Luận văn Thạc Sĩ Khai thác kỹ thuật cắt ghép hình trong dạy học hình học ở tiểu học

Kĩ thuật sử dụng cắt ghép hình giúp học sinh có thêm cơ hội để thao thác với các mô hình hình học, có thể tạo ra các hình mới từ những hình đã cho, do đó giúp phát huy tính sáng tạo, giú

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Hoài Xuân An

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Th ành phố Hồ Chí Minh – 2020

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Hoài Xuân An

Chuyên ng ành : Giáo dục học (Giáo dục Tiểu học)

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

Th ành phố Hồ Chí Minh – 2020

yêu cầu trong công việc để hình thành hướng nghiên cứu

Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, được thu thập trong quá trình nghiên cứu và không trùng lặp với các đề tài khác

Tác giả

Nguy ễn Hoài Xuân An

giảng viên Khoa Giáo dục Tiểu học, Trường Đại học Sư phạm Tp.HCM

Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Thầy vì những hướng dẫn và nhận xét quý báu của Thầy trong suốt quá trình nghiên cứu

Em cũng xin cảm ơn các Thầy Cô, Cán bộ thuộc Phòng Sau Đại học, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh nói chung và các thầy cô trong khoa

Giáo dục tiểu học nói riêng đã hỗ trợ, tạo điều kiện cho em học tập và nghiên cứu tại trường

Cuối cùng, em xin cám ơn Ban Giám hiệu và các thầy cô các trường tiểu học

Lê Ngọc Hân đã tạo mọi điều kiện cho em thực hiện một số khảo sát cũng như thực nghiệm tại trường trong suốt quá trình nghiên cứu luận văn này

Tác giả

Nguy ễn Hoài Xuân An

Lời cam đoan

Lời cảm ơn

Mục lục

Danh mục các bảng

Danh mục các hình

M Ở ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 11

1.1 Cơ sở lý thuyết chung và khái niệm cơ bản kỹ thuật cắt ghép hình trong chủ đề hình học ở tiểu học 11

1.1.1 Sơ lược về chương trình toán tiểu học 11

1.1.2 Chủ đề cắt- ghép hình trong dạy học hình học 25

1.2 Một số đặc điểm tâm lý lứa tuổi tiểu học 30

1.2.1 Tri giác 30

1.2.2 Tư duy 30

1.2.3 Tưởng tượng 31

Tiểu kết chương 1 32

Chương 2 CƠ SỞ THỰC TIỄN 33

2.1 Hệ thống các dạng bài toán cắt- ghép hình trong chương trình tiểu học 33

2.1.1 Hệ thống các bài toán có sử dụng kỹ thuật cắt - ghép hình trong chương trình sách giáo khoa toán hiện hành 33

2.1.2 Hệ thống các bài toán có sử dụng kỹ thuật cắt - ghép hình trong chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể mới 2018 42

2.1.3 Hệ thống các bài toán có sử dụng kỹ thuật cắt ghép hình trong một số sách tham khảo 51

2.1.4 Hệ thống các dạng toán hình học trong sách nước ngoài 53

2.1.5 Hệ thống các bài tập trong sách nước ngoài 59

2.2 Thực trạng dạy học hình học ở tiểu học 63

2.2.1 Tổng quan về dạy học hình học ở tiểu học 63

Chương 3 XÂY DỰNG KẾ HOẠCH DẠY HỌC HÌNH HỌC VỚI KỸ

THU ẬT CẮT – GHÉP HÌNH 69

3.1 Xác định chủ đề 69

3.1.1 Lựa chọn chủ đề, nội dung 69

3.1.2 Xác định kiến thức, các hoạt động và phương pháp giảng dạy 69

3.2 Thiết kế bài giảng 70

3.3 Tiến hành thực nghiệm 74

3.3.1 Mục đích thực nghiệm 74

3.3.2 Đối tượng và phương pháp thực nghiệm 75

3.3.3 Lập kế hoạch thực nghiệm 75

3.4 Đánh giá kết quả 75

Tiểu kết chương 3 80

K ẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 81

T ÀI LIỆU THAM KHẢO 82

PH Ụ LỤC

Bảng 1.2 Bảng mô tả một số nội dung hình học ở các lớp cấp Tiểu học 15

Bảng 2.1 Bảng hệ thống các kiến thức có sử dụng kỹ thuật cắt - ghép hình ở Tiểu học 33

Bảng 2.2 Bảng hệ thống các bài tập có sử dụng kỹ thuật cắt - ghép hình trong chương trình sách giáo khoa 35

Bảng 2.3 Bảng hệ thống các bài cắt- ghép hình trong các bộ sách giáo khoa lớp 1 trong Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể 2018 42

Bảng 2.4 Bảng hệ thống các bài tập trong một số đề tham khảo 51

Bảng 2.5 Bảng hệ thống chủ đề hình học trong chương trình toán của Singapore 53

Bảng 2.6 Bảng hệ thống chủ đề hình học trong chương trình toán Cambrigde (Anh) 55

Bảng 2.7 Bảng hệ thống một số bài tập trong bộ sách Toán tiểu học nước ngoài 59

Bảng 2.8 Bảng thống kê nhận định của giáo viên về hình học 64

Bảng 2.9 Bảng thống kê phương tiên dạy học của giáo viên 65

Bảng 2.10 Bảng thống kê phương pháp mà giáo viên hướng dẫn cách tính chu vi của một hình 65

Bảng 2.11 Bảng thống kê nguồn gốc phương pháp mà giáo viên hướng dẫn cách tính chu vi của một hình 65

Bảng 2.12 Bảng thống kê cách giải quyết của giáo viên khi học sinh tính sai chu vi 66

Bảng 2.13 Bảng thống kê những mục tiêu mà học sinh đạt được nếu học sinh được sáng tạo hình 67

Bảng 3.1 Bảng thống kê các dạng hình tứ giác học sinh tự tạo 76

Bảng 3.2 Bảng thống kê chọn hình yêu thích của học sinh 77

Bảng 3.3 Câu trả lời về cách tính chu vi một hình phức tạp 78

Lớp 1 20 Hình 1.2 Giới thiệu Hình tròn – Hình tám giác – Hình vuông – Hình chữ

nhật – sách Toán 1- Bộ sách Chân trời sáng tạo 21 Hình 1.3 Giới thiệu Hình tròn – Hình tam giác – Hình vuông – Hình chữ

nhật – sách Toán 1- Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống 21 Hình 1.4 Các hình tứ giác, hình chữ nhật trong bài Ôn tập về hình học – Lớp 2 22 Hình 1.5 Hình tam giác ABC và Hình tứ giác EGHD trong bài Chu vi hình

tam giác – Chu vi hình tứ giác – Lớp 2 23 Hình 1.6 Diện tích hình A bằng diện tích hình B trong bài Diện tích của

một hình – Lớp 3 23 Hình 1.7 Bài toán đếm hình trong đề Khảo sát học sinh lớp 3 24 Hình 1.8 Xếp thành hình mũi tên –Lớp 2 27

