I. Mục đích, yêu cầu Quá trình sụp đổ của chế độ XHCN ở ở Liên Xô và các nước Đông Âu; nguyên nhân của sự sụp đổ đó và tác động đến cách mạng nước ta. Những bài học kinh nghiệm rút ra từ quá trình sụp đổ của chế độ XHCN ở ở Liên Xô và các nước Đông Âu. Trên cơ sở đó, có luận cứ khoa học đấu tranh có hiệu quả với mọi âm mưu thủ đoạn xuyên tạc lịch sử, nói xấu chế độ XHCN, hạ thấp vai trò lãnh đạo của ĐCS; nhằm bảo vệ Đảng...... II. Nội dung: (Kết cấu gồm 2phần) III. Thời gian. IV. Phương pháp: Giới thiệu 1số vấn đề cơ bản dạng thông báo thời sự. Định hướng 1 số vấn đề, tài liệu các đồng chí tiếp tục nghiên cứu.
Trang 1CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở CÁC NƯỚC ĐÔNG ÂU VÀ LIÊN XÔ
SỤP ĐỔ - KINH NGHIỆM RÚT RA
I Mục đích, yêu cầu
- Quá trình sụp đổ của chế độ XHCN ở ở Liên Xô và các nước Đông Âu; nguyên nhân của sự sụp đổ đó và tác động đến cách mạng nước ta.
- Những bài học kinh nghiệm rút ra từ quá trình sụp đổ của chế độ XHCN ở ở Liên Xô và các nước Đông Âu.
- Trên cơ sở đó, có luận cứ khoa học đấu tranh có hiệu quả với mọi âm mưu thủ đoạn xuyên tạc lịch sử, nói xấu chế độ XHCN, hạ thấp vai trò lãnh đạo của ĐCS; nhằm bảo vệ Đảng
II Nội dung: (Kết cấu gồm 2phần)
III Thời gian
IV Phương pháp:
- Giới thiệu 1số vấn đề cơ bản dạng thông báo thời sự.
- Định hướng 1 số vấn đề, tài liệu các đồng chí tiếp tục nghiên cứu.
V Tài liệu:
1 NQTW6; TW7; TW8 khóa VI; NQTW3 khoá VII (6/1992)
2 Tình hình gần đây ở một số nước XHCN, tư liệu- sự kiện, tài liệu tham khảo lưu hành nội bộ của Vụ Quốc tế và tạp chí tuyên truyền, Ban Tư tưởng văn háo Trung ương, H 3/1990
3 Hồng Thanh Quang “Chính biến” 8/1991 ở Liên Xô và sự phản bội của M.Goocbachốp, Báo An ninh thế giới số ra 1/8/2010, 5/8/2010
4 Văn kiện Đảng toàn tập, tập 1 (1924-1930), Nxb CTQG, H.2000, Tr.83, Tr.173, Tr 333
5 Báo thời nay các số 1,2,3,4,5, ra các ngày: 4,7,11,14,18 tháng1/ 2010
Trang 26 Nguyễn Anh Lân, Chiến lược diễn biến hòa bình của đế quốc Mỹ và các thế lực phản động quốc tế chống CNXH và chống Việt Nam XHCN TC2- BQP tháng 6/ 1993.
Nội dung bài giảng
I QUÁ TRÌNH CẢI TỔ Ở LIÊN XÔ VÀ CÁC NƯỚC XHCN ĐÔNG ÂU, TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆT NAM
1 Quá trình cải tổ ở Liên Xô và các nước XHCN Đông Âu
a Lí do cải tổ
- Từ cuối những năm 70 của thế kỉ XX, tình hình thế giới có nhiều biến
đổi, tác động và ảnh hưởng trực tiếp đến mọi quốc gia, dân tộc.
+ Cuộc cách mạng KH&CN trên thế giới phát triển mạnh mẽ;
+ Xu thế toàn cầu hóa và HNQT ngày càng sâu rộng;
+ CNTB đã có sự điều chỉnh, thích nghi, đạt được nhiều thành tựu về kinh tế, khoa học kĩ thuật
+ Cải cách của Trung Quốc (HNTW 3 năm 1978) đã đạt được những thành tựu bước đầu, có ý nghĩa rất quan trong
- Thực trạng kinh tế - xã hội của Liên Xô và các nước XHCN Đông Âu.
Từ khi hình thành và trong suốt quá trình tồn tại, Liên Xô và hệ thống các nước XHCN, đã đạt được những thành tựu vĩ đại, chứng tỏ tính ưu việt của chế độ XHCN.
+ Cứu loài người thoát khỏi thảm họa phát xít
+ LLSX phát triển, trình độ lao động phát triển, năng xuất lao động cao gấp nhiều lần trước đây (có thời kì vượt CNTB ở nhiều chỉ tiêu KT- XH)
+ Xóa bỏ căn bản chế độ người bóc lột người xây dựng một xã hội phúc lợi về giáo dục và y tế cho nhân dân
Với 200 năm phát triển của CNTB nhưng không giải quyết được vấn
đề công bằng xã hội, vấn đề hạnh phúc của con người
+ Sự khủng hoảng theo chu kỳ: Khủng hoảng kinh tế xã hội 1919
-1933, tiếp đến khủng hoảng tài chính năm 1997, khủng hoảng tài chính năm
Trang 32008, chứng tỏ xã hội tư bản không ổn định mâu thuẩn vốn có ngày càng gay gắt
+ Cựu Thủ tướng Anh Tônyble khẳng định rằng: Ông không tin con
đường tư bản sẽ phát triển mà phải theo con đường thứ 3.
+ Đảng Dân chủ Xã hội Đức đề xuất con đường thứ 3 không phải TBCN , không phải con đường XHCN mà là một xã hội công bằng một đời sống tốt hơn, tự do và hòa bình trên thế giới
+ CNXH tất yếu thay thế CNTB, đó là xu thế không đảo ngược; nhưng
đó là một thời gian dài và khó tránh khỏi sự thăng trầm của lịch sử Đặc biệt, trong điều kiện chủ nghĩa tư bản điều chỉnh thích nghi
- Từ cuối những năm 70 của thế kỉ XX, tình hình KT - XH ở Liên Xô và các nước XHCN Đông Âu lâm vào khủng hoảng và ngày càng trầm trọng, niềm tin của nhân dân đối với ĐCS và chế độ XHCN bị giảm sút.
+ Những biến đổi của tình hình thế giới và trong nước nêu trên đặt ra yêu cầu tất yếu phải cải tổ, cải cách để tranh thủ thời cơ, khắc phục những khó khăn hiện tại, tiếp tục đưa đất nước phát triển, đáp ứng sự mong đợi của quần chúng nhân dân
b Cải tổ ở Liên Xô và sự sụp đổ chủ nghĩa xã hội
- Tháng 3 - 1985 Ban Lãnh đạo Liên Xô do M.khain Goócbachốp làm Tổng
Bí thư đã đề ra đường lối cải tổ theo tư duy mới (Đổi mới căn bản CNXH).
* Thực tế
- Sau khi Xtalin qua đời lần lượt: Khơrútsốp; BLêgiênhép; Ligachôp;
Anđrôpốp; Chécnencô và kế tiếp là M.khain Goócbachốp lần lượt lên làm
Tổng bí thư ĐCS Liên Xô
+ M.khaIn Goóc baChốp sinh ngày 2 - 3 -1931 trong 1 gia đình nông
dân ở Bắc CápCa, Ông là người nổi tiếng nhất thời hiện đại có vết chàm màu đỏ trên cái trán hói của ông nhìn thấy được là nguồn gốc nhiều ý
+ Ông gia nhập Đảng Cộng sản Liên xô năm 1952 khi 21 tuổi., năm
1974, 43 tuổi trở thành đại biểu trong Xôviết tối cao, và Chủ tịch Ủy ban
thường trực phụ trách các vấn đề thanh niên
Trang 4+ Năm 1979, 48 tuổi ông được vào Bộ Chính trị Ngay khi Chernenko qua đời, khi ấy Ông 54 tuổi, được bầu làm Tổng Bí thư ĐCS Liên Xô ( -1985) Ông trở thành lãnh tụ đầu tiên của ĐCS Liên Xô sinh ra sau cuộc Cách mạng tháng 10 Nga 1917.
