Lễ hội Việt Nam là sự kiện văn hóa được tổ chức mang tính cộng đồng. Lễ là hệ thống những hành vi, động tác nhằm biểu hiện sự tôn kính của con người với thần linh, phản ánh những ước mơ chính đáng của con người trước cuộc sống mà bản thân họ chưa có khả năng thực hiện. Hội là sinh hoạt văn hóa, tôn giáo, nghệ thuật của cộng đồng, xuất phát từ nhu cầu cuộc sống.
Trang 1Trường Đại Học Văn Hóa Hà Nội
Môn: Nhân học văn hóa
BÀI ĐIỀU KIỆN
Câu 1: Anh(chị) hãy cho biết tại sao phải nghiên cứu lễ hội?
Trả lời:
Lễ hội Việt Nam là sự kiện văn hóa được tổ chức mang tính cộng đồng
"Lễ" là hệ thống những hành vi, động tác nhằm biểu hiện sự tôn kính của con người với thần linh, phản ánh những ước mơ chính đáng của con người trước cuộc sống mà bản thân họ chưa có khả năng thực hiện "Hội" là sinh hoạt văn hóa, tôn giáo, nghệ thuật của cộng đồng, xuất phát từ nhu cầu cuộc sống
Trên thế giới, mỗi một quốc gia lại có một loại hình sinh hoạt văn hóa riêng, mang đậm bản sắc văn hóa của quốc gia mình, và có lẽ “ lễ hội” là loại hình tiêu biểu nhất Đây là một loại hình sinh hoạt văn hóa đặc biệt có tính tập thể, phản ánh tín ngưỡng và sinh hoạt của người dân trong lao động sản xuất, hay trong việc hình dung lại các sự kiện lịch sử Lễ hội nước nào cũng có những hình thức rước xách, diễu hành, vui chơi, nhưng ở mỗi quốc gia thì lễ hội lại có những nét độc đáo riêng, mang đậm dấu ấn riêng của quốc gia đó Vì thế lễ hội giữ một vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần và đời sống xã hội, nó chứa đựng và phản ánh nhiều mặt của đời sống như: kinh tế- xã hội,văn hóa, tâm lý
và tôn giáo tín ngưỡng tộc người
Ở mỗi nơi trên thế giới người ta lại có cách định nghĩa về lễ hội khác nhau
và dựa vào các góc độ khác nhau cũng có những định nghĩa khác nhau về lễ hội Việc nghiên cứu các định nghĩa về lễ hội cho chúng ta các nhìn riêng về văn hóa
ở mỗi nơi Việc các nhà văn hóa nghiên cứu về các lễ hội chính là để tìm ra những nét độc đáo của từng lễ hội, văn hóa lễ hội của từng địa phương; để hiểu
Trang 2được nguồn gốc ra đời của từng lễ hội, lịch sử ra đời và phát triển của từng lễ hội và diễn biến cũng phần lễ cũng như diễn biến của phần hội; tục hèm của lễ hội, những điều phải tuân thủ và phải kiêng kỵ trong lễ hội Nghiên cứu lễ hội cùng giúp phân loại được các loại hình lễ hội, giúp chỉ ra những đặc trưng của lễ hội Và việc nghiên cứu lễ hội giúp phát hiện ra những tiêu cực để khắc phục và đưa ra phương hướng phát triển; giúp đáp ứng nhu cầu tâm linh, nhu cầu tâm lý tình cảm và giải trí của cộng đồng đồng thời nghiên cứu lễ hội còn là công cụ hữu hiệu, kết quả nghiên cứu làm nển tảng cho sự phát triển tiềm năng du lịch lễ hội, thu hút khách du lịch trong và ngoài nước, quản bá văn hóa vùng miền, dân tộc
Lễ hội có nhiều ý nghĩa to lớn, lễ hội thể hiện tư tưởng, tình cảm, thái độ của người dân đối với thế giới đã khuất Thông qua lễ hội con người tưởng nhớ tới công đức, ông bà tổ tiên thông qua việc thờ cúng Lễ hội cũng là địa điểm để mọi người thi thố tài năng, nơi đó có nhiều trò chơi dân gian như:Đua thuyền, đánh đu, ném còn, hát giao duyên, hát đối đáp, hát bài chòi, đánh cờ người,… chính những trò chơi dân gian này tạo điều kiện để người dân gần gũi nhau hơn, hiểu nhau và cùng nhau tham gia tích cực để dành chiến thắng trong các trò chơi
Lễ hội chính là một bảo tàng sống của người Việt từ cổ đại đến nay, có tác dụng bảo lưu phát triển bản sắc văn hoá Đối với mỗi người, lễ hội trở nên thân thiết, là nỗi nhớ thiêng liêng, mãnh liệt, là nơi con người kì thác mọi niềm vui, nỗi buồn Đây còn là biểu hiện giá trị của một cộng đồng: Thông qua vui chơi, con người lấy lại thăng bằng sau những khó khăn lo toan của cuộc sống thường nhật; sức cố kết của lễ hội đã làm xoa dịu những đố kị, có khi cả những hận thù diễn ra trong những quan hệ hàng ngày; lễ hội là dịp để hoàn thiện các chủng loại văn hoá; là dịp để con người vươn lên đời sống văn hoá cao hơn và bộc lộ hết tinh hoa của mình.Lễ hội còn là nơi nhắc nhở người ta sống trật tự, mực thước góp phần làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn Là nơi thể hiện năng khiếu thẩm mĩ của cộng đồng, tất cả phải được chuẩn bị hết sứcchuđáo Đồng thời
Trang 3cũng khuyến khích tài năng laođộng và vui chơi, đề cao cái cao cả, cái bi, cái hài của cuộc sống
Như vậy, chúng ta thấy rằng vai trò của lễ hội rất quan trọng, không chỉ trong đời sống hàng ngày, thể hiện ý nghĩa văn hoá mà nó còn là một trong những khuôn mẫu chuẩn mực để con người noi theo Muốn cho lễ hội nước ta mãi giữ được bản sắc chúng ta cần khắc phục một số mặt tiêu cực như thương mại hoá các hoạt động mê tín dị đoan, tệ nạn đánh bạc tập quán lạc hậu,…
Từ bao đời nay, lễ hội luôn giữ vai trò như sợi dây gắn kết cộng đồng, tạo dựng không gian văn hóa vừa trang trọng, linh thiêng, vừa tưng bừng, náo nức
Lễ hội trở thành nơi công chúng đến với lịch sử cha ông, trở về với cội nguồn dân tộc, tưởng nhớ công ơn người đi trước, cầu mong những điều tốt lành Ðồng thời là nơi người dân được vui chơi, giải tỏa, bù đắp về tinh thần Tuy nhiên thời gian qua, từ thực trạng của hoạt động lễ hội, dường như ý nghĩa thiêng liêng đó
đã ít nhiều suy giảm trước sự xâm lấn của yếu tố xã hội hóa, thương mại hóa và các hiện tượng tiêu cực khác Việc tổ chức, quản lý lễ hội hiện đang đứng trước mâu thuẫn: người được đào tạo về chuyên môn tổ chức thì thiếu hiểu biết kỹ lưỡng về lễ hội, người am hiểu văn hóa lễ hội thì lại ít tham gia vào khâu phục dựng và tổ chức, dẫn đến lễ hội vẫn diễn ra nhưng càng lúc càng xa rời ý nghĩa
và giá trị lịch sử Và bản thân những người tham gia lễ hội cũng có những hành động tiêu cực như hiện tượng "buôn thần bán thánh", mê tín dị đoan; ý thức kém khi tham gia lễ hội làm ảnh hưởng tiêu cực đến lễ hội, ô nhiễm môi trường
Đứng trước thực trạng tiêu cực trên việc các nhà văn hóa phải nghiên cứu
lễ hội là rất hợp lý nhằm tìm ra nguyên nhân, cách khắc phục thực trạng đồng thời có những định hướng đúng đắn để phát triển lễ hội sao cho mới mẻ sáng tạo
mà không bị mất đi nét văn hóa đặc sắc của địa phương, của dân tộc
Câu 2: Trình bày đề cương khảo sát 1 lễ hội làng hoặc 1 lễ hội chùa? Trả lời:
Đề cương khảo sát lễ hội đình làng Yên Phụ, Quận Tây Hồ, Hà Nội
Trang 4Chương I Làng Yên Phụ và Di tích đình làng Yên Phụ.