M Ở ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong chương trình giáo dục phổ thông, môn Toán được hầu hết các nước trên thế giới đặt ở vị trí quan trọng Ở Việt Nam, môn Toán là môn học cốt lõi được giảng dạy xuyên suốt từ tiểu học đến trung học phổ thông và có liên quan mật thiết đến các môn khác cũng như trong thực tiễn cuộc sống Môn Toán trang bị cho học sinh kiến thức toán học cơ bản, rèn luyện và phát triển các kĩ năng tính toán và tư duy suy luận, góp phần phát triển năng lực giải quyết vấn đề và các năng lực cần thiết khác

Trong chương trình Toán tiểu học, chủ đề hình học được dạy xuyên suốt các khối lớp Hình học ở tiểu học được trình bày ở mức độ cơ bản: nhận biết khái niệm

và tính chất cơ bản của một số hình đơn giản, thực hiện các phép tính liên quan đến khoảng cách, độ dài, chu vi, diện tích, thể tích Đối với khả năng tiếp thu và đặc điểm tâm lý của lứa tuổi tiểu học thì chủ đề hình học có sức hấp dẫn lớn với học sinh Dẫn tới thế giới hình học đối với trẻ phong phú, đa dạng, đầy tính khám phá

và ở trạng thái biến đổi liên tục Tuy nhiên vẫn có một số giáo viên dạy học chủ yếu

dựa trên ngữ liệu cơ bản có sẵn trong sách giáo khoa, truyền đạt các khái niệm hình

học một cách đơn giản và đưa ra công thức tính toán theo cách cùng nhau công nhận, học sinh chỉ tiếp thu cái có sẵn mà chưa thật sự tự khám phá, trải nghiệm để

tự hình thành kiến thức mới Trong dạy học hình học, các phương pháp và kỹ thuật

dạy học có vai trò quan trọng, giúp dẫn dắt và gây hứng thú học tập cho học sinh

Do đó giáo viên cần phải liên tục cập nhật những phương pháp và kỹ thuật dạy học

mới nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của giáo dục, nhất là xu hướng dạy học

phát triển theo năng lực như hiện nay Học sinh tiểu học tiếp cận hình học bằng nhiều cách, trong số đó có kỹ thuật cắt - ghép hình trên giấy để nhận biết và giải các

bài toán hình học một cách dễ dàng, nhanh chóng

Kỹ thuật cắt – ghép hình trong giảng dạy hình học gồm cắt hình, ghép hình

hoặc xếp hình Cắt – ghép hình là một hoạt động có tính chất đặc thù của quá trình

dạy học các yếu tố hình học Các dạng toán có sử dụng kỹ thuật cắt ghép hình thường thấy ở tiểu học là: Cắt một hình cho trước thành các hình nhỏ có kích thước

và hình dạng cho trước; Cắt một hình dạng cho trước thành các hình nhỏ rồi ghép

lại thành một hình dạng khác nhưng diện tích không thay đổi Đây là kỹ thuật dạy

học không mới, có thể tìm thấy trong một số bài học, chủ yếu khi dạy hình thành

khái niệm hình học mới, khái niệm chu vi và diện tích ở khối lớp 4 và 5

Ví dụ: bài “Diện tích hình bình hành” trong chương trình lớp 4

- Giáo viên sử dụng hình ảnh trực quan là hình vẽ trên bảng và các mảnh bìa

để minh họa cho bài giảng

- Yêu cầu học sinh chuẩn bị giấy kẻ ô và các dụng cụ cần thiết khác để học

- Giáo viên vẽ Hình bình hành ABCD, vẽ đường AH vuông góc với DC rồi

giới thiệu DC là đáy của hình bình hành, AH là đường cao của hình bình hành

- Đặt vấn đề: Tính diện tích hình bình hành ABCD đã cho

- Giáo viên gợi ý: cắt phần tam giác ADH rồi ghép như hình vẽ trong SGK để được hình chữ nhật ABHI (GV chỉ gởi mở, không làm thay)

- Giáo viên yêu cầu nhận xét về hình mới vừa hình thành và mối liên hệ về

diện tích của hình bình hành và hình chữ nhật Rút ra công thức tính diện tích hình

bình hành

- Sau khi hình thành công thức diện tích hình bình hành, học sinh áp dụng công thức để làm bài tập trong sách giáo khoa

Trên đây là một ví dụ giáo viên sử dụng kỹ thuật cắt – ghép hình để hình thành công thức tính diện tích Ta thấy việc sử dụng kỹ thuật này làm cho học sinh hiểu được công thức tính diện tích hình bình hành có liên hệ với công thức diện tích hình

chữ nhật Bên cạnh đó, với kỹ thuật này, học sinh được thực hành, tự trải nghiệm để

lĩnh hội kiến thức, giáo viên dễ dàng trong việc truyền đạt cho học sinh hiểu bài, chỉ

cần một số thao tác cắt ghép với hình để hình thành công thức

Sử dụng kỹ thuật cắt – ghép hình giúp học sinh có cơ hội thao tác trên các hình, tạo ra hình mới từ các mảnh ghép, nên khá phù hợp với đặc điểm tâm lý của

học sinh tiểu học, phù hợp với trình độ nhận thức lý tính và tư duy cụ thể trực quan

của học sinh tiểu học Ngoài ra, kỹ thuật này mang đến cho học sinh cơ hội để tự

mình thực hiện cá nhân cũng như được hoạt động trong một nhóm học sinh với nhau hoặc với giáo viên, khiến giờ học toán trở nên sinh động và hiệu quả

Ngoài ra, với kỹ thuật này, học sinh có cơ hội tự do phát triển trí tưởng tượng của mình, phù hợp với xu hướng dạy học phát triển năng lực hiện nay Hoạt động cắt ghép hình có thể sử dụng vào hoạt đông bài mới, thực hành bài tập hoặc củng cố kiến thức

Ngoài những hình đơn giản trong chương trình sách giáo khoa, giáo viên có thể sử dụng hoạt động cắt ghép hình này để phát triển những hình hình học khác gần gũi với các em, sau đó tính toán với những dạng hình đó

Vì những lý do trên, tôi chọn đề tài “Khai thác kỹ thuật cắt ghép hình trong dạy học hình học ở tiểu học”

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Ở Việt Nam, các nghiên cứu về kỹ thuật cắt ghép hình trong dạy học hình học chưa phổ biến Các nghiên cứu thường thấy dưới dạng các bài báo hoặc sáng kiến kinh nghiệm Các hoạt động có sử dụng kỹ thuật cắt ghép hình trong sách giáo khoa thường được cho dưới dạng từ những hình cơ bản cho trước yêu cầu xếp thành

những hình dạng mới, nhưng đa số các bài toán thường được đưa vào phần mở rộng hoặc bài tập

Ví d ụ:trong chương trình lớp 2 có các bài tập tư duy về cách ghép hình đơn giản

Hoặc bài tập cắt ghép hình thoi ở lớp 4 và đây là bài tập ở phần củng cố mở rộng

Ngoài ra, khi hình thành công thức tính chu vi, diện tích, kỹ thuật cắt – ghép

hình được giáo viên áp dụng trong chương trình chuẩn kiến thức kỹ năng và thường

thấy ở khối lớp 4, 5

Ví dụ: hình thành công thức tính “Diện tích hình tròn” ở lớp 5 [16]

- Cắt một hình tròn có bán kính bất kỳ thành 16 mảnh bằng nhau

- Ghép lại ta được một hình gần giống hình bình hành, ta sẽ tính diện tích hình

tròn thông qua tính diện tích hình bình hành bằng cách nhận ra mối liên hệ giữa chiều cao và bán kính hình tròn, giữa cạnh đáy của hình bình hành và nửa chu vi

hình tròn

Ví dụ: Bài “Diện tích hình thoi” lớp 4

Hoặc bài “Di ện tích hình thang” lớp 5

R

R x 3,14 (n ửa chu vi)

Trên thế giới, kỹ thuật cắt ghép hình trong dạy học hình học được đưa vào quá trình giảng dạy khá nhiều, học sinh được tiếp cận từ khi học mẫu giáo và ở nhà cũng có thể thực hành được

Mrs Tara, tác giả củatrang Homeschool Preschool đã thực hiện phương pháp dùng những vật dụng gần gũi với trẻ để xếp thành những đơn giản, từ đó hình thành khái niệm về hình học cho trẻ Theo Mrs.Tara, trẻ được học về hình học mọi lúc mọi nơi và các em được thực hành với phương châm vừa học vừa chơi, chúng sẽ hứng thú và nhớ lâu hơn (https://homeschoolpreschool.net/building-shapes- marshmallows/ )

Trên diễn đàn Proud to be Primary, do một giáo viên người Canada sáng lập,

thể hiện nhiều hoạt động về hình học nhằm giúp trẻ có hứng thú với thế giới của hình học Các hoạt động đó thoát li sách giáo khoa và được thực hiện ở ngoài trời

và cũng với những vật dụng quen thuộc với học sinh như đồ chơi, bút màu, que kem… ( https://proudtobeprimary.com/geometry-shapes-activities-for-kids/)

Thế giới hình học là nơi để trẻ em có thể phát huy tối đa trí tưởng tượng và sáng tạo Việc học hình học sẽ gây hứng thú với trẻ nếu giáo viên biết cách tổ chức các hoạt động và khéo léo trong việc hỗ trợ giúp các em hình thành khái niệm về các hình cơ bản hoặc đưa ra các công thức tính toán hợp lý Do đó, các phương pháp sử dụng để giảng dạy cần kết hợp với các vật dụng, mô hình gần gũi với thực tiễn

Để dạy học hình học, giáo viên có thể sử dụng nhiều phương pháp dạy học, ví dụ như sử dụng các hình vẽ, đồ vật mô phỏng hoặc vật thật để minh họa, có thể cho học sinh thao tác với các hình vẽ hoặc đồ vật Kĩ thuật sử dụng cắt ghép hình giúp học sinh có thêm cơ hội để thao thác với các mô hình hình học, có thể tạo ra các hình mới từ những hình đã cho, do đó giúp phát huy tính sáng tạo, giúp giải thích nhiều khái niệm hình học một cách đơn giản như khái niệm chu vi, diện tích, thể tích của một hình, diện tích một số hình từ đơn giản đến phức tạp Cắt ghép hình cũng là thao tác giúp học sinh tạo ra các mô hình trong thực tế từ những mảnh ghép, nhờ thế việc học hình học trở nên có ý nghĩa hơn cho các em Do đó, chúng tôi cảm thấy hoạt động cắt ghép hình nên được sử dụng rộng rãi và thường xuyên, điều này giúp các em có thể vừa học vừa chơi và thoát ly được sách giáo khoa, gắn bó hơn với thực tiễn cuộc sống

3 Mục đích nghiên cứu

Đề tài này nghiên cứu với mục đích làm rõ thêm cách hình thành, giảng dạy những khái niệm hình học dựa trên các bài toán xếp hình, các hoạt động cắt ghép hình dùng những dụng cụ, mảnh ghép hoặc những phương tiện có sẵn trong thực tế

để học sinh tự hình thành khái niệm hình học, rút ra công thức tính toán với hình học

4 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài này tập trung vào tìm hiểu kĩ thuật cắt ghép hình được sử dụng và phát triển như thế nào trong dạy học hình học ở tiểu học

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Dựa vào mục tiêu nghiên cứu được xác lập như trên, chúng tôi tiến hành những công việc sau:

- Sưu tầm các tài liệu liên quan đến việc dạy học hình học ở tiểu học phục vụ cho việc nghiên cứu như: sách giáo khoa toán tiểu học, sách giáo viên, sách tham khảo, các giáo trình phương pháp dạy học toán tiểu học, những nghiên cứu và bài báo nói về dạy học hình học ở Việt Nam và nước ngoài, từ đó hình thành nên cơ sở

lý luận của luận văn

- Tiến hành tìm hiểu một số cách thức tiến hành dạy học hình học ở thực tế trường tiểu học; trao đổi, phỏng vấn một số giáo viên tiểu học về việc sử dụng phương tiện dạy học khi dạy các tiết học hình học Chú ý những kinh nghiệm của

họ khi sử dụng phương tiện dạy học

- Tìm hiểu thực trạng dạy hình học qua những bài toán có sử dụng kĩ thuật cắt – ghép hình ở Việt Nam Tiến hành phân tích, thu thập các nội dung hình học có khả năng vận dụng kĩ thuật cắt ghép hình vào bài giảng để hình thành khái niệm và tính toán hình học

- Tiến hành thiết kế bài giảng và lên kế hoạch thực nghiệm dạy học hình học

có sử dụng kĩ thuật cắt - ghép hình

6 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Kỹ thuật cắt – ghép hình phù hợp với học sinh tiểu học Khách thể nghiên cứu: quá trình dạy học toán ở tiểu học

7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

Trong đề tài này, chúng tôi tập trung nghiên cứu những nội dung dạy học hình học có khai thác kĩ thuật cắt ghép hình trong chương trình toán tiểu học, bao gồm các bài toán xếp hình ở phần thực hành luyện tập và phần hình thành kiến thức mới ở một số bài học hình học trong sách giáo khoa

8 Giả thuyết nghiên cứu

Trong chương trình toán tiểu học có một số nội dung bài học có khai thác kĩ thuật cắt ghép hình nhưng chỉ dùng chủ yếu cho một số bài tập, nằm ở hoạt động củng cố hoặc mở rộng Chúng tôi giả định rằng nếu dùng cách cắt – ghép hình cho hoạt động hình thành khái niệm và tính toán hình học và học sinh sẽ tự mình tìm hiểu thì sẽ gây được hứng thú và khắc sâu kiến thức hơn, các em sẽ thấy thích học toán hơn

9 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận

Thu thập, tổng hợp, phân tích, hệ thống các tài liệu để đưa ra cơ sở lý luận cho

đề tài luận văn Các tài liệu bao gồm: phương pháp dạy học toán ở bậc tiểu học đang được giảng dạy ở các trường đại học sư phạm, chương trình toán bậc tiểu học, sách giáo khoa toán bậc tiểu học, sách giáo khoa và một số sách tham khảo toán tiểu học, những tài liệu về tâm lý học lứa tuổi tiểu học, những bài báo nói về những phương pháp hoặc cách thức tiến hành dạy hình học ở tiểu học, tham khảo một số quan điểm ở nước ngoài về vấn đề này để mở rộng vấn đề

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Tìm hiểu cách tiến hành dạy học hình học ở trường tiểu học thông qua việc phỏng vấn, hoặc tìm hiểu trên mạng những kinh nghiệm mà giáo viên giúp hình thành khái niệm và tính toán hình học

Tìm hiểu các bài toán cắt - ghép hình ở tiểu học đang ở mức độ nào và thu thập những bài toán có khả năng giúp hình thành khái niệm và tính toán hình học, từ

đó hệ thống hóa cho từng khối lớp

Tiến hành dạy thử nghiệm thực tế và thu thập kết quả ở hoạt động tìm hiểu bài mới thông qua bài toán xếp hình, xem học sinh tiếp thu đến đâu và thái độ khi được học theo phương pháp mới này

10 Cấu trúc luận văn

Luận văn gồm 3 nội dung:

Chương 1: Cơ sở lý luận

Trình bày sơ lược về chương trình toán tiểu học, sự cần thiết của kỹ thuật cắt

ghép hình và phương pháp trong giảng dạy Một số đặc điểm tâm lý của lứa tuổi

tiểu học

Chương 2: Cơ sở thực tiễn

Hệ thống các kiến thức hình học hiện nay; các dạng bài tâp có sử dụng kỹ thuật cắt ghép hình trong chương trình sách giáo khoa hiện hành và một số sách nước ngoài Nêu lên thực tiễn dạy học có sử dụng kỹ thuật cắt ghép hình hiện nay ở

các trường trong thành phố

Chương 3: Xây dựng kế hoạch dạy học hình học với kỹ thuật cắt – ghép

h ình

Xây dựng một vàibài dạy có sử dụng kỹ thuật cắt ghép hình để thực nghiệm

và đánh giá mức độ khả thi và phổ biến trong quá trình dạy học

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Cơ sở lý thuyết chung và khái niệm cơ bản kỹ thuật cắt ghép hình trong

ch ủ đề hình học ở tiểu học

1.1.1 Sơ lược về chương trình toán tiểu học

1.1.1.1 M ục tiêu chung

Mục tiêu dạy học môn Toán ở tiểu học được Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định trong Chương trình giáo dục phổ thông - cấp Tiểu học (năm 2006) Theo đó, mục

tiêu dạy học môn Toán ở tiểu học nhằm giúp học sinh:

- Có những kiến thức cơ bản ban đầu về số học các số tự nhiên, phân số, số thập phân; các đại lượng thông dụng; một số yếu tố hình học và thống kê đơn giản

- Hình thành các kỹ năng thực hành tính, đo lường, giải bài toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong đời sống

- Góp phần bước đầu phát triển năng lực tư duy, khả năng suy luận hợp lí và diễn đạt chúng (nói và viết) cách phát hiện và cách giải quyết những vấn đề đơn giản, gần gũi trong cuộc sống; kích thích trí tưởng tượng; gây hứng thú học tập toán; góp phần hình thành bước đầu phương pháp tự học và làm việc có kế hoạch khoa học, chủ động, linh hoạt, sáng tạo Ngoài ra, môn Toán góp phần hình thành và rèn luyện phẩm chất các đạo đức của người lao động trong xã hội hiện đại

Về nội dung giảng dạy, dạy học số học tập trung vào số tự nhiên và số thập phân, nội dung hình học tập trung vào việc nhận diện và tính toán một số yếu tố hình học, chủ đề đại số được lồng ghép vào việc dạy học số học, góp phần làm nổi

rõ dần một số quan hệ số lượng và cấu trúc của các tập hợp số Toán có lời văn được tách ra thành một chủ đề riêng để cố gắng nhấn mạnh ứng dụng toán học trong thực tế Đại lượng và đo đại lượng tập trung vào việc tính toán, hoán đổi giữa các đơn vị đo Ngoài ra, học sinh được làm quen với thống kê đơn giản và tập xử lí số liệu chủ yếu trên những bảng số liệu cho sẵn

Về cấu trúc, chương trình được sắp xếp theo nguyên tắc đồng tâm, mở rộng và phát triển dần theo các vòng số, từ các số trong phạm vi 10, trong phạm vi 100,

1000, 100 000 đến các số có nhiều chữ số, phân số, số thập phân đảm bảo tính hệ thống và thực hiện ôn tập, củng cố kiến thức thường xuyên

Mục tiêu dạy học toán tiểu học nói về mảng hình học đã nhấn mạnh đến việc hình thành các kĩ năng nhận diện, thực hành tính toán, đo lường các yếu tố hình học, giải bài toán hình học có gắn với việc ứng dụng trong đời sống, góp phần phát triển năng lực tư duy, khả năng suy luận, diễn đạt, khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề đơn giản, gần gũi trong cuộc sống, gắn kiến thức toán học với ý nghĩa của chúng, đưa toán học về gần hơn với đời sống thực tế

Chương trình dạy học môn Toán trong Chương trình giáo dục phổ thông

đại; đảm bảo tính thống nhất, sự nhất quán và phát triển liên tục; đảm bảo tính tích

hợp và phân hóa; đảm bảo tính mở Môn Toán ở tiểu học gồm ba mạch kiến thức:

Số và phép tính, Hình học và Đo lường, Thống kê và Xác suất Theo đó, mục tiêu chung của môn Toán ở cấp Tiểu học là:

thực hiện được các thao tác tư duy ở mức độ đơn giản; nêu và trả lời được câu hỏi khi lập luận, giải quyết vấn đề đơn giản; lựa chọn được các phép toán và công thức

số học để trình bày, diễn đạt (nói hoặc viết) được các nội dung, ý tưởng, cách thức giải quyết vấn đề; sử dụng được ngôn ngữ toán học kết hợp với ngôn ngữ thông thường, động tác hình thể để biểu đạt các nội dung toán học ở những tình huống đơn giản; sử dụng được các công cụ, phương tiện học toán đơn giản để thực hiện các nhiệm vụ học tập toán đơn giản

b Có những kiến thức và kĩ năng toán học cơ bản ban đầu, thiết yếu về:

- Số và phép tính: Số tự nhiên, phân số, số thập phân và các phép tính trên những tập hợp số đó

- Hình học và Đo lường: Quan sát, nhận biết, mô tả hình dạng và đặc điểm (ở mức độ trực quan) của một số hình phẳng và hình khối trong thực tiễn; tạo lập một

số mô hình hình học đơn giản; tính toán một số đại lượng hình học; phát triển trí tưởng tượng không gian; giải quyết một số vấn đề thực tiễn đơn giản gắn với Hình học và Đo lường (với các đại lượng đo thông dụng)

- Thống kê và Xác suất: Một số yếu tố thống kê và xác suất đơn giản; giải quyết một số vấn đề thực tiễn đơn giản gắn với một số yếu tố thống kê và xác suất

c Cùng với các môn học và hoạt động giáo dục khác như: Đạo đức, Tự nhiên

đầu về một số nghề nghiệp trong xã hội

Để thực hiện những mục tiêu trên, chương trình tổng thể mới có một số đổi

mới trong môn toán để phù hợp với xu thế hiện nay:

- Về nội dung: Nội dung môn Toán được tích hợp xoay quanh ba mạch kiến thức: Số, Đại số và Một số yếu tố giải tích; Hình học và Đo lường; Thống kê và Xác suất Nội dung được xây dựng dựa trên sự phối hợp cả cấu trúc tuyến tính với cấu trúc “đồng tâm xoáy ốc” (đồng tâm, mở rộng và nâng cao dần)

- Về phương pháp giáo dục, giáo viên cần phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, chú ý nhu cầu, năng lực nhận thức, cách thức học tập khác nhau của từng cá nhân học sinh Cần tổ chức quá trình dạy học theo hướng kiến tạo, trong đó học sinh được tham gia tìm tòi, phát hiện, suy luận giải quyết vấn đề Cần hướng dẫn học sinh đi từ cụ thể đến trừu tượng, từ dễ đến khó Không chỉ coi trọng tính logic của khoa học Toán học như một khoa học suy diễn, mà cần chú ý cách tiếp cận dựa trên vốn kinh nghiệm và sự trải nghiệm của học sinh

- Về hình thức tổ chức dạy học: Giáo viên cần linh hoạt trong việc vận dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực Tuỳ theo mục tiêu, nội dung, đối tượng

và điều kiện cụ thể mà có những hình thức tổ chức dạy học thích hợp như học cá nhân, học nhóm; học trong lớp, học ngoài lớp, tránh rập khuôn, máy móc Kết hợp các hoạt động dạy học trong lớp học với hoạt động thực hành trải nghiệm, vận dụng kiến thức toán học vào thực tiễn

- Cần vận dụng kết hợp một cách đa dạng nhiều hình thức (đánh giá quá trình, đánh giá tổng kết), nhiều phương pháp đánh giá (quan sát, ghi lại quá trình thực hiện, vấn đáp, trắc nghiệm khách quan, tự luận, thực hành, các dự án/sản phẩm học

tập, thực hiện nhiệm vụ thực tiễn, tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng ) và vào những thời điểm thích hợp

Như vậy, mục tiêu của môn Toán trong chương trình tổng thể mới đã kế thừa

và phát huy ưu điểm chương trình hiện hành, có chọn lọc những kinh nghiệm của

các nước trên thế giới, tăng cường tính ứng dụng và gắn với thực tiễn Qua đó giúp

học sinh vận dụng kiến thức, kĩ năng và kinh nghiệm bản thân để giải quyết vấn đề

thực tiễn Để thực hiện được điều này, các phương pháp và kỹ thuật dạy học đang được thảo luận và nghiên cứu thêm

1.1.1.2 M ục tiêu và nội dung dạy học hình học ở tiểu học

Mục tiêu của dạy học Toán về mảng hình học giúp cho học sinh có những

kiến thức và kĩ năng toán học cơ bản ban đầu, như là: Quan sát, nhận biết, mô tả hình dạng và đặc điểm (ở mức độ trực quan) của một số hình phẳng và hình khối trong thực tiễn; tạo lập một số mô hình hình học đơn giản; tính toán một số hình; phát triển trí tưởng tượng không gian, giải quyết một số vấn đề thực tiễn đơn giản

Để thực hiện được mục tiêu trên, nội dung về kiến thức hình học được trình bày xen kẽ với các kiến thức về số và phép tính, Thống kê và Xác suất nhằm tạo ra mối liên hệ hữu cơ và sự hỗ trợ chặt chẽ giữa các mạch kiến thức với nhau Điều này vừa phù hợp với tính thống nhất của toán học hiện đại, vừa giúp đa dạng hóa các loại hình luyện tập

như bảng dưới đây:

B ảng 1.1 Bảng mô tả một số nội dung hình học cấp tiểu học

Cụ thể, về nội dung hình học được thể hiện như sau:

B ảng 1.2 Bảng mô tả một số nội dung hình học ở các lớp cấp Tiểu học

Lớp 1

biết hình dạng của một

số hình phẳng và hình

khối đơn giản

gian: trên - dưới, phải - trái, trước - sau, ở giữa

hoặc vật thật

một số hình phẳng và

với sử dụng bộ đồ dùng học tập cá nhân hoặc vật thật

Lớp 2

biết, mô tả hình dạng

của một số hình phẳng

và hình khối đơn giản

cong, đường thẳng, đường gấp khúc, ba điểm thẳng

dụng bộ đồ dùng học tập cá nhân hoặc vật thật

việc sử dụng bộ đồ dùng học tập cá nhân hoặc vật thật

giản liên quan đến hình phẳng và hình khối đã học

Lớp Nội dung Yêu c ầu cần đạt

đoạn thẳng; góc; góc vuông; góc không vuông; tam

cạnh, mặt của khối lập phương, khối hộp chữ nhật

dụng được compa để vẽ đường tròn

bằng lưới ô vuông

cắt, ghép, xếp, vẽ và tạo hình trang trí

góc, đường thẳng song song bằng thước thẳng và êke

một số hình phẳng và hình khối đã học

đo góc, vẽ hình, lắp ghép, tạo lập hình gắn với một số

Lớp 5

biết, mô tả hình dạng

loại hình tam giác như tam giác nhọn, tam giác

Lớp Nội dung Yêu c ầu cần đạt

số hình phẳng và hình

hoặc đường kính cho trước

khối đã học, liên quan đến ứng dụng của HH trong thực tiễn, liên quan đến nội dung các môn học như Mĩ thuật, Công nghệ, Tin học

Qua nội dung bảng 2, ta nhận thấy việc vận dụng kiến thức, kĩ năng hình học

vào thực tiễn được chú trọng nhiều hơn qua các hoạt động thực hành vẽ, lắp ghép,

tạo hình không chỉ riêng môn Toán mà còn tích hợp với các môn khác

Trong Chương trình hiện hành, kỹ thuật cắt ghép hình được sử dụng nhiều ở

các khối 4, 5 qua các bài về diện tích và bài tập gấp hình Các bài tập xuất hiện riêng lẻ và có lồng ghép môn Kỹ thuật

Ví dụ 1: Thực hành gấp hình thoi lớp 4 – trang 144

V í dụ 2: Tìm mảnh bìa có thể gấp được một hình lập phương ở lớp 5 – trang 112

Trong Chương trình tổng thể mới, kỹ thuật cắt ghép hình xuất hiện ngay từ lớp

1 thông qua các hoạt động khám phá và hệ thống bài tập có hướng dẫn rõ ràng và

hình thức phong phú

V í dụ 3: Sách Toán 1 của bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống - Chủ đề 2:

Làm quen với một số hình phẳng Giáo viên sẽ hướng dẫn học sinh sử dụng kỹ thuật lắp ghép, xếp hình có lồng ghép với môn Kỹ thuật

V í dụ 4: Sách Toán 1 của bộ Chân trời sáng tạo, các hoạt động có sử dụng kỹ

thuật cắt ghép hình liên kết chặt chẽ với các hoạt động nhận diện, tìm hình giúp học sinh được thực hành, trải nghiệm nhiều hơn và sáng tạo hơn

1.1.1.3 Phương pháp dạy học hình học ở tiểu học

của học sinh ngày càng cao nên các phương pháp thay đổi theo hướng tích cực hơn,

Dạy học theo hướng tiếp cận hoạt động cho học sinh hiện nay được quan tâm

động học tập và sử dụng các phương tiện, kỹ thuật dạy học phù hợp với điều kiện

trên mặt phẳng; Tái tạo và phân tích, biến đổi các hình: Vẽ, dựng, tạo hình, cắt, ghép, xếp, gấp hình; Đếm hình, dựng hình, phóng to, thu nhỏ các hình theo tỉ lệ; Các trò chơi hình học

a Quan sát và nhận dạng hình

Phương pháp quan sát trực quan để nhận dạng hình được thầy cô sử dụng phổ

điểm tâm lý tư duy bằng hình ảnh của học sinh tiểu học Ví dụ khi hình thành khái

Hình 1.1 Hình tam giác học sinh được giới thiệu trong bài

Hình tam giác - Lớp 1

Trong bộ sách Chân trời sáng tạo của Chương trình phổ thông mới, khi giới thiệu các hình như hình vuông, tam giác, hình tròn, hình chữ nhật, giáo viên sẽ đưa

những vật dụng quen thuộc có dạng hình sẽ giới thiệu, sau đó nhóm những vật có

cùng hình dạng và giới thiệu tên gọi của hình đó

Hình 1.2 Gi ới thiệu Hình tròn – Hình tam giác – Hình vuông – Hình chữ nhật

– sách Toán 1- Bộ sách Chân trời sáng tạo

Hình 1.3 Gi ới thiệu Hình tròn – Hình tam giác – Hình vuông –

H ình chữ nhật – sách Toán 1- Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống

Các bài tập hình học được sử dụng phương pháp trực quan giúp học sinh củng

cố lại kiến thức và khắc sâu khái niệm hình đã học

Ví dụ 1: Bài 1 trang 85, Toán 2

Hình 1.4 C ác hình tứ giác, hình chữ nhật trong bài Ôn tập về hình học – Lớp 2

V í dụ 2: Thực hành xếp, ghép hình của bộ sách Cùng học để phát triển năng

lực

Khi hình thành công thức tính chu vi, diện tích của một hình, phương pháp

trực quan cũng được chú trọng nhiều

V í dụ 3: Chu vi hình tam giác – Chu vi hình tứ giác ở lớp 2- là tổng độ dài các

cạnh của hình tam giác (hình tứ giác) Giáo viên hình thành quy tắc tính chu vi dựa

trên hình vẽ có sẵn độ dài các cạnh

Hình 1.5 H ình tam giác ABC và Hình tứ giác EGHD trong bài Chu vi hình

tam gi ác – Chu vi hình tứ giác – Lớp 2

Tìm diện tích của một hình, học sinh được dạy thông qua việc so sánh số ô

vuông đơn vị của 2 hình

Hình 1.6 Di ện tích hình A bằng diện tích hình B trong b ài Diện tích của một hình – Lớp 3

b. Mô tả, biểu diễn hình

Khi hình thành một số khái niệm hình học, từ các yếu tố trực quan giáo viên

yêu cầu học sinh quan sát, mô tả đặc điểm để đưa ra dấu hiệu bên trong để học sinh

hình dung ra đặc điểm cũng như hình dạng hình học, nghĩa là đi từ cụ thể đến trừu

tượng hóa hình ảnh Từ đó, học sinh tạo ra biểu tượng hình ảnh vật thật ứng dụng

được trong cuộc sống

Ví dụ: Dạy bài “Góc vuông Góc không vuông” ở Toán lớp 3, ta thấy giáo viên

cần tổ chức cho HS quan sát, nhận biết, mô tả hình dạng và đặc điểm của góc vuông,

góc vuông, góc không vuông

Ở mức độ cao hơn GV có thể tổ chức để HS trải nghiệm gấp được góc vuông, vẽ

được góc vuông hoặc vận dụng được việc kiểm tra góc vuông, góc không vuông trong

thực tiễn, trong đo đạc ruộng đất, trong xây dựng.

Bước 1: GV giới thiệu yếu tố trực quan:

sát và đưa ra nhận xét về hai kim của đồng hồ tạo nên góc

Bước 2: Giúp HS trừu tượng hoá thành tri thức hình học cần học

vẽ, nghe hướng dẫn rồi đọc

Bước 3: HS tìm hoặc mô tả góc vuông, góc không vuông trong thực tiễn, ứng dụng

của góc vuông, góc không vuông trong thực tiễn

Ví dụ: Hình bên dưới có bao nhiêu hình tam giác?

1.1.2 Ch ủ đề cắt - ghép hình trong dạy học hình học

1.1.2.1 Khái niệm

Cắt hình (hay chia hình) là cắt (hay chia) một hình thành hai hay nhiều phần theo yêu cầu nào đó bằng một lát cắt (hay một đường chia) hoặc nhiều lát cắt (hay nhiều đường chia) thỏa mãn một số điều kiện nào đó Ghép hình là ghép một hình

đã cho bằng một số hình mẫu (Lê Thị Cẩm Nhung, 2019) Hoạt động cắt ghép hình

là một hoạt động đặc thù của việc dạy yếu tố hình học ở tiểu học Nó giúp học sinh

có khả năng tưởng tượng không gian, phát triển các khả năng tư duy

1.1.2.2 Ý nghĩa của kỹ thuật cắt ghép hình trong dạy học hình học

Các hoạt động cắt ghép và xếp hình thường tích hợp nhiều mục đích khác nhau như: củng cố biểu tượng về một đối tượng hình học; củng cố và vận dụng tính chất cộng được của đại lượng diện tích, xây dựng công thức tính diện tích; rèn luyện

óc quan sát; phát triển trí tưởng tượng không gian; rèn luyện tư duy sáng tạo; rèn luyện khả năng phân tích, tổng hợp; làm quen với hình dáng, tên gọi của các hình, các vật dụng hình học thông dụng trong thực tế tạo hứng thú học tập cho HS, tăng hiểu biết ứng dụng thực tiễn của hình học

Đối với học sinh tiểu học, do đặc diểm tâm sinh lý lứa tuổi mà việc giải toán

về hình học chỉ dừng ở mức độ đơn giản, chưa yêu cầu chứng minh chặt chẽ Đặc

biệt đối với các bài về diện tích, chỉ cần các em giải được các bài toán ở mức độ giải

thích hoạt động hình học mà không phải chứng minh phản biện Tuy nhiên, nếu sử

dụng kỹ thuật cắt ghép để làm dụng cụ kiểm tra, tạo hình hoặc giải các bài diên tích nâng cao sẽ tạo cho các em khá giỏi có những suy luận logic, từ đó phát triển khả năng tư duy trong quá trình giải toán sau này

1.1.2.3 S ử dụng kỹ thuật cắt ghép hình theo hướng tiếp cận hoạt động

Dạy về hình học, kỹ thuật cắt - ghép hình là một kỹ thuật thú vị đối với học sinh Giáo viên phải khéo léo tổ chức, hướng dẫn học sinh để tạo hứng thú học tập, xem đó là một hoạt động trải nghiệm để các em lĩnh hội được kiến thức, hình thành

kỹ năng suy luận, giải quyết vấn đề trong giải toán

Kỹ thuật cắt, ghép hình trong môn Toán ở tiểu học thường đi liền với nhau, là hai hoạt động ngược nhau, cắt để ghép - có thể hiểu đó là hoạt động biến đổi hình,

đưa từ hình này về hình khác Đương nhiên, không phải lúc nào cũng như vậy, hoạt động ghép (xếp) hình có thể từ các hình, các vật khác nhau không được cắt ra từ một hình ban đầu, việc tạo ra hình mới là do quan hệ vị trí trong mặt phẳng, trong không gian của các vật GV cần khai thác khía cạnh từ nhiều hình ghép lại được một hình thì một hình cũng cắt ra, chia ra được thành nhiều hình; hình thành tư duy thuận nghịch cho học sinh

Ở bậc tiểu học có các dạng cắt ghép hình cơ bản sau:

Dạng này thường dạy ở các lớp đầu cấp Do đặc điểm tâm lý và nhận thức của

trẻ còn ở giai đoạn cảm tính nên yêu cầu nhận diện các hình ở mức độ đơn giản

Giáo viên sử dụng kỹ thuật cắt ghép để tạo ra những hình ảnh mới (hình mũi thuyền, hình con cá …) từ những hình đã cho (như hình tam giác, hình vuông, hình

chữ nhật.)

Ví dụ: Hãy cắt một hình vuông thành bốn hình tam giác rồi xếp bốn hình tam

giác đó thành hai hình vuông, hình chong chóng, hoặc hình học sinh tự sáng tạo

Trong sách giáo khoa hiện hành, việc cắt ghép hình để nhận dạng hình thường được cho ở mức đơn giản hơn rất nhiều, đó là cho sẵn các hình rồi yêu cầu học sinh

xếp thành hình dạng mới Để giúp học sinh thực hành tốt dạng toán này, đầu tiên

giáo viên yêu cầu học sinh chia hình đã ghép ra thành những phần giống như những phần hình đã cho Từ đó học sinh sẽ ghép theo trình tự các hình đã chia

V í dụ: Bài 5 (trang 178): Xếp 4 hình tam giác thành hình mũi tên

Hình 1.8 X ếp thành hình mũi tên –Lớp 2

Dạng này được dạy ở các lớp 3, 4, 5 khi nhận thức của các em chuyển sang giai đoạn lý tính Trong chương trình sách giáo khoa không có các bài toán cắt ghép hình riêng lẻ mà học sinh sẽ thông qua ứng dụng của các hoạt động cắt, ghép hình

để phát hiện hay hình thành công thức tính diện tích các hình

Chẳng hạn như: việc xác định các công thức tính diện tích hình chữ nhật thông qua “lưới ô vuông” (ghép lại từ các hình vuông có cạnh bằng 1cm); diện tích hình tam giác, hình bình hành, hình thoi, được tính thông qua cắt - ghép, diện tích hình chữ nhật; hình thang cân được cắt, ghép để đưa về hình tam giác (đã biết tính diện tích),

Ví dụ1:

Ví dụ 2:

V í dụ 3 :

t ính độ dài một cạnh

Dạng này thường được vận dụng trong các bài toán nâng cao ở lớp 4,5 khi đề

bài yêu cầu tính diện tích một hình không có công thức cụ thể hoặc tính độ dài một

cạnh bất kì, phải thông qua việc cắt ghép các hình đã học (hình tam giác, hình vuông, hình chữ nhật ) và công thức đã biết để giải quyết vấn đề của đề bài Đây là

dạng toán khó, trừu tượng và chỉ học sinh có khả năng phân tích, suy luận không gian mới quan tâm đến dạng bài này

V í du 1: Cho hình vuông ABCD có diện tích là 18 cm2 Tính độ dài đường chéo BD của hình vuông đó (Phan Duy Nghĩa, 2019)

Phân tích: Để tính được đường chéo của hình vuông ta sẽ tìm cách tạo ra một hình vuông có cạnh đúng bằng độ dài đường chéo của hình vuông Tính diện tích hình vuông vừa tạo ra, từ đó tính độ dài đường chéo của hình vuông ban đầu

V í dụ 2: Có một hình vuông có cạnh bằng 8cm, người ta chia hình vuông

thành hai hình chữ nhật và thấy hiệu hai chu vi của hai hình chữ nhật bằng 8cm tìm diện tích mỗi hình chữ nhật ? (Nguyễn Hoài Anh, 2008)

B ài giải

Hai hình chữ nhật có cùng chiều dài là cạnh của hình vuông

Nửa chu vi hình chữ nhật lớn hơn nửa chu vi hình chữ nhật bé là:

8 : 2 = 4 (cm)

Vậy chiều rộng hình chữ nhật lớn hơn chiều rộng của hình chữ nhật bé là: 4cm Chiều rộng của hình chữ nhật lớn cộng chiều rộng của hình chữ nhật bé bằng cạnh của hình vuông và bằng 8cm

(giải tổng hiệu)

Theo Tâm lý học lứa tuổi, tri giác của học sinh tiểu học mang tính chất đại thể,

ít đi sâu vào chi tiết và mang tính không chủ định Tri giác của các em mang đậm màu sắc cảm xúc, chưa có khả năng quan sát tinh tế, chỉ chú ý đến các chi tiết ngẫu nhiên, chưa có khả năng tổng hợp Khi khám phá, học sinh sẽ tri giác sự vật thông qua việc quan sát, nhưng càng về cuối cấp tiểu học, tính tri giác có tính chủ định hơn và liên quan đến sự phát triển quan sát của trẻ

1.2.2 Tư duy

Tư duy của trẻ tiểu học còn mang tính trực quan cụ thể ở giai đoạn các lớp đầu bậc học, sau đó mới chuyển dần sang tính khái quát Nhờ ảnh hưởng của việc học tập, sự lĩnh hội tri thức của học sinh tiểu học bây giờ không còn dựa trên nhận thức trực tiếp cảm tính mà phần lớn là dựa vào cách nhận thức gián tiếp thông qua từ dưới sự hỗ trợ của yếu tố trực quan

1.2.3 Tưởng tượng

Tưởng tượng của các em học sinh nhỏ là tính trực quan, cụ thể; đối với các em lớp 4, lớp 5 tính trực quan cụ thể của tưởng tượng đã giảm đi, vì tưởng tượng của các em đã dựa vào ngôn ngữ Đôi khi nhờ trí tưởng tượng, các em có thể sáng tạo ra

những hình ảnh hoặc câu chuyện mà người lớn khó chấp nhận được nhưng các em

lại giải thích được và cho đó có thể là hiện thực

Như vậy, ở các lớp đầu bậc tiểu học, tri giác của trẻ em phải gắn với sự quan

sát, kết hợp với hoạt động thực tiễn của trẻ Các em tri giác tốt những dấu hiệu,

những điểm nào trực tiếp gây nên những cảm xúc (Nguyễn Thị Bích Hạnh, Trần Thị Thu Mai, 2007) Do đó, khi được hoạt động với các đồ dùng học tập sẽ giúp

hình thành khái niệm về toán học dễ dàng hơn Đặc biệt trong hình học, khi các em được cắt ghép hình để nhận dạng hoặc hình thành công thức tính toán, kết hợp với

trí tưởng tượng sẽ giúp phát triển tư duy, khả năng diễn đạt ngôn ngữ, trẻ được sáng

tạo và phát huy tính chủ động trong học tập

V í dụ: khi hiểu được việc sử dụng các hình dạng đã học để ghép lại thành một

hình dạng khác bất kỳ (tàu lượn, chong chóng …), học sinh sẽ thực hiện được cả

một bức tranh với chủ đề mà giáo viên giao hoặc tự sáng tạo

Bên cạnh đó, giáo viên cũng quan tâm đến sự chú ý, sự tập trung của từng học sinh để tổ chức các hoạt động cho phù hợp Sự tập trung của học sinh tiểu học thiếu

bền vững Do đó, khi dạy học, giáo viên sẽ chọn lọc những hình ảnh, cách thức tổ

chức học tập với đồ dùng phù hợp nhất để gây sự chú ý, giúp các em ghi nhớ kiến

thức lâu hơn

Ti ểu kết chương 1

Kỹ thuật cắt ghép hình trong dạy hình học ở tiểu học được sử dụng trong việc

tìm công thức tính diện tích, ít xuất hiện trong các bài tập hoặc đề kiểm tra, thỉnh thoảng chỉ xuất hiện trong các bài toán hình học nâng cao ở khối lớp 4, 5 Theo sự

phát triển của tâm lý lứa tuổi tiểu học hiện nay thì khả năng tư duy, tưởng tượng của

các em hoàn toàn có thể sử dụng kỹ thuật này như một công cụ lĩnh hội kiến thức về

mảng hình học ở mức độ đơn giản Tuy nhiên, sách giáo khoa và sách giáo viên

hiện hành lại ít sử dụng đến kỹ thuật này và ít cung cấp các thao tác cũng như bài

toán có sử dụng kỹ thuật cắt ghép, dẫn tới việc áp đặt công thức và chưa tạo cơ hội

phát huy khả năng tư duy, tưởng tượng để giải các bài toán nâng cao