TIỂU LUẬN NHẬP MÔN NĂNG LỰC THÔNG TIN KHUÔN MẪU VỀ GIỚI TÁI HIỆN TRÊN TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY

MỤC LỤC TÓM TẮT 4 MỞ ĐẦU 4 1. Lý do chọn đề tài 5 2. Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu: 5 2.1. Mục tiêu nghiên cứu: 5 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu: 6 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 6 4. Câu hỏi nghiên cứu: 6 4.1. Câu hỏi nghiên cứu chủ đạo 6 4.2. Câu hỏi nghiên cứu bổ trợ 6 5. Tổng quan tài liệu 6 6. Phương pháp nghiên cứu: 7 6.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu 7 6.2. Phương pháp phân tích – tổng hợp 8 6.3. Phương pháp so sánh 8 7. Bố cục đề tài: 8 NỘI DUNG 9 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KHUÔN MẪU GIỚI TÁI HIỆN TRÊN TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY 9 1.1. Khuôn mẫu về giới: 9 1.1.1. Khái niệm về giới: 9 1.1.2. Khái niệm về khuôn mẫu giới 9 1.2. Truyền thông đại chúng 10 1.2.1. Khái niệm truyền thông đại chúng 10 1.2.2. Vai trò của truyền thông đại chúng 10 Tiểu kết chương 1 10 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ SỰ TÁI HIỆN KHUÔN MẪU GIỚI TRÊN TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY 11 2.1. Khuôn mẫu dựa trên tính cách về giới 11 2.2. Khuôn mẫu dựa trên năng lực giới 12 2.2.1. Phụ nữ có năng lực làm nội trợ, chăm sóc gia đình 12 2.2.2. Đàn ông phải giỏi hơn phụ nữ 13 2.3. Khuôn mẫu dựa trên vai trò xã hội về giới 14 Tiểu kết chương 2 14 CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP HẠN CHẾ SỰ TỒN TẠI VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA KHUÔN MẪU GIỚI TRÊN TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY 15 3.1. Giải pháp đối với người làm công tác truyền thông đại chúng: 15 3.2. Giải pháp đối với công chúng: 16 Tiểu kết chương 3 17 KẾT LUẬN 17 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO: 19 PHỤ LỤC 20 TÓM TẮT Thời đại của công nghệ số ngày càng phát triển, kéo theo đó là sự thịnh hành của nền báo chí truyền thông hiện đại trên nhiều phương diện với nhiều loại hình truyền thông như: báo điện tử, phát thanh, truyền hình, quảng cáo…đều được công chúng đón nhận tích cực trong quá trình tích lũy thông tin. Với sứ mệnh phản ánh hiện thực khách quan và xây dựng những khuôn mẫu chuẩn, phù hợp với bối cảnh chung của xã hội, nâng cao nhận thức và hành động của công chúng. Truyền thông đại chúng đang trong quá trình nỗ lực chuyển mình với nhiều biến động mới, vai trò mới trong đó có chức năng xóa bỏ những tiêu cực và cản trở tới sự phát triển chung của xã hội. Đặc biệt khuôn mẫu giới đã trở thành một vấn đề lớn, có sự ảnh hưởng nhất định tới cơ hội phát triển chung của nhiều đối tượng giới. Trở thành những tư tưởng có tính áp đặt cho nam giới và nữ giới với những quy chuẩn khắt khe. Thế nhưng truyền thông đại chúng lại vô hình chịu ảnh hưởng nhất định từ khuôn mẫu giới thể hiện thông qua các sản phẩm truyền thông được tái hiện tới công chúng MỞ ĐẦU Trong bối cảnh của một xã hội mới phát triển, hình ảnh người phụ nữ và đàn ông xuất hiện trên truyền thông đại chúng ở mỗi loại hình truyền thông cụ thể là khác nhau về cách thức truyền tải, ngôn ngữ, hình ảnh....Vốn là phương tiện có khả năng ảnh hưởng trên diện rộng tới nhiều đối tượng thuộc mọi lứa tuổi, truyền thông có trách nhiệm và nhận thức nghiêm túc về vấn đề nhạy cảm này trong công cuộc thay đổi và cải biến xã hội ngày phát triển. Nghiên cứu về khuôn mẫu giới xuất hiện trên các phương tiện truyền thông là vấn đề đòi hỏi sự nhìn nhận toàn diện xung quanh tính cách, bản chất, năng lực, vai trò xã hội về giới. Trên hết là hướng tới một sự đổi mới đến từ phía những người làm báo và công chúng có trách nhiệm xóa bỏ những định kiến, khuôn mẫu tồn tại trên phương tiện này 1. Lý do chọn đề tài Trải qua tiến trình lịch sử lâu dài, xã hội Việt Nam từ xưa đã chịu ảnh hưởng nặng nề bởi tư tưởng Nho giáo. Theo đó, người phụ nữ bị bó buộc trong khuôn mẫu của cuộc sống gia đình. Họ không được đi học chữ, chỉ được phép ở nhà nội trợ và chăm sóc chồng con, giữ gìn trinh tiết. Người phụ nữ khi ấy chịu ảnh hưởng nặng nề bởi khuôn mẫu quy chuẩn “tam tòng tứ đức” hay “phu tử tòng tử”. Ngược lại, những người đàn ông gắn với khuôn mẫu xã hội. Họ vốn được coi trọng, học hành đến nơi đến chốn và có công danh sự nghiệp. Những người đàn ông sẽ chỉ gắn với những hành động vĩ đại mang tầm cỡ giang sơn xã tắc, làm