- Với vai trò của TBT, M.khain Goócbachốp đưa ra sáng kiến cải tổ
chia làm 2 giai đoạn: Từ 1985 - 1987 thời kỳ mệnh danh cải tổ chính trị và cải tổ kinh tế trong đó chú trọng cải cách kinh tế Kế tiếp từ 1987 trở đi là giai đoạn thực hành
- Tháng 4 - 1985 Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô nhất trí thông qua.
- Tháng 2 - 1986 Đại hội lần thứ 27 Đảng Cộng sản Liên Xô quyết định đường lối cải tổ.
* Đại hội nhận định: Liên Xô đang ở thời kỳ “Tiền khủng hoảng” Đề ra
chiến lược tăng tốc kinh tế phấn đấu đển năm 2000 tiềm lực kinh tế Liên Xô tăng gấp 2 lần năm 1986 và năng xuất lao động tăng gấp 2,5 lần.
- Ngày 7 - 11 - 1987 Tổng bí thư M.khain Goócbachốp phê phán mạnh
mẽ sai lầm của Xtalin và chính thức mở chiến dịch phủ định lịch sử của Đảng và của Nhà nước Xôviết.
* Ngày 26/11/1987, trong 1 bài báo M.khain Goócbachốp phê phán
mạnh mẽ Xtalin và kết tội Xtalin (có 7 tội)
(Mặc dù vậy Đảng ta vẫn chờ đợi)
- Ngày 26 - 8 - 1988 Hội nghị toàn Liên bang lần thứ 19 ĐCS Liên
Xô quyết định: Coi cải cách chính trị là “then chốt”, với phương châm mở rộng dân chủ hoá, công khai hoá
* Theo đó:
- Người dân có nhiều quyền tự do hơn, như tự do ngôn luận không
có kiểm soát Đây là một thay đổi căn bản.
- Bởi vì việc giám sát ngôn luận và đàn áp những kẻ chỉ trích chính
phủ trước kia là một chính sách căn bản của hệ thống Xôviết.
Trang 5- Báo chí ít bị kiểm soát hơn, và hàng ngàn tù nhân chính trị cũng như những nhân vật bất đồng được trả tự do
- Đề ra chủ trương phát triển nhà nước công dân và nhấn mạnh tư duy mới về quan hệ quốc tế, chuyển giao quyền lực cho các cơ quan dân cử
- Đưa ra các yếu tố dân chủ như: các cuộc bầu cử nhiều ứng cử viên
vào bên trong hệ thống chính trị Xôviết
- Trên trường quốc tế, Goócbachop tìm cách cải thiện các quan hệ và thương mại với phương Tây Ông thiết lập những mối quan hệ thân thiết với
nhiều nhà lãnh đạo phương Tây, như Thủ tướng Đức Helmut Kohl, Tổng thống Hoa Kỳ Ronald Reagan và Thủ tướng Anh Thatcher - người đã đưa
ra câu nói nổi tiếng: "Tôi thích ông Gorbachyov - chúng tôi có thể làm việc
với nhau” (lúc này Đảng ta thấy rõ hơn quan điểm của TBT
M.khainGoócbachốp)
- Tháng 12/1989 Đại hội đại biểu nhân dân Liên Xô quyết định: Xoá
bỏ điều 6 trong Hiến pháp Liên Xô (Qui định vai trò lãnh đạo của ĐCS Liên
Xô với xã hội Liên Xô) và Thông qua việc xác lập chế độ Tổng thống.
- Ngày 15 - 3 - 1990 Đại hội bất thường Đại hội đại biểu nhân dân Liên Xô bầu M.khain Goócbachốp làm Tổng thống kiêm Tổng Bí thư.
* Với lý do:
- Lãnh đạo tập thể không hiệu quả Đặc biệt trong trường hợp khẩn cấp.
- Nên phải dề cao vai trò của cá nhân, để thâu tóm quyền lực, thông qua đó thâu tóm Đảng và Nhà nước
- Tháng 7 - 1990 Đại hội 28 ĐCS Liên Xô đây là Đại hội cuối cùng của ĐCS Liên Xô M.khain Goócbachốp công khai bài xích nguyên tắc tập trung dân chủ.
* Thực tế:
- Đến giữa năm 1990 ở Liên Xô đã xuất hiện một nước 2 chế độ
+ Khi chính quyền Trung ương vẫn phần lớn do ĐCS Liên Xô kiểm soát + Còn chính quyền ở các nước cộng hòa và ở các địa phươngở nhiều nơi đã do lực lượng chính trị đối lập kiểm soát
- Ngày 19 - 8 - 1991 xảy ra vụ chính biến (Liên bang Xôviết sụp đổ).
Trang 6+ Cuộc chính biến tháng 8 - 1991 đã là hệ quả tất yếu của quá trình chuyển đổi lệch hướng công cuộc cải tổ
- Ngày 19 - 8 - 1991, một ngày trước khi Gorbachev và một nhóm các
nhà lãnh đạo các nước cộng hòa dự định ký kết hiệp ước liên bang mới
- Một nhóm tự gọi mình là Ủy ban Khẩn cấp Nhà nước toan tính nắm
quyền lực tại Moscow
- Nhóm này ra thông báo Gorbachev bị bệnh và đã không còn nắm giữ chức vụ Tổng thống
- Thực tế Gorbachev đang đi nghỉ tại Krym, và ở tại đó trong suốt thời gian cuộc đảo chính
- Phó Tổng thống Liên bang Xô viết Gennady Yanôp được chỉ định làm Chủ tịch tạm quyền Tám thành viên của Ủy ban gồm Chủ tịch KGB;
Bộ trưởng Nội vụ; Bộ trưởng Quốc phòng; và Thủ tướng, tất cả họ đều là những người lên nắm quyền lực dưới thời Gorbachev
- Phó Tổng thống Gennady Yanôp cùng các lãnh đạo khác của cuộc đảo chính ngay lập tức lên Đài Truyền hình và Đài Truyền thanh đưa ra một tuyên bố buộc tội rất đanh thép chính quyền trước đó
- Nhiều cuộc biểu tính lớn của quần chúng phản đối các lãnh đạo đảo chính ngay lập tức diễn ra tại Moscova và Leningrad
- Làm chia rẽ những lực lượng an ninh và quốc phòng trung thành khiến họ không thể được huy động một cách có hiệu quả đàn áp sự đối kháng
- Ngày 21 tháng 8, đại đa số quân đội được gửi tới Moscow công khai
đứng về phía những người phản kháng hay đình hoãn việc phong toả
-Vụ đảo chính thất bại, và Gorbachev, người đang bị quản thúc tại gia
ở ngôi nhà nông thôn của ông tại Krym đã quay trở về Moscova dưới sự bảo
vệ của các lực lượng trung thành với Yeltsin (Tổng thống Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Nga lúc đó)
Trang 7- Ngày 22/8, khi đã về tới Moscow, Gorbachev hành động như không
hề biết tới những thay đổi đã diễn ra trong ba ngày trước đó
- Ngày 24/8, M….bachốp tự ý tuyên bố giải tán BCHTƯ và Ông từ
chức Tổng Bí thư ĐCS Liên Xô, vốn đã bị đình chỉ hoạt động theo một nghị định của Yeltsin
- Nhưng Ông vẫn giữ chức Tổng thống Liên bang Xôviết Sự thất bại của cuộc đảo chính dẫn tới một loạt những sự sụp đổ khác trong toàn bộ các định chế liên bang
* Theo đó: - Ông hứa hẹn trừng trị những người thuộc phe cứng rắn
trong ĐCS L/Xô
- Ngày 29/8, Xôviết tối cao Liên Xô đã ra lệnh cấm ĐCSLX hoạt động
trên toàn lãnh thổ Liên Xô
- Ngày 25/11/1991, Quốc kỳ Liên Xô hạ xuống tại Điện Cremlin.
- Ngày 25/12/1991 Tổng thống đầu tiên và cũng là TBT cuối cùng của Liên Xô M.khainGoócbachốp đọc lời diễn văn từ chức, Liên bang Xô viết tan giã hoàn toàn
+ Ngày 25/ 12/ 1991, Gorbachev, khi ấy đã hoàn toàn bất lực, tuyên bố
từ chức tổng thống Liên xô và bàn giao toàn bộ nốt bấm vũ khí hạt nhân cho
Bôritinxin.
+ Lá cờ đỏ búa liềm của Liên bang Xô viết bị hạ xuống khỏi điện
Kremlin và bị thay thế bởi lá cờ ba màu của nước Nga.
+ Liên bang Xô viết đã chấm dứt tồn tại
+ Chính xác sáu năm sau khi Gorbachev chỉ định Boris Yeltsin lãnh
đạo ủy ban đảng thành phố Moscova, Yeltsin đã trở thành tổng thống nhà nước kế tục lớn nhất của Liên bang Xô viết
- Ngày 26/12/1991 Xô viết tối cao Liên Xô đồng ý Liên Xô giải thể.
c Nhận xét của các Đảng cộng sản về cải tổ ở Liên Xô
* Về kinh tế
Trang 8- Lúc đầu ban lãnh đạo tập trung cải tổ kinh tế theo hướng bung ra là đúng Nhưng do thiếu quản lý chặt trẽ của nhà nước dẫn đến kinh tế - xã hội rối loạn và lâm vào khủng hoảng.
- Ban lãnh đạo chưa tìm ra lối thoát do vậy khủng hoảng kinh tế - xã hội ngày càng trầm trọng Làm cho mâu thuẫn trong nội bộ xã hội và nhân dân ngày càng gay gắt Kẻ thù lợi dụng công kích.
* Về chính trị
- Khi cải tổ kinh tế không mang lại hiệu quả thì các nhà lãnh đạo Liên
Xô chuyển sang cải tổ về chính trị không có định hướng (đây là một sai lầm cực kỳ quan trọng)
* Về đối ngoại
-Xu hướng đối ngoại thân phương Tây, thân Mỹ
d Các hình thức sụp đổ chủ nghĩa xã hội ở các nước Đông Âu và Liên Xô
- Chuyển hoá trong nội bộ đảng thông qua bầu cử để làm ngòi nổ gây
đổ vỡ chế độ (Ba lan; Hung ga ri ).
* Ba Lan
- Năm 1987 chủ trương đẩy mạnh cải cách đưa đất nước đi lên, nhưng
do sai lầm nên nhiều tổ chức chống đối chính phủ ra đời đến năm 1988 có khoảng 270 tổ chức chính trị khác nhau
- Đặc biệt tổ chức Công đoàn đoàn kết đối lập với Đảng công nhân thống nhất Ba lan
- Đảng công nhân thống nhất Ba lan quyết định cải tổ về chính trị nhamh hơn chấp nhận đa nguyên chính trị bỏ độ quyền lãnh đạo của Đảng công nhân thống nhất Ba lan
- Chủ trương hợp tác với mọi lực lượng đối lập để lãnh đạo đất nước ra khỏi khủng hoảng
- Tháng 5,6 /1989 Ba Lan tiến hành tổng tuyển cử Đảng công nhân thống nhất Ba lan chỉ giành 38% số ghế trong hạ viện, không có ghế nào trong thượng viện
Trang 9- Qua kết quả bầu cử, chủ tịch Công đoàn, đoàn kết Ba Lan Va xe la khẳng định: Kết quả bầu cử là sự thanh toán đối với 45 năm thực hành
quyền lực cộng sản ở Ba Lan
- Chuyển hoá bên trong kết hợp lừa bịp, kích động, biểu tình của quần chúng làm thay đổi chế độ chính trị (Đức; Tiệp khắc; Bun ga ri ).
