Phân tích các đặc trưng cơ bản của hiện tượng tội phạm, cho ví dụ cụ thể gắn với tội phạm xâm phạm tình dục

Hiện tượng tội phạm đang ngày một diễn biến phức tạp không chỉ gây bức xúc trong dư luận mà còn ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống an ninh trật tự của người dân và còn gây khó khăn khó khăn rất nhiều cho cơ quan chức năng trong quá trình điều tra và phá án. Năm đặc trưng cơ bản của hiện tượng tội phạm được phân tích dưới đây sẽ giúp cho chúng ta có cái nhìn tổng quát hơn về tình hình tội phạm hiện nay. Tôi sẽ đi sâu vào phân tích với đề bài: “Phân tích các đặc trưng cơ bản của hiện tượng tội phạm, cho ví dụ cụ thể gắn với tội phạm xâm phạm tình dục (Bài làm có ít nhất 5 điều luật của 5 văn bản pháp luật được trích dẫn).”

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC

.………***………

XÃ HỘI HỌC PHÁP LUẬT

ĐỀ BÀI:

Phân tích các đặc trưng cơ bản của hiện tượng tội phạm, cho ví dụ cụ thể

gắn với tội phạm xâm phạm tình dục.

(Bài làm có ít nhất 5 điều luật của 5 văn bản pháp luật được trích dẫn)

về tình hình tội phạm hiện nay Tôi sẽ đi sâu

vào phân tích với đề bài: “Phân tích các

đặc trưng cơ bản của hiện tượng tội phạm, cho ví dụ cụ thể gắn với tội phạm xâm phạm tình dục (Bài làm có ít

nhất 5 điều luật của 5 văn bản pháp luật được trích dẫn).”

NỘI DUNG

Hiện tượng phạm tội là một hiện tượng xãhội – pháp lí luôn ở trạng thái động, xuấthiện trong xã hội có giai cấp, là thể thốngnhất các tội phạm được thực hiện trong một

xã hội nhất định và ở một thời kì nhất định,

có các nguyên nhân, các đặc điểm địnhlượng (thực trạng) và định tính (tính chất, cơcấu) của nó, đồng thời, có tính độc lập tươngđối

2 Các đặc trưng cơ bản của hiện tượng tội phạm

2.1 Tính quyết định xã hội

Hiện tượng tội phạm, trước hết, là một hiệntượng xã hội, có quá trình hình thành, phát

sinh, tồn tại và phát triển cùng với quá trình

vận động, phát triển của bản thân xã hội.Hiện tượng tội phạm chỉ có thể xuất hiện,tồn tại trong xã hội loài người, có nguồn gốc

từ thực tiễn đời sống xã hội, mang nội dung

xã hội, có các nguyên nhân xã hội của nó vàchịu sự quyết định bởi chính thực tế xã hội.Chính vì vậy, hiện tượng tội phạm mang tínhquyết định xã hội và điều đó nói lên bảnchất xã hội của hiện tượng này Mặt khác,hiện tượng tội phạm mang tính quyết định

xã hội còn vì nó được hình thành xuất phát

từ những hành vi phạm tội được thực hiệnbởi những cá nhân - thành viên của xã hội,biểu hiện mặt trái, mặt tiêu cực trong hành

vi của con người, nghĩa là nó có tính độc lậptương đối

Đặc trưng của tính quyết định xã hội thểhiện ở chỗ nó là hiện tượng có tính nguyhiểm cho xã hội rất cao, nghĩa là nó gây rahoặc đe dọa gây ra những thiệt hại trực tiếphay gián tiếp rất lớn, rất đáng kể cho xã hộinói chung, cho các quan hệ xã hội nóiriêng… Phần lớn các vụ việc phạm tội mangtính quyết định xã hội đều có nguyên nhân

từ các mâu thuẫn, tranh chấp, thù tức, ghentuông, xích mích (nguyên nhân xã hội)… Tội

