Chính vì vậy, tìm hiểu về mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội là tìm hiểu điều căn bản nhất trong quá trình phát triển của lịch sử thế giới.. Bên cạnh đó hy vọng làm thay đổi nhận thức c
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
-• -TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
QUAN HỆ GIỮA XÃ HỘI VỚI TỰ NHIÊN
VÀ VẤN ĐỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Họ và tên: Chu Khánh Linh
Mã SV: 1912210099
Lớp: TRI114(58-1/1920).3_LT
Giảng viên hướng dẫn: ThS Nguyễn Tùng Lâm
Hà Nội, 18-12-2019
Trang 2MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU
*Lý do chọn đề tài………2
*Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu……….2
PHẦN NỘI DUNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN……… 3
1 Khái niệm tự nhiên, xã hội 3
1.1 Tự nhiên………3
1.2 Xã hội………3
2 Mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội……… 3
2.1 Xã hội – Bộ phận đặc thù của tự nhiên………. 3
2.2 Tự nhiên – Nền tảng của xã hội……….4
2.3 Tác động của xã hội đến tự nhiên………..4
2.4 Những yếu tố tác động đến mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội….5 2.5 Con người với tự nhiên và xã hội……….….7
II VẤN ĐỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM……… .7
1 Thực trạng……… .7
2 Nguyên nhân……… 10
3 Hậu quả……… 11
4 Biện pháp khắc phục……… 12
PHẦN KẾT………14
TÀI LIỆU THAM KHẢO.……….15
Trang 3PHẦN MỞ ĐẦU
*Lý do chọn đề tài:
Triết học là hệ thống những lí luận chung nhất của con người về thế giới, bản thân con người và vị trí, vai trò của con người trong thế giới Từ xa xưa, con người đã có nhận thức và hứng thú với thế giới xung quanh Một trong những câu hỏi mà các nhà triết học lâu nay đau đầu tìm câu trả lời: “Tự nhiên và xã hội có mối quan hệ như thế nào?” Tự nhiên và xã hội đều là nền tảng cho sự tồn tại của thế giới ngày nay Chính vì vậy, tìm hiểu về mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội là tìm hiểu điều căn bản nhất trong quá trình phát triển của lịch sử thế giới
Bên cạnh đó, một vấn đề quan trọng chính là những tác động của con người đối với tự nhiên và xã hội Từ khi mới xuất hiện, con người đã được tạo hóa ban cho tự nhiên, nơi cung cấp môi trường sống và những điều kiện cơ bản nhất để tồn tại và phát triển Qua quá trình tiến hóa, con người dần trở nên hoàn thiện hơn, ngày càng phát triển hơn Điều này mang đến cả những tác động tích cực và tiêu cực cho tự nhiên Nhưng nhiều hơn cả là những tác động tiêu cực gây ảnh hưởng trực tiếp đến tự nhiên, trong đó bao gồm sự tàn phá môi trường sinh thái Ngay ở Việt Nam, đây luôn là vấn đề gây nhức nhối và vô cùng cấp thiết, đáng báo động, nhất là trong công cuộc Công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay
*Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:
Nhằm nêu lại quan điểm Triết học của chủ nghĩa Mác – Lênin về “Quan hệ giữa
xã hội với tự nhiên và vấn đề bảo vệ môi trường hiện nay ở Việt Nam” Bên cạnh đó hy vọng làm thay đổi nhận thức của mỗi cá nhân và toàn xã hội, giúp mọi người có cái nhìn đúng đắn về mối quan hệ giữa tự nhiên, xã hội và con người, từ đó mang đến những thay đổi tích cực trong cả suy nghĩ lẫn hành động về việc bảo vệ môi trường ở Việt Nam
Bài tiểu luận đưa ra khái niệm về tự nhiên và xã hội, làm rõ mối quan hệ và bàn về tác động qua lại giữa chúng Tìm hiểu về thực trạng, nguyên nhân, hậu quả dẫn đến ô nhiễm môi trường sinh thái ở Việt Nam hiện nay Đồng thời đưa ra những biện pháp nhằm chuyển biến, cải thiện môi trường tại Việt Nam
