các chuyên đề ôn thi môn ngữ văn 9 kì 2 vào lớp 10

Tổng hợp các chuyên đề Ngữ văn 9 học kì 2 ôn thi vào lớp 10 từ cơ bản đến nâng cao, được biên soạn tương đối đầy đủ về các chuyên đề có hướng dẫn giải và đáp án của các phần bài tập tự luyện. Tài liệu này giúp giáo viên tham khảo để dạy học, học sinh tham khảo rất bổ ích nhằm nâng cao kiến thức về môn Ngữ Văn 9 và để ôn thi vào lớp 10.

CHUYÊN ĐỀ NGHỊ LUẬN VĂN HỌC

Gồm có 6 dạng cơ bản:

+ Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ

+ Nghị luận về tác phẩm truyện, đoạn trích

+ Nghị luận về một ý kiến, quan điểm trong tác phẩm văn học

+ Nghị luận về một tình huống truyện

+ Nghị luận về một nhân vật trong tác phẩm

+ Nghị luận về giá trị của tác phẩm, đoạn trích

Hướng dẫn cụ thể từng dạng:

I Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ

1, Khái niệm: Nghi luận về một đoạn thơ, bài thơ là trình bày nhận xét, đánh giá

của mình về nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ ấy

VD: Phân tích hình ảnh người lính trong bài thơ “ Đồng chí” của Chính Hữu

+ Dạng bài phân tích một đoạn thơ: Người ra đề sẽ lựa chọn một đoạn thơ đặc sắc nhất trong một bài thơ.

VD: Em hãy viết đoạn văn nêu cảm nhận của mình về khổ thơ đầu tiên trong bài thơ “ Sang thu”( Hữu Thỉnh) để thấy được một tâm hồn đặc biệt tinh tế khi trước thời khắc giao mùa từ hạ sang thu

+ Dạng bài phân tích một hình ảnh trong đoạn thơ, bài thơ: Hình ảnh được lựa chọn

phải giàu ý nghĩa biểu tượng.

VD: Ba câu kết trong bài thơ “ Đồng chí” của nhà thơ Chính Hữu với hình ảnh “ Đầu súng trăng treo” là một bức tranh đẹp về tình đồng chí, là biểu tượng đẹp về cuộc đời người chiến sĩ Em hãy viết một đoạn văn ngắn khoảng 12 câu phân tích hình ảnh đặc sắc đó.

+ Đối với dạng đề so sánh giữa hai đoạn thơ, bài thơ Hai ngữ liệu được lựa chọn phải có nét tương đồng

VD: Trong bài thơ Mùa xuân nho nhỏ Thạn Hải có viết:

Nếu là con chim , chiếc lá

Thì con chim phải hót, chiếc lá phải xanh

Lẽ nào vay mà không có trả

Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình?

Em hãy so sánh hai khổ thơ trên để thấy được điểm gặp gỡ của hai nhà thơ

3, Dàn ý chung

1 Mở bài:

- Giới thiệu ngắn gọn những nét chính về tác giả, tác phẩm

- Giới thiệu vấn đề cần nghị luận và trích dẫn( nguyên văn khổ thơ, đoạn thơ, nếuđoạn thơ dài thì chỉ cần chép hai câu đầu rồi dùng dấu chấm lửng và chép đến haicâu thơ cuối)

2 Thân bài:

- Giới thiệu hoàn cảnh sáng tác, vị trí đoạn thơ, bài thơ

- Phân tích cụ thể bài thơ, đoạn thơ:

+ Phân tích theo bố cục của bài hoặc theo từng câu thơ( bổ ngang)

+ Phân tích theo hình tượng hoặc nội dung xuyên suốt bài thơ( bổ dọc)

- Nêu đặc sắc nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ: hình ảnh giàu ý nghĩa biểu tượng,cấu tứ, nhịp điệu,

3 Kết bài: Đánh giá khái quát và khẳng định giá trị riêng, đặc sắc của bài.

Một mùa xuân nho nhỏ

Lặng lẽ dâng cho đời

Dù là tuổi hai mươi

Dù là khi tóc bạc.

( Mùa xuân nho nhỏ- Thanh Hải)

Gợi ý dàn bài:

Mở bài Giới thiệu tác giả, văn bản, đoạn thơ

Thân bài Từ xúc cảm về mùa xuân của thiên nhiên, đất nước, Thanh Hải tha

thiết muốn hóa thân thành con chim, hoa để dâng hiến cuộc đời mình,làm đẹp cho quê hương, đất nước

- Điệp cấu trúc: “Ta làm…, ta nhập vào” được đặt ở vị trí đầu của bacâu thơ đã khiến cho nhịp điệu thơ trở nên nhẹ nhàng, khiến cho câuthơ như một lời thủ thỉ tâm tình về khát vọng được hòa nhập vào cuộcsống của đất nước, được cống hiến phần tốt đẹp – dù nhỏ bé của mìnhcho cuộc đời chung cho đất nước

- Những hình ảnh “ con chim hót”, “ cành hoa”, “ nốt trầm xao xuyến”

là những hình ảnh giản dị nhưng cũng thật hàm xúc:

+ Con chim cất cao tiếng hát để làm vui cho đời; cành hoa điểm sắc đểthắm cho mùa xuân, một nốt trầm trong muôn nốt nhạc của bản hòa camôn điệu Đó là những hình ảnh hết sức giản dị, nhỏ bé song đã chothấy ước nguyện khiêm nhường mà cao quí của thi nhân

+ Những hình ảnh này có sự đối ứng chặt chẽ với những hình ảnh mởđầu của bài thơ để khẳng định một lẽ tự nhiên: con chim sinh ra là đểdâng hiến cho đời, bông hoa sinh ra là để tỏa hương sắc, bản hòa catưng bừng rộn rã song không thể thiếu nốt trầm

- Thay đổi cách xưng hô, tôi – ta, cảm xúc cá nhân trước mùa xuânthiên nhiên, đất nước đã chuyển hóa thành cái ta, vừa là cá nhân vừađại diện cho số đông, ước nguyện của tác giả cũng là ước nguyệnchung của mọi người

- Tác giả còn tha thiết được hòa mình vào cuộc sống muôn người, làm

“ nốt trầm xao xuyến” trong bản hòa ca bất tận của cuộc đời, cống hiếnlặng thầm, không phô trương, cống hiến phần tinh túy nhất cho quêhương, đất nước

- Nhà thơ ước được làm “ Một mùa xuân nho nhỏ” để “ Lặng lẽ dâng cho đời” tác giả ví ngầm cuộc đời mình và cuộc đời mỗi người là “ Một mùa xuân nho nhỏ”, đây chính là hình ảnh ẩn dụ đặc sắc của nhà thơ Thanh Hải

+ Từ láy “ nho nhỏ” thể hiện ước muốn, khát vọng khiêm tốn và giản

dị của nhà thơ Gợi về những gì đẹp đẽ và tinh túy nhất của cuộc đời con người để góp cho mùa xuân đất nước

+ Tính từ “lặng lẽ” đã cho thấy vẻ đẹp của một tâm hồn, lối sống và

nhân cách Mùa xuân của Thanh Hải không hề ồn ào, khoa trương, náonhiệt mà lặng lẽ hiến dâng.

- Điệp cấu trúc ngữ pháp “ dù là…dù là” và hình ảnh tương phản “tuổi hai mươi” và “khi tóc bạc” khiến cho lời thơ như một lời hứa, lời

tự nhủ với mình Đồng thời, khẳng định sự tồn tại bền vững của nhữngkhát vọng sống, lí tưởng sống là cống hiến hi sinh

- Tác giả có một lẽ sống đẹp, cao cả, bắt nguồn từ tình yêu người, yêuđời Lẽ sống ấy thật đáng cho chúng ta học tâp

Kết bài Khẳng định lại giá trị của đoạn thơ

Đề 2 : Cảm nhận của em về bức tranh thiên nhiên giao mùa trong bài thơ

“Sang thu” của nhà thơ Hữu Thỉnh

Mở bài Hữu Thỉnh (1942) là nhà thơ quân đội, trưởng thành trong cuộc

kháng chiến chống Mĩ Trước 1975 thơ Hữu Thỉnh tập trung diễn tảhình tượng người lính và hiện thực lớn lao, sôi động của những nămtháng chiến tranh ác liệt của đất nước trong kháng chiến chống Mĩ.Khi đất nước thống nhất, Hữu Thỉnh viết nhiều về con người và cuộcsống đời thường với nhiều suy nghĩ và chiêm nghiệm sâu sắc

- Sang thu được Hữu Thỉnh sáng tác vào mùa thu năm 1977 In trongtập Từ chiến hào đến thành phố, xuất bản năm 1991 Bài thơ viết vềnhững chuyển biến nhẹ nhàng, tinh tế của thiên nhiên, đất trời trongphút giao mùa từ hạ sang thu Qua đó, nhà thơ gửi gắm quy luật cuộcsống nhân sinh, của đời người khi bước sang mùa thu của cuộc đời

Thân bài a) “ Sang thu” ở chốn làng quê ( khổ 1)

- Mùa thu đến bắt đầu từ hương vị mộc mạc ở một chốn làngquê “ Hương ổi” một thứ hương thơm ngào ngạt, nồng nặc đang chủđộng phả vào trong gió se, chỉ cần một từ “ phả” gợi lên mùi hương

ổi lan tỏa khắp không gian Gió se, gió heo may se lạnh báo hiệu thusang Trong làn gió heo may se lạnh của mùa thu vị hương ổi được côđặc, sánh lại, ngọt ngào và quyến rũ hơn Cái ấm chủ động giao thoa

với cái lạnh:

Bỗng nhận ra hương ổi Phả vào trong gió se

- Từ khu vườn nhỏ nhà mình, nhà thơ hướng mắt ra trước ngõ

và thấy làn sương đang mong manh ngập ngừng, đang “ chùng chìnhqua ngõ” Nghệ thuật nhân hóa và từ láy “ chùng chình” gợi lên lànsương thu nhẹ, mong manh, giăng mắc nửa muốn đi nửa còn dùngdằng ở lại nơi đầu thôn ngõ xóm Các tín hiệu đặc trưng của mùa thu

đã hiện diện Vậy mà nhà thơ còn chưa chắc chắn, còn nghỉ hoặc : “Hình như thu đã về” Phải tinh tế, nhạy cảm, nhà thơ mới có thể nhận

ra bước “ sang thu” nhẹ nhàng, vô hình, từ hương thơm của làng quê,

từ những gì không cụ thể làm xốn xang lòng người

b) Sang thu khắp đất trời ( khổ 2)

Từ không gian nhỏ hẹp với hương ổi trong vườn, gió qua nhà,sương trước ngõ, Hữu Thỉnh đã phóng tầm mắt ra xa hơn và nhận ramùa thu đã về thật sự khắp đất trời

- Hai câu thơ đầu : nghệ thuật đối lập được sử dụng để miêu tảnhững chuyển biến tinh tế của mùa thu trong một không gian tráichiều và những trạng thái, hoạt động trái chiều nhau của vạn vật:

Sông được lúc dềnh dàng

Chim bắt đầu vội vã

Thu sang, dòng sông cứ thế lững lờ trôi, rất nhẹ nhàng, rất êm xuôi,vừa chảy vừa như đang ngẫm nghĩ suy tư như đang đợi chờ ai đó.Đối lập với dòng sông, đàn chim tinh tế nhận ra hơi thu lạnh luồntrong gió se, chúng tôi thể “ dềnh dàng” mà vội vàng, gấp gáp hơntrong những nhịp sải cánh khi mỗi chiều bay về tổ Hai tốc độ tráichiều nhau, sự “ dềnh dàng” của dòng sông , sự “ vội vã” của nhữngcánh chim đều diễn tả chính xác mùa thu mới ở độ bắt đầu

- Hai câu sau: được xem là hai câu tuyệt bút tả cảnh ngự tình.Thu sang rất dịu, rất nhẹ, rất êm được nhà thơ cảm nhận từ bước

chuyển mình của “ đám mây mùa hạ” còn vương lại trên bầu trời.