phạm là hiện tượng có tính chất cá nhân và

xã hội Do đó khi tìm hiểu về nguyên nhâncủa tội phạm phải nghiên cứu cả nguyênnhân bắt nguồn từ phía xã hội và nguyênnhân xuất phát từ cá nhân người phạm tội,

sự tác động của nguyên nhân xã hội tới cánhân dẫn đến sự hình thành nhân cách lệchlạc của cá nhân người phạm tội, từ đó phátsinh tội phạm Bên cạnh đó cũng cần tìmhiểu cả tình huống cụ thể bởi vì trong một sốtrường hợp, tình huống đóng vai trò như lànguyên nhân phát sinh tội phạm

Ví dụ: Trẻ em thiếu hạnh phúc, tình cảm giađình khi còn thơ ấu Tận mắt thấy bố hoặc

mẹ ngoại tình với người khác, dẫn đến khitrưởng thành đứa trẻ đó sẽ có xu hướng sailệch về hành vi tình dục Dễ dẫn đến việc cóhành vi giao cấu, quan hệ tình dục khi chưa

đủ tuổi hoặc với người chưa đủ tuổi theo quyđịnh của pháp luật Cụ thể: A năm nay 20tuổi, B năm nay 14 tuổi và cả hai là hàngxóm với nhau A dùng vũ lực đe doạ bắt Bphải giao cấu với mình Đối với tội phạmnày, theo quy định tại điểm b Khoản 1 Điều

142 Bộ Luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung

2017 Về việc khởi tố vụ án này, truy cứutrách nhiệm hình sự đối với A thì theo Khoản

1 Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quyđịnh đối với vụ án về tội Hiếp dâm được quy

định tại khoản 1 Điều 141 của Bộ luật Hình

sự thì chỉ được khởi tố khi có yêu cầu củangười bị hại

do nhà nước ban hành, chỉ có Bộ luật Hình

sự quy định về tội phạm và hình phạt, đưa rađịnh nghĩa khái niệm tội phạm, rằng tộiphạm không chỉ là hành vi nguy hiểm cho xãhội, mà còn là hành vi trái với pháp luật hình

sự Hiện tượng tội phạm, với tư cách là thểthống nhất các tội phạm được thực hiệntrong một xã hội nhất định, không chỉ là hiệntượng nguy hiểm cho xã hội, mà còn là hiệntượng trái với các nguyên tắc, quy định củapháp luật hình sự Đặc trưng này nói lên bảnchất pháp lý hình sự của hiện tượng tộiphạm Nó có ý nghĩa rất quan trọng, bởi lẽ,quá trình xây dựng, sửa đổi, bổ sung phápluật hình sự theo hướng tội phạm hóa haykhông tội phạm hóa những hành vi xã hội

nào đó đều có tác động nhất định tới hiệntượng tội phạm.

Bộ luật hình sự có nhiệm vụ bảo vệ chế độ

xã hội chủ nghĩa, quyền làm chủ của nhândân, bảo vệ quyền bình đẳng giữa đồng bàocác dân tộc, bảo vệ lợi ích của Nhà nước,quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổchức, bảo vệ trật tự pháp luật xã hội chủnghĩa, chống mọi hành vi phạm tội; đồngthời giáo dục mọi người ý thức tuân theopháp luật, đấu tranh phòng ngừa và chống

tội phạm Để thực hiện nhiệm vụ đó, Bộ luật

quy định tội phạm và hình phạt đối với ngườiphạm tội Xuất phát từ đặc điểm của đốitượng điều chỉnh cũng như nội dung quyền,

nghĩa vụ pháp lí của các chủ thể trong quan

hệ pháp luật hình sự, có thể rút ra phươngpháp điều chỉnh của ngành luật hình sự là

phương pháp mệnh lệnh - phục tùng Trong

quan hệ pháp luật hình sự, Nhà nước cóquyền buộc người phạm tội phải chịu Tráchnhiệm hình sự, phải chịu hình phạt; ngườiphạm tội có nghĩa vụ pháp lí phải thực hiệnTrách nhiệm hình sự, chấp hành hình phạt

và việc chấp hành này không thể tránh khỏi

vì nó được bảo đảm bằng cưỡng chế của Nhànước

Ví dụ: A xâm phạm tình dục B, gây tổn hạisức khoẻ và rối loạn tâm thần và hành vi của