I Làng Yên Phụ
1 Sơ lược về vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên của làng Yên Phụ?
2 Làng Yên Phụ có những điều kiện gì để phát triển kinh tế xã hội? Khái quát về quá trình phát triển kinh tế của làng Yên Phụ?
3 Kể tên một số di tích lịch sử văn hóa nổi bật của làng Yên Phụ?
4 Các lễ hội hàng năm được tổ chức gắn với di tích lịch sử văn hóa của ngôi làng?
5 Làng Yên Phụ có nét văn hóa nổi bật gì?
II Đình làng Yên Phụ
1 Vị trí địa lý của đình làng Yên Phụ so với ngôi làng?
2 Mô tả nét đặc sắc về kiến trúc và quy mô của đình làng Yên Phụ?
3 Đình làng Yên Phụ đã được tu sửa lần nào chưa? tu sửa vào năm bao nhiêu?
4 Đình làng Yên Phụ có mở cửa thường xuyên không?
5 Đình làng Yên Phụ thờ ai( nhân vật được thờ tự)? Kể về câu chuyện lịch sử liên quan đến nhân vật được thờ tự( nếu có)?
6 Nêu và kể tên một số di vật và cổ vật quý của đình làng Yên Phụ?
Chương II Lễ hội đình làng Yên Phụ
I Chuẩn bị lễ hội
1 Lễ hội đình làng Yên Phụ được tổ chức vào ngày nào trong năm?
2 Không gian tổ chức lễ hội?
3 Trước ngày tổ chức lễ hội cần chuẩn bị những gì? chuẩn bị những khâu nào?
4 Thành phần tham gia chuẩn bị lễ hội gần những ai?
5 Thời gian chuẩn bị cho lễ hội thường kéo dài bao lâu?
II Diễn biến lễ hội đình làng Yên Phụ
1 Phần lễ và phần hội của lễ hội diễn ra khi nào trong những ngày hội? không gian riêng để tổ chức từng phần lễ và hội?
Trang 52 Phần lễ diễn ra như thế nào? trong phần lễ bao gồm những nghi thức nghi lễ nào?
3 Thành phần chủ yếu tham gia vào phần lễ là ai? thành phần chủ yếu tham gia phần hội là ai?
4 Phần hội diễn ra như thế nào? trong phần hội có những trò chơi dân gian nào đặc sắc?
5 Nghi lễ nào là quan trọng nhất trong phần lễ?
6 Lễ hội đình làng Yên Phụ xưa và nay có gì khác nhau?
7 Tục hèm của lễ hội là gì?
8 Những điều gì cần tránh khi tham gia lễ hội đình làng Yên Phụ?
9 Nêu nét đặc sắc nhất trong lễ hội đình làng Yên Phụ?
Chương III Ý nghĩa của lễ hội đình làng Yên Phụ đối với đời sống cộng đồng dân cư
1 Nêu tư tưởng chủ đạo của lễ hội đình làng Yên Phụ?
2 Lễ hội đình làng Yên Phụ đã đáp ứng được những nhu cầu nào của cộng đồng cư dân?
3 Lễ hội đình làng Yên Phụ có ý nghĩa gì đối với đời sống văn hóa, kinh
tế, xã hội của cộng đồng?
4 Nêu những biểu hiện tích cực của lễ hội đình làng Yên Phụ?
5 Qua lễ hội để lại bài học gì?
6 Thông qua lễ hội con người được có cơ hội gì?
7 Nêu biểu hiện của lễ hội đối với văn hóa truyền thống làng Yên Phụ?