nên chuyện lớn thay vì tủn mủn quanh quẩn bếp núc như người phụ nữ Thế nhưng khi thời thế thay đổi, những tư tưởng mới về giới được du nhập vào nước ta cùng sự phát triển của đời sống con người. Khuôn mẫu áp đặt về giới tính ít nhiều có sự thay đổi nhất định, các phong trào bình đẳng giới, xóa bỏ các định kiến khắt khe xuất hiện. Tuy nhiên, những khoảng cách giới vẫn tồn tại và quy chụp lên từng đối tượng trong xã hội hiện nay như người phụ nữ phải dịu dàng, tỉ mỉ, tinh tế gắn với công việc nội trợ. Hay người đàn ông thì phải mạnh mẽ, lý trí và có phẩm chất lãnh đạo.Khuôn mẫu về giới ấy vẫn mặc nhiên tồn tại trong đời sống xã hội và thể hiện trên nhiều lĩnh vực như: kinh tế, chính trị, văn hóa, thể thao, giải trí… Theo đó, truyền thông đại chúng là phương tiện quan trọng góp phần thay đổi nhận thức và hành động của độc giả thông qua quá trình truyền tải thông tin, thông điệp hướng tới một xã hội tiến bộ, tích cực và văn minh. Bởi lẽ, khuôn mẫu giới vốn là một vấn đề nhạy cảm trong xã hội, là hiện thực mà truyền thông cần khai thác, tháo gỡ các vấn đề liên quan tới nó. Nhưng bên cạnh đó, truyền thông ít nhiều vẫn chịu sự chi phối vô hình từ khuôn mẫu giới trên các phương tiện báo chí, quảng cáo, PR Từ những lí do trên, tôi đã lựa chọn đề tài “Khuôn mẫu về giới được tái hiện trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam hiện nay” bằng tất cả tinh thần hứng thú và trân trọng trong nghiên cứu với hi vọng sẽ đóng góp cái nhìn mới, toàn diện hơn về khuôn mẫu giới trên các phương tiện truyền thông. 2. Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu: 2.1. Mục tiêu nghiên cứu: Nghiên cứu chính là thực trạng khuôn mẫu về giới tái hiện trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam. Chứng minh truyền thông đại chúng là phương tiện quan trọng trong công cuộc xóa bỏ khuôn mẫu giới 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu: Phân tích cơ sở lý luận về khuôn mẫu giới trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam hiện nay Thực trạng về khuôn mẫu giới đã tái hiện trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam Đề xuất các giải pháp hướng tới người làm báo và công chúng nhằm hạn chế sư tồn tại và ảnh hưởng của khuôn mẫu giới trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam hiện nay 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu: khuôn mẫu giới tái hiện trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam Phạm vi nghiên cứu về không gian: Trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam Phạm vi nghiên cứu về thời gian: 182017 – 182021 4. Câu hỏi nghiên cứu: 4.1. Câu hỏi nghiên cứu chủ đạo Thực trạng về khuôn mẫu giới đang diễn ra như thế nào trên các phương tiện truyền thông đại chúng tại Việt Nam hiện nay? 4.2. Câu hỏi nghiên cứu bổ trợ Giải pháp hạn chế sự tồn tại và ảnh hưởng của khuôn mẫu giới trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam hiện nay? 5. Tổng quan tài liệu Các công trình nghiên cứu trước đó đa phần đều tập trung vào định kiến, bất bình đẳng giới trên các sản phẩm truyền thông mà chưa có nhiều tài liệu tiến hành nghiên cứu về khuôn mẫu giới một cách toàn diện. Tuy nhiên, một số công trình nổi tiếng đã đóng góp vai trò to lớn trong quá trình bổ sung, cung cấp những thông tin hữu ích xung quanh khuôn mẫu giới và truyền thông Tổng quan tài liệu nước ngoài: Rosario CastilloMayén Beatriz MontesBerges(2014), Analysis of current gender stereotypes, University College Dublin (Ireland) University of Jaén (Spain) đã đề xuất những khía cạnh về vấn đề định kiến giới trên nhiều góc độ lý thuyết Tổng quan tài liệu trong nước: PGS.TS Trần Thị Minh Đức (2006), Định kiến và phân biệt đối xử theo giới Lý thuyết và thực tiễn, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội. Tài liệu này đã tiếp cận định kiến giới dưới dạng thứ thể hiện từ văn học dân gian đến báo in, các thông điệp trên truyền hình. Đồng thời phân tích các niềm tin phổ biến trở thành rào cản của định kiến giới nghiêm trọng Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông (2018), Báo chí truyền thông – Nhưng vấn đề trọng yếu, NXB Đại học Quốc Gia Hà Nội. Nguồn tài liệu về những thông tin cơ bản đến cụ thể về các loại hình của báo chí truyền thông, góp phần cho sự khai thác vấn đề liên quan tới đề tài là truyền thông đại chúng Phan Văn Kiền (2015), Phản biện xã hội của báo chí Việt Nam qua một số sự kiện nổi bật, NXB Thông tin và Truyền thông. Sách chuyên ngành về lĩnh vực báo chí truyền thông đã đưa ra những góc nhìn mới về sự phản biện cần có cho nhiều đối tượng thông qua các sự kiện nôi bật của xã hội trong đó có vấn đề giới Qua những nghiên cứu trong và ngoài nước về vấn đề khuôn giới tái hiện trên truyền thông đại chúng dù tôi nhận thấy đây là một đề tài khá quen thuộc, không hề mới mẻ giữa thời đại thông tin hiện nay. Nhưng vấn đề này lại chưa được nghiên cứu một cách toàn diện, kỹ lưỡng và trọn vẹn nhất trên nhiều góc độ. Đồng thời theo những diễn biến với nhiều biến động mới của xã hội thì vấn đề này càng cần nhìn nhận và phân tích để tạo nên sư thay đổi về phía người làm công tác truyền thông và công chúng trong công cuộc xóa bỏ khuôn mẫu giới hiện nay 6. Phương pháp nghiên cứu: 6.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu Nghiên cứu đề tài dựa trên thao tác nghiên cứu những tài liệu, bài nghiên cứu, sách chuyên ngành, tạp chí có liên quan đến khuôn mẫu giới như các vấn đề có liên quan gần kề về định kiến giới, bất bình đẳng giới…để có cái nhìn rõ hơn xung quanh vấn đề và từ đó thực hiện quá trình nghiên cứu sâu, toàn diện trên nhiều khía cạnh 6.2. Phương pháp phân tích – tổng hợp Tiến hành các thao tác phân tích từ những tài liệu đã tìm hiểu, các thông tin thu thập được về khuôn mẫu giới qua phương pháp nghiên cứu tài liệu. Từ đó tiến hành tổng hợp các nguồn thông tin, dữ liệu một cách bài bản, có khoa học với những lập luận chặt chẽ tạo nên một bài nghiên cứ hoàn hoàn chỉnh từ những thao tác phân tích đã thực hiện 6.3. Phương pháp so sánh Bài nghiên cứu tiếp cận vấn đề dựa trên nhiều khía cạnh khác nhau theo các loại hình truyền thông riêng biệt. So sánh giữa cách thức viết bài, khai thác nội dung thông tin, ngôn từ của người thực hiện trên các phương tiện truyền thông đại chúng ở mỗi loại hình có sự khác nhau. Thông qua đó, nghiên cứu tiếp cận nhiều khía cạnh đa dạng, cung cấp cái nhìn toàn diện ở nhiều loại hình truyền thông 7. Bố cục đề tài: Ngoài những mục lục, phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, cầu trúc đề tài bao gồm: Chương 1: Cơ sở lý luận về khuôn mẫu giới tái hiện trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam hiện nay Chương 2: Thực trạng và nguyên nhân về sự tái hiện khuôn mẫu giới trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam hiện nay Chương 3: Đề xuất giải pháp hạn chế sự tồn tại và ảnh hưởng của khuôn mẫu giới trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam hiện nay NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KHUÔN MẪU GIỚI TÁI HIỆN TRÊN TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY 1.1. Khuôn mẫu về giới: 1.1.1. Khái niệm về giới: Giới là một khái niệm có thể hiểu theo nhiều nghĩa đa dạng khác nhau. Trong điều khoản số 1 điều 5 trong Luật Bình đẳng giới được ban hành đã nêu lên định nghĩa cơ bản: “Giới chỉ đặc điểm, vị trí, vai trò của nam và nữ trong tất cả các mối quan hệ xã hội” (Quốc hội, 2006) Hay trong bài nghiên cứu khác “Giới là khái niệm ra đời từ môn xã hội học, là phạm trù chỉ quan niệm, vai trò và mối quan hệ xã hội giữa nam giới và phụ nữ, xã hội tạo ra và gán cho trẻ em gái và trẻ em trai, cho phụ nữ và nam giới các đặc điểm giới khác nhau” (Nguyễn Thu Hằng, 2012) Dù được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau từ cách hiểu chuyên môn đến cơ bản, thì giới là thuật ngữ nói về nam giới và nữ giới tồn tại trong xã hội mang những đặc điểm về sinh học là khác nhau 1.1.2. Khái niệm về khuôn mẫu giới Nhắc tới khái niệm khuôn mẫu giới, có rất nhiều ý kiến xung quanh thuật ngữ này. Trong đó, quan điểm khuôn mẫu giới “Là thuật ngữ dùng để mô tả những hình mẫu giá trị, niềm tin được định sẵn cho phụ nữ và nam giới; hay những quy định về đặc điểm điển hình của phụ nữ và nam giới trong gia đình, cộng đồng và xã hội” (Bộ thông tin và truyền thông UNESCO, 2014) Hay theo cách nhìn khác “Khuôn mẫu giới thực chất là những kinh nghiệm, tri thức của một nhóm xã hội cụ thể và được khái quát từ sự mong đợi của xã hội về người phụ nữ và nam giới. Ở một góc độ khác, khuôn mẫu giới có thể coi là sự nhận thức trực quan, thậm chí có phần chủ quan mang tính quy kết về đặc điểm, vị trí, vai trò và năng lực của nam hoặc nữ” (Hà Quang Trường, 2018) Hiểu một cách đơn giản, khuôn mẫu giới là khái quát những tính cách, vai trò, năng lực xã hội của một cá nhân hay nhóm người căn cứ theo cơ sở về giới của họ. Từ đó hình thành nên những định kiến mang tính quy chụp, gây áp lực cho đối tượng chịu ảnh hưởng bởi khuôn mẫu đó 1.2. Truyền thông đại chúng 1.2.1. Khái niệm truyền thông đại chúng Vốn ra đời và tồn tại dựa trên nhu cầu khách quan của toàn xã hôi, truyền thông được hiểu “là một quá trình liên tục trao đổi hoặc chia sẻ thông tin, tình cảm, kĩ năng nhằm tạo sự liên kết lẫn nhau để dẫn tới sự thay đổi trong hành vi và nhận thức” (Dương, 2007) Ở góc độ này, truyền thông có tính chu kỳ, liên tục tồn tại ở một khoảng thời gian dài trong quá trình phát nguồn thông tin tới công chúng đón nhận Mặt khác, đối với truyền thông đại chúng được định nghĩa “Là một dạng thức truyền thông đặc biệt trong lịch sử loài người – khi mà người truyền thông tin có thể truyền tải thông điệp cho đông đảo quần chúng về số lượng và rộng khắp về địa lý” (PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, 2016) Theo đó, công chúng thông qua phương tiện truyền thông đại chúng để tiếp nhận thông điệp từ truyền thông dựa trên nhu cầu, mong muốn của họ 1.2.2. Vai trò của truyền thông đại chúng Truyền thông đại chúng là quá trình truyền tải thông tin, tuyên truyền, thay đổi nhận thức và hành động của công chúng. Các phương tiện truyền thông đại chúng bao gồm: phát thanh, truyền hình, báo điện tử, quảng cáo…mỗi loại hình đều có những chức năng, khả năng tác động tới đối tượng trên nhiều góc độ, phù hợp với nhu cầu chung của họ. Đặc biệt truyền thông đại chúng có vai trò “tạo ra khuôn mẫu, thì nó cũng có năng lực làm thay đổi những khuôn mẫu đã có trước đó”(PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, 2016) thúc đẩy sự phát triển của xã hội và xây dựng môi trường văn minh Tiểu kết chương 1 Chương 1 đã cung cấp đầy đủ những kiến thức xung quanh các thuật ngữ được nhắc tới trong đề tài trên cơ sở lý thuyết quan trọng. Những khái niệm từ khuôn mẫu giới đến truyền thông đại chúng được khai thác cơ bản trên những tiêu chí quan trọng như khái niệm, vai trò. Tóm tắt nội dung cơ bản xung quanh thuật ngữ về vấn đề nghiên cứu là tiền đề, cơ sở cần thiết để tiếp cận tới nội dung chính về vấn đề khuôn mẫu giới trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam trong những chương tiếp theo. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ SỰ TÁI HIỆN KHUÔN MẪU GIỚI TRÊN TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY 2.1. Khuôn mẫu dựa trên tính cách về giới Hiện nay, mỗi nhóm đối tượng về giới đều vô hình chung bị áp đặt bởi khuôn mẫu thuộc về tính cách tạo nên những rào cản lớn tới sự phát triển và cơ hội chung của họ Trong các TVC quảng cáo trên sóng truyền hình, chúng ta đều dễ dàng bắt gặp hình ảnh có khuôn mẫu giới. Cụ thể, những sản phẩm nước năng lực có tác dụng tăng khả năng tập trung, giảm mệt mỏi, dù là đồ uống giành cho mọi đối tượng cả nam và nữ. Nhưng hình ảnh nam giới luôn được sử dụng nhiều nhất bởi quan điểm nam giới phải gắn với sự mạnh mẽ, uống nước tăng lực thì sẽ trở nên có năng lượng giải quyết mọi vấn đề. Điển hình như quảng cáo Sting sử dụng chuỗi nội dung là người phụ nữ gặp khó khăn, thì người đàn ông chỉ cần uống nước tăng lực để mạnh mẽ hơn và giải quyết giúp nữ giới. Điều này vô hình chung khiến hình ảnh đàn ông luôn mạnh mẽ và phụ nữ thì gắn với sự dịu dàng, mềm yếu và thụ động Mặt khác trên báo điện tử thời gian qua, một sự kiện đáng chú ý diễn ra tại thế vận hội Olympic tại Tokyo, cung thủ nữ An San người Hàn Quốc đã liên tiếp giành 3 huy chương vàng và xuất sắc đem lại niềm tự hào cho quốc gia. Thế nhưng, cô lại nhận chỉ trích lớn từ dư luận Hàn, đa phần là từ những người đàn ông cho rằng cô cắt tóc quá ngắn trông không dịu dàng và thể hiện tính nữ quyền quá mạnh mẽ. Hình ảnh người phụ nữ phải có tóc dài như vậy mới đúng là đẹp và nữ tính? Thực tế, báo điện tử cập nhật liên tục về vấn đề nhưng một số bài chỉ đơn thuần đưa ra diễn biến về câu chuyện bị lăng mạ vì tóc quá ngắn của nữ cung thủ, về hành động của những người đàn ông công kích cô và chiến dịch nữ quyền bên Hàn Quốc. Nhưng chưa có cách khai thác toàn diện về vấn đề thay vì cập nhật diễn biến mà ai cũng biết, các trang báo nên ca ngợi những thành công, sự cống hiến tận tình của họ trên đấu trường Olympic nói riêng và thể thao nói chung để theo đuổi đam mê, lòng tự hào dân tộc sau mỗi trận thi đấu. Hay đơn thuần là sự giải thích

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

VIỆN ĐÀO TẠO BÁO CHÍ VÀ TRUYỀN THÔNG

––––––––––

ĐỀ TÀI: KHUÔN MẪU VỀ GIỚI TÁI HIỆN TRÊN TRUYỀN

THÔNG ĐẠI CHÚNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY

MÔN HỌC: NHẬP MÔN NĂNG LỰC THÔNG TIN

Hà Nội, tháng 8 năm 2021

MỤC LỤC

TÓM TẮT 4

MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu: 5

2.1 Mục tiêu nghiên cứu: 5

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu: 6

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 6

4 Câu hỏi nghiên cứu: 6

4.1 Câu hỏi nghiên cứu chủ đạo 6

4.2 Câu hỏi nghiên cứu bổ trợ 6

5 Tổng quan tài liệu 6

6 Phương pháp nghiên cứu: 7

6.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu 7

6.2 Phương pháp phân tích – tổng hợp 8

6.3 Phương pháp so sánh 8

7 Bố cục đề tài: 8

NỘI DUNG 9

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KHUÔN MẪU GIỚI TÁI HIỆN TRÊN TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY 9

1.1 Khuôn mẫu về giới: 9

1.1.1 Khái niệm về giới: 9

1.1.2 Khái niệm về khuôn mẫu giới 9

1.2 Truyền thông đại chúng 10

1.2.1 Khái niệm truyền thông đại chúng 10

1.2.2 Vai trò của truyền thông đại chúng 10

Tiểu kết chương 1 10

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ SỰ TÁI HIỆN KHUÔN MẪU GIỚI TRÊN TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY 11

2.1 Khuôn mẫu dựa trên tính cách về giới 11

2.2 Khuôn mẫu dựa trên năng lực giới 12

2.2.1 Phụ nữ có năng lực làm nội trợ, chăm sóc gia đình 12

2.2.2 Đàn ông phải giỏi hơn phụ nữ 13

2.3 Khuôn mẫu dựa trên vai trò xã hội về giới 14

Tiểu kết chương 2 14

CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP HẠN CHẾ SỰ TỒN TẠI VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA KHUÔN MẪU GIỚI TRÊN TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY 15

3.1 Giải pháp đối với người làm công tác truyền thông đại chúng: 15

3.2 Giải pháp đối với công chúng: 16

Tiểu kết chương 3 17

KẾT LUẬN 17

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO: 19

PHỤ LỤC 20

TÓM TẮT

Thời đại của công nghệ số ngày càng phát triển, kéo theo đó là sự thịnh hành của nền báo chí truyền thông hiện đại trên nhiều phương diện với nhiều loại hình truyền thôngnhư: báo điện tử, phát thanh, truyền hình, quảng cáo…đều được công chúng đón nhận tích cực trong quá trình tích lũy thông tin Với sứ mệnh phản ánh hiện thực khách quan vàxây dựng những khuôn mẫu chuẩn, phù hợp với bối cảnh chung của xã hội, nâng cao nhận thức và hành động của công chúng

Truyền thông đại chúng đang trong quá trình nỗ lực chuyển mình với nhiều biến động mới, vai trò mới trong đó có chức năng xóa bỏ những tiêu cực và cản trở tới sự phát triển chung của xã hội Đặc biệt khuôn mẫu giới đã trở thành một vấn đề lớn, có sự ảnh hưởng nhất định tới cơ hội phát triển chung của nhiều đối tượng giới Trở thành những tư tưởng có tính áp đặt cho nam giới và nữ giới với những quy chuẩn khắt khe Thế nhưng truyền thông đại chúng lại vô hình chịu ảnh hưởng nhất định từ khuôn mẫu giới thể hiện thông qua các sản phẩm truyền thông được tái hiện tới công chúng

MỞ ĐẦU

Trong bối cảnh của một xã hội mới phát triển, hình ảnh người phụ nữ và đàn ông xuất hiện trên truyền thông đại chúng ở mỗi loại hình truyền thông cụ thể là khác nhau về cách thức truyền tải, ngôn ngữ, hình ảnh Vốn là phương tiện có khả năng ảnh hưởng trên diện rộng tới nhiều đối tượng thuộc mọi lứa tuổi, truyền thông có trách nhiệm và nhận thức nghiêm túc về vấn đề nhạy cảm này trong công cuộc thay đổi và cải biến xã hộingày phát triển Nghiên cứu về khuôn mẫu giới xuất hiện trên các phương tiện truyền thông là vấn đề đòi hỏi sự nhìn nhận toàn diện xung quanh tính cách, bản chất, năng lực, vai trò xã hội về giới Trên hết là hướng tới một sự đổi mới đến từ phía những người làm báo và công chúng có trách nhiệm xóa bỏ những định kiến, khuôn mẫu tồn tại trên

phương tiện này

1 Lý do chọn đề tài

Trải qua tiến trình lịch sử lâu dài, xã hội Việt Nam từ xưa đã chịu ảnh hưởng nặng

nề bởi tư tưởng Nho giáo Theo đó, người phụ nữ bị bó buộc trong khuôn mẫu của cuộc sống gia đình Họ không được đi học chữ, chỉ được phép ở nhà nội trợ và chăm sóc chồngcon, giữ gìn trinh tiết Người phụ nữ khi ấy chịu ảnh hưởng nặng nề bởi khuôn mẫu quy chuẩn “tam tòng tứ đức” hay “phu tử tòng tử” Ngược lại, những người đàn ông gắn với khuôn mẫu xã hội Họ vốn được coi trọng, học hành đến nơi đến chốn và có công danh sựnghiệp Những người đàn ông sẽ chỉ gắn với những hành động vĩ đại mang tầm cỡ giang sơn xã tắc, làm nên chuyện lớn thay vì tủn mủn quanh quẩn bếp núc như người phụ nữ