B với tỷ lệ 32% Trong tình huống này, A sẽ

bị phạt tù từ 07 đến 15 năm theo quy định.Đối với Bộ luật Hình sự 2015 quy định tạiđiểm i và h của Khoản 2 Điều 141 là tỉ lệ từ11% đến 60% Nhưng tại Bộ luật Hình sự

2015 sửa đổi, bổ sung 2017 đã thay đổiKhoản 2 sửa nội dung “gây rối loạn tâm thần

và hành vi của nạn nhân từ 11% đến 45%”thành “gây rối loạn tâm thần và hành vi củanạn nhân từ 31% đến 60%” và gộp điểm i và

h làm một tình tiết chung “Gây thương tích,gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối loạntâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệtổn thương cơ thể từ 31% đến 60%”

2.3 Tính biến đổi về mặt lịch sử

Hiện tượng tội phạm cũng như những hiệntượng xã hội khác luôn luôn ở trạng tháiđộng, nghĩa là nó thường xuyên vận động,biến đổi và thay đổi qua các giai đoạn, thời

kì lịch sử nhất định Điều đó có thể được thểhiện qua sự thay đổi trong các quan điểm,quan niệm về hiện tượng tội phạm, về cácdấu hiệu nội dung của tội phạm, tính chất vàmức độ của hành vi phạm tội ở các thờiđiểm lịch sử khác nhau Sự thay đổi đóthường đi đôi và gắn liền với sự thay đổitrong cơ cấu kinh tế - xã hội của xã hội,những biến đổi của cơ cấu xã hội - giai cấp,

cơ cấu xã hội - nghề nghiệp qua các hình

thái kinh tế - xã hội hoặc trong từng giaiđoạn lịch sử nhất định của một xã hội Đặctrưng này cũng nói lên tính quy luật của quátrình xuất hiện và tồn tại của hiện tượng tộiphạm về mặt lịch sử, cho thấy sự tác động,ảnh hưởng của các hiện tượng lịch sử - xãhội tới hiện tượng tội phạm như thế nào.

Tình hình tội phạm không phải là hiện tượngbất biến trong xã hội mà nó có sự thay đổi

và mất đi trong những điều kiện lịch sử nhấtđịnh Tình hình tội phạm có thể thay đổi tuỳthuộc vào sự phát triển của các hình tháikinh tế xã hội khác nhau trong lịch sử, vàngay trong cùng một hình thái kinh tế xã hộinếu có sự thay đổi về cơ cấu kinh tế, cơ cấu

xã hội, cơ cấu giai cấp thì tình hình tội phạmcũng có sự thay đổi Số lượng các hành vi bịcoi là tội phạm trong những giai đoạn lịch sửkhác nhau là có sự khác nhau

Ví dụ: Tình hình tội phạm có thể thay đổi tuỳthuộc vào sự phát triển của các hình tháikinh tế xã hội khác nhau vậy nên ngày nay

sự phát triển internet rất nhanh Những trẻnhỏ khi xem những chương trình trên mạng

sẽ xuất hiện những trang web “đen”, kíchthích sự tò mò và trẻ sẽ xem và tạo sự thíchthú muốn khám phá cho trẻ A vừa tròn 18tuổi và B vừa tròn 16 tuổi và bị khuyết tật Athấy B ở một mình nên đã hành động xâm

hại B, vì B bị khuyết tật nên không thể phảnkháng lại A Khi người nhà B đi về thì pháthiện sự việc Theo như ví dụ, A đã phạm vàoĐiều 141 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổsung 2017 và khoản 7 Điều 3 Nghị quyết06/2019/NQ-HĐTP về phạm tội lợi dụng tìnhtrạng người bị hại lâm vào hoàn cảnh bịkhuyết tật… dẫn đến không thể chống cựđược.