Có đám mây mùa hạ Vắt nửa mình sang thu

+ Tư “ vắt” gợi cho người đọc những liên tưởng kì thú về đámmây Đám mây như một tấm lụa mềm mại, duyên dáng đang “ vắt”lên bầu trời hai nửa hạ - thu

+ Đám mây được nhân hóa mới chỉ đang “ vắt nửa mình” đểsang thu Nó như cũng mang nặng tâm tư của con người trongkhoảnh khắc giao mùa, bâng khuâng xao xuyến trước những chuyểnbiến kì diệu của thiên nhiên, nửa còn lưu truyền, bịn rịn với mùa hạnồng nàn, nửa đang háo hức, mong ước mùa thu êm dịu

c) “ Sang thu” trong tâm hồn mỗi người ( khổ 3)

- Thu đến với những dấu hiệu rõ ràng, cụ thể hơn bằng nhữngđổi thay của thời tiết, bằng những dấu hiệu của hạ đi Sang thu, mọidấu hiệu thời tiết mùa hạ đều trở nên thưa thớt, ít ỏi Dù “ vẫn cònbao nhiêu nắng” nhưng những cơn mưa “ đá vơi dần”, sấm cũngkhông còn “ bất ngờ” như trong mùa hạ nữa “ hàng cây đứng tuổi”không còn sợ sấm nữa bởi nó đã từng chứng kiến rất nhiều lầnchuyển mưa như thế :

Vẫn còn bao nhiêu nắng

Đã vơi dần cơn mưa Sấm cũng bớt bất ngờ Trên hàng cây đứng tuổi

- Hình ảnh “ Hàng cây đứng tuổi” khép lại bài thơ vừa làm trọnvẹn bức tranh thiên nhiên vạn vật “ sang thu” vừa là cầu nối mở ranhững tâm sự nhà thơ muốn gởi gắm khiến bài thơ không chỉ là hìnhảnh đất trời thiên nhiên nên thơ mà còn có hình ảnh con người trongkhoảnh khắc giao mùa:

+ “ Sấm” là tượng trưng cho những biến động bất thường,

những khó khăn mỗi người có thể gặp phải trên đường đời.

+ Hình ảnh : “ hàng cây đứng tuổi” Tượng trưng cho nhữnglớp người đã từng trải, có kinh nghiệm dày dặn, đã từng trải qua baosóng gió gian nan của cuộc đời Khi đã “ sang thu” con người luônvững vàng hơn, họ đón nhận những biến động bất ngời hằng sự bìnhthản tự nhiên, họ giải quyết mọi việc được bình tĩnh theo cách đúngđắn nhất

Thiên nhiên đã trở thành cái cớ để nhà thơ gửi gắm triết lí nhânsinh vào đó, khiến Sang thu trở thành một ẩn dụ hàm súc, đa nghĩa

Kết bài - Bằng sự cảm nhận tinh tế, bằng ngôn ngữ thơ ca giản dị, hàm súc :

hình ảnh thiên nhiên thân quen, giản dị mà tươi tắn, sống động vàmột giọng thơ vừa có thoáng ngỡ ngày, vừa có chút vui sướng, lạivừa trầm lắng, sâu sắc … Hữu Thỉnh đã dựng lại một bức tranh thunồng đượm hơi ấm cuộc đời, hơi ấm quê nhà, ấm áp tình người

- Với Sang thu, Hữu Thỉnh đã góp thêm một nét thu độc đáovào dòng thơ thu của dân tộc

Đề bài: Cho đoạn thơ sau:

“Ngày xuân con én đưa thoi

…Cành lê trắng điểm một vài bông hoa”

Hãy nêu cảm nhận của em

Mở bài:

- Bốn câu thơ trên trích trong văn bản “Cảnh ngày xuân” nằm trong phần đầucủa tác phẩm “Truyện Kiều” do Nguyễn Du sáng tác Bốn câu thơ là một bức tranhthiên nhiên mùa xuân tươi đẹp

- Đoạn thơ trích trong văn bản “Cảnh ngày xuân” nằm trong tác phẩm

“Truyện Kiều” do Nguyễn Du là một đoạn thơ đặc sắc về nghệ thuật và tiêu biểu vềnội dung

“trắng điểm” càng tô thêm vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên mùa xuân rộng lớn

- Chỉ vài nét chấm phá kết hợp với thể thơ lục bát Nguyễn Du đã phác họamột bức tranh thiên nhiên mùa xuân cao, rộng và đầy sức sống

2, Đặc điểm

- Đó là những ý kiến, quan điểm, nhận xét của một nhà văn, một nhà nghiên cứuhay bạn đọc về một tác phẩm văn học

Ví dụ: Trong truyện ngắn “Làng”, nhà văn Kim Lân đã thể hiện một cách sinh động

và tinh tế diễn biến tâm trạng của nhân vật ông Hai khi nghe tin làng Chợ Dầu theogiặc Dựa vào đoạn trích trong SGK Ngữ văn 9, em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên

- Những ý kiến này có thể xoay quanh những vấn đề: một chi tiết, bút pháp nghệthuật đặc sắc; một nhân vật; một nhận định; nhận định chung về tác phẩm, đoạntrích,…

Ví dụ: Có ý kiến cho rằng: Truyện ngắn “ Chiếc lược ngà” của NQS vừa giàu tínhkịch vừa đậm chất thơ Em hãy phân tích tác phẩm để làm rõ nhận định trên

3, Dàn ý chung

a) Mở bài

- Dẫn dắt vấn đề, giới thiệu tác giả, tác phẩm

- Trích dẫn nguyên văn ý kiến, quan điểm

b) Thân bài

- Giải thích, làm rõ ý kiến, quan điểm

- Bàn luận các khía cạnh của vấn đề

+ Đưa ra ý kiến của bản thân: đồng thuận hay bác bỏ

+ Phân tích, lấy dẫn chứng để bảo vệ quan điểm của mình

c) Kết bài: Khẳng định thái độ của người viết về ý kiến, quan điểm trong đề.

4 Đề minh họa

Đề 1: Có ý kiến cho rằng: Lặng lẽ Sapa của NTL là truyện ngắn mang đậm chất

thơ Ý kiến của em như thế nào? Hãy làm sáng rõ

Gợi ý dàn bài:

Mở bài - Giới thiệu chung về tác giả, văn bản, nhận định

+ NTL là cây bút chuyên viết truyện ngắn và kí Thành công trongsáng tác của NTL không phải ở cốt truyện giàu kịch tính, dữ dội mà

Thân bài * Giải thích khái niệm chất thơ

- Chất thơ là tiếng nói của tình cảm Khái niệm chất thơ trong tácphẩm văn xuôi để chỉ tác phẩm có thiên hướng bộc lộ tình cảm, cảmxúc trước vẻ đẹp cuộc sống và con người, thông qua ngôn ngữ giàuhình ảnh, giọng văn nhẹ nhàng, êm ái,…

* Chất thơ thấm đượm trong bức tranh phong cảnh thiên nhiên :

Sa Pa, miền Tây Bắc xa xôi của Tổ quốc hiện lên trong nhữngtrang văn của Nguyễn Khánh Long không hề hoang vu mà đẹp mộtcách trữ tình, tráng lệ

- Sa Pa bắt đầu bằng núi cao, trùng điệp, thác đổ trắng xóa,đường núi uốn lượn quanh co,…

- Sa Pa bắt đầu bằng những rặng đào bạt ngàn, những đàn bòlang cổ đeo chuông,… đủng đỉnh ăn cỏ trong thung lũng hai bênđường, bằng sự sống yên ả, thanh bình

- Sa Pa còn đẹp huyền ảo bởi “nắng bắt đầu len tới, đốt cháyrừng cây”, “ nắng mạ bạc cả con đèo, hừng hực như một bó đuốclớn”, đẹp bởi những làn cây tinh nghịch như con trẻ “Mây bị nắngxua, cuộn tròn lại từng cục, lăn trên những vòm lá ướt sương, rơixuống đường cái, luồn vào cả gầm xe.”

* Chất thơ toát lên từ cuộc sống, từ vẻ đẹp tâm hồn của mỗi nhân vật.Nhân vật nào hiện ra dù trực tiếp hay gián tiêp cũng đẹp, cũng mangmàu sắc lí tưởng

- Cô kĩ sư nông nghiệp trẻ vừa ra trường, sưc xuân phơi phới,sẵn sàng từ bỏ chốn phồn hoa đô hội để đến với nơi núi rừng sâu

thẳm nhận công tác Khi gặp và chứng kiến cuộc sống một mìnhdũng cảm tuyệt đẹp của anh thanh niên làm khí tượng, cô tự tin hơn

về quyết định của mình Trong lòng cô dội lên sự hàm ơn không phải

vì bó hoa to đẹp mà anh thanh niên tặng cho cô mà vì một bó hoakhác – bó hoa của lí tưởng sống cao đẹp, của những háo hức, mơmộng ngẫu nhiên anh trao cho cô để cô tiếp tục hòa mình vào đất trờiTây Bắc, để sống đẹp như anh

- Ông họa sĩ cầm bút vẽ đã đi đến cuối hành trình của cuộc đờilàm nghệ thuật nhưng mới nhận ra sự bất lực của hội họa trước cuộcđời rộng lớn, muôn màu Ông sẵn sàng xin anh em hoãn bữa tiệc chiatay đến cuối tuần sau để đi thực tế lên Lào Cai trước khi nghỉ hưu.Tuổi đã cao nhưng ông vẫn đam mê hội họa, vẫn cháy bỏng một khaokhát nghệ thuật khi bắt gặp cái đẹp trong bức chân dung anh thanhniên Ngồi trước chàng trai trẻ, ông thấy như có thêm một quả timnữa, ông thấy “người con trai ấy đáng yêu thật, nhưng làm ông nhọcquá”

- Anh thanh niên :

+ Sống một mình trên núi cao giữa mênh mông đất trời sươngtuyết, giữa núi cao rừng thẳm, ai cũng tưởng anh là người “cô độcnhất thế gian” nhưng chưa bao giờ anh thấy mình cô độc Tâm hồnanh lúc nào cũng trong sáng, cũng phong phú Làm công việc lặngthầm giữa chốn lặng lẽ non xanh, quanh năm chỉ làm bạn với cỏ cây,với mây mù lạnh lẽo nhưng anh luôn thật tình, trách nhiệm, luôn coicông việc là bạn, là nguồn vui, lẽ sống Dù cho thời tiết có khắcnghiệt đến đâu, anh cũng chẳng bao giờ bỏ trễ một giờ “ốp” nào bởianh ý thức rõ công việc của mình có vai trò quan trọng trong sản xuất

và chiến đấu

+ Cuộc sông riêng tư của anh cũng tuyệt đẹp, giàu chất thơ.Một vườn hoa rực rỡ sắc màu, một căn nhà ba gian gọn gàng xinhxắn, một giá sách, một đàn gà,… là kết quả của tình yêu cuộc sốngthiết tha, bỏng cháy

+ Cách cư xử của anh với mọi người cũng thật đẹp, thật đángtrân trọng Những ngày đầu mới lên Sa Pa nhận công tác, anh kiếm

cớ gặp người cho vơi bớt nỗi nhớ Anh đón khách thân tình, cởi mởđến nồng nhiệt, anh cư xử với khách theo cách lịch sự của chàng trai

có học thức Một bó hoa anh cắt trong vườn dành tặng cô kĩ sư, một

ấm trà nóng anh mời ông họa sĩ, một củ tam thất anh gửi biếu vợ báclái xe, một làn trứng dành cho người đi đường… là tình đời, tìnhngười cao quý không dễ gì có được

- Thông qua anh thanh niên, Nguyễn Thành Long còn tôn vinh

cả tập thể những người lao động trí óc đang lặng thầm làm việc, sốngđẹp như anh nơi mịt mù sương tuyết Họ cũng như anh, cũng đangngày đêm lặng lẽ hiến dâng cả tuổi xuân, sức lực để làm đẹp cho cuộcđời quên cả hạnh phúc riêng tư

Mỗi con người, mỗi nhân vật hiện ra trực tiếp hay gián tiếptrong truyện cũng là những bông hoa rừng tươi đẹp góp vào vườn quamuôn sắc màu của cuộc sống mới khiến cho người đọc không khỏingưỡng mộ, yêu tin

* Chất thơ đến từ tình huống truyện

- Tình huống truyện không gay cấn, không có tình tiết cao trào, thắtnút, mở nút như các tác phẩm tự sự thông thường Tình huống truyệnchỉ là cuộc gặp gỡ tình cờ, ngắn ngủi giữa ba nhân vật Diễn biếntruyện thật nhẹ nhàng, tự nhiên

* Chất thơ, chất trữ tình thấm được trong những câu văn giàu nhịpđiệu, giàu hình ảnh, nhẹ nhàng êm ái như bài thơ Truyện viết vềnhững con người lao động, về đề tài lao động mà không hề khô khan,rất trữ tình, mềm mại với nhiều chi tiết giàu chất thi ca khiến ngườiđọc tưởng như nhà văn xây dựng một câu chuyện về tình yêu đangnhớm nở …

Kết bài Khẳng định: Chất thơ là một trong những yếu tố đặc sắc tạo nên

thành công cho truyện ngắn Lặng lẽ Sapa

Đề 2 : Nhận xét về bài thơ Mùa xuân nho nhỏ, có ý kiến cho rằng “ Bài thơ thể hiện tình yêu cuộc sống thiết tha và nguyện ước cống hiến chân thành, tha thiết của Thanh Hải”.

Hãy làm sáng tỏ lời nhận xét trên

1 Mở bài

- Thanh Hải ( 1930- 1980) là một trong những cây bút có công xây dựng nền

văn học cách mạng ở miền Nam những ngày đầu Thơ Thanh Hải bình dị, trongsáng, sâu lắng và rất chân thành

- Bài thơ Mùa xuân nho nhỏ ra đời tháng 11 năm 1980 trong hoàn cảnh đặcbiệt, lúc đó Thanh Hải đang nằm trên giường bệnh, sống những ngày tháng cuốicùng của cuộc đời Nhận xét bài thơ Mùa xuân nho nhỏ,có ý kiến cho rằng.“Bài thơthể hiện tình yêu cuộc sống thiết tha và nguyện ước cống hiến chân thành, tha thiếtcủa Thanh Hải”

2.Thân bài

a) Bài thơ thể hiện tình yêu cuộc sống tha thiết của Thanh Hải

- Thanh Hải phác họa ra bức tranh mùa xuân thiên nhiên tươi đẹp, đậm sắc

màu xứ Huế khi đang nằm trên giường bệnh: một dòng sông xanh, một bông hoa tím biếc, một tiếng chim chiền chiện…

Mọc giữa dòng sông xanh Một bông hoa tím biếc

Ơi con sông chiền chiện Hót chi mà vang trời

Mùa xuân được mở ra với không gian cao rộng ( với dòng sông, mặt đất, bầutrời bao la), cả màu sắc tươi thắm của mùa xuân ( sông xanh, hoa tím biếc), cả âmthanh vang vọng, tươi vui của chim chiền chiện lánh lót gọi xuân về ( hót vangtrời) Hình ảnh thơ đẹp, giàu tính tạo hình, bức tranh xuân có tầng bậc, hài hòagiữa màu sắc và âm thanh, đậm sắc màu xứ Huế

- Nhà thơ đón nhận vẻ đẹp bức tranh mùa xuân bằng trạng thái tâm lí đặcbiệt Ông đưa tay ra hứng lấy “ Từng giọt long lanh rơi” Trong cảm nhận của nhàthơ, tiếng chim chiền chiện không hề tan biến trong không gian mà đọng lại từnggiọt long lanh màu sắc và ánh sáng khiến nhà thơ không cầm lòng được nên đãdang rộng vòng tay, mở rộng tấm lòng đón nhận bức tranh xuân bằng trạng thái saysưa, ngây ngất, bằng những giác quan thính nhậy và tâm hồn người nghệ sĩ, bằng

cả sự trân trọng, nâng niu

- Nằm trên giường bệnh, vì yêu cuộc sống Thanh Hải còn cảm nhận đượckhí thế tưng bừng, rộn rã của đất nước đang vào xuân qua hai hình ảnh chọn lọc,

giàu ý nghĩa biểu trưng: người cầm súng, người ra đồng Họ là hai lực lượng tiêu

biểu cho hai nhiệm vụ chiến lược quan trọng của dân tộc: chiến đấu và sản xuất,bảo vệ và xây dựng đất nước

- Thanh Hải quên đi nỗi đau bệnh tật hiểm nghèo, hòa chung với niềm vuiphơi phới của đất nước, nghĩ suy về đất nước tỏa sáng trong tương lai:

Đất nước như vì sao

Cứ đi lên phía trước\

Nhà thơ so sánh tầm vóc, vị thế của đất nước với nguồn sáng lấp lánh của vìsao để bày tỏ niềm tự hào, niềm tin tưởng về tương lai tươi sáng, về sức sốngtrường tồn vĩnh cửu của dân tộc., không kẻ thù nào có thể ngăn nổi bước tiến củadân tộc ta

Từ cách cảm nhận về mùa xuân thiên nhiên, đất nước, Thanh Hải đã bộcloojh tình yêu cuộc sống thiết tha

b) Bài thơ thể hiện ước nguyện cống hiến chân thành, tha thiết cua Thanh Hải đối với quê hương, đất nước.

- Thanh Hải chọn những hình ảnh ẩn dụ đẹp, gợi cảm, giàu ý nghĩa để nói

lên ước nguyện dâng hiến của mình : con chim, một cành hoa, một nốt trầm xao xuyến, một mùa xuân nho nhỏ Điệp ngữ ta làm, dù là để hiện nguyện ước cống

hiến chân thành, tha thiết cháy bỏng

- Tâm niệm về sự cống hiến:

+ Cống hiến vô tư, tự nguyện, không đòi hỏi đáp đền như quy luạt của tựnhiên, như con chim sinh ra để dâng cho đời tiếng hót làm vui, như bông hoa sinh

ra để làm đẹp, điểm tô hương sắc cho đời

+ Chủ động hòa mình vào cuộc sống muôn người, cống hiến những gì tốtđẹp nhất cho cuộc đời chung

+ Cống hiến cho đời cả “ Một mùa xuân nho nhỏ” – nguyện dâng hiến cảcuộc đời với tất cả sức sống tươi trẻ của mình cho quê hương, đất nước, cống hiếnthường xuyên, liên tục, bắt chấp thời gian, nghịch cảnh, tuổi đời

Lẽ sống, nhân sinh quan cao đẹp của nhà thơ trọn đời đi theo lí tưởng cáchmạng , cống hiến không ngừng, không nghỉ cho đất nước, cho cuộc đời Đó là lẽsống đáng khâm phục:

3 Kết bài :

- Bài thơ ra đời khi Thanh Hải sắp vĩnh biệt cuộc đời nhưng cả bài thơ vẫnngập tràn sức xuân và khát vọng sống mãnh liệt Điều đó đã gieo vào lòng người,đọc những rung động sâu xa, truyền cho người đọc niềm lạc quan, yêu đời ngay cảkhi mặt trời sắp lặn

- Bài thơ còn thể hiện ước nguyện chân thành, tha thiết của Thanh Hải: muốnđược hòa nhập, được cống hiến phần tốt đẹp – dù nhỏ bé của mình cho cuộc đờichung, cho đất nước Mỗi người hãy góp một nốt trầm, “ một Mùa xuân nho nhỏ”vào bản hòa ca bất tận của cuộc đời, của đất nước:

Đề 3: Trong Tiếng nói văn nghệ Nguyễn Đình Thi có viết : “ Tác phẩm nghệ

thuật nào cũng xây dựng bằng những vật liệu mượn ở thực tại Nhưng nghệ sĩ không chỉ ghi lại cái đã có rồi mà còn muốn nói một điều gì mới mẻ, anh gửi vào tác phẩm một lá thư, một lời nhắn nhủ, anh muốn đem một phần của mình góp vào đời sống chung quanh”.

Bằng những hiểu biết của em về bài thơ Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải, em hãy làm sáng tỏi “ điều gì mới mẻ”, “ lời nhắn nhủ” mà nhà thơ muốn đem “ góp vào đời sống”.

