ĐỀ tài quan điểm của triết học mác – lênin về vật chất, phương thức và hình thức tồn tại của vật chất

2.Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu của tiểu luận là nghiên cứu về vật chất và phương thức, hình thứctồn tại của vật chất theo quan điểm của triết học Mác - Lênin và từ đó liên hệthực tế để

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HỒ CHÍ MINH

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN

ĐỀ TÀI: “Quan điểm của triết học Mác – Lênin về vật chất,

phương thức và hình thức tồn tại của vật chất”

Giảng viên HD: Ths Trần Ngọc Chung

Nhóm sinh viên thực hiện:

6 Hoàng Đức Gia Long 191451 19145122

TP Hồ Chí Minh, ngày 20 tháng 12 năm 2020

NHÓM SINH VIÊN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI ST

Kết luận

- Tổng hợp, chỉnh sửa bài tiểu luận

A

- Báo cáo sơ đồ tư duy

A

Đạo

MỤC LỤC

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HỒ CHÍ MINH 1

MỞ ĐẦU 1

1.Lý do chọn đề tài 1

2.Mục tiêu nghiên cứu 1

3.Kết cấu của tiểu luận 2

CHƯƠNG I: QUAN ĐIỂM CỦA TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN VỀ VẬT CHẤT, PHƯƠNG THỨC VÀ HÌNH THỨC TỒN TẠI CỦA VẬT CHẤT 3

1.1.Quan điểm của triết học Mác – Lênin về vật chất 3

1.1.1.Cơ sở lý luận của phạm trù vật chất 3

1.1.2.Quan điểm của chủ nghĩa duy vật trước Mác về vật chất 4

1.1.3.Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về vật chất 5

1.2.Phương thức và hình thức tồn tại của vật chất 9

1.2.1.Vận động là phương thức tồn tại của vật chất, là thuộc tính cố hữu của vật chất 9

1.2.2.Không gian, thời gian là hình thức tồn tại của vật chất 11

1.2.3.Ý nghĩa phương pháp luận 13

CHƯƠNG 2: LIÊN HỆ THỰC TẾ 14

KẾT LUẬN 19

MỞ ĐẦU

1.Lý do chọn đề tài

Từ khi ra đời cho đến nay, lịch sử triết học là lịch sử đấu tranh giữa chủ

nghĩa duy vật với chủ nghĩa duy tâm Cuộc đấu tranh đó trước hết xuất phát từviệc giải quyết những vấn đề căn nguyên của thế giới Đứng trước vô số các sựvật, hiện tượng, quá trình của thế giới xung quanh, các nhà triết học đều đưa racâu hỏi cái gì đã tạo ra thế giới, trong rất nhiều ý kiến khác nhau thì tựu chunglại có hai ý kiến đối lập nhau

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan cho rằng tư duy, ý thức con người là xuất phátđiểm là nguyên nhân, cội nguồn của mọi sự vật hiện tượng Còn chủ nghĩa duytâm khách quan thì đưa ra luận điểm rằng có một thực thể tinh thần tồn tại trướcthế giới vật chất, tự nhiên, xã hội và con người là ý niệm tuyệt đối Đối lập vớichủ nghĩa duy tâm là chủ nghĩa duy vật, chủ nghĩa duy vật cho rằng thế giới này

là vật chất, vật chất là cơ sở tồn tại của mọi sự vật, hiện tượng Mọi sự vật, hiệntượng xung quanh chúng ta chỉ là biểu hiện các dạng khác nhau của vật chấtđang chuyển động Đối với chủ nghĩa duy vật nói chung, phạm trù vật chất làphạm trù xuất phát, cơ bản, trung tâm, xuyên suốt trong toàn bộ hệ thống triếthọc của mình Vậy nên chúng tôi quyết định chọn đề tài này để tìm hiểu về vậtchất và vật chất tồn tại như thế nào theo quan điểm Mác – Lênin

2.Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu của tiểu luận là nghiên cứu về vật chất và phương thức, hình thứctồn tại của vật chất theo quan điểm của triết học Mác - Lênin và từ đó liên hệthực tế để thấy được sự phát triển của thế giới theo góc nhìn của chủ nghĩa duyvật

Xuất phát từ mục tiêu tổng quát nêu trên, mục tiêu nghiên cứu đề tài cụ thểlà:

- Nghiên cứu về quan điểm của triết học Mác – Lênin về vật chất

- Nghiên cứu về phương thức và hình thức tồn tại của vật chất

3.Kết cấu của tiểu luận

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, bài tiểu luận được cơ cấu gồm 2chương với nội dung như sau:

Chương 1: Quan điểm của triết học Mác – Leenin về vật chất và hình

thức tồn tại của vật chất

1.1.Quan điểm của triết học Mác – Lenin về vật chất

1.1.1.Cơ sở lý luận của phạm trù vật chất

1.1.2.Quan điểm của chủ nghĩa duy vật trước Mác về vật chất

- Quan điểm của các nhà duy vật thời cổ đại

- Quan điểm của các nhà duy vật thời cận đại

1.1.3.Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Leenin về vật chất

- Hoàn cảnh ra đời của định nghĩa

- Định nghĩa của V.I.Lenin về vật chất

1.2.Phương thức và hình thức tồn tại của vật chất

1.2.1.Vận động là phương thức tồn tại của vật chất, là thuộc tính cố hữu của vật chất

- Tính chất và mối quan hệ của không gian, thời gian

1.2.3.Ý nghĩa phương pháp luận

Chương 2: Liên hệ thực tế

CHƯƠNG I: QUAN ĐIỂM CỦA TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN

VỀ VẬT CHẤT, PHƯƠNG THỨC VÀ HÌNH THỨC TỒN TẠI

CỦA VẬT CHẤT

1.1.Quan điểm của triết học Mác – Lênin về vật chất

Phạm trù vật chất là một trong những phạm trù cơ bản của triết học duy vật.

Việc nhận thức đúng đắn nội dung của phạm trù này có ý nghĩa đặc biệt quantrọng để khẳng định tính chất khoa học, đúng đắn của quan điểm duy vật biệnchứng về thế giới

Việc khám phá bản chất và cấu trúc của sự tồn tại của thế giới xung quanhchúng ta, mà trước hết là thế giới của những vật thể hữu hình, từ xưa đến nayluôn luôn là vấn đề được quan tâm hàng đầu trong lịch sử nhận thức của nhânloại Hầu hết các trường phái triết học đều bằng cách này hay bằng cách khácgiải quyết vấn đề này Và bởi vậy trong triết học, phạm trù vật chất xuất hiện

1.1.1.Cơ sở lý luận của phạm trù vật chất

Từ khi ra đời cho đến nay, lịch sử triết học là lịch sử đấu tranh giữa chủ

nghĩa duy vật với chủ nghĩa duy tâm Cuộc đấu tranh đó xuất phát từ việc đi tìmcăn nguyên của thế giới Đứng trước vô số các sự vật, hiện tượng và quá trìnhcủa thế giới xung quanh, các nhà triết học đều đưa ra câu trả lời cái gì tạo rachúng Trong các loại ý kiến khác nhau đó có hai loại ý kiến trái ngược nhau.Chủ nghĩa duy tâm cho rằng cái sinh ra các sự vật, hiện tượng phong phú, đadạng xung quanh chúng ta là tinh thần, đối lập hoàn toàn với chủ nghĩa duy tâm

là chủ nghĩa duy vật Chủ nghĩa duy vật cho rằng: thế giới này là vật chất, vậtchất là sự tồn tại của mọi sự vật và hiện tượng, mọi sự vật, hiện tượng xungquanh chúng ta chỉ là cái biểu hiện khác nhau của vật chất đang vận động, đây làquan điểm duy vật đối với chủ nghĩa duy vật nói chung, phạm trù xuất phát, cơbản, trung tâm, xuyên suốt trong toàn bộ hệ thống triết học của mình đối với chủnghĩa duy vật biện chứng nói riêng, xuất phát từ phạm trù vật chất đã khẳng định

sự tồn tại khách quan của thế giới vật chất và khả năng nhận thức thế giới củacon người, nguồn gốc sản sinh ra ý thức, bản chất và nội dung khách quan của ý

thức, tính thống nhất, tính vô tận, tính vĩnh viễn, tính phong phú và muôn vẻ củathế giới vật chất.

Như vậy có nhiều cách hiểu và định nghĩa khác nhau về vật chất Để hiểuđúng và định nghĩa được vật chất phải có một quá trình phát triển nhất định củahoạt động thực tiễn của khoa học và của hoạt động nhận thức

1.1.2.Quan điểm của chủ nghĩa duy vật trước Mác về vật chất

*Quan điểm của các nhà duy vật thời cổ đại

- Vào thời cổ đại ở Hy Lạp, các nhà triết học duy vật đều cho có một nguyênthể vật chất đầu tiên là cơ sở thế giới Họ quy vật chất về cơ sở đầu tiên đó.Quan niệm vật chất của các nhà duy vật cổ đại còn mang tính trực quan, cảmtính, họ đồng nhất vật chất nói chung với những vật thể hữu hình, cảm tính đangtồn tại ở thế giới bên ngoài

+ Talét coi thực thể của thế giới là nước

+ Anaximen coi thực thể đó là không khí Với Hêraclít thực thể đó là lửa, cònvới Ămpêđôlơ thì thực thể đó bao gồm cả bốn yếu tố: đất, nước, lửa và khôngkhí

+ Anaximanđrơ cho rằng thực thể của thế giới là một bản nguyên không xácđịnh về mặt chất và vô tận về mặt lượng Bản nguyên này không thể quan sátđược và ông gọi nó là apâyrôn Sự tương tác giữa các mặt đối lập vốn có trongapâyrôn tạo nên toàn bộ thế giới

+ Lơxíp và Đêmôcrít thì thực thể của thế giới là nguyên tử Đó là các phân tửcực kì nhỏ, cứng, tuyệt đối không thâm nhập được, không quan sát được và nóichung là không cảm giác được Nguyên tử chỉ có thể nhận biết nhờ tư duy.Đêmôcrít hình dung nguyên tử có nhiều loại: có loại góc cạnh, xấu xí, có loạicong, nhẵn, có loại tròn, hình cầu… Sự kết hợp hoặc tách rời nguyên tử theo cáctrật tự khác nhau của không gian sẽ tạo nên toàn bộ thế giới

- Tóm lại: Những quan điểm trên tuy còn thô sơ, nhưng có ưu điểm căn bản làvật chất được coi là cơ sở đầu tiên của mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới

khách quan Điều này đối lập với quan điểm duy tâm tôn giáo coi cơ sở đầu tiêncủa thế giới là tinh thần, ý thức Học thuyết nguyên tử là một bước tiến mới trêncon đường hình thành phạm trù vật chất trong triết học, tạo cơ sở triết học mớicho nhận thức khoa học sau này.

*Quan điểm của các nhà duy vật thời cận đại

- Kế thừa nguyên tử luận cổ đại, các nhà duy vật thời cận đại tiếp tục coinguyên tử là những phần tử vật chất nhỏ nhất, không phân chia được, vẫn táchrời chúng một cách siêu hình với vận động không gian và thời gian Họ chưathấy được vận động là thuộc tính cố hữu của vật chất Các nhà triết học của thời

kỳ này còn đồng nhất vật chất với một thuộc tính nào đó của vật chất như đồngnhất vật chất với khối lượng, năng lượng

1.1.3.Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về vật chất

a Hoàn cảnh ra đời của định nghĩa

- Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, khi xuất hiện những phát minh mới trongkhoa học tự nhiên, con người mới có được những hiểu biết căn bản hơn và sâusắc hơn về nguyên tử Những phát minh tiêu biểu mang ý nghĩa vạch thời đạinhư:

- Năm 1895, Rơnghen phát hiện ra tia X, một loại sóng điện tử có bước sóng

- Năm 1901, Kaufman đã chứng minh được khối lượng của điện tử khôngphải là khối lượng tĩnh mà là khối lượng điện tử tăng khi vận tốc của nó tăng

Như vậy, từ những phát minh trên mâu thuẫn với quan niệm quy vật chất vềnguyên tử hay khối lượng Chủ nghĩa duy tâm đã lợi dụng tình hình để la lối lênrằng: nếu nguyên tử bị phá vỡ thì tức là vật chất đã tiêu tan, và chủ nghĩa duyvật dựa trên nền tảng là vật chất cũng không thể đứng vững được nữa.

b Định nghĩa của V.I.Lênin về vật chất

“Vật chất là phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh, và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác”.

*Phương pháp định nghĩa vật chất của Lênin:

Theo V.I Lênin, không thể định nghĩa vật chất bằng phương pháp định nghĩacác khái niệm thông thường Phương pháp định nghĩa thông thường là quy kháiniệm cần định nghĩa vào một khái niệm khác rộng hơn, đồng thời chỉ ra đặcđiểm riêng của nó

Do vậy, với phạm trù vật chất với tư cách là phạm trù triết học - một phạmtrù khái quát nhất và rộng cùng cực, không thể có một phạm trù nào rộng hơn,thì duy nhất về mặt phương pháp luận chỉ có thể là định nghĩa vật chất bằng

cách đối lập nó với ý thức, xác định nó “là cái mà khi tác động lên giác quan

của chúng ta thì gây ra cảm giác” V.I.Lênin khẳng định vật chất không có

nghĩa gì khác hơn là “thực tại khách quan tồn tại độc lập đối với ý thức con

người và được ý thức con người phản ánh”.

*Nội dung định nghĩa vật chất của V.I.Lênin:

Định nghĩa vật chất của V.I Lênin bao gồm những nội dung cơ bản sau:

- Một là: vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan + Khi nói vật chất là một phạm trù triết học - nó là sự trừu tượng

+ Sự trừu tượng này chỉ rõ cái đặc trưng nhất , bản chất nhất mà bất kỳ mọi

sự vật hiện tượng nào cũng có đó là: tồn tại khách quan và độc lập với ý thứccủa con người Đặc tính này là tiêu chuẩn cơ bản duy nhất để phân biệt cái gì làvật chất, cái gì không phải là vật chất

- Do đó khi nghiên cứu nội dung này cần phải chú ý cả hai khía cạnh phânbiệt nhau nhưng lại gắn bó với nhau: đó là tính trừu tượng và tính cụ thể của vậtchất Nếu chỉ thấy tính trừu tượng, thổi phồng tính trừu tượng mà quên mất biểuhiện cụ thể của vật chất thì không thấy vật chất đâu cả, thuộc vào chủ nghĩa duytâm Ngược lại nếu chỉ thấy tính cụ thể của vật chất sẽ đồng nhất vật chất với vậtthể

→ Ý nghĩa:

+ Khắc phục triệt để sai lầm cơ bản của chủ nghĩa duy vật trước Mác quy vậtchất vào một dạng cụ thể Nội dung này trong định nghĩa Lênin đã đưa họcthuyết duy vật tiến lên một bước mới, đáp ứng được những đòi hỏi mới donhững phát minh mới của khoa học tự nhiên tạo ra

+ Cho chúng ta cơ sở khoa học để nhận thức vật chất dưới dạng xã hội, đó lànhững quan hệ sản xuất cơ sở hạ tầng, tạo thành quan hệ vật chất, và từ đây làmnảy sinh quan hệ tư tưởng, đó là kiến trúc thượng tầng Đây là điều mà các nhàduy vật trước của C.Mác cũng chưa đạt tới Định nghĩa của V.I.Lênin giúp chocác nhà khoa học có cơ sở lý luận để giải thích những nguyên nhân cuối cùngcủa các biến cố xã hội, những nguyên nhân thuộc về sự vận động của phươngthức sản xuất, trên cơ sở đó người ta có thể tìm ra phương án tối ưu để hoạt độngthúc đẩy xã hội phát triển

- Hai là: Thực tại khách quan được đem lại cho con người ta trong cảm giác

và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác Với nội dung này, V.I.Lênin muốn chỉrõ:

+ Thực tại khách quan (tức vật chất) là cái có trước ý thức, không phụ thuộcvào ý thức còn cảm giác (tức ý thức) của con người có sau vật chất, phụ thuộcvào vật chất

+ Vật chất là nội dung, là nguồn gốc khách quan của tri thức, là nguyên nhânphát sinh ra ý thức, không có cái bị phản ánh là vật chất thì sẽ không có cái phảnánh là ý thức

→ Ý nghĩa: Chống lại mội luận điệu sai lầm của chủ nghĩa duy tâm (cả kháchquan, chủ quan và nhị nguyên luận) là những trường phái triết học cố luận giảitinh thần, là cái quyết định mọi sự vật hiện tượng trong thế giới xung quanh

- Ba là: Thực tại khách quan được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại,phản ánh Với nội dung này, Lênin muốn chứng minh rằng:

+ Vật chất tồn tại khách quan dưới dạng các sự vật hiện tượng cụ thể mà conngười bằng các giác quan trực tiếp hoặc gián tiếp nhận biết được

+ Ngoài dấu hiệu tồn tại khách quan, vật chất còn có một dấu hiệu quan

trọng khác là tính có thể nhận thức được Vì vậy, về nguyên tắc, không có đốitượng nào không thể nhận biết được, chỉ có đối tượng chưa nhận thức được màthôi

→ Ý nghĩa:

+ Hoàn toàn bác bỏ thuyết không thể biết

+ Cổ vũ, động viên các nhà khoa học đi sâu vào thế giới vật chất, phát hiện

ra những kết cấu mới, những thuộc tính mới cũng như những quy luật vận động

và phát triển của thế giới, từ đó làm giàu thêm kho tàng trí thức của nhân loại.Tóm lại, định nghĩa vật chất của V.I.Lênin bao gồm những nội dung cơ bản sau:

+ Vật chất là những thực thể khách quan tồn tại bên ngoài ý thức và khôngphụ thuộc vào ý thức.

+ Vật chất là cái gây nên cảm giác ở con người khi bằng cách nào đó ( trựctiếp hoặc gián tiếp) tác động lên giác quan của con người

+ Vật chất - là cái mà cảm giác, tư duy, ý thức chẳng qua chỉ là sự phản ánhcủa nó

1.2.Phương thức và hình thức tồn tại của vật chất

Trong triết học, khi bàn tới phạm trù vật chất, đương nhiên chúng ta phải

bàn tới các phạm trù liên quan tới việc làm sáng tỏ phương thức tồn tại của nó

Đó là các phạm trù vận động, không gian và thời gian Chúng ta trả lời trực tiếpvấn đề vật chất tồn tại bằng cách nào?

1.2.1.Vận động là phương thức tồn tại của vật chất, là thuộc tính cố hữu của vật chất

a)Vận động là gì?

- Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, vận động là mọi sự biếnđổi nói chung Ph Ăngghen viết: “Vận động hiểu theo nghĩa chung nhất baogồm tất cả mọi sự thayđổi và mọi quá trình diễn ra trong vũ trụ, kể từ sự thayđổi vị trí đơn giản cho đến tư duy”

b)Tại sao nói vận động là phương thức tồn tại của vật chất?

- Theo Ph Ăngghen, vận động “là thuộc tính cố hữu của vật chất”, “làphương thức tồn tại của vật chất” Hai điều này có nghĩa là vật chất tồn tại bằngcách vận động Trong vận động và thông qua vận động mà các dạng vật chất thểhiện đặc tính của mình Không thể hình dung nổi vật chất không có vận động vàcũng không thể tưởng tượng nổi có thứ vận động nào lại không phải là vận độngcủa vật chất, không phụ thuộc vào vật chất Sự vận động của ý thức, tư duy, trênthực tế cũng là sản phẩm của sự vận động vật chất