Trang 4PHẦN NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÝ LUẬN
1 Khái niệm tự nhiên, xã hội.
1.1 Tự nhiên
Tự nhiên là toàn bộ thế giới vật chất tồn tại khách quan Nó là một trong những yếu tố cơ bản và cần thiết nhất cho sự sống, là điều kiện tất yếu và thường xuyên trong quá trình sản xuất ra của cải vật chất xã hội Như vậy, con người và xã hội con người là một bộ phận của giới tự nhiên
1.2 Xã hội
Xã hội là một bộ phận của tự nhiên, là hình thái vận động cao nhất của vật chất Hình thái vận động này lấy mối quan hệ của con người và sự tác động lẫn nhau giữa người với người làm nền tảng “Xã hội không phải gồm các cá nhân mà xã hội biểu hiện tổng số những mối liên hệ và những quan hệ của những cá nhân đối với nhau” (C.Mac)
2 Mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội.
2.1 Xã hội – Bộ phận đặc thù của tự nhiên.
Như đã nói, con người và xã hội loài người là bộ phận của tự nhiên Nguồn gốc của con người chính là tự nhiên Con người sống trong tự nhiên như mọi sinh vật khác vì con người chính là sinh vật của tự nhiên Ngay cả bộ óc con người cũng chính là sản phẩm cao nhất của vật chất Vì vậy, tự nhiên chính là tiền đề cho sự tồn tại và phát triển của con người
Con người ra đời không chỉ nhờ những quy luật sinh học, từ tự nhiên mà còn nhờ lao động Lao động là một quá trình được tiến hành giữa con người với tự nhiên, trong quá trình này, con người khai thác, sử dụng và tối ưu tự nhiên để đáp ứng nhu cầu tồn tại của mình Qua quá trình lao động, con người dần hoàn thiện cả về vật chất và ý thức Đó
là sự hoàn thiện về cấu tạo cơ thể và hình thành ngôn ngữ Chính lao động và ngôn ngữ
đã khiến bộ não con người phát triển vượt bậc so với những động vật khác
Trang 5Cùng với đó là sự hình thành các quan hệ giữa người với người, cộng đồng người dần thay đổi, từ mang tính bầy đàn sang một cộng đồng mới khác hẳn về chất, đó là xã hội Xã hội lấy sự tác động lẫn nhau giữa người với người làm nền tảng, “là sự tác động qua lại giữa những con người”
Xã hội mang tính đặc thù ở chỗ: nhân tố hoạt động là của con người có ý thức, hành động có suy nghĩ và theo đuổi những mục đích nhất định Hoạt động của con người không chỉ tái sản xuất ra chính bản thân mình mà còn tái sản xuất ra giới tự nhiên
2.2 Tự nhiên – Nền tảng của xã hội.
Xã hội và tự nhiên thống nhất và tương tác với nhau Đây là mối quan hệ biện chứng hai chiều Trước hết, ta xét những tác động của tự nhiên lên xã hội loài người Tự nhiên vô cùng quan trọng với xã hội Bởi tự nhiên vừa là nguồn gốc của sự xuất hiện xã hội vừa là môi trường tồn tại và phát triển của xã hội Tự nhiên là môi trường tồn tại và phát triển của xã hội vì chính tự nhiên đã cung cấp những điều kiện cần thiết nhất cho sự sống của con người và cung cấp những điều kiện cần thiết cho các hoạt động sản xuất xã hội
Xã hội và con người được hình thành là nhờ quá trình lao động Trong khi đó, tự nhiên là nguồn cung cấp mọi thứ cần thiết cho sự tồn tại của xã hội và cho hoạt động lao động của con người Do đó, tự nhiên có thể tác động thuận lợi hoặc gây khó khăn cho sản xuất xã hội, có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm xã hội phát triển bởi nó là nền tảng của xã hội
2.3 Tác động của xã hội đến tự nhiên.
Tự nhiên và xã hội có mối quan hệ khăng khít Tự nhiên là điều kiện tiên quyết đối
với sự tồn tại và tiến lên của xã hội, của con người Vai trò này của tự nhiên không có gì
có thể thay thế được và cũng không bao giờ mất đi, cho dù xã hội có phát triển đến trình
độ nào Bởi lẽ, nếu coi xã hội như một cơ thể sống, thì tự nhiên là nguồn cung cấp không khí, nước và thức ăn; còn nếu coi nó như một cỗ máy sản xuất, thì tự nhiên lại là bộ phận đưa nguyên, nhiên liệu vào Xã hội dù có phát triển đến trình độ nào thì cũng vẫn không thể thoát ra ngoài cái vòng tự nhiên, vì mọi hoạt động xã hội đều diễn ra trong tự nhiên
Trang 6Tự nhiên có thể tác động thuận lợi hoặc cản trở sản xuất xã hội, do đó thúc đẩy hoặc làm chậm nhịp độ phát triển xã hội
Xã hội loài người gắn bó với tự nhiên nhờ có các dòng vật chất, năng lượng và thông tin, nhờ sự kết hợp giữa lao động với thiên nhiên Nếu tự nhiên là nguồn cung cấp
các tư liệu sinh hoạt và sản xuất cho xã hội, thì xã hội là bộ phận tiêu thụ, biến đổi tự nhiên mạnh mẽ nhất, nhanh chóng nhất so với tất cả những thành phần khác của chu trình sinh học Xã hội có thể sử dụng tất cả các nguồn vật chất vốn có của sinh quyển: từ động, thực vật đến vi sinh vật; từ những nguồn vật chất có hạn và tái tạo được đến những nguồn vật chất như ánh sáng, không khí, nước v.v Thông qua lao động của con người trong xã hội, tự nhiên được biến đổi và bị biến đổi Đó chính là sự tác động trở lại của xã hội đối với tự nhiên, và sẽ quyết định hướng phát triển tiếp theo của tự nhiên
Nhưng, dù có vai trò khác nhau, thì cả hai yếu tố tự nhiên và xã hội đều cùng nhau hợp thành hệ thống Tự nhiên - xã hội Sự thống nhất của hệ thống này được xây dựng trên cơ sở cấu trúc liên hoàn chặt chẽ của sinh quyển và được bảo đảm bởi cơ chế hoạt động của chu trình sinh học - đó là chu trình trao đổi chất, năng lượng và thông tin giữa các hệ thống vật chất sống với môi trường tồn tại của chúng trong tự nhiên Hoạt động của chu trình này tuân theo những quy luật và những nguyên tắc tổ chức chung (nguyên tắc tự tổ chức, tự điều chỉnh, tự làm sạch, tự bảo vệ) mà cả hai yếu tố cùng phải nhất loạt tuân theo thì mới đảm bảo cho một sự phát triển bền vững được
2.4 Những yếu tố tác động đến mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội
Có nhiều yếu tố tác động đến mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội trong đó quan trọng nhất là trình độ phát triển của xã hội và độ nhận thức, vận dụng quy luật tự nhiên,
xã hội vào hoạt động thực tiễn của con người
Quan hệ xã hội với tự nhiên phụ thuộc vào trình độ phát triển của xã hội: Thông
qua các hoạt động của con người, lịch sử tự nhiên và lịch sử xã hội đã trở nên gắn bó và quy định lẫn nhau Sự gắn bó và quy định này phụ thuộc vào trình độ phát triển của xã hội mà tiêu chí để đánh giá là phương thức sản xuất Sự ra đời của những phương thức sản xuất mới quyết định sự biến chuyển về chất của xã hội loài người Chính phương thức sản xuất quy định tính chất của mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội vì mỗi phương
Trang 7thức sản xuất khác nhau sẽ có những công cụ lao động khác nhau để khai thác giới tự nhiên, sẽ có những mục đích tiến hành sản xuất khác nhau Khi công cụ thay đổi, mục đích sản xuất của mỗi chế độ sản xuất thay đổi thì tính chất của mối quan hệ giữa xã hội
và tự nhiên cũng thay đổi theo Để tồn tại và phát triển con người phải chung sống hòa bình với thiên nhiên, thay đổi cách đối xử với tự nhiên mà quan trọng nhất là phải ngừng việc phá hoại tự nhiên nhằm tối đa hóa lợi ích Nhiệm vụ này là nhiệm vụ của tất cả mọi người
