Khu vực kinh tế tư nhân là một bộ phận cấu thành thống nhất của nền kinh tế quốc dân. Quan điểm của Đảng và Chính phủ ta về vị trí và vai trò của khu vực kinh tế nước ta đã có tác dụng to lớn thúc đẩy sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân nói riêng và nền kinh tế quốc dân nói chung. Từ nhận thức tư tưởng, Đảng và Chính phủ ta đã đưa ra nhiều chính sách mới, sửa đổi và bổ sung một số chính sách cũ nhằm tạo ta một môi trường thuận lợi cho các hoạt động kinh doanh tư nhân. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu để cho hoạt động kinh doanh tư nhân phát triển. Kinh tế tư nhân nước ta vẫn chưa phát triển với đúng tầm nhìn của nó. Hầu hết các cơ sở kinh doanh tư nhân vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp thu các yếu tố vào cho hoạt động sản xuất kinh doanh như tiền vốn, vật tư công nghệ, đất đai, lao động và khả năng kinh doanh và giải quyết các yếu tố đầu ra như tiêu thụ sản phẩm.
Trang 1KHOA …
TIỂU LUẬNChủ đề: QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA KINH TẾ TƯ NHÂN TẠI TRUNG QUỐC VÀ KINH
NGHIỆM CHO VIỆT NAM HIỆN NAY
Họ tên học viên:……….
Lớp:……….,
- 2021
Trang 2MỤC LỤC
Trang
1 Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với kinh tế tư nhân 2
2 Thực trạng và những vấn đề cần giải quyết nền kinh tế tư
3 Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế tư
4
Kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn quản lý nhà nước về kinh tế
tư nhân ở Trung Quốc cho Việt Nam hiện nay 15
Trang 3MỞ ĐẦU
Khu vực kinh tế tư nhân là một bộ phận cấu thành thống nhất của nềnkinh tế quốc dân Quan điểm của Đảng và Chính phủ ta về vị trí và vai trò củakhu vực kinh tế nước ta đã có tác dụng to lớn thúc đẩy sự phát triển của khu vựckinh tế tư nhân nói riêng và nền kinh tế quốc dân nói chung Từ nhận thức tưtưởng, Đảng và Chính phủ ta đã đưa ra nhiều chính sách mới, sửa đổi và bổ sungmột số chính sách cũ nhằm tạo ta một môi trường thuận lợi cho các hoạt độngkinh doanh tư nhân Tuy nhiên, cho đến nay vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tụcnghiên cứu để cho hoạt động kinh doanh tư nhân phát triển Kinh tế tư nhânnước ta vẫn chưa phát triển với đúng tầm nhìn của nó Hầu hết các cơ sở kinhdoanh tư nhân vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp thu các yếu tố vào cho hoạtđộng sản xuất kinh doanh như tiền vốn, vật tư công nghệ, đất đai, lao động vàkhả năng kinh doanh và giải quyết các yếu tố đầu ra như tiêu thụ sản phẩm
Những năm qua, kinh tế tư nhân ở Trung Quốc phát triển rất nhanh, đónggóp rất lớn vào sự tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP), trở thành một
bộ phận quan trọng của nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa mang màu sắcTrung Quốc Tuy vậy, thời gian gần đây có hiện tượng chững lại Trung Quốc
đã xem xét nguyên nhân, tìm phương sách để đẩy mạnh sự phát triển khu vựckinh tế quan trọng này Do vậy, nghiên cứu vấn đề quản lý nhà nước đối với sựphát triển kinh tế tư nhân ở Trung Quốc hiện nay, từ đó rút ra những kinhnghiệm để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế tư nhân ở nước ta hiệnnay có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Xuất phát từ lý dó đó, nghiên cứu vấn đề
“Quản lý nhà nước về kinh tế đối với sự phát triển của kinh tế tư nhân tại Trung quốc và kinh nghiệm cho Việt Nam hiện nay” làm đề tài tiểu luận có ý
nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc
Trang 4NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với kinh tế tư nhân
* Khu vực kinh tế tư nhân
Khu vực kinh tế tư nhân bao gồm tất cả các cơ sở kinh tế thực hiện cáchoạt động kinh doanh tư nhân Các hoạt động kinh doanh nói chung được tổchức và chỉ đạo theo hướng bảo đảm cung cấp sản phẩm cho người tiêu dùngnhàm thu lợi nhuận Hoạt động kinh doanh bao gồm nhiều hoạt động kinh doanhcủa tư nhân, của Nhà nước Việc phân biệt hoạt động kinh doanh tư nhân vớihoạt động kinh doanh của Nhà nước căn cứ vào việc ai là người tổ chức và chỉđạo các hoạt động kinh doanh này Người có quyền tổ chức và chỉ đạo các hoạtđộng kinh doanh trong một cơ sở kinh doanh là người nắm tỷ trọng cổ phiếu lớnnhất trong doanh nghiệp đó ở hầu hết các nước trên thế giới hiện nay các hìnhthức sở hữu thường được đan xen nhau Có rất nhiều công ty, xí nghiệp trong đóvừa có tư nhân vừa có Nhà nước tham gia mua cổ phiếu Các công ty, xí nghiệpcủa Nhà nước không chỉ là những cơ sở kinh tế trong đó Nhà nước nắm giữ trên50% cổ phiếu, mà cả những cơ sở kinh tế trong đó tỷ trọng cổ phiếu của Nhànước là dưới 50% nhưng Nhà nước là cổ đông lớn nhất và nắm quyền tổ chức vàchỉ đạo các hoạt động kinh doanh của cơ sở đó
Ở Việt Nam trước đây, toàn bộ tư liệu sản xuất của một cơ sở sản xuấtkinh doanh nào đó chỉ thuộc về một hình thức sở hữu duy nhất Chẳng hạn các
cơ sở kinh tế quốc doanh là các cơ sở toàn bộ tư liệu sản xuất thuộc sở hữu Nhànước Các cơ sở kinh tế tư nhân là các cơ sở toàn bộ tư liệu sản xuất thuộc sởhữu tư nhân
Đại hội lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam đã xem xét lại các quanđiểm và khẳng định rằng “trong sản xuất kinh doanh các hình thức sở hữu về tưliệu sản xuất không ngăn cách nhau mà có nhiều loại hình hỗn hợp, đan kết vớinhau Các xí nghiệp quốc doanh có thể huy động vốn cổ phần của các tập thể và
cá nhân Còn các cơ sở sản xuất kinh doanh tư nhân cũng có thể liên kết với các
Trang 5xí nghiệp quốc doanh nhằm mở rộng sản xuất kinh doanh và nâng cao hiệu quảkinh tế”[4, tr.90] Do đó khu vực kinh tế tư nhân không phải chỉ bao gồm các cơ
sở sản xuất kinh doanh hoàn toàn thuộc sở hữu tư nhân, mà bao gồm tất cả các
cơ sở sản xuất kinh doanh mà các hoạt động sản xuất kinh doanh của chúng domột hoặc một nhóm tư nhân tổ chức và chỉ đạo, có nghĩa là kể cả các cơ sở sảnxuất kinh doanh có phần góp vốn của Nhà nước nhưng hoạt đông sản xuất kinhdoanh của chúng do một hoặc một nhóm tư nhân tổ chức và chỉ đạo
* Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với kinh tế tư nhân
Lý luận về Nhà nước chuyên chính vô sản là nội dung cơ bản, cốt lõi, có
vị trí đặc biệt quan trọng trong học thuyết Mác - Lênin Nó đã vạch ra tính tấtyếu của cuộc đấu tranh giai cấp giữa vô sản và tư sản tất yếu dẫn đến việc thiếtlập nhà nước chuyên chính vô sản Đây là kiểu nhà nước mới xuất hiện đầu tiêntrong lịch sử - nhà nước nửa nhà nước, nhà nước tự tiêu vong - nhà nước lấyviệc tổ chức quản lý kinh tế, và xây dựng làm chủ yếu
Theo quan điểm của Mác, Ăngghen, Nhà nước xã hội chủ nghĩa có vai trò
to lớn trong tổ chức quản lý điều hành, phát triển xã hội nói chung và quản lýphát triển kinh tế nói riêng Từ sự phân tích bản chất, chức năng, nhiệm vụ củacác nhà nước tồn tại trong lịch sử nói chung và nhà nước chuyên chính vô sảnnói riêng, hai ông đi đến khảng định: Chuyên chính vô sản là sự thống trị vềchính trị của giai cấp công nhân đối với toàn xã hội Chuyên chính vô sản ra đời
từ khi cách mạng vô sản thành công và có sứ mệnh đến khi giai cấp công nhânxây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản trên toàn thế giới,xóa bỏ hoàn toàn bóc lột, đưa nhân dân lao động lên địa vị làm chủ mọi mặt đờisống xã hội Đó là nhiệm vụ hết sức khó khăn, phức tạp, lâu dài, gian khổ Chonên, giai cấp vô sản phải tổ chức ra một bộ máy nhà nước và sử dụng nó nhưmột công cụ thiết yếu nhất để quản lý mọi mặt đời sống xã hội, cải tạo xã hội
cũ, xây dựng toàn diện một xã hội mới Để hoàn thành nhiệm vụ đó Nhà nướcchuyên chính vô sản phải lấy quản lý và phát triển kinh tế là trọng tâm quan
Trang 6trọng nhất làm tiền đề, nền tảng vững chắc để quản lý có hiệu quả trong lĩnh vựckhác của đời sống xã hội Bởi vì, trong các mối quan hệ xã hội thì quan hệ sảnxuất có vai trò quyết định các mối quan hệ khác như: Chính trị, pháp quyền, đạođức, văn hóa…
Trong mối quan hệ giữa Nhà nước và các quan hệ kinh tế thì xuất phát từmối quan hệ cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng tuy nhiên, kiến chúcthượng tầng lại có vai trò tác động to lớn đến cơ sở hạ tầng, thông qua công cụquyền lực vật chất chủ yếu đó là Nhà nước Nhà nước đóng vai trò là một bộphận đặc biệt của kiến trúc thượng tầng, thông qua các công cụ quản lý củamình, quản lý mọi mặt đời sống xã hội theo lợi ích của giai cấp cầm quyền.Trong đó quản lý xã hội trên lĩnh vực kinh tế có vai trò hết sức quan trọng, nóquyết định đến bản chất, sự ổn định, xu hướng phát triển của xã hội và nền kinh
tế Chính vì vậy, khi bàn về vai trò của nhà nước chuyên chính vô sản Mác vàĂngghen đã xem việc giai cấp công nhân giành chính quyền nhà nước mới chỉ
là giai đoạn đầu tiên, trước mắt, sau đó phải sử dụng quyền lực nhà nước “để tăng nhanh số lượng những lực lượng sản xuất” [3, tr.289] Thực chất tư tưởng
trên của Mác và Ăngghen đã nhấn mạnh vai trò quản lý của nhà nước chuyênchính vô sản trong lĩnh vực kinh tế
Kế thừa và phát triển tư tưởng của Mác và Ăngghen, Lênin cũng nhấnmạnh chức năng tổ chức xây dựng của chuyên chính vô sản Ông xem xét việctích cực xây dựng chủ nghĩa cộng sản, sáng tạo ra những quan hệ kinh tế mới lànhiệm vụ bức bách và quan trọng hơn là đập tan sự phản kháng của giai cấp tư
sản Trong lĩnh vực kinh tế, để thực hiện nhiệm vụ xây dựng “nhà nước vô sản phải hoàn thành việc tước đoạt giai cấp tư sản, phát triển mạnh mẽ các lực lượng sản phẩm, củng cố kỷ luật lao động mới, nâng cao năng xuất lao động được xem là nhiệm vụ cơ bản” [3, tr.392].
Trang 7Đề cập đến chức năng tổ chức xây dựng của nhà nước chuyên chính vôsản, Lênin dành sự chú ý đặc biệt cho nhiệm vụ quản lý Bởi vì, sau khi giànhchính quyền theo Lênin, vũ khí đuy nhất mà nhờ nó giai cấp vô sản có thể chiếnthắng hoàn toàn giai cấp tư sản là quản lý Trong nhiệm vụ quản lý toàn diện đờisống xã hội, Lênin xem quản lý nhà nước trong thời kỳ chuyên chính vô sản
thực chất là quản lý kinh tế Người còn nhấn mạnh: “hoạt động tổ chức kinh tế
đã trở thành chức năng chủ yếu của nhà nước xã hội chủ nghĩa” [10, tr.178].
Qua thực tiễn đấu tranh, lãnh đạo, chỉ đạo nhà nước Nga xô viết thực hiện chứcnăng, nhiệm vụ chuyên chính vô sản ngay từ năm 1918 Lênin đã nhấn mạnh vaitrò quản lý của nhà nước đối với công tác kiểm kê, kiểm soát trên lĩnh vực kinh
tế Bao gồm cả trong lĩnh vực sản xuất, phân phối và tiêu dùng nhằm mục đíchthủ tiêu tính tiểu tư sản, tính vô chính phủ, giữ vững bản chất của giai cấp côngnhân của chuyên chính vô sản Đồng thời, thông qua đó thể hiện sức mạnh củanhà nước trong quản lý kinh tế xã hội chủ nghĩa đang còn tồn tại nhiều thànhphần kinh tế Chủ trương phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, tạo điều kiệncho mọi thành phần kinh tế phát triển, nhưng phải kiểm kê, kiểm soát Điều đó
có nghĩa là phải phát huy vai trò của nhà nước trong quản lý nền kinh tế theođịnh hướng xã hội chủ nghĩa
Khi đánh giá 5 năm xây dựng bộ máy nhà nước, trong tác phẩm “thà ít
mà tốt” (1925), Lênin đã đặc biệt nhấn mạnh vai trò quản lý của nhà nước Theo
đó, nhà nước phải phát huy vai trò quản lý của mình trong toàn bộ bộ máy nhànước để có đủ năng lực quản lý đất nước đưa nước Nga từ nền sản xất nhỏ, yếu
kém lạc hậu tiến lên nền sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa Bởi vì, theo Lênin: “Bộ dân ủy thanh tra công nông hiện không có một chút uy tín nào cả” [10, tr.180].
Bộ máy thì cồng kềnh, quan liêu, thủ cựu, kế hoạch chỉ đạo thì yếu kém, lại mắcbệnh xa hoa… Do vậy, việc kiểm kê kiểm soát có vai trò hết sức quan trọng nhất
Trang 8là trong lĩnh vực kinh tế Lênin quan niệm: “Nhiệm vụ căn bản của mọi xã hội quá độ chuyển sang chế độ xã hội chủ nghĩa là ở chỗ giai cấp vô sản thống trị phải chiến thắng giai cấp tư sản Tức là chúng ta phải đạt được chiến thắng đó trong lĩnh vực tổ chức kinh tế quốc dân, tổ chức sản xuất, trong lĩnh vực kiểm
kê, kiểm soát có tính chất toàn dân” Như vậy, các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác
- Lênin chỉ rõ, quản lý kinh tế là chức năng nhiệm vụ quan trọng nhất của Nhànước chuyên chính vô sản
2 Thực trạng và những vấn đề cần giải quyết nền kinh tế tư nhân ở Trưng Quốc
* Thực trạng
Hiện nay, khu vực kinh tế tư nhân tạo ra 80-90% số việc làm mới tại cáckhu vực đô thị của Trung Quốc và đóng góp nhiều cho tăng trưởng GDP củanước này Số liệu của Tổng cục Thống kê quốc gia Trung Quốc (NBS) công bốngày 14/9/2020 cho biết trong năm 2020, đầu tư vào tài sản cố định (FAI) củakhối tư nhân tăng 8,4% so với cùng kỳ năm 2019 lên 53.920 tỷ NDT [1, tr.78]
Con số này chiếm 65,7% tổng FAI của toàn bộ nền kinh tế Trung Quốc.Nhận thức rõ vai trò quan trọng của khu vực tư nhân, Chính phủ Trung Quốc đãđưa ra hàng loạt biện pháp như cắt giảm các thủ tục phê duyệt dự án đầu tư đối vớicác nhà đầu tư tư nhân, khuyến khích những người này tham gia vào các dự án lớn
và thúc đẩy cải cách mô hình sở hữu hỗn hợp tại các doanh nghiệp nhà nước
Trong vòng hơn 30 năm cải cách mở cửa, thành phần kinh tế phi tập thểtrong nền kinh tế đã phát triển với tốc độ nhanh Hiện tại, thành phần kinh tế nhànước không còn đóng vai trò độc quyền ở Trung Quốc Kinh tế tư nhân, doanhnghiệp nhà nước và nước ngoài cùng tồn tại trong hệ thống kinh tế của TrungQuốc Số liệu của NBS cho thấy, năm 1978, xí nghiệp quốc doanh chiếm 77,6%tổng sản lượng công nghiệp Trung Quốc Tuy nhiên, đến năm 2020, tỷ lệ nàychỉ còn chiếm 25,5% Mặc dù tỷ lệ giảm, nhưng kinh tế quốc doanh vẫn là yếu
Trang 9tố quan trọng trong kinh tế Trung Quốc Đóng góp to nhất của thành phần kinh
tế phi tập thể đối với kinh tế Trung Quốc là duy trì sự cân bằng giữa cung vàcầu Trước khi cải cách mở cửa, Trung Quốc phải gánh chịu sự thiếu hụt nghiêmtrọng về hàng tiêu dùng và dịch vụ Người dân chỉ có thể mua được lương thựcbằng tem phiếu do chính phủ cấp Sau năm 1978, khả năng cung cấp hàng tiêudùng của Trung Quốc tăng nhanh và có thể đáp ứng nhu cầu của người dân
Theo nghiên cứu của công ty Tài chính quốc tế (IFC) thuộc ngân hàngThế giới công bố mới đây, doanh nghiệp tư nhân ở Trung Quốc chiếm 38%GDP Nếu bao gồm trong đó cả các hộ nông nghiệp thì tỷ lệ trên sẽ là 65% nếucộng thêm các loại hình kinh tế tập thể đang được tư nhân hoá ở mức độ khácnhau, tỷ lệ đóng góp vào GDP của khu vực ngoài quốc doanh sẽ là 72%
Kể từ năm 1980 đến nay, tăng trưởng bình quân hàng năm của kinh tế tưnhân ở Trung Quốc là 70% Thời kỳ kinh tế tư nhân phát triển mạnh nhất lànhững năm từ 2003 đến 2013, tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm của nămcao nhất đạt 85% Nhưng sau đó đã phát triển chậm lại
Về quy mô doanh nghiệp tư nhân, đã có một số doanh nghiệp vươn lênthành những tập đoàn kinh tế lớn Doanh nghiệp tư nhân do bốn anh em họ Lưusáng lập năm 1982, nay đã trở thành Tập đoàn Tân Hy Vọng, đứng hàng thứ batrong 100 doanh nghiệp tư nhân hàng đầu của Trung Quốc Hiện tập đòn có 80nhà máy và gần mười ngàn lao động với số vốn lên tới hơn 100 tỷ NDT Ngoàiviệc sản xuất thức ăn gia súc với sản lượng bốn triệu tấn/năm, Tập đoàn cònkinh doanh nhà đất, tài chính, đầu tư ngân hàng, xuất nhập khẩu, sản xuất hoáchất cơ bản, công nghệ mạng điện tử, công nghệ sinh học [2, tr.67]
Đánh giá về tác động của kinh tế tư nhân đối với phát triển kinh tế TrungQuốc, giáo sư Lưu Vĩ, Đại học Bắc Kinh cho rằng, duy trì được tốc độ tăngtrưởng kinh tế 10% năm trong 20 năm qua thì kinh tế ngoài, trong đó chủ yếu làkinh tế tư nhân đóng góp tới 7 - 8% Nhiều nhà kinh tế Trung Quốc đánh giá: sựphân bố hợp lý mọi nguồn lực do chuyển sang kinh tế thị trường vừa là động lực
Trang 10và là kết quả của sự phát triển kinh tế ngoài quốc doanh, trong đó có kinh tế tưnhân trong suốt 30 năm qua Phó Chủ tịch Uỷ ban thường vụ Đại hội đại biểunhân dân toàn quốc (Quốc hội) trong báo cáo đọc tại kỳ họp thứ hai Quốc hội đãkhẳng định: “Đối với sự nghiệp phát triển sức sản xuất của nước ta, kinh tế tưdoanh cá thể không chỉ thúc đẩy tăng trưởng, làm phồn vinh thị trường, làmthuận lợi cho sinh hoạt của dân chúng, phát huy vai trò ngày càng quan trọngtrong việc làm tăng tích lũy xã hội mà còn thu hút nhiều lao động dư thừa, viênchức về hưu (trong hai năm 2019, 2020 đã thu hút 9,5 triệu viên chức về hưu)góp phần quan trọng vào ổn định xã hội [6, tr.93].
Nguyên nhân của những thành tựu trên là do:
Một là, Nhà nước Trung Quốc đang từng bước thực hiện chính sách phá
bỏ hàng rào hạn chế ngành nghề, giải quyết những khó khăn trong việc vay vốn,giảm những hạn chế trong việc đầu tư trực tiếp trên thị trường vốn đối với doanhnghiệp ngoài quốc doanh trong đó bao gồm kinh tế tư nhân, tạo thuận lