nêu được một số lí lẽ cho thấy hậu quả của việc lạm dụng các thiết bị thông minh trong cuộc sống hiện nay, tuy

16

nhiên các lí lẽ còn sơ sài và chưa được đào sâu Thực tế, việc lạm dụng các thiết bị thông minh gây ra những hậu quả rất nghiêm trọng cho con người, có thể kể đến như ảnh hưởng sức khỏe; chìm đắm trong thế giới ảo đến mức xa lạ với cuộc sống thực lại, thiếu kĩ năng sống, ngơ ngác, lạc loài với mọi thứ, bị động, thụ động trong cuộc sống; có những suy nghĩ, hành động lệch lạc, sai trái; mối quan hệ giữa người với người dần trở nên rời rạc, xa cách Con người càng ngày càng trở nên vô cảm Chưa đưa ra được đầy đủ các lí lẽ cũng như mài sắc lập luận khiến cho bài viết chưa thực sự thuyết phục

Minh họa 6:

Đề bài: Khi trời đẹp, hãy chuẩn bị cho thời tiết xấu (Thomas Fuller)

Trình bày suy nghĩ của anh/ chị về ý kiến trên

Câu nói của Thomas Fuller khuyên mọi người: Để đạt được một mục đích tốt đẹp của cuộc sống, con người cần có cái nhìn thấu suốt không chỉ trong hiện tại, mà còn phải hướng đến cả tương lai; không quá thỏa mãn với kết quả đạt được ở hiện tại, mà còn phải lường trước những điều không thuận lợi có thể xảy đến trong tương

lai Trong bất cứ hoàn cảnh nào, con người cũng cần hướng đến lối sống chủ động

trước hoàn cảnh, chuẩn bị những giải pháp cần thiết cho những điều khó khăn,

những tình huống xấu có thể xảy ra…

Với đề bài trên, sau phần giải thích, học sinh cần phải làm rõ tầm quan trọng của lối sống chủ động, chuẩn bị cho những tình huống xấu có thể xảy ra trong cuộc sống Để làm rõ luận điểm này, có học sinh đã triển khai như sau:

Cuộc sống luôn tồn tại, luôn chứa đựng nhiều điều bí ẩn, bất trắc mà bản thân mỗi người không thể biết trước được Có thể lúc này ta đang đứng trên đỉnh cao của danh vọng nhưng rất có thể lúc sau ta lại đang đứng ở một vị trí thấp hơn Cuộc sống luôn thay đổi và biến động, mỗi chúng ta cần phải chấp nhận những điều đó và luôn chuẩn bị cho mình một hành trang vững chắc nhất để không bị những điều bất lợi làm gục ngã

Chuẩn bị trước mọi việc sẽ khiến cho bản thân của mỗi chúng ta vững vàng,

sẽ trở nên bản lĩnh, cứng cỏi hơn Khi không chủ động, không chuẩn bị đón nhận

17

những điều bất lợi thì bản thân của chúng ta sẽ đặt dấu chấm hết cho cuộc đời của chính mình, sẽ dễ dàng đánh mất những gì mà ta từng có trước đó Như tập đoàn di động Nokia, vào giai đoạn đỉnh cao đã thống lĩnh thị trường điện thoại toàn thế giới Tuy nhiên do thiếu chủ động, thiếu sự tìm tòi, cải tiến, dần dần Nokia đã mất

đi vị trí độc tôn và bị các hãng điện thoại khác bỏ xa Đó là minh chứng rõ nét cho thấy hậu quả của việc ta không chủ động, không chuẩn bị cho những bất lợi có thể đến bất cứ lúc nào

Trong bài viết, học sinh đã đưa ra một số lí lẽ để làm sáng tỏ tầm quan trọng của lối sống chủ động, tuy nhiên các lí lẽ triển khai còn rất sơ sài, thậm chí luận cứ đưa ra nhưng không hề có lập luận để làm sáng tỏ luận cứ đó

Có thể thấy, để làm sáng tỏ tầm quan trọng của lối sống chủ động, học sinh

đã triển khai thành ba luận cứ:

- Cuộc sống luôn tồn tại những bất trắc mà con người không thể lường trước được, vì vậy biết chuẩn bị hành trang vững vàng là điều cần thiết để mỗi người không bị những điều bất lợi làm gục ngã

- Chuẩn bị trước mọi việc sẽ khiến cho bản thân của mỗi chúng ta vững vàng,

sẽ trở nên bản lĩnh, cứng cỏi hơn

- Khi không chủ động, không chuẩn bị đón nhận những điều bất lợi thì bản thân của chúng ta sẽ đặt dấu chấm hết cho cuộc đời của chính mình, sẽ dễ dàng đánh mất những gì mà ta từng có trước đó

Tuy nhiên, các luận cứ này đều được triển khai rất sơ sài, không có sức thuyết phục Học sinh chưa làm nổi bật được ý nghĩa của lối sống chủ động và những hậu quả nghiêm trọng nếu mỗi người không biết nhìn xa trông rộng, chuẩn bị sẵn sàng cho những khó khăn, bất lợi trong cuộc sống Thậm chí ở luận cứ thứ hai, học sinh còn chưa đưa ra được bất cứ lí lẽ nào để làm sáng rõ luận cứ Bởi vậy, bài viết không có chiều sâu, mờ nhạt, thiếu thuyết phục

b Cách chữa lỗi

Lí lẽ sơ sài, không có sức thuyết phục là lỗi thường hay mắc phải của học sinh Lỗi này thuộc về cả tư duy và diễn đạt, bởi vậy, muốn nâng cao năng lực lập luận, mài sắc phần lí lẽ cho học sinh, giáo viên cần chú ý một số yêu cầu sau:

18

- Rèn cho học sinh kĩ năng phân tích đề và lập dàn ý Khi xác định đúng vấn

đề nghị luận và có một dàn ý tốt, học sinh sẽ dễ dàng hơn trong việc tạo dựng các lí

xã hội

a Minh họa lỗi

a.1 Dẫn chứng không phù hợp với kết luận

Minh họa 7:

Đề bài: Bàn về yêu thương, Elbert Hubbard nói: Sự yêu thương mà

chúng ta cho đi là sự yêu thương duy nhất mà chúng ta giữ được

Còn Zoe Kravitz lại cho rằng: Một khi bạn yêu thương chính mình, đó là

khi bạn xinh đẹp nhất

Suy nghĩ của anh (chị) về hai ý kiến trên

Nếu không yêu thương bản thân, ta sẽ cảm thấy mình tồn tại mà không có ý nghĩa, cuộc sống sẽ thiếu đi niềm vui và hạnh phúc thật sự Một diễn giả không tay không chân nổi tiếng Nick Vujcic sẽ cho ta thấy rằng, yêu thương bản thân sẽ giúp

ta thành công Dù không còn tay chân nhưng trong cuộc sống của mình, anh luôn cho bản thân cơ hội Khi anh không thể đạp xe, bố anh bảo anh hãy chơi cờ và làm

19

toán, anh cũng làm như vậy, và anh trở thành người giỏi Toán nhất lớp Nick không cảm thấy bản thân mình là một bất hạnh, là một sai lầm mà anh luôn tin rằng mình sinh ra là có giá trị, có ý nghĩa cho cuộc đời Anh vẫn làm những điều mình thích như lướt ván, hay anh cũng vẫn trao cho bản thân biết yêu như bao chàng trai khác

và anh cũng có một người vợ xinh đẹp Nick không bao giờ bỏ quên mình dù anh có một hình hài chẳng hề lành lặn, đó cũng chính là một trong những yếu tố đưa anh

có được thành công như ngày hôm nay Nếu Nick không yêu mình thì anh không thể san sẻ tình yêu thương tới những số phận bất hạnh như anh được Vì như vậy mà anh luôn là người “xinh đẹp nhất” trong con mắt của vợ anh, của bố mẹ anh, của những người hâm mộ về nghị lực và ý chí phi thường của anh trên thế giới

(Bài làm của học sinh)

Nhận xét:

Kết luận

Nếu không yêu thương bản thân, ta sẽ cảm thấy mình tồn tại mà không có ý

nghĩa, cuộc sống sẽ thiếu đi niềm vui và hạnh phúc thật sự

Dẫn chứng

Một diễn giả không tay không chân nổi tiếng Nick Vujcic sẽ cho ta thấy rằng,

yêu thương bản thân sẽ giúp ta thành công

Phạm vi kết luận: Yêu thương bản thân

Khía cạnh kết luận: Ý nghĩa, niềm vui và hạnh

phúc

Phạm vi kết luận: Yêu thương bản thân

Khía cạnh kết luận: Thành công

20

Nhìn vào sơ đồ biểu diễn lại dẫn chứng của học sinh, có thể thấy, dẫn chứng

nêu ra dù đi vào đúng phạm vi của kết luận: Yêu thương chính mình, nhưng khía

cạnh cụ thể của phạm vi kết luận lại không phù hợp

Một nguyên nhân khác khiến cho việc lựa chọn dẫn chứng của học sinh đi ra ngoài kết luận chính là việc lơ là, không bám sát vào cấu trúc của dẫn chứng Trong quá trình viết, các em thay vì dẫn dắt dẫn chứng cho phù hợp với kết luận lại để cho dẫn chứng dẫn dắt mình, mải mê với việc khai thác dẫn chứng mà bỏ quên hoặc đi quá xa kết luận của đoạn văn Trên cấu trúc của dẫn chứng, lỗi này thường xuất phát

từ phần Kết quả và Bình luận

Chủ thể Hoàn cảnh Hành động Kết quả Bình luận

Ai? Hoàn cảnh

nào?

Làm gì?

Bằng cách nào?

Kết quả ra sao?

Ý nghĩa gì?

Dẫn chứng không phù hợp với kết luận còn do học sinh thiếu sự đầu tư, sưu tầm dẫn chứng, chỉ có một số ít dẫn chứng “làm vốn” Trong khi đó, các vấn đề nghị luận của bài nghị luận xã hội lại vô cùng phong phú, đa dạng Vì vậy, nếu không xử lý một cách khéo léo, thông minh với số vốn dẫn chứng ít ỏi học sinh sẽ nhanh chóng bộc lộ những điểm yếu khi phân tích Trên cấu trúc dẫn chứng, điều

này sẽ được bộc lộ ở phần Hành động và Kết quả

Chủ thể Hoàn cảnh Hành động Kết quả Bình luận

Ý nghĩa gì?

21

a.2 Dẫn chứng chung chung

Minh họa 8:

Đề bài: Bàn về yêu thương, Elbert Hubbard nói: Sự yêu thương mà

chúng ta cho đi là sự yêu thương duy nhất mà chúng ta giữ được

Còn Zoe Kravitz lại cho rằng: Một khi bạn yêu thương chính mình, đó là

khi bạn xinh đẹp nhất

Suy nghĩ của anh (chị) về hai ý kiến trên

Hãy trao đi yêu thương nhưng cũng hãy giữ yêu thương lại cả cho chính mình, ta lo tốt cho ta sẽ đễ dàng hơn khi giúp đỡ người khác và người nhận sự giúp

đỡ của ta sẽ yên tâm hơn khi dựa vào bản thân ta Những chương trình thiện nguyện là từ tấm lòng, tình thương của mỗi người mà tạo nên, đem lại niềm vui, mang đến cho những người khó khăn sự giúp đỡ, niềm vui, nụ cười của người nhận được sẽ làm thêm vững chắc niềm tin của người trao đi, và làm cho hoạt động đó lan rộng đến với nhiều người hơn Hay những con người họ hiến tặng nội tạng một phần cơ thể mình cho người cần nó để tiếp tục duy trì sự sống, vì không còn sống được trên đời nữa họ trao đi cái có giá trị để cứu sống những con người khác Yêu thương người khác và yêu thương bản thân con người cũng phải biết chấp nhận cái sai lỗi lầm đó, chấp nhận cả mặt tối để từ đó mà sửa sai Đây là một quá trình dài chứ không phải là sự yêu thương diễn ra chỉ ngày một ngày hai

(Bài làm của học sinh)