Thế nhưng khi thời thế thay đổi, những tư tưởng mới về giới được du nhập vào nước ta cùng sự phát triển của đời sống con người Khuôn mẫu áp đặt về giới tính ít nhiều

có sự thay đổi nhất định, các phong trào bình đẳng giới, xóa bỏ các định kiến khắt khe xuất hiện Tuy nhiên, những khoảng cách giới vẫn tồn tại và quy chụp lên từng đối tượng trong xã hội hiện nay như người phụ nữ phải dịu dàng, tỉ mỉ, tinh tế gắn với công việc nội trợ Hay người đàn ông thì phải mạnh mẽ, lý trí và có phẩm chất lãnh đạo.Khuôn mẫu về giới ấy vẫn mặc nhiên tồn tại trong đời sống xã hội và thể hiện trên nhiều lĩnh vực như: kinh tế, chính trị, văn hóa, thể thao, giải trí…

Theo đó, truyền thông đại chúng là phương tiện quan trọng góp phần thay đổi nhậnthức và hành động của độc giả thông qua quá trình truyền tải thông tin, thông điệp hướng tới một xã hội tiến bộ, tích cực và văn minh Bởi lẽ, khuôn mẫu giới vốn là một vấn đề nhạy cảm trong xã hội, là hiện thực mà truyền thông cần khai thác, tháo gỡ các vấn đề liên quan tới nó Nhưng bên cạnh đó, truyền thông ít nhiều vẫn chịu sự chi phối vô hình từkhuôn mẫu giới trên các phương tiện báo chí, quảng cáo, PR

Từ những lí do trên, tôi đã lựa chọn đề tài “Khuôn mẫu về giới được tái hiện trên

truyền thông đại chúng tại Việt Nam hiện nay” bằng tất cả tinh thần hứng thú và trân

trọng trong nghiên cứu với hi vọng sẽ đóng góp cái nhìn mới, toàn diện hơn về khuôn mẫu giới trên các phương tiện truyền thông

2 Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu:

2.1 Mục tiêu nghiên cứu:

- Nghiên cứu chính là thực trạng khuôn mẫu về giới tái hiện trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam

- Chứng minh truyền thông đại chúng là phương tiện quan trọng trong công cuộc xóa bỏ khuôn mẫu giới

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Phân tích cơ sở lý luận về khuôn mẫu giới trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam hiện nay

- Thực trạng về khuôn mẫu giới đã tái hiện trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam

- Đề xuất các giải pháp hướng tới người làm báo và công chúng nhằm hạn chế sư tồn tại và ảnh hưởng của khuôn mẫu giới trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu: khuôn mẫu giới tái hiện trên truyền thông đại chúng tại ViệtNam

- Phạm vi nghiên cứu về không gian: Trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam

- Phạm vi nghiên cứu về thời gian: 1/8/2017 – 1/8/2021

4 Câu hỏi nghiên cứu:

4.1 Câu hỏi nghiên cứu chủ đạo

Thực trạng về khuôn mẫu giới đang diễn ra như thế nào trên các phương tiện truyền thông đại chúng tại Việt Nam hiện nay?

4.2 Câu hỏi nghiên cứu bổ trợ

Giải pháp hạn chế sự tồn tại và ảnh hưởng của khuôn mẫu giới trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam hiện nay?

5 Tổng quan tài liệu

Các công trình nghiên cứu trước đó đa phần đều tập trung vào định kiến, bất bình đẳng giới trên các sản phẩm truyền thông mà chưa có nhiều tài liệu tiến hành nghiên cứu

về khuôn mẫu giới một cách toàn diện Tuy nhiên, một số công trình nổi tiếng đã đóng

góp vai trò to lớn trong quá trình bổ sung, cung cấp những thông tin hữu ích xung quanh khuôn mẫu giới và truyền thông

- Tổng quan tài liệu nước ngoài:

Rosario Castillo-Mayén & Beatriz Montes-Berges(2014), Analysis of current gender stereotypes, University College Dublin (Ireland) & University of Jaén (Spain) đã

đề xuất những khía cạnh về vấn đề định kiến giới trên nhiều góc độ lý thuyết

- Tổng quan tài liệu trong nước:

PGS.TS Trần Thị Minh Đức (2006), Định kiến và phân biệt đối xử theo giới Lý thuyết và thực tiễn, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội Tài liệu này đã tiếp cận định kiến giới dưới dạng thứ thể hiện từ văn học dân gian đến báo in, các thông điệp trên truyền hình Đồng thời phân tích các niềm tin phổ biến trở thành rào cản của định kiến giới nghiêm trọng

Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông (2018), Báo chí truyền thông – Nhưng vấn

đề trọng yếu, NXB Đại học Quốc Gia Hà Nội Nguồn tài liệu về những thông tin cơ bản đến cụ thể về các loại hình của báo chí truyền thông, góp phần cho sự khai thác vấn đề liên quan tới đề tài là truyền thông đại chúng