tội phạm

Hiện tượng tội phạm chỉ xuất hiện trong các

xã hội có giai cấp, gắn liền với sự ra đời củanhà nước và quá trình phân tầng Xã hộitrong xã hội Pháp luật là sự thể hiện ý chí

của giai cấp thống trị, cầm quyền trong xãhội Xuất phát từ nhu cầu bảo vệ các giá trị,lợi ích vật chất hay tinh thần của giai cấpmình, mỗi giai cấp nắm quyền thống trị đều

đề ra chính sách pháp luật hình sự, ban hành

bộ luật hình sự, trong đó quy định nhữnghành vi và nhóm hành vi nào là tội phạm vàkhông phải là tội phạm; quy định tính chất,mức độ của mỗi loại tội phạm, đối tượng xãhội nào phải chịu và không phải chịu sựtrừng phạt Với tư cách là thể thống nhất cáctội phạm được thực hiện trong một xã hộinhất định, hiện tượng tội phạm, do đó, cũngmang tính giai cấp Đặc trưng này nói lênbản chất giai cấp của hiện tượng tội phạm

Bộ luật Hình sự là sản phẩm của giai cấpthống trị trong xã hội có giai cấp Tình hìnhtội phạm là hiện tượng mang tính giai cấp,được thể hiện ở vấn đề là nguồn gốc giaicấp Tình hình tội phạm không phải là hiệntượng có trong mọi xã hội loài người mà nóchỉ ra đời cùng với sự xuất hiện sở hữu tưnhân, của sự phân chia xã hội thành các giaicấp đối kháng, sự ra đời của nhà nước vàpháp luật là khi có những mâu thuẫn giaicấp không thể điều hoà được

Ví dụ: A và B đều là công dân Việt Nam và đixuất khẩu lao động tại Ấn Độ, trong một bữatiệc của hội đồng hương cả hai đã gặp nhau

Vì có uống bia nên trong lúc không tỉnh táo,

A đã cưỡng hiếp B B đã trình báo công antại địa phương nhưng ở Ấn Độ vấn đề nàykhông được giải quyết Khi về Việt Nam, B

đã nạp đơn tố cáo và kiện B và yêu cầu bồithường Trong ví dụ này, A đã phạm vào vàoĐiều 141 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổsung 2017 Ngoài bị xử phạt theo Điều 141thì A còn phải bồi thường cho B theo Điều

584 Bộ luật dân sự năm 2015 về vấn đề quyđịnh người nào có hành vi xâm phạm tínhmạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uytín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác củangười khác mà gây thiệt hại thì phải bồithường

2.5 Tính xác định theo không

gian và thời gian

Về nguyên tắc, không thể đề cập hiện tượngtội phạm và các loại tội phạm một cáchchung chung, mà hiện tượng tội phạm phảiluôn được xác định rõ ràng về mặt vị trí địa

lí, trong một khung cảnh xã hội nhất định vàvào một khoảng thời gian nhất định Điều đó

có nghĩa rằng, hiện tượng tội phạm là hiệntượng phải được xác định theo không gian

và thời gian

Theo không gian, người ta thường đề cập

hiện tượng tội phạm trong phạm vi lãnh thổmột quốc gia - nơi pháp luật hình sự có hiệulực chung, thống nhất và phân biệt với các

quốc gia khác Cùng một hành vi xảy ra, ởnước này bị coi là tội phạm trong khi ở nướckhác lại không bị coi là tội phạm; hoặc cùngmột hành vi phạm tội, ở nước này bị coi làtội phạm nghiêm trọng nhưng ở nước kháclại chỉ coi là tội phạm ít nghiêm trọng