Nhận xét: Dẫn chứng của bài nghị luận xã hội có đậm, có nhạt, có điểm, có diện, có

bao quát, có cụ thể Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa học sinh bỏ qua việc lựa chọn và đầu tư những dẫn chứng có giá trị và sức nặng cho lập luận Hơn hết, đây là dạng bài nghị luận xã hội xuất phát và bàn bạc về vấn đề từ đời sống nên dẫn chứng không chỉ xuất phát từ đời sống mà còn cần phải là dẫn chứng cụ thể, xác thực góp phần làm tăng tính xác thực, đúng đắn của bài văn Bài viết ở trên của học sinh đã bỏ qua đòi hỏi đó mà chỉ tập trung vào những dẫn chứng mang tính khái quát sơ lược, nêu chung chung về các hiện tượng có trong cuộc sống

22

Lỗi xuất hiện do học sinh chưa thực sự ý thức được tầm quan trọng của dẫn chứng trong bài viết Ngoài ra cũng liên quan đến sự ghi nhớ thiếu chính xác dẫn chứng của học sinh nên các em e dè, sợ bị đánh giá sai kiến thức Hoặc nghiêm trọng hơn là học sinh không thể huy động bất cứ dẫn chứng nào phù hợp với luận điểm đang xây dựng Đây chính là sự thiếu hụt lớn về kỹ năng của học sinh giỏi Ngữ văn nói riêng và của học sinh nói chung

Suy nghĩ của anh (chị) về hai ý kiến trên

Nếu không yêu thương bản thân, ta sẽ cảm thấy mình tồn tại mà không có ý nghĩa, cuộc sống sẽ thiếu đi niềm vui và hạnh phúc thật sự Một diễn giả không tay không chân nổi tiếng Nick Vujcic sẽ cho ta thấy rằng, yêu thương bản thân sẽ giúp

ta thành công Dù không còn tay chân nhưng trong cuộc sống của mình, anh luôn cho bản thân cơ hội Khi anh không thể đạp xe, bố anh bảo anh hãy chơi cờ và làm toán, anh cũng làm như vậy, và anh trở thành người giỏi Toán nhất lớp Nick không cảm thấy bản thân mình là một bất hạnh, là một sai lầm mà anh luôn tin rằng mình sinh ra là có giá trị, có ý nghĩa cho cuộc đời Anh vẫn làm những điều mình thích như lướt ván, hay anh cũng vẫn trao cho bản thân biết yêu như bao chàng trai khác

và anh cũng có một người vợ xinh đẹp Nick không bao giờ bỏ quên mình dù anh có một hình hài chẳng hề lành lặn, đó cũng chính là một trong những yếu tố đưa anh

có được thành công như ngày hôm nay Nếu Nick không yêu mình thì anh không thể san sẻ tình yêu thương tới những số phận bất hạnh như anh được Vì như vậy mà anh luôn là người “xinh đẹp nhất” trong con mắt của vợ anh, của bố mẹ anh, của những người hâm mộ về nghị lực và ý chí phi thường của anh trên thế giới

(Bài làm của học sinh)

23

Nhận xét:

Ý nghĩa gì?

Đối chiếu bảng yêu cầu về cấu trúc của dẫn chứng, có thể thấy, học sinh lựa chọn dẫn chứng nhưng lại chưa biết cách khai thác Phần tái hiện dẫn chứng chưa

biết chọn lọc, sa vào kể lể, chủ yếu ở Hoàn cảnh, Hành động

Ngoài ra, văn nói cũng khiến cho dẫn chứng thiếu chặt chẽ, cô đọng

a.4 Thiếu dẫn chứng thực tế

Minh họa 10:

Đề bài: Nhiều người tưởng sự tha thứ làm cho người ta yếu đi Mandela

chứng minh ngược lại: Tha thứ làm cho người ta mạnh mẽ Một số nhà bình

luận chính trị cho quyền lực của Mandela trước hết là quyền lực của sự tha thứ

Và đó là bài học quan trọng nhất mà Mandela để lại cho nhân loại Suy nghĩ của anh/chị ?

Có những người trong cuộc đời “tồn tại như không khí” bé nhỏ, giản dị mà khiêm nhường Song cũng có những người mà sự tồn tại của họ có ảnh hưởng lớn lao, đủ sức tạo nên cả phong ba bão táp, gột rửa và thay máu cho dòng lịch sử Danko – “Trái tim Danko” (Gor-ki), với trái tim dũng cảm, rực lửa yêu thương, đã dùng chính trái tim mình làm đuốc soi đường cứu cả bộ tộc Câu chuyện kể về bộ tộc của chàng đang trong tình huống nan giải: không làm nô lệ nhưng cũng không

bị tiêu điệt, mà phải tồn tại trong tự do để giữ gìn giá trị tinh thần, truyền thống văn hóa qua những lời di chúc của ông cha Bao quanh họ là rừng rậm, đầm lầy; phía còn lại là quân thù hung dữ Buồn nản, chết chóc làm bộ tộc yếu đuối, sợ hãi Họ tính chuyện quay đầu lại đầu hàng kẻ thù Giữa lúc cả bộ tộc tâm thần khiếp nhược,

24

tư tưởng yếu hèn lan truyền như bệnh dịch thì Danko xuất hiện và thúc giục mọi người vững bước Chàng thậm chí còn bị bộ tộc kết tội nhưng chàng đã dám xả thân vì nghĩa lớn, can trường xé lồng ngực, giơ cao trái tim – ngọn đuốc của lòng yêu thương vĩ đại đối với mọi người – tìm đường đi cho bộ tộc của mình Danko chính là biểu tượng đẹp đẽ của quyền lực tha thứ, quyền lực của tình người

(Bài làm của học sinh) Nhận xét: Nghị luận xã hội là dạng bài đòi hỏi người viết phải có am tường,

có hiểu biết nhanh nhạy trước những vấn đề của đời sống Dẫn chứng, vì vậy cũng cần thiết phải bám sát vào thực tế với những con người cụ thể Có như vậy, lập luận mới thuyết phục Tuy nhiên, học sinh thường hay sử dụng những dẫn chứng từ các tác phẩm văn học Những dẫn chứng này có khả năng bám sát vấn đề nhưng đã được nhìn qua lăng kính chủ quan của nhà văn và đã được hư cấu nên không còn đảm bảo tính khách quan của đối tượng Vì vậy, với dạng bài nghị luận xã hội tốt nhất không dùng loại dẫn chứng này

d.5 Dẫn chứng thiếu toàn diện

Minh họa 11:

Đề bài: Suy nghĩ của anh (chị) về câu nói: Đời người phải trải qua giông

tố nhưng không được cúi đầu trước giông tố (Đặng Thùy Trâm)

Thực tế, có biết bao tấm gương về những người giàu ý chí, nghị lực trong cuộc sống Nhà thơ Nguyễn Đình Chiều dù cuộc đời đầy bất hạnh, bị mù cả hai mắt nhưng ông vẫn không đầu hàng trước số phận, ông vẫn làm thầy thuốc, làm thầy đồ

và còn trở thành nhà thơ, nhà văn yêu nước xuất sắc của văn học dân tộc Thầy giáo Nguyễn Ngọc Kí bị liệt cả hai tay vẫn nuôi ước mơ đi học, trở thành thầy giáo

và được trao tặng danh hiệu Nhà giáo ưu tú Nick Vujicic, sinh ra không có tứ chi, trải qua bao nghiệt ngã, bất hạnh, anh vẫn cống hiến cho cuộc đời bằng cách đi khắp thế giới, diễn thuyết truyền động lực về cuộc sống, trở thành diễn giả nổi tiếng thế giới Họ chính là những tấm gương phi thường về lòng dũng cảm, nghị lực sống tuyệt vời mà chúng ta luôn ngưỡng mộ và noi theo

25

(Bài làm của học sinh)

Nhận xét: Trong bài viết, có thể thấy học sinh đã chọn được các dẫn chứng là

những tấm gương tiêu biểu về ý chí, nghị lực sống, tuy nhiên, cả ba dẫn chứng về Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Ngọc Ký và Nick Vujicic lại có nhiều nét tương đồng,

họ đều là những người bị khiếm khuyết một phần trên cơ thể nhưng lại dũng cảm vượt qua bi kịch ấy để cống hiến cho cuộc đời Vì vậy, mặc dù đưa nhiều dẫn chứng song các dẫn chứng lại không phong phú, dẫn đến bài viết chưa lôi cuốn và thuyết phục người đọc

b Cách sửa lỗi

Để khắc phục lỗi về dẫn chứng, giáo viên cần hướng đến cho học sinh:

- Nắm chắc được những yêu cầu của dẫn chứng (Tiêu biểu, xác thực, đầy đủ, toàn diện )

- Nắm chắc kết cấu của dẫn chứng, tái hiện ngắn gọn, tránh lan man, dài dòng, không đúng trọng tâm

- Xác định chính xác từ khóa của luận điểm muốn lấy dẫn chứng để lập luận, từ đó, triển khai dẫn chứng theo từ khóa đã chọn

Sau đây là một số kỹ năng cơ bản:

b.1 Kĩ năng lấy dẫn chứng

Tư liệu (dẫn chứng) là một phần không thể thiếu trong một bài văn nghị luận

xã hội Cùng với việc bày tỏ ý kiến, học sinh cần có những minh họa phù hợp Đây tưởng như là công việc dễ dàng với học sinh giỏi nhưng để tạo ra dấu ấn riêng lại đòi hỏi sự đầu tư, chuẩn bị kỹ lưỡng và được rèn luyện thường xuyên

* Cấu trúc của dẫn chứng

Để làm tốt phần dẫn chứng, giáo viên hướng dẫn học sinh có kỹ năng đặt ra câu hỏi tương ứng với các yêu cầu của một dẫn chứng trong bài văn nghị luận xã hội của học sinh giỏi

Kết quả ra sao?

b.2 Kỹ năng khai thác dẫn chứng

Tư liệu về các dẫn chứng rất đa dạng với những nguồn tìm kiếm phong phú, vì vậy, học sinh dễ dàng tìm được dẫn chứng đảm bảo các yêu cầu (đúng, đủ, tiêu biểu, chính xác, phù hợp ), có những bình luận sâu sắc, ý nghĩa Tuy nhiên, việc lấy dẫn chứng trong bài viết khó tránh khỏi việc trùng lặp với học sinh khác Vậy làm sao để cùng một dẫn chứng nhưng người viết vẫn có thể tạo ra sự khác biệt? Điều này đòi hỏi sự công phu trong chuẩn bị tư liệu về dẫn chứng của học sinh bắt

27

đầu từ việc xác định mục đích rõ ràng khi tìm kiếm dẫn chứng đến việc phân tích, đánh giá dẫn chứng và xử lý phù hợp với từng vấn đề nghị luận

Bước 1: Xác định mục tiêu thu thập dẫn chứng: Chỉ tìm kiếm những dẫn

chứng tiêu biểu ở những trường hợp đối cực cho một đối tượng (bình thường – đặc biệt), một trường hợp (phổ biến – đặc biệt), một lĩnh vực cụ thể (văn hóa, văn học, kinh doanh, mỹ thuật, ) Điều này sẽ định hướng cho học sinh tìm thông tin tập trung, có tính phát hiện, tránh việc đọc dàn trải, không hiệu quả

Bước 2: Tìm kiếm dẫn chứng trên các nguồn khác nhau Việc này sẽ đảm bảo

tính chính xác và đầy đủ cho dẫn chứng vì cùng một đối tượng nhưng ở mỗi nguồn

sẽ có những cách trình bày thông tin riêng Tìm hiểu thấu đáo đối tượng sẽ cung cấp thông tin đầy đủ và khắc sâu ấn tượng

Bước 3: Đọc và chọn lọc thông tin ghi chép Bước này liên quan chặt chẽ đến

bước thứ nhất Khi đã xác định được mục tiêu dẫn chứng, người viết sẽ tìm kiếm những thông tin phù hợp với mục đích xác định

Tuy nhiên, cũng lưu ý rằng, cùng một dẫn chứng có thể sẽ là tư liệu viết cho nhiều đề khác nhau bởi nó có thể dung chứa những thông tin vừa cho cả một lĩnh vực cụ thể , vừa cho cả một trường hợp, vừa cho một đối tượng

Để việc ghi chép khoa học, cần hướng dẫn học sinh cách ghi chép Cụ thể theo bảng sau:

Kết quả ra sao?

Ý nghĩa gì?

- Vấn đề

A