Phan Văn Kiền (2015), Phản biện xã hội của báo chí Việt Nam qua một số sự kiện nổi bật, NXB Thông tin và Truyền thông Sách chuyên ngành về lĩnh vực báo chí truyền thông đã đưa ra những góc nhìn mới về sự phản biện cần có cho nhiều đối tượng thông qua các sự kiện nôi bật của xã hội trong đó có vấn đề giới

Qua những nghiên cứu trong và ngoài nước về vấn đề khuôn giới tái hiện trên truyền thông đại chúng dù tôi nhận thấy đây là một đề tài khá quen thuộc, không hề mới

mẻ giữa thời đại thông tin hiện nay Nhưng vấn đề này lại chưa được nghiên cứu một cáchtoàn diện, kỹ lưỡng và trọn vẹn nhất trên nhiều góc độ Đồng thời theo những diễn biến với nhiều biến động mới của xã hội thì vấn đề này càng cần nhìn nhận và phân tích để tạo nên sư thay đổi về phía người làm công tác truyền thông và công chúng trong công cuộc xóa bỏ khuôn mẫu giới hiện nay

6 Phương pháp nghiên cứu:

6.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Nghiên cứu đề tài dựa trên thao tác nghiên cứu những tài liệu, bài nghiên cứu, sáchchuyên ngành, tạp chí có liên quan đến khuôn mẫu giới như các vấn đề có liên quan gần

kề về định kiến giới, bất bình đẳng giới…để có cái nhìn rõ hơn xung quanh vấn đề và từ

đó thực hiện quá trình nghiên cứu sâu, toàn diện trên nhiều khía cạnh

6.2 Phương pháp phân tích – tổng hợp

Tiến hành các thao tác phân tích từ những tài liệu đã tìm hiểu, các thông tin thu thập được về khuôn mẫu giới qua phương pháp nghiên cứu tài liệu Từ đó tiến hành tổng hợp các nguồn thông tin, dữ liệu một cách bài bản, có khoa học với những lập luận chặt chẽ tạo nên một bài nghiên cứ hoàn hoàn chỉnh từ những thao tác phân tích đã thực hiện

6.3 Phương pháp so sánh

Bài nghiên cứu tiếp cận vấn đề dựa trên nhiều khía cạnh khác nhau theo các loại hình truyền thông riêng biệt So sánh giữa cách thức viết bài, khai thác nội dung thông tin,ngôn từ của người thực hiện trên các phương tiện truyền thông đại chúng ở mỗi loại hình

có sự khác nhau Thông qua đó, nghiên cứu tiếp cận nhiều khía cạnh đa dạng, cung cấp cái nhìn toàn diện ở nhiều loại hình truyền thông

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KHUÔN MẪU GIỚI TÁI HIỆN TRÊN

TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY

1.1 Khuôn mẫu về giới:

1.1.1 Khái niệm về giới:

Giới là một khái niệm có thể hiểu theo nhiều nghĩa đa dạng khác nhau Trong điều khoản số 1 điều 5 trong Luật Bình đẳng giới được ban hành đã nêu lên định nghĩa cơ bản:

“Giới chỉ đặc điểm, vị trí, vai trò của nam và nữ trong tất cả các mối quan hệ xã hội”(Quốc hội, 2006)

Hay trong bài nghiên cứu khác “Giới là khái niệm ra đời từ môn xã hội học, là phạmtrù chỉ quan niệm, vai trò và mối quan hệ xã hội giữa nam giới và phụ nữ, xã hội tạo ra vàgán cho trẻ em gái và trẻ em trai, cho phụ nữ và nam giới các đặc điểm giới khác nhau”(Nguyễn Thu Hằng, 2012)

Dù được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau từ cách hiểu chuyên môn đến cơ bản, thì giới là thuật ngữ nói về nam giới và nữ giới tồn tại trong xã hội mang những đặc điểm về sinh học là khác nhau

1.1.2 Khái niệm về khuôn mẫu giới

Nhắc tới khái niệm khuôn mẫu giới, có rất nhiều ý kiến xung quanh thuật ngữ này Trong đó, quan điểm khuôn mẫu giới “Là thuật ngữ dùng để mô tả những hình mẫu giá trị, niềm tin được định sẵn cho phụ nữ và nam giới; hay những quy định về đặc điểm điển hình của phụ nữ và nam giới trong gia đình, cộng đồng và xã hội” (Bộ thông tin và truyềnthông & UNESCO, 2014)

Hay theo cách nhìn khác “Khuôn mẫu giới thực chất là những kinh nghiệm, tri thức của một nhóm xã hội cụ thể và được khái quát từ sự mong đợi của xã hội về người phụ nữ

và nam giới Ở một góc độ khác, khuôn mẫu giới có thể coi là sự nhận thức trực quan, thậm chí có phần chủ quan mang tính quy kết về đặc điểm, vị trí, vai trò và năng lực của nam hoặc nữ” (Hà Quang Trường, 2018)

Hiểu một cách đơn giản, khuôn mẫu giới là khái quát những tính cách, vai trò, năng lực xã hội của một cá nhân hay nhóm người căn cứ theo cơ sở về giới của họ Từ đó hình thành nên những định kiến mang tính quy chụp, gây áp lực cho đối tượng chịu ảnh hưởng bởi khuôn mẫu đó