1 Mở bài

- Trong Tiếng nói văn nghệ Nguyễn Đình Thi viết “ Tác phẩm nghệ thuậtnào cũng xây dựng bằng những vật liệu mượn ở thực tại Nhưng nghệ sĩ không chỉghi lại cái đã có rồi mà còn muốn nới một điều gì mới mẻ anh gửi vào tác phẩmmột lá thư; một lời nhắn nhủ, anh muốn dem một phần của mình góp phần vào đờisống chung quanh”

- Mùa xuân nho nhỏ ( 1980) của Thanh Hải được ra đời trong một hoàn cảnhđặc biệt khi nhà thơ đang sống những ngày cuối cùng của cuộc đời Bài thơ đã thực

sự mang đến những điều mới mẻ, là lời nhắn nhủ mà nhà thơ muốn đem góp vàođời sống

2 Thân bài:

a) Giải thích nhận định

- Văn học nghệ thuật luôn lấy con người và đời sống làm đối tượng phản ánh.Không có một tác phẩm nghệ thuật nào mà không được xây dựng nên từ chất liệuhiện thực cuộc sống Vì thế “ Tác phẩm nghệ thuật nào cũng xây dựng bằng nhữngvật liệu mượn ở thực tại”, nghĩa là hiện thực cuộc sống là chất liệu, là nguồn cảmhứng để người nghệ sĩ sáng tác nghệ thuật

- “ Nhưng người nghệ sĩnh không ghi lại cái đã có rồi”, nghĩa là nghệ sĩkhông sao chép y nguyên thực tại mà luôn muốn nói những điều mới mẻ Đó lànhững khám phá phát hiện rất mới mẻ, rất riêng của người nghệ sĩ về con người vàcuộc sống “ Điều mới mẻ” trong một tác phẩm có khả năng chiếu tỏa lên cuộc dời

ta, soi vào tâm hồn ta, làm cho ta thay đổi hẳn cách nghĩ, cách nhìn, cách sống theochiều hướng tích cực hơn

- Người nghệ sĩ còn “ gửi vào tác phẩm một lá thư, một lời nhắn nhủ, anhmuốn đem một phần của mình góp vào đời sống chung quanh” Lá thư, lời nhắnnhủ là sự sống, là tưởng, tình cảm mà người nghệ sĩ muốn truyền cho người đọc.Mỗi tác phẩm văn nghệ ngoài phản ánh thực tại cuộc sống còn có chức năng giáodục và cải tạo xa hội

b) Chứng minh, làm sáng tỏ “ điều mới mẻ”, “ lời nhắn nhủ” mà nhà thơ muốn đem “ góp vào đời sống”.

* Mùa xuân nho nhỏ là một tác phẩm nghệ thuật xây dựng bằng những vậtliệu mượn ở thực tại:

Đó là mùa xuân của thiên nhiên, đất trời: sắc màu tươi thắm, âm thanh tươivui rộn rã Mùa xuân trong thơ Thanh Hải đẹp, thơ mộng, khoáng đạt, hài hòađường nét, màu sắc, âm thanh đậm đà sắc màu xứ Huế

* Trong thi phẩm, nhà thơ không sao chép, ghi lại những điều đã có mà cònghi vào đó “ những điều mới mẻ” Mùa xuân vốn là đề tài quen thuộc của thi caxưa nay nhưng Thanh Hải lại có cảm nhận và cách thể hiện riêng

- Mới mẻ về nội dung: mạch cảm xúc của bài thơ được khơi nguồn, nảy nở

từ sức sống, từ vẻ đẹp của mùa xuân thiên nhiên rồi mở rộng ra với mùa xuân củađất nước, của cách mang và lắng lại vào suy tư làm bừng lên khát khao cống hiếncháy lòng của thi sĩ Nhà thơ quan niệm cuộc đời mình, cuộc đời mỗi người là mộtmùa xuân nho nhỏ, nhiều Mùa xuân nho nhỏ góp lại sẽ làm nên mùa xuân vĩnhhằng của non sông Trước sắc xuân phơi phới của đất trời, của dân tộc, Thanh Hảimong được dâng hiến thật nhiều cho cuộc đời chung, cho quê hương, đất nước bấtchấp thời gian, tuổi tác

- Từ những điều mới mẻ ấy, nhà thơ đã nhắn nhủ tới mỗi con người hãy biếtđem tài năng, tâm huyết, sức lực của mình để cống hiến làm đẹp cho cuộc đờichung

- Mới mẻ về nghệ thuật : ngôn ngữ thơ giàu hình ảnh, giàu ý nghĩa biểutượng; chất họa gợi cảm, chất nhạc vấn vương; giọng điệu biến đổi linh hoạt, khingọt ngào, tha thiết, say sưa, khi hối hả, khi lại trầm lắng suy tư Bài thơ đã đượcnhạc sĩ Trần Hoàn phổ nhạc góp thêm vào vườn ca mùa xuân một nốt nhạc trầm vàxúc động, sao xuyến lòng người

* “ Lời nhắn nhủ” mà nhà thơ muốn đem “ góp vào đời sống”

- Bài thơ ra đời khi Thanh Hải sắp vĩnh biệt cuộc đời nhưng cả bài thơ vẫnngập tràn sức xuân và khát vọng, sống mãnh liệt Điều đó đã gieo vào lòng ngườiđọc những rung động sâu xa, truyền cho người đọc niềm lạc quan, yêu đời ngay cảkhi mặt trời sắp lặn

- Bài thơ không chỉ được coi là lời tổng kết cuộc đời nhà thơ mà còn là lờitrăng trối ông gửi lại cho đời Cuộc sống mỗi người chỉ có ý nghĩa khi cống hiến và

hi sinh, khi biết gắn cuộc đời mình vào cuộc sống chung Một người hãy góp mộtnốt trầm, “Mùa xuân nho nhỏ” vào bản hoa ca bất tận của cuộc đời.

III Nghị luận về tác phẩm truyện hoặc đoạn trích

1, Khái niệm: Nghị luận về tác phẩm truyện hoặc đoạn trích là trình bày những

nhận xét, đánh giá của mình về nhân vật, sự kiện, chủ đề hay nghệ thuật của một tácphẩm truyện/ đoạn trích cụ thể

2, Đặc điểm

- Nghị luận về giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm hoặc đoạn trích

- Nghị luận về một phương diện, khía cạnh của nội dung và nghệ thuật trong mộttác phẩm hoặc đoạn trích

* Ví dụ: Truyện ngắn “ Chiếc lược ngà” của NQS là một câu chuyện cảm động về

tình cha con trong hoàn cảnh éo le Em hãy phân tích tác phẩm để làm sáng tỏ nhậnđịnh trên

3, Dàn ý chung

a) Mở bài

- Giới thiệu ngắn gọn những nét chính về tác giả và văn bản

- Giới thiệu vấn đề cần nghị luận

- Nêu ý kiến đánh giá sơ bộ của mình

b) Thân bài

- Khái quát về tác phẩm và vị trí đoạn trích

- Phân tích nội dung và nghệ thuật theo yêu cầu của đề.

- Bình luận, đánh giá về tác phẩm hoặc đoạn trích

c) Kết bài: Nhận xét, đánh giá khái quát tác phẩm, đoạn trích.

4, Đề minh họa

Đề 1: Nêu cảm nhận của em về đoạn trích sau:

Vắng lặng đến phát sợ Cây còn lại xơ xác Đất nóng Khói đen vật vờ từng cụm trong không trung, che đi những gì từ xa Các anh cao xa có nhìn thấy chúng tôi không? Chắc có, các anh ấy có những cái ống nhòm có thể thu cả trái đất vào tầm mắt Tôi đến gần quả bom Cảm thấy có ánh mắt các anh chiến sỹ dõi theo mình, tôi không sợ nữa Tôi sẽ không đi khom Các anh ấy không thích cái kiểu đi khom khi có thể cứ đàng hoàng mà bước tới

Quả bom nằm lạnh lùng trên một bụi cây khô, một đầu vùi xuống đất Đầu này

có vẽ hai vòng tròn màu vàng…Tôi dùng xẻng nhỏ đào đất dưới quả bom Đất rắn Những hòn soỉ theo tay tôi bay ra hai bên Thỉnh thoảng lưỡi xẻng chạm vào quả bom Đất rắn Những hòn sỏi theo tay tôi bay ra hai bên Thỉnh thoảng lưỡi xẻng chạm vào quả bom Một tiếng động sắc đến gai người cứa vào da thịt tôi Tôi rùng

và bỗng thấy tại sao mình làm quá chậm Nhanh lên một tí! Vỏ quả bom nóng Mộtdấu hiệu chẳng lành Hoặc là nóng từ bên trong quả bom Hoặc là mặt trời nung nóng

(Trích Ngữ văn 9 – tập hai, NXB giáo dục, 2015)

Gợi ý làm bài

Mở bài - Giới thiệu tác giả, văn bản, đoạn trích:

+ Nhà văn Lê Minh Khuê: Cây bút chuyên viết về truyện ngắn.LMK làm thanh niên xung phong trong kháng chiến chống Mĩ.Với trải nghiệm cuộc sống chiến trường, nhà văn có những trangviết rất chân thực, sinh động về cuộc sống chiến đấu của những

cô gái thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn.+ “ Những ngôi sao xa xôi” là một trong những tác phẩm thànhcông của Lê Minh Khuê Truyện được sáng tác năm 1971, lúc

cuộc kháng chiến đang diễn ra ác liệt, gay go “ Những ngôi sao

xa xôi” như một baì ca ca ngợi tinh thần kháng chiến anh dũng

và vẻ đẹp tâm hồn của những nữ thanh niên xung phong

+ Đoạn trích khắc họa khung cảnh và tâm trạng của nhân vậtPhương Định phá bom

Thân bài - Nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc, Phương Định xung phong ra

mặt trận, xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước Cuộc sống chiếntrường nhiều khó khăn, hiểm nguy đã tôi luyện ở Phương Địnhlòng quả cảm, không sợ hi sinh Tâm lí của Phương Định trongmột lần phá bom được miêu tả rất chi tiết ở trong đoạn trích

- Đoạn văn khắc họa khung cảnh và không khí căng thẳng, nguyhiểm của việc phá bom: Vắng lặng đến phát sợ Cây còn lại xơxác Đất nóng Khói đen vật vờ…Tác giả đã sử dụng những câutrần thuật đơn ngắn, với nhịp điệu dồn dập, tạo không khí căngthẳng

- Phương Định có nét tâm lí con gái Mặc dù đây là một côngviệc rất quen thuộc nhưng không tránh khỏi những hồi hộp, căngthẳng: Các anh cao xạ có nhìn thấy chúng tôi không?

- Sự dũng cảm của PĐ được kích thích bởi lòng tự trọng Cảmgiác như có ánh mắt của các anh chiến sĩ dõi theo, PĐ không đikhom mà dõng dạc, đường hoàng, ngẩng cao đầu bước tới quảbom Tác giả đã sử dụng nghệ thuật độc thoại nội tâm để chothấy những nét biến chuyển tinh vi trong tâm trạng nhân vật.Thông qua đó, nhà văn khắc họa phẩm chất anh dũng, kiêncường, hiên ngang của người nữ thanh niên xung phong khi đốidiện với cái chết

- Đối diện với quả bom, cận kề với cái chết im lìm và bất ngờ,từng cảm giác của con người cũng trở nên sắc nhọn: Một tiếngđộng sắc đến gai người, cứa vào da thịt tôi Nhà văn đã sử dụngnghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác bằng các từ ngữ sắc sảo

để nhấn mạnh sự hiểm nguy của công việc phá bom, cũng như

cảm nhận tinh tế của Phương Định.

- Bằng kinh nghiệm Phương Định thấy vỏ quả bom đang nónglên, một dấu hiệu chẳng lành Bỏ qua những khó khăn, nguyhiểm, PĐ tự giục mình làm nhanh hơn để hoàn thành công việc.Phương Định không nghĩ tới cái chết, không màng tới sự sống,điều cô quan tâm nhất là làm sao hoàn thành tốt được công việc.Điều đó cho thấy PĐ không nghĩ tới cái chết, không màng tới sựsống, điều cô quan tâm nhất là làm sao hoàn thành tốt được côngviệc Điều đó cho thấy tinh thần trách nhiệm rất cao với côngviệc của nhân vật

- Nghệ thuật: Câu trần thuật đơn, câu rút gọn, nhịp ngắt dồn dập,nghệ thuật độc thoại nội tâm, phân tích tâm lí nhân vật độc đáo,tình huống kịch tính, điểm nhìn của tác giả hòa lẫn vào điểmnhìn tâm trạng của nhân vật để tạo nên không khí căng thẳng,hiểm nguy và khắc họa tâm lí Phương Định Thông qua đó, tathấy rõ phẩm chất anh dũng, kiên cường của nhân vật Đó làphẩm chất tiêu biểu cho thế hệ trẻ thời kì kháng chiến chống Mĩ

Kết bài - Phương Định là một hình tượng đẹp, tiêu biểu cho thế hệ thanh

niên trong thời kì kháng chiến Chúng ta yêu mến, cảm phục vàluôn biết ơn vì sự hi sinh lớn lao của họ

Đề 2: Phân tích diễn biến tâm trạng của nhân vật ông Hai trong truyện ngắn Làng ( Ngữ văn 9, tập 1, NXB Giáo dục, 2011) của nhà văn Kim Lân khi nghe tin làng mình theo giặc.

Gợi ý dàn bài

Mở bài - Giới thiệu tác giả, văn bản, nhân vật ông Hai

- Giới thiệu vấn đề cần nghị luận: Tâm trạng của nhân vật ông Haikhi nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc

Thân bài Phân tích diễn biến tâm trạng của nhân vật ông Hai

- Khi nghe tin làng theo giặc, ong bàng hoàng sững sờ: Cổ ông lão

nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tê rân rân, tưởng như không thở được Đó

là cái tin vượt quá sức tưởng tượng của ông, chưa bao giờ ông dámnghĩ đến Nó đến với ông quá bất ngờ, khiến ông đau đớn

- Ông nghi ngờ, chưa tin, hỏi lại: “Có thật không hả bác? Hay là chỉlại”…Nhưng khi cái tin ấy được khẳng định từ chính miệng nhữngngười dân tản cư, ông không thể không tin được nữa Người ta nóilàng Chợ Dầu theo tây cũng như là đang nói chính ông vậy Từ lúc

đó, tâm trạng ông bị ám ảnh, day dứt với mặc cảm mình là kẻ phảnbội Ông đánh trống lảng ra về “Hà, nắng gớm, về nào”…Trên đườngông cứ cúi gằm mặt xuống mà đi Ông tủi hổ, và dường như khôngmuốn để ai nhìn thấy mình

- Về đến nhà, ông tủi thân, nằm vaath ra giường Nhìn lũ trẻ đangchơi, ông thương con Chúng nó còn quá nhỏ, chúng nó vô tội rồiđây cuộc sống của chúng ta sẽ ra sao, vì chẳng ai người ta chứa kẻtheo Tây phản bội đất nước

- Ông sống trong tâm trạng nơm nớp lo sợ, xấu hổ, nhục nhã Cứnghe thấy bên ngoài xì xào, thoáng nghe thấy tiếng Tây, việt gian,cam nhông là ông lủi ra một góc nhà, nín thít Thậm chí, đêm ôngtrằn trọc, lo âu không ngủ được

- Ông đau khổ, tủi hờn, xấu hổ khi mụ chủ nhà đánh tiếng đuổi ngườilàng Chợ Dầu, đuổi gia đình ông đi nơi khác Ông lo lắng rồi đây sẽ mang con cái, gia đình đi đâu Ai người ta chứa?

- Ông Hai bị đẩy vào đường cùng, tâm trạng ông vô cùng bế tắc, tuyệtvọng Trong nội tâm, ông luôn đấu tranh, giằng xé giua hai sự lựa chọn: Về làng hay đi theo kháng chiến? Nhưng ý nghĩ về làng vừa nhen nhóm, ông đã gạt phắt đi Về làng tức là bỏ kháng chiến, bỏ cụ

Hồ, sẽ trở thành kẻ phản bội, trở thành nô lệ cho Tây, phải chịu kiếp

nô lệ lầm thanđánh mất danh dự và lòng tự trọng cuuois cùng ông đi đến một quyết định dứt khoát mà đau đớn: làng thì yêu thật nhưng làng theo Tây thì phải thù Tình yêu nước đã bao trùm, vượt lên tình yêu làng

- Dù quyết định như vậy, song cũng không thể vứt bỏ tình yêu với

làng Chợ Dầu Trong lúc đau đớn, tuyệt vọng, không thể chia sẻ với

ai, ông tâm sự với đứa con út, cũng là tự nói với chính lòng mình, khẳng định tấm lòng chung thủy của mình với kháng chiến

- Diễn biến tâm trạng ông Hai được khắc họa một cách tinh tế, sinh động Tác giả sử dụng nghệ thuật phân tích tâm lí nhân vật, đối thoại,độc thoại, xen lẫn với độc thoại nội tâm Tâm trạng của nhân vật được bộc lộ qua các ý nghĩ, hành động, nét mặt, cử chỉ, ngôn ngữ đậm chất nông dân Điều đó chứng tỏ Kim Lân phải am hiểu sâu sắc tâm lí, tình cảm của người nông dân

- Tấm lòng yêu làng, yêu nước của ông Hai là điển hình cho tình yêu làng, yêu nước của những người nông dân trong kháng chiến chống Pháp lúc bấy giờ

Kết bài - Khẳng định sự yêu quí, tôn trọng đối với tinh thần yêu nước, yêu

làng của nhân vật

- Khẳng định sự thành công của tác phẩm và tài năng của nhà vănKim Lân

IV Nghị luận về một tình huống truyện

1, Khái niệm: Nghị luận về một tình huống truyện là làm rõ những cơ sở tạo nên

câu chuyện( mối quan hệ, hoàn cảnh, môi trường sống của nhân vật)| để truyền tảinội dung tư tưởng sâu sắc của truyện

2, Đặc điểm

- Tình huống truyện chính là hạt nhân của một truyện ngắn Trong chương trìnhNgữ văn 9, các em sẽ được biết đến 3 tình huống truyện cơ bản: Tình huống tâmtrạng ( Làng- Kim Lân); tình huống hành động( Lặng lẽ Sapa- Nguyễn Thành Long);tình huống nhận thức( Bến quê- Nguyễn Minh Châu)

Ví dụ: Tình yêu làng và lòng yêu nước chân thành, sâu sắc của nhân vật ông Haitrong truyện ngắn Làng đã được Kim Lân khám phá, thể hiện qua những tình huốngtruyện đặc sắc Em hãy chỉ ra và phân tích tình huống đắc sắc đó

3, Dàn ý chung

a) Mở bài

- Giới thiệu ngắn gọn những nét chính về tác giả, văn bản

- Dẫn dắt vấn đề nghị luận

b) Thân bài

- Giới thiệu hoàn cảnh sáng tác

- Phân tích và chỉ ra ý nghĩa của các tình huống truyện

- Đánh giá về tình huống truyện

c) Kết bài: Khẳng định ý nghĩa của tình huống truyện, từ đó, nêu giá trị của tác

phẩm

4 Đề minh họa

Đề 1: Phân tích tình huống trong truyện ngắn Làng- Kim Lân

Gợi ý dàn bài

Mở bài - Giới thiệu tác giả, văn bản

+Tác giả: Là cây bút truyện ngắn xuất sắc, tiêu biểu trong nền vănhọc Việt Nam hiện đại Ông am hiểu, gắn bó sâu sắc với ngườinông dân Hầu hết các tác phẩm của Kim Lân đều viết về đề tàingười nông dân, cảnh sinh hoạt ở làng quê

+ Văn bản: Truyện ngắn Làng được viết và đăng báo trên tạp chíVan nghệ năm 1948- giai đoạn đầu của cuộc kháng chiến chốngPháp Thông qua nhân vật ông Hai, tác giả muốn nói về tình yêulàng, yêu nước của những người nông dân thời đó Một trongnhững thành công của tác phẩm là nghệ thuật tạo dựng tình huốngđặc sắc

Thân bài - Tình huống: Ông Hai nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc

+ Ông Hai là một người nông dân rất yêu làng Giặc Pháp vào xâmlược, bất đắc dĩ ông Hai phải rời làng đi tản cư Ở nơi tản cư, ôngluôn nhớ về làng, say sưa khoe về làng Ông rất tự hào về tinh thần

kháng chiến của làng Chợ Dầu Hễ ai hỏi về làng, mắt ông lại sánglên Không những thế, ông còn yêu nước Ông rất hay lên phòngthông tin nghe ngóng tin tức đánh giặc của quân mình Tình yêulàng song hành với tình yêu nước.

+ Một hôm, khi ngồi trong quán nước, ông Hai tình cờ nghe đượctin làng Chợ Dầu theo giặc từ người đàn bà tản cư dưới xuôi Cáitin ấy làm ông đau đớn, tủi hổ, thay đổi cả tâm tính và trở thànhnỗi ám ảnh trong ông Ông Hai đấu tranh tinh thần để lựa chọn:một bên là tình yêu làng- một bên là lòng yêu nước Ông đấu tranh

nội tâm, để rồi đi đến một quyết định dứt khoát mà đau đớn: Làng thì yêu thật, nhưng làng theo Tây thì phải thù.

- Tình huống tạo nút thắt, cao trào cho tác phẩm Từ đó nhà văncho thấy diễn biến tâm lí gay gắt, phức tạp trong nhân vật Ngườiđọc cảm nhận được tình yêu làng, yêu nước sâu sắc trong tâm hồnông Hai Tình huống truyện tạo sự gay cấn, hấp dẫn cho truyệnngắn, đồng thời giúp Kim Lân bộc lộ tư tưởng, chủ đề tác phẩm

- Tình huống: Ông Hai nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc được cải chính

+ Trong lúc ông Hai tuyệt vọng, đau khổ nhất thì có người ở làngchợ Dầu lên báo tin nhà ông bị Tây đốt Không cần văn bản, giấy

tờ xác thực, đối với ông, sự việc tây đốt nhà mình là một điều cảichính rõ ràng nhất Tình huống này giúp mở nút câu chuyện, giảitỏa mọi buồn bã, tủi hổ của ông Hai Ông vui mừng, lật đật chạy đikhoe với mọi người Ông lại trở về dáng vẻ hoạt bát, vui vẻ và lạisay sưa kể về làng mình Lúc này tình yêu làng, yêu nước lại hòavào nhau, tình yêu nước bao trùm lên tình yêu làng

- Tình huống truyện rất độc đáo, kết hợp với nghệ thuật phân tíchtâm lí nhân vật đã khắc họa tình yêu làng, yêu nước của ngườinông dân trong thời kì kháng chiến chống Pháp

Kết bài - Truyện ngắn Làng là một tác phẩm độc đáo viết về tình yêu làng,

yêu nước của người nông dân Tình huống truyện đã góp phần làm

nổi bật chủ đề của tác phẩm Qua đó, ta thấy được tài năng xâydựng tình huống của nhà văn Kim Lân

Đề 2: Phân tích tình huống truyện “ Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng Gợi ý dàn bài

Mở bài - Giới thiệu tác gải, văn bản

+ NQS: Cây bút trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ Các tácphẩm của ông hầu hết viết về cuộc sống và con người Nam Bộtrong hai cuộc kháng chiến

+ Chiếc lược ngà: Một truyện ngắn viết về tình phụ tử sâu nặngcủa hai cha con: ông Sáu và bé Thu Truyện ngắn rất giản dị, mộcmạc nhưng chứa đầy sức bất ngờ, sự cảm động Một trong nhữngyếu tố tạo nên thành công cho tác phẩm là nghệ thuật tạo dựng tìnhhuống truyện độc đáo

Thân bài - Tình huống: Ông Sáu về thăm nhà trong ba ngày nghỉ phép

+ Ông Sáu đi kháng chiến khi con gái chưa tròn một tuổi Mãi đếnnăm bé Thu lên tám mới có dịp trở về thăm nhà trong ba ngày nghỉphép ngắn ngủi

+ Ông hồi hộp, mong ngóng được gặp con, tưởng rằng sẽ được âuyếm, chăm sóc con Xuồng chưa cặp bến, ông đã nhón chân nhảylên bờ Với giọng lặp bặp, run run, ông Sáu dang hai tay chờ đóncon và sải bước đến gần con Ông tưởng rằng đứa bé sẽ chạy àotới, ngồi trong lòng mình

+ Thế nhưng, bé Thu lại không nhận cha Nó sợ hãi hét lên kêu:má…má Không những thế, trong ba ngày, bé Thu nhất định khôngchịu gọi ông Sáu là cha, dù có bị dồn vào những tình huống khó.Thậm chí, trong bữa cơm, ông Sáu gắp cho nó một miếng trứng cá

to vàng, nó cầm đũa, xoi vào cái chén và hất văng miếng trứng cá

ra Ngày cuối cùng ông Sáu được ở bên con, bé Thu còn bỏ sangnhà bà ngoại

+ Sang nhà ngoại, nghe ngoại kể chuyện, bé Thu mới hiểu rõ tạisao ông Sáu lại có vết thẹo dài trên má Nó cảm thấy ân hận vì đãđối xử không tốt với cha Tuy nhiên, hành động không nhận chacủa bé Thu càng chứng tỏ tình yêu sâu sắc, lớn lao dành cho người

ba kính yêu của mình trong bức ảnh chụp chung với má Nó khôngchấp nhận ai khác làm ba của nó, ngoại trừ người trong ảnh

+ Ngày chia tay, ông Sáu sợ con lại giãy lên, lại bỏ chạy Ông chỉdám đứng nhìn con từ xa Bỗng nhiên, bé Thu hét lên, gọi Ba…Barồi chạy đến ôm ba Nó dùng hai chân quặp lấy ba, hôn cả vết thẹodài trên má của ba Nó không muốn cho ba đi nữa Ông Sáu vôcùng hạnh phúc trước tình cảm mãnh liệt của con Đó là một khungcảnh chia tay đầy xúc động, cũng là lần gặp cuối cùng

- Tác giả đã tạo ra một tình huống hết sức độc đáo Đặt nhân vậtvào tình huống đó, nhà văn đã khắc họa, bộc lộ rõ tâm lí nhân vật

Từ đó, người đọc thấy được tình cha con sâu nặng của cha con ôngSáu, thấy được nét tính cách ngây thơ, cứng cỏi, ngang ngạnh của

- Tình huống đã bộc lộ tình yêu thương con sâu sắc của ông Sáu,khiến người đọc vô cùng xúc động

- Hai tình huống truyện được liên kết với nhau rất chặt chẽ, thông

qua hình ảnh chiếc lược ngà Đây là sáng tạo nghệ thuật độc đáo,hấp dẫn, góp phần thể hiện tình cảm sâu nặng của cha con ông Sáu.

Kết bài - Nghệ thuật xây dựng tình huống truyện độc đáo, kết hợp với nghệ

thuật phân tích tâm lí nhân vật tinh tế đã tạo nên thành công chotác phẩm Tình cha con sâu nặng khiến người đọc vô cùng cảmđộng và nhớ mãi

V Nghị luận về một nhân vật

1, Khái niệm: Nghị luận về một nhân vật là làm rõ những đặc điểm bên

ngoài( hoàn cảnh, ngoại hình, cử chỉ- hành động, mối quan hệ…) và đặc điểm bêntrong( phẩm chất, tính cách, nội tâm,…) nhằm thấy được dụng ý nghệ thuật, tư tưởngtình cảm của tác giả

2, Các dạng bài

- Phân tích một khía cạnh của nhân vật

Ví dụ: Phân tích vai trò của nhân vật ông họa sĩ trong truyện ngắn Lặng lẽ Sapa củaNTL

- Phân tích nhân vật để chứng minh cho một nhận định

Ví dụ: Phân tích nhân vật ông Hai trong truyện ngắn Làng của nhà văn Kim Lân đểlàm rõ cho nhận định: “ Ông người nông dân này, tình yêu làng tha thết thống nhấtvới lòng yêu nước và tinh thần kháng chiến”

3, Dàn ý chung

a) Mở bài

- Giới thiệu ngắn gọn những nét chính về tác giả, văn bản

- Giới thiệu về nhân vật và vấn đề cần nghị luận

b) Thân bài

- Giới thiệu hoàn cảnh sáng tác

- Vị trí của nhân vật trong tác phẩm

- Phân tích đặc điểm của nhân vật: ngoại hình, tính cách nội tâm,…

- Đặc sắc trong nghệ thuật xây dựng nhân vật

c) Kết bài: Khẳng định vai trò, giá trị của nhân vật trong tác phẩm.

4 Đề minh họa

Đề 1 : Ấn tượng sâu sắc của em về vẻ đẹp tâm hồn nhân vật Phương Định

trong đoạn trích Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh Khuê.

1 Mở bài: Cần nêu được:

- Giới thiệu tác giả

- Giới thiệu văn bản

- Giới thiệu nhân vật

- Nêu vấn đề nghị luận

Tham khảo mở bài:

- Lê Minh Khuê thuộc thế hệ nhà văn trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ

truyện Những ngôi sao xa xôi là một trong những tác phẩm đầu tay của Lê Minh

Khuê, viết năm 1971, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mĩ của dân tộc diễn ra ácliệt nhất

- Truyện kể về Phương Định, một cô gái dũng cảm trong chiến đấu, hồnnhiên trẻ trung yêu đời, có tình đồng chí đồng đội gắn bó

2 Thân bài

a) Giải thích : Vẻ đẹp tâm hồn là vẻ đẹp toát ra từ một con người, được thể hiệntrên nhiều phương diện ( tư tưởng, tình cảm, cách nghĩ, cách sống …)

b) Hoàn cảnh sống và chiến đấu của Phương Định

- Cũng như các cô gái thanh niên xung phong khác, Phương Định sống vàchiến đấu trên một cao điểm giữa một vùng trọng điểm, nơi tập trung nhiều bomđạn nhất, sự nguy hiểm và ác liệt

- Công việc: cùng đơn vị nữ thanh niên xung phong hằng ngày quan sát địchném bom, đo khối lượng đất đá cần san lấp do bom địch gây ra, đánh dấu những vịtrí bom chưa nổ và phá bom Mỗi ngày, có thể phải phá bom từ 3 đến 5 lần.

-> Như vậy, hằng ngày cuộc sống của Phương Định là phải đối diện với bomđạn và có thể hi sinh bất cứ lúc nào Thế nhưng từ hoàn cảnh sống khắc nghiệt ấy,Phương Điịnh vẫn thể hiện được những nét đẹp tâm hồn đáng quý

c) Vẻ đẹp tâm hồn Phương Định.

* Phương Định là cô gái Hà Thành trẻ trung, xinh đẹp, tâm hồn trong sáng:

- Phương Định là cô gái có nét đẹp duyên dáng, yêu kiểu: Một cái cổ caokiêu hãnh như đài hoa loa kèn; hai bím tóc dài, mềm mại; đôi mắt dài dài, màu nâu,hay nheo lại như chói nắng, cái nhìn xa xăm … Vẻ đẹp của Phương Định đã hấpdẫn bao tràng trai, chính cô thừa nhận “ Không hiểu sao các anh pháo thủ và lái xehay hỏi thăm tôi…”

- Cách cư xử : ý nhị, kín đáo, kiêu kì của con gái Hà Thành Phương Địnhnhạy cảm, biết mình được nhiều anh lính để ý nhưng cô chưa dành tình cảm cho ai,

cô không săn sóc vồn vã như những cô gái khác

- Vào chiến trường, sống ở nơi sự sống hủy diệt nhưng lúc nào Phương Địnhcũng giữ nguyên những nét đẹp trong sáng của những cô gái mới lớn:

+ Thích làm duyên, làm điệu ngay giữa cuộc sống chiến trước khốc liệt:thích ngắm mắt mình trong gương, thích ngồi bó gối mơ màng …

+ Thích hát, hay hát, tự bịa cả ra lời hát; hát trong mọi khoảnh khắc nhưchưa bao giờ nghe thấy bom rơi, đạn nổ Tiếng hát của cô át tiếng bom, át cả đauthương, gian khổ hiểm nguy Đó là biểu hiện của tinh thần lạc quan, yêu đời vàniềm tin yêu cuộc sống

+ Hồn nhiên, mơ mộng : đêm đêm, cô nhìn lên những ngôi sao trên bầu trời,

mở về một ngày mai hòa bình, thống nhất Khi một trận đánh khốc liệt vừa đi qua,chỉ một cơn mưa đá bất ngờ ập xuốn nơi núi rừng Trường Sơn cũng khiến PhươngĐịnh quên hết cả mưa bom, bão đạn, quên cả căng thẳng, hiểm nguy; cô và đồngđội lại say sưa tận hưởng niềm vui như con trẻ, đưa cô sống lại tất cả những kí ứctươi đẹp thời thiếu nữ kiêu sa bên gia đình nơi thành phố mến thương

Sống ở nơi thần chết luôn rình rập nhưng tâm hồn Phương Định không hềchai sạn Chiến tranh, bom đạn kẻ thù có thể hủy diệt sự sống nhưng không bao giờcướp đi được sự hồn nhiên, tinh thần lạc quan và sự trong sáng, tâm hồn trẻ trungcủa những cô gái trẻ như Phương Định.