Theo thời gian, hiện tượng tội phạm hay một

loại tội phạm cụ thể có thể được nhìn nhậnkhác nhau tuỳ thuộc vào sự thay đổi trongchính sách pháp luật hình sự của các quốcgia ở các khoảng thời gian khác nhau Chẳnghạn, cùng một hành vi xảy ra, trước đâyhành vi đó bị quy định là tội phạm, nhưngnay không còn quy định là tội phạm nữa;hoặc cùng một hành vi phạm tội, trước đây

bị pháp luật hình sự quy định là tội phạmnghiêm trọng, nhưng trong giai đoạn hiệnnay chỉ bị coi là tội phạm ít nghiêm trọng.

Tình hình tội phạm xuất hiện gắn bó chặtchẽ với các đặc điểm của địa bàn của lĩnhvực hoạt động cụ thể và trong một khoảngthời gian xác định Tính không gian thời gian

sẽ xác định tính cụ thể Nhận thức về tìnhhình tội phạm cần phải xuất phát từ đặcđiểm địa bàn và thời gian phát sinh tình hìnhtội phạm Phòng ngừa tội phạm cũng cầnphải phát huy khả năng và lợi thế vốn có củatừng địa bàn có tình hình tội phạm đang tồntại

Ví dụ: Ông A năm nay 56 tuổi là tội phạm,cháu B năm nay tuổi Cả hai là hàng xómcủa nhau và đều ngụ tại xóm 5, thôn 9, thị

xã A Vì một năm nay bố mẹ cháu B thườngxuyên đi làm nên gửi cháu B cho hàng xóm

là ông A Một ngày vô tình bố cháu B đi làm

về sớm thì phát hiện ông A đang có hành vigiao cấu cùng con gái mình là cháu B tại nhàmình Khi gọi công an đến và hỏi cháu B thìcháu B khai rằng ông A đã làm như vậy vớimình 8 lần trong thời gian 1 năm bố mẹ đilàm này Theo Khoản 5 Điều 4 Luật trẻ em

2016 sửa đổi bổ sung năm 2018, ông A đãxâm hại trẻ em là bé A với hành vi gây tổnhại về thể chất, xâm hại tình dục bé B Và

việc này đã xảy ra xuyên suất thời gian là

1 năm qua Và ông A sẽ bị xử lý theo quyđịnh tại Điều 142 của Bộ luật Hình sự 2015sửa đổi, bổ sung 2017

KẾT LUẬN

Phòng chống hiện tượng tội phạm và cáchành vi sai lệch luôn là nhiệm vụ trọng tâmcủa mỗi chúng ta nói riêng và nước ta nóichung Đấu tranh phòng chống hiện tượngtội phạm và các hành vi sai lệch đòi hỏi phảitập trung hạn chế các nguyên nhân phátsinh ra nó Hoạt động phòng và chống tộiphạm muốn đạt hiệu quả cao đòi hỏi trướchết phải luôn luôn tiến hành đồng bộ các

biện pháp đấu tranh phòng chống hiệntượng tội phạm và hành vi sai lệch.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Quốc hội, Bộ luật Dân sự, Hà Nội,2015;

2. Quốc hội, Bộ luật Tố tụng hình

sự, Hà Nội, 2015;

3. Quốc hội, Bộ luật Hình sự, HàNội, 2015 sửa đổi bổ sung 2017;

4. Quốc hội, Luật Trẻ em, Hà Nội,

2016 sửa đổi bổ sung 2018;

5. Hội đồng thẩm phán Toà án nhândân tối cao, Nghị Quyết 06/2019/NQ-HĐTP,

Hà Nội, 2019;

6. Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáotrình xã hội học pháp luật, Nxb Tư pháp,

Hà Nội, 2020;