* CHDCĐức
- Cuối năm 1989, tình hình kinh tế - xã hội ở CHDC Đức gặp nhiều
khó khăn, làn sóng bỏ đi bất hợp pháp sang Tây Đức ngày càng nhiều, các cuộ biểu tình nổ ra ngày càng nhiều ở các thành phố lớn
- Ngày 4/11/1989, tại Béc lin nổ ra cuộc biểu tình lớn nhất trong lịch sử
khoảng hơn 50 vạn người đòi tự do dân chủ, phê phán đặc quyền lãnh đạo của Đảng Xã hội Công nhân thống nhất Đức và sai lầm của các nhà lãnh đạo cũ
- Ngày 10/10/1989, Ủy Ban Trung ương Đảng Xã hội Công nhân
thống nhất Đức họp hội nghị toàn thể lần thứ 9 chấp nhận đơn xin thôi giữ chức TBT của TBT Hôn nếch cơ
- Ngày 7/ 11/1989, HĐBT nước CHDCĐức họp tuyên bố từ chức tập
thể, tiếp theo ngày 3/12/1989 BCHTW Đảng Xã hội Công nhân thống nhất Đức tuyên bố từ chức tập thể
- Chiến lược “diễn biến hòa bình”, kết hợp với đảo chính quân sự, bạo lạn lật đổ (Rumani ).
- Chuyển hoá bên trong, bên trên (Liên Xô )
e Thái độ của Đảng Cộng sản Việt Nam về sự sụp đổ của CNXH
- Thường xuyên chăm chú theo dõi quá trình cải tổ của các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu và Liên Xô để có phương án sử lý kịp thời.
- Chủ động dự báo tình hình cho toàn Đảng, toàn dân và kịp thời ra Nghị quyết lãnh đạo.
* Biểu hiện
- Tháng 3/1989, sau gần 3 năm tiến hành đổi mới HNTƯ 6 (khóa VI)
nhận định về công cuộc đổi mới, diễn biến của tình hình thế giới; Xác định 5
Trang 10nguyờn tắc chỉ đạo cụng cuộc đổi mới, nhằm uốn nắn lệch lạc trong nhõn
dõn và định hương cụng cuộc đổi mới.
- Nghị quyết TW7 (khóa VI) (8/1989): Về một số vấn đề cấp bách trong công tác t tởng trớc tình hình trong nớc và thế giới
+ Bối cảnh: Trên thế giới v một số nà một số n ớc XHCN đã sụp đổ
+ Xác định 7 nhiệm vụ về công tác tư tưởng: Để đẩy lùi tư tởng phản
động, giữ vững tư tưởng chớnh trị
- Nghị quyết TW8a (3/1990): Về nhận định tình hình các nớc XHCN, nhiệm vụ cấp bách của Đảng ta
+ Lỳc này về tỡnh hỡnh Liờn Xụ Đảng ta vẫn nhận định: Những người cộng sản và nhõn dõn Liờn Xụ kiờn cường sớm hay muộn sẻ phấn đấu vượt qua khủng hoảng, giữ vững được thành quả cỏch mạng và tiến lờn
- Đại hội VII của Đảng (6/1991) Đảng ta vẫn huy vọng Liờn Xụ cú
thể vượt qua khú khăn, khủng hoảng thỏch thức
- Nhưng thực tế Liờn Xụ đó sụp đổ nhanh chúng ngày 22/6/1991 ta
tiến hành Đại hội Đảng VII thỡ 53 ngày sau (19/81991) Liờn Xụ sụp đổ
2 Tỏc động từ sự sụp đổ của chủ nghĩa xó hội thế giới đối với cỏch mạng Việt Nam
(Đại hội Đảng V, VI trong đương lối đối ngoại của mỡnh Đảng ta vẫn xỏc định đoàn kết hợp tỏc toàn diện với Liờn Xụ là hũn đỏ tảng trong chớnh sỏch đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta; Thực tế cỏc nước XHCN giỳp ta trong đú Liờn Xụ là to lớn và toàn diện nhất)
a Chế độ xó hội chủ nghĩa ở cỏc nước Đụng Âu và liờn Xụ sụp đổ tỏc động đến nước ta trờn mọi phương diện
- Về chớnh trị
+ Làm cho nhiều người hoài nghi, dao động về CNMLN, về CNXH + Giảm lũng tin với sự l/đạo của ĐCSVN vào sự nghiệp c/mạng ở n/ ta + Nảy sinh nhiều khuynh hướng tiờu cực, cỏc trào lưu cơ hội cú điều kiện tiếp tục chống phỏ CNXH ở Việt Nam