Quan hệ giữa xã hội với tự nhiên phụ thuộc vào trình độ nhận thức và vận dụng các quy luật trong hoạt động thực tiễn: Mối quan hệ giữa tự nhiên và con người được thể
hiện thông qua hoạt động của con người Song con người hành động theo suy nghĩ do đó mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội phụ thuộc vào trình độ nhận thức, trước hết là nhận thức các quy luật và việc vận dụng nó trong các hoạt động thực tiễn Một nhận thức tốt đi kèm với những hành động theo quy luật thì con người đã tạo ra một thế giới hài hỏa, thuận lợi cho sự phát triển lâu dài của xã hội Ngược lại, nếu làm trái quy luật, chỉ khai thác, chiếm đoạt những cái có sẵn trong giới tự nhiên thì sự nghèo nàn đi của giới tự nhiên và việc phá vỡ cân bằng hệ thống tự nhiên - xã hội là không tránh khỏi Con người
sẽ phải gánh chịu hậu quả Việc nhận thức quy luật tự nhiên cần đi kèm việc nhận thức quy luật của xã hội và đồng thời vận dụng chúng trong thực tiễn Thời đại ngày nay khoa học kĩ thuật phát triển, nhận thức đã được nâng lên nhiều vấn đề còn lại là phải hành động cho đúng Để tuân theo các quy luật tự nhiên thì việc xóa bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa là con đường duy nhất
2.5 Con người với tự nhiên và xã hội
Con người là hiện thân của sự thống nhất giữa tự nhiên và xã hội: Con người là
sản phẩm của tự nhiên Con người tạo ra xã hội Con người vốn tồn tại trong tự nhiên nhưng sau khi tạo ra xã hội thì lại không thể tách rời xã hội Con người sống trong môi trường xã hội, trong mối quan hệ qua lại giữa người với người với người Vì thế con người mang trong mình bản tính tự nhiên và bản chất xã hội
Mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội phụ thuộc vào trình độ nhận thức và vận dụng các quy luật trong hoạt động thực tiễn của con người: Mối quan hệ giữa tự nhiên và
Trang 8con người được thể hiện thông qua hoạt động của con người Song con người hành động theo suy nghĩ do đó mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội phụ thuộc vào trình độ nhận thức, trước hết là nhận thức các quy luật và việc vận dụng nó trong các hoạt động thực tiễn Việc nhận thức quy luật tự nhiên cần đi kèm việc nhận thức quy luật của xã hội và đồng thời vận dụng chúng trong thực tiễn
II VẤN ĐỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM
Môi trường là nơi sinh sống và hoạt động của con người, là nơi tồn tại của xã hội Không chỉ đơn giản là môi trường địa lý, môi trường sống của con người là môi trường tự nhiên – xã hội Qua đó, chúng ta cần phải bảo vệ môi trường, gìn giữ sự cân bằng của hệ thống tự nhiên - xã hội nhằm đảm bảo sự phát triển lâu dài và ổn định
1 Thực trạng
Môi trường không còn là một vấn đề mới trong xã hội hiện đại ngày nay, tuy nhiên bàn về môi trường chúng ta không thể không nhắc đến vấn đề gây nhức nhối và luôn luôn nóng bỏng đó là ô nhiễm môi trường sinh thái
*Ô nhiễm không khí
Môi trường không khí hiện nay đang bị ô nhiễm nghiêm trọng Khu vực ở ven đô, các khu vực dân cư đông đúc có nồng độ các chất trong không khí cao hơn Các khí bụi, khí thải từ hoạt động giao thông, sản xuất, đang ngày càng trở thành vấn đề đáng lưu ý Tiêu biểu là hoạt động khai thác khoáng sản ở Quảng Ninh, Hải Phòng, , chế biến lương thực ở Tây Nguyên, hoạt động công nghiệp ở Đà Nẵng Đặc biệt là ô nhiễm không khí ở khu vực Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đang ở mức “đáng báo động”
Trang 9Bảng 1: Chỉ số chất lượng không khí tại Hà Nội ngày 30/9/2019 trên ứng dụng của IQAir
AirVisual đứng đầu bảng xếp hạng chất lượng không khí xấu nhất thế giới.