1.2 Truyền thông đại chúng

1.2.1 Khái niệm truyền thông đại chúng

Vốn ra đời và tồn tại dựa trên nhu cầu khách quan của toàn xã hôi, truyền thông được hiểu “là một quá trình liên tục trao đổi hoặc chia sẻ thông tin, tình cảm, kĩ năng nhằm tạo sự liên kết lẫn nhau để dẫn tới sự thay đổi trong hành vi và nhận thức” (Dương, 2007) Ở góc độ này, truyền thông có tính chu kỳ, liên tục tồn tại ở một khoảng thời gian dài trong quá trình phát nguồn thông tin tới công chúng đón nhận

Mặt khác, đối với truyền thông đại chúng được định nghĩa “Là một dạng thức truyềnthông đặc biệt trong lịch sử loài người – khi mà người truyền thông tin có thể truyền tải thông điệp cho đông đảo quần chúng về số lượng và rộng khắp về địa lý” (PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, 2016) Theo đó, công chúng thông qua phương tiện truyền thông đại chúng để tiếp nhận thông điệp từ truyền thông dựa trên nhu cầu, mong muốn của họ

1.2.2 Vai trò của truyền thông đại chúng

Truyền thông đại chúng là quá trình truyền tải thông tin, tuyên truyền, thay đổi nhận thức và hành động của công chúng Các phương tiện truyền thông đại chúng bao gồm: phát thanh, truyền hình, báo điện tử, quảng cáo…mỗi loại hình đều có những chức năng, khả năng tác động tới đối tượng trên nhiều góc độ, phù hợp với nhu cầu chung của họ Đặc biệt truyền thông đại chúng có vai trò “tạo ra khuôn mẫu, thì nó cũng có năng lực làm thay đổi những khuôn mẫu đã có trước đó”(PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, 2016) thúc đẩy sự phát triển của xã hội và xây dựng môi trường văn minh

Tiểu kết chương 1

Chương 1 đã cung cấp đầy đủ những kiến thức xung quanh các thuật ngữ được nhắc tới trong đề tài trên cơ sở lý thuyết quan trọng Những khái niệm từ khuôn mẫu giới đến truyền thông đại chúng được khai thác cơ bản trên những tiêu chí quan trọng như khái

niệm, vai trò Tóm tắt nội dung cơ bản xung quanh thuật ngữ về vấn đề nghiên cứu là tiền

đề, cơ sở cần thiết để tiếp cận tới nội dung chính về vấn đề khuôn mẫu giới trên truyền thông đại chúng tại Việt Nam trong những chương tiếp theo

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ SỰ TÁI HIỆN KHUÔN MẪU GIỚI TRÊN

TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1 Khuôn mẫu dựa trên tính cách về giới

Hiện nay, mỗi nhóm đối tượng về giới đều vô hình chung bị áp đặt bởi khuôn mẫu thuộc về tính cách tạo nên những rào cản lớn tới sự phát triển và cơ hội chung của họ Trong các TVC quảng cáo trên sóng truyền hình, chúng ta đều dễ dàng bắt gặp hình ảnh có khuôn mẫu giới Cụ thể, những sản phẩm nước năng lực có tác dụng tăng khảnăng tập trung, giảm mệt mỏi, dù là đồ uống giành cho mọi đối tượng cả nam và nữ Nhưng hình ảnh nam giới luôn được sử dụng nhiều nhất bởi quan điểm nam giới phải gắnvới sự mạnh mẽ, uống nước tăng lực thì sẽ trở nên có năng lượng giải quyết mọi vấn đề Điển hình như quảng cáo Sting sử dụng chuỗi nội dung là người phụ nữ gặp khó khăn, thìngười đàn ông chỉ cần uống nước tăng lực để mạnh mẽ hơn và giải quyết giúp nữ giới Điều này vô hình chung khiến hình ảnh đàn ông luôn mạnh mẽ và phụ nữ thì gắn với sự dịu dàng, mềm yếu và thụ động

Mặt khác trên báo điện tử thời gian qua, một sự kiện đáng chú ý diễn ra tại thế vận hội Olympic tại Tokyo, cung thủ nữ An San người Hàn Quốc đã liên tiếp giành 3 huy chương vàng và xuất sắc đem lại niềm tự hào cho quốc gia Thế nhưng, cô lại nhận chỉ trích lớn từ dư luận Hàn, đa phần là từ những người đàn ông cho rằng cô cắt tóc quá ngắn trông không dịu dàng và thể hiện tính nữ quyền quá mạnh mẽ Hình ảnh người phụ nữ phải có tóc dài như vậy mới đúng là đẹp và nữ tính? Thực tế, báo điện tử cập nhật liên tục

về vấn đề nhưng một số bài chỉ đơn thuần đưa ra diễn biến về câu chuyện bị lăng mạ vì tóc quá ngắn của nữ cung thủ, về hành động của những người đàn ông công kích cô và chiến dịch nữ quyền bên Hàn Quốc Nhưng chưa có cách khai thác toàn diện về vấn đề thay vì cập nhật diễn biến mà ai cũng biết, các trang báo nên ca ngợi những thành công,

sự cống hiến tận tình của họ trên đấu trường Olympic nói riêng và thể thao nói chung để theo đuổi đam mê, lòng tự hào dân tộc sau mỗi trận thi đấu Hay đơn thuần là sự giải thích