* Phương Định là nữ thanh niên xung phong dũng cảm, can trường, tinh thầntrách nhiệm cao

- Phương Định tiêu biểu cho tuổi trẻ Việt Nam hiến dâng cuộc đời mình choquốc;

+ Phương Định cũng có thời học sinh hồn nhiên, trong sáng Cô có nhữngtháng ngày sống bình yên, hạnh phúc cùng với mẹ trong một ngôi nhà nhỏ

+ Nhưng khi Tổ quốc cần những người con ra trận, cô đã từ biệt Hà Thànhtrở thành thanh niên xung phong sống và chiến đấu tại một cao điểm ác liệt ở mặttrận Trường Sơn

+ Vào đây mới được ba năm, một khoảng thời gian không dài nhưng cũng đủ

để cô quen với bom đạn chiến đấu và hi sinh

+ Cô nói về công việc của mình: “ Việc của chúng tôi là ngồi đây Khi cóbom nổ thì chạy lên, đo khối lượng đất lấp vào hố bom, đếm bom chưa nổ và nếucần thì phá bom” Đó là những công việc hết sức nguy hiểm nhưng được cô nóigọn gàng, nhẹ như không, giản dị mà cũng thật anh hùng

Công việc đủ gian khổ và nguy hiểm, nhưng với Phương Định được sống vàchiến đấu, hi sinh vì Tổ quốc, cô coi đó là trách nhiệm, nghĩa vụ là niềm hạnh phúccủa tuổi trẻ khi được hiến dâng cuộc đời mình cho đất nước

- Phương Định rất dũng cảm và có tinh thần trách nhiệm cao trong công việcphá bom

+ Khí phách anh hùng và lòng dũng cảm của cô thể hiện rõ nhất khi cùngđồng đội đi phá bom Trên tuyến đường Trường Sơn ác liệt, mỗi ngày địch trútbom từ ba đến năm lần Nen phá bom là công việc thường xuyên của cô Nhưngmỗi lần phá bom đều rất căng thẳng, từng cảm giác nhỏ nhất của Phương Định đãđược nhà văn miêu tả hết sức tinh tế

Khi đi đến bên quả bom; cô không đi khom “ khi có thể cứ đàng hoàng màbước tới” Khai thác chi tiết này nhà văn muốn ca ngợi tư thế tuyệt đẹp của conngười Việt Nam khi ra trận : một cô gái mảnh dẻ, nhỏ bé nhưng không hề run sợtrước bom đạn của kẻ thù.

Ở bên quả bom, cô phải làm nhiều động tác, đào lỗ chôn thuốc mìn, dòngdây cháy chậm, châm ngòi, khỏa lấp đất rồi chạy về nơi trú ẩn Nhưng khi lưỡixẻng chạm vào vỏ quả bom, cô phát hiện vỏ quả bom đang nóng lên nhưng lạikhông rõ nguyên nhân Vậy mà cô vẫn bình tĩnh, thao tác cẩn trọng, tỉ mì, thànhthạo theo đúng mệnh lệnh chỉ huy của chị Thao

Chờ quả bom nổ: đây là giây phút căng thẳng nhất Và trong cô còn có thêm

sự lo lắng; nhỡ thuốc mìn không nổ phải chôn lại lần thứ hai trong khi quả bom

đang nóng lên Nguy hiểm nhân lên nhiều lần Trong cô đã nghĩ tới cái chết nhưng rất mờ nhạt Vì với cô, dù phải hi sinh cô cũng quyết tâm phá bằng được quả bom.

+ Những lúc căng thẳng, hiểm nguy, Phương Định có nghĩ cái chết nhưng “chỉ là cái chết mờ nhạt, không cụ thể”, chưa bao giờ cái chết trở thành nỗi ám ảnhđến mức cô phải lo lắng, phải trằn trọc Cô đặt mục đích hoàn thành nhiệm vụ phábom lên trên cả tuổi xuân, trên cả mạng sống của mình

Phương Định mang lí tưởng sống cao đẹp của tuổi trẻ Việt Nam anh hùngthời chống Mĩ, sẵn sàng “ Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, như bao chàng trai,

cô gái Việt Nam tình nguyện lên đường bảo vệ non sông Chiến công thầm lặngcủa Phương Định và đồng đội đã góp phần không nhỏ vào sự nghiệp thống nhấtnon sông, Bắc Nam sum họp

* Phương Định là cô gái giàu tình cảm, giàu tình đồng chí, đồng đội.

Từ giã Thủ đô yêu dấu để vào với Trường Sơn, Phương Định luôn dành tìnhyêu thương, sự quan tâm cho những người đồng đội

- Cô yêu mến, khâm phục tất cả những chiến sĩ có gặp đêm đêm trên mỗibước đường ra trận Cô coi họ là thần tượng, là những người dùng cảm, thông minh

và can đảm nhất Họ là động lực tiếp cho cô sức mạnh mỗi khi làm nhiệm vụ phábom

- Phương Định dành nhiều tình cảm nhất cho những chị em trong cùng tổtrinh sát Cô kể về họ bằng giọng kể đầy thân thương, trìu mến và hiểu họ một cách

sâu sắc Cô coi Nho, Thao như người thân trong gia đình Cô khâm phục, ngưỡng

mộ sự “ Bình tĩnh đến phát bực” của chị Thao, cô hiểu tất cả những điểm yếu,những lo toan đang quay cuồng trong đầu óc chị Cô nhìn nhận và coi Nho như mộtđứa em gái đáng yêu Nho bị thương, cô làm tất cả, chăm sóc cho Nho như mộtngười em, như một nữ y tá dạn dầy kinh nghiệm chiến trường Nhìn vào mắt đồngđội, cô hiểu được tất cả những nghĩ suy thầm kín trong lòng họ

Tình đồng chí đã trở thành chỗ dựa tinh thần vững chắc, xoa dịu trong cônỗi nhớ gia đình, người thân, là động lực để cô chiến đấu dũng cảm để hướng vềngày mai hòa bình

d) Nghệ thuật khắc họa vẻ đẹp tâm hồn nhân vật

- Chọn ngôi kể thứ nhất, ngôn ngữ kể chuyện tự nhiên, trẻ trung đầy nữ tính,giàu tính khẩu ngữ

- Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế, chân thực, đời thường( tâm trạng

dễ vui, dễ buồn, hay mơ mộng, hoài niệm của tuổi mới lớn ; cảm giác sắc nhọnmỗi lần bên trái bom…); đặt nhân vật trong những tình huống đặc biệt, khám phá,phát hiện và miêu tả nhân vật qua những hành động, suy nghĩ, …

3 Kết bài: Khẳng định lại vấn đề.

- Nhân vật Phương Định là hình ảnh của tuổi trẻ Việt Nam anh hùng thời kìkháng chiến chống Mĩ cứu nước đã mang vào Trường Sơn cả tuổi thanh xuân, cốnghiến không tiếc máu xương để giữ cho tuyến đường Trường Sơn không một giờđứt mạch Qua nhân vật, người đọc thêm yêu mến, tự hào, trân trọng hơn quá khứhào hùng của dân tộc

- Liên hệ trách nhiệm của tuổi trẻ hôm nay: tiếp nối và phát huy những lítưởng sống cao đẹp của thế hệ cha anh, gìn giữ và xây dựng đất nước ngày cànggiàu đẹp văn minh,…

Đề 2 : Nêu cảm nhận của em về nhân vật anh thanh niên trong truyện ngắn

Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long.

1 Mở bài

- Nguyễn Thành Long ( 1925 – 1991) là cây bút chuyên về truyện ngắn vàbút kí, truyện của Nguyễn Thành Long hấp dẫn người đọc bằng giọng văn trongsáng, giàu chất thơ, cốt truyện tưởng như giản đơn mà rất giàu ý nghĩa khái quát.

- Lặng lẽ Sa Pa là kết quả chuyến công tác của Nguyễn Thành Long ở Lào

Cai năm 1970, in trong tập Giữa trong xanh ( 1972) Nhân vật chính trong tác

phẩm là anh thanh niên làm việc ở trạm khí tượng Đó là một người lao động mớivới những phầm chất : yêu đời, yêu nghề, say mê và có trách nhiệm cao trong côngviệc; có tình cảm nồng hậu hiểu khách luôn biết quan tâm tới mọi người và rấtkhiêm tốn

2 Thân bài

a) Vị trí và cách gọi tên nhân vật:

- Cách gọi tên nhân vật

\ + Nếu Nguyễn Thành Long đặt tên riêng cho nhân vật mà chỉ gọi bằng “ anhthanh niên” đã làm cho ý nghĩa của truyện có sức khái quát hơnL con người tiêubiểu cho thế hệ trẻ, cho người lao động mới đang ngày đêm âm thầm cống hiến chonhân dân, cho Tổ quốc

- Vị trí của nhân vật:

+ Anh thanh niên làm việc ở trạm khí tượng trên đỉnh Yên Sơn là nhân vật

chính của truyện Lặng lẽ Sa Pa.

+ Nhân vật này không xuất hiện ngay từ đầu truyện mà chỉ xuất hiện trongcuộc gặp gỡ giữa các nhân vật khác như bác lái xem ông họa sĩ, cô kĩ sư mới ratrường, khi xe của họ dừng lại nghỉ Nhân vật ấy chỉ hiện ra trong chốc lát, đủ đểcác nhân vật khác kịp ghi nhận một ấn tượng, một kỉ họa chân dung về anh rồidường như anh lại khuất lắp vào trong mây mù bạt ngàn và cái lặng lẽ muôn thuởcủa núi cao Sa Pa Nhân vật anh thanh niên hiện ra để cho mọi người cảm nhậnrằng “ Trong cái lặng im của Sa Pa…, Sa Pa mà chỉ nghe tên, người ta đã nghĩ đếntruyện nghỉ ngơi, có những con người làm việc và lo nghĩ như vậy cho đất nước”

b) Hoàn cảnh sống và công việc

- Anh sống và làm việc trên đỉnh núi Yên Sơn cao 2600mm “ Xung quanhanh chỉ có cây cỏ và mây mù lạnh lẽo” công việc của anh là “ làm công tác khí

tượng kiêm vật lí địa cầu”, cụ thể là “ đo gió, đo mưa, đo nắng tính mây, đo chấnđộng mặt đất” nhằm dự vào việc báo trước thời tiết hằng ngày, phục vụ sản xuất,phục vụ chiến đấu Công việc ấy đòi hỏi phải tỉ mỉ, chính xác và có tinh thần tráchnhiệm cao.

Công việc ấy có nhiều gian khổ: “ Gian khổ nhất là lần ghi và báo lúc mộtgiờ sáng Rét …có cả mưa tuyết … Nửa đêm … Chui ra khỏi chăn, ngọn đèn bãovặn to đến cỡ nào vẫn thấy không đủ sáng Xách đèn ra vườn, gió tuyết và lặng im

ở bên ngoài như chỉ chực đợi mình ra là ào ào xô tới”

- Gian khổ nhất là sự cô đơn, vắng vẻ, quanh năm suốt tháng một mình trênđỉnh núi cao không một bóng người Cô đơn đến mức thèm người quá” phải kiếm

cớ dừng xe qua đường để được gặp người

- Từ việc miêu tả hoàn cảnh sống ấy, tác giả đã làm nổi vật những phẩm chấttốt đẹp của anh thanh niên

c) Vẻ đẹp tâm hồn cao quý, đáng trân trọng

* Anh thanh niên đẹp trước hết ở lòng yêu đời, yêu nghề, ở tinh thần tráchnhiệm với công việc vốn có nhiều gian khổ

- Lòng yêu nghề, tinh thần trách nhiệm cao trong công việc, thấy được ý nghĩcao quý trong công việc thầm lặng:

+ Anh không tô đậm cái gian khổ của công việc mà nhấn mạnh niềm hạnhphúc không biết được mình đã góp phần phát hiện kịp thời môt đám mây khô mànhờ đó, không quân ta hạ được bao nhiêu phản lực Mĩ trên cầu Hàm Rồng Anhcảm thấy được hạnh phúc khi được làm việc và dâng hiến sức xuân của mình vì Tổquốc, vì hạnh phúc con người

+ Có những suy nghĩ thật giản dị mà xuất sắc về công việc và cuộc sống: “

Và khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được? Huống chiviệc của cháu gắn liền với việc của bao anh em dưới kia Công việc của cháu giankhổ thế đấy, chứ cắt nó đi, cháu buồn chết mất” Dù đang một mình, nhưng anh tựhiểu mình đang cùng với bao người khác làm việc vi con người, vì cuộc sống nênkhông thấy cô đơn nữa, Anh luôn yêu công việc, coi công việc là bạn, là nguồn vui,

là lẽ sống của cuộc đời

+ Anh chưa bao giờ bỏ trể một giờ “ốp” nào dù cho thời tiết có khắc nghiệtđến đâu ở vùng băng giá với tuyết đổ sương rơi, bất kì thiên nhiên thế nào, đếnđúng thời điểm ấy, anh vẫn phải thức giấc, xách đèn đi ốp, xách máy đi đo, không

bỏ một ngày, âm thầm và bền bỉ góp sức mình cho cuộc sống con người,cho cuộcchiến đấu của dân tộc

+ Anh muốn thử sức mình, mong ước được làm việc ở độ cao lí tưởng hơnnữa như anh bạn một mình trên đỉnh Phan-xi-păng

- Lòng yêu đời: Anh tự biết cách làm cho cuộc sống của mình không buồn tê,

cô đơn, trở nên phong phú, sôi động khi anh biết lấy sách làm người bạn tâm tình,biết tổ chức cuộc sống của mình một cách ngăn nắp, tươi tắn qua việc trồng hoa,

nuôi gà, qua cách ăn ở gọn gàng, khoa học Thế giới riêng của anh là công việc “ một căn nhà ba gian, sạch sẽ, với bàn ghế, sổ sách, biểu dồ, thống kê, máy bộ đàm” Cuộc đời riêng của anh thu gọn lại một góc trái gian với chiếc giường con,

một chiếc bàn học, một giá sách”

- Anh thanh niên là người cởi mở, chân thành, quý trọng tình cảm của mọingười, có lòng hiếu khách đến nồng nhiệt và sự quan tâm đến người khác một cáchtận tình chu đáo

- Cách anh kiếm cí để gặp người qua đường thật đáng yêu và để cho vơi bớinỗi nhớ khi mới lên nhận công tác

- Anh là người có tình cảm nồng hậu, hiếu khách

+ Mọi khách lên nhà mình chơi

+ Tiếp đón khách chân thành, nồng hậu: Anh vui mừng đến luống cuống,hấp tấp và cũng rất ân cần chu đáo tiếp đãi những người khách xa đến thăm bấtngờ Anh bộc lộ niềm vui mừng thành thật đến cảm động, sanh “nói to những điềuđáng lẽ người ta chỉ nghĩ” : “ Tôi không biết kỉ niệm thế nào là cho thật long trọngngày hôm nay Bác và cô là đoàn khách thứ hai đến thăm nhà tôi từ Tết Và cô là côgiáo thứ nhất từ Hà Nội lên tới nhà tôi từ bốn năm nay”

Anh đếm từng phút vì sợ hết mất ba mươi phút gặp gỡ vô cùng quý báu :

“Bác lái xe chỉ cho ba mươi phút thôi.Hết năm phút rồi.Cháu nói qua công việc của

cháu, năm phút Còn hai mươi phút, mời bác và cô vào nhà uống nước chè, chocháu nghe chuyện Cháu thèm nghe chuyện dưới xuôi lắm”…, “Năm phút nữa làmười Còn hai mươi phút nữa thôi …” , “ Trời ơi, chỉ còn năm phút!”.

+ Đến khi chia tay, anh xúc động đến nỗi phải “quay mặt đi” mà ấn vào tayông họa sĩ già cái làn trứng làm quà, và không dám tiễn khách ra xe dù chưa đếngiờ đi “ốp”

- Anh luôn biết quan tâm tới mọi người:

+ Anh nhớ cả chuyện vợ bác lái xe vừa mới ốm dậy nên đào củ tam thất làmquà biếu bác

+ Tặng hoa cho cô gái lần đầu tiên lên nhà mình chơi

+ Biếu tặng mọi người làn trứng gà để ăn trưa

* Anh thanh niên còn là người khiêm tốn :

- Anh thành thực nhận thấy công việc và sự cống hiến, đóng góp của mìnhchỉ là nhỏ bé, chưa thấm vào đâu so với những người lao động khác ở Sa Pa

- Khi ông họa sĩ muốn vé chân dung mình, anh không dám từ chối “để khỏi

vô lễ”, nhưng anh nhiệt thành giới thiệu những người khác mà anh thực sự cảmphục Anh nói về ông kĩ sư ở vườn rau dưới Sa Pa, về “đồng chí nghiên cứu khoahọc ở cơ quan cháu” đang nghiên cứu lập bản đồ sét, với tất cả sự say mê hào hứng

và lòng cảm phục chân thành của mình

Tóm lại: Dù anh thanh niên chỉ xuất hiện trong khoảnh khắc, nhưng bằng

cách đặt nhân vật vào tình huống gặp gỡ tình cờ, qua cảm xúc và đánh giá của mọingười xung quanh , những hi tiết tiêu biểu… tác gải đã phác họa chân dung nhânvật với những nét đẹp về tinh thần, tình cảm, cách sống và những suy nghĩ về cuộcsống, về ý nghĩa công việc

3.Kết bài

- Trong cái “lặng lẽ” của Sa Pa, trên đỉnh Yên Sơn bốn mùa mây phủ, có

những chàng trai trẻ như anh thanh niên đáng sống và âm thầm dâng hiến tuổi xuâncủa mình cho hạnh phúc con người, cho Tổ quốc thân yêu Đó là một mẫu người lýtưởng tiêu biểu cho tuổi trẻ Việt Nam của một giai đoạn lịch sử có nhiều gian khổ,

hi sinh nhưng cũng thật trong sáng, đẹp đẽ

- Vẻ đẹp tâm hồn và những suy nghĩ của nhân vật anh thanh niên trongtruyện đã gieo vào lòng ta niềm khâm phục, ngưỡng mộ và định hướng cho ta cáchsống đẹp, thôi thúc ta khát khao được sống và làm những việc có ích cho cuộc đời.

VI Nghị luận về giá trị của tác phẩm, đoạn trích

1, Khái niệm: Nghị luận về giá trị của tác phẩm, đoạn trích là làm sáng tỏ giá trị tư

tưởng mà tác giả gửi gắm

- Gới thiệu ngắn gọn những nét chính về tác gỉa, văn bản

- Giới thiệu về giá trị hiện thực/ giá trị nhân đạo của tác phẩm

b) Thân bài

- Giới thiệu hoàn cảnh sáng tác

- Nêu khái quát nội dung cốt truyện

- Giải thích khái niệm giá trị hiện thực/ nhân đạo

- Phân tích các bieur hiện của gái trị hiện thực/ nhân đạo trong tác phẩm

- Đánh giá về giá trị hiện thực/ nhân đạo của tác phẩm

c) Kết bài: Đánh giá ý nghĩa vấn đề trong sự thành công của tác phẩm.

4, Đề minh họa

Đề 1: Phân tích giá trị nhân đạo trong tác phẩm “ Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ.

Gợi ý dàn bài:

Mở bài - Giới thiệu tác giả, văn bản:

+ Nguyễn Dữ: là tác giả tiêu biểu của nền văn học trung đại VN thế kỉXVI Sống trong cảnh chế độ phong kiến mục nát, ông chỉ làm quanmột năm rồi lui về ở ẩn

+ Tác phẩm: Chuyện người con gái Nam Xương là truyện thứ 16 trongtổng số 20 truyện của cuốn Truyền kì mạn lục, có nguồn gốc từ truyện

cổ tích VN “Vợ chàngTrương”

+ Qua câu chuyện về cuộc đời và cái chết oan khuất của Vũ Nương,nhà văn thể hiện niềm thương cảm đối với người phụ nữ trong xã hộiphong kiến Họ có phẩm chất tốt đẹp nhưng phải chịu số phận bấthạnh Giá trị nhân đạo là yếu tố làm nên thành công của tác phẩm

Thân bài * Giải thích:

- Giá trị nhân đạo trong tác phẩm văn học:

+ Hiểu một cách chung nhất, nhân đạo là lòng yêu thương con người.+ Một tác phẩm văn học có giá trị nhân đạo là khi tác phẩm đó thể hiện

sự trân trọng, đề cao con người từ vẻ đẹp hình thức, phẩm chất đếnnhững ước mơ, khát vọng chân chính Nhà văn phải thể hiện thái độbênh vực, cảm thông sâu sắc trước nhưng nỗi đau khổ của con người,lên tiếng tố cáo tọi ác của những thế lực tàn bạo chà đạp lên quyềnsống chính đáng của con người

- Giá trị nhân đạo là một trong những yếu tố quan trọng làm nên thànhcông của “ Chuyện người con gái Nam Xương”

* Làm nổi bật giá trị nhân đạo của tác phẩm

- Nguyễn Dữ ngợi ca phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ

+ Vũ Nương là người con gái thùy mị, nết na, lại thêm tư dung tốt đẹp.Trong cuộc sống vợ chồng, biết TS hay ghen, đa nghi nên nàng luônbiết giữ gìn khuôn phép, không bao giờ để xảy ra thất hòa

+ Khi TS đi lính, nàng không mang danh lợi, giàu sang, chỉ mong