Hiện tượng ô nhiễm không khí đang diễn ra vô cùng phổ biến và đặc biệt nghiêm trọng Quan trắc chất lượng không khí PAMAir tại hơn 40 điểm đo của Hà Nội vào lúc 8h sáng ngày 15/9/2019 đều có chỉ số chất lượng không khí AQI từ 150-170, thuộc nhóm màu đỏ (bậc 4 trong 6 thang bậc chất lượng không khí theo cách tính của Mỹ)
Trong các vấn đề ô nhiễm không khí Hà Nội, ô nhiễm bụi mịn PM2.5 là vấn đề nghiêm trọng nhất, loại bụi này chứa nhiều hạt kim loại có khả năng gây ung thư và đột biến gene Trong khi đó, các khẩu trang thông thường không thể ngăn loại bụi này
*Ô nhiễm nguồn nước
Đất nước ta có nguồn nước phong phú từ các hệ thống sông, suối dày đặc cùng với các ao, hồ, kênh rạch phân bố trên khắp Việt Nam Đây là nguồn cung cấp nước cho sinh hoạt, sản xuất nhưng cũng là nơi phải tiếp nhận nước thải từ chính các hoạt động này Ở
Trang 10nhiều nơi, nguồn nước bị suy giảm chất lượng và xảy ra ô nhiễm cục bộ của các chất hữu
cơ, kim loại nặng và ô nhiễm vi sinh
Phần lớn lượng nước thải đến từ sinh hoạt, chiếm khoảng 80% lượng nước sử dụng Theo số liệu, đồng bằng sông Cửu Long và đồng bằng sông Hồng là 2 vùng tập trung nước thải sinh hoạt nhiều nhất cả nước Ngoài ra chất thải, hóa chất từ hoạt động sản xuất chưa qua xử lý thải thẳng ra sông, hồ, ao, suối, làm cho nguồn nước bị ô nhiễm trầm trọng
Tại Hà Nội, lượng nước thải tại nhiều quận nội thành đều thải trực tiếp ra sông Tô Lịch Với sự phát triển của công nghiệp, đô thị và sự bùng nổ dân số đã làm cho con sông càng ngày càng ô nhiễm trầm trọng Theo thống kê của Sở Tài nguyên và Môi trường Hà nội, hiện nay trung bình mỗi ngày đêm, sông Tô Lịch phải tiếp nhận khoảng 150.000 m³ nước thải công nghiệp và nước thải sinh hoạt đổ trực tiếp ra dòng sông thông qua hơn
300 cống xả thải Bên cạnh đó, vẫn còn tình trạng vứt, xả rác xuống dòng sông gây ô nhiễm môi trường và mất mỹ quan đô thị
*Ô nhiễm từ sản xuất nông nghiệp
Hoạt động sản xuất nông nghiệp đã và đang làm gia tăng tình trạng ô nhiễm môi trường do việc mở rộng sản xuất Các trang trại chưa được đầu tư quy mô lớn nên vẫn nằm xen kẽ trong các khu dân cư và không đủ diện tích để xây dựng các công trình bảo
vệ môi trường đảm bảo xử lý đạt tiêu chuẩn cho phép Theo ước tính, có khoảng 40 – 50% lượng CTR chăn nuôi được xử lý, còn lại thải trực tiếp thẳng ra ao, hồ, kênh, rạch,
Ở Thái Nguyên, toàn tỉnh có 274 trang trại, chất thải từ các trang trại này hầy hết được xử lý bằng hệ thống biogas nên chỉ giải quyết được bấn đề thu hồi khí sinh học để tận thu làm nhiên liệu, còn mức độ giảm thiểu ô nhiễm không đáng kể
Theo Cục Trồng trọt, có tới 80% khối lượng rơm rạ, thân các loài cây lương thực
bị đốt hoặc vứt bỏ ngoài đồng ruộng Bên cạnh chất thải hữu cơ, nguồn chất thải rắn phát sinh từ hoạt động sản xuất cũng khá lớn và ngày càng đáng báo động
Do xu hướng sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật (BVTV) ngày càng nhiều gây nhiễm độc nguồn nước, ô nhiễm môi trường sống Hiện nay, những hoá phẩm nông nghiệp không nhãn mác, các chai lọ bằng nhựa, thủy tinh hay kim loại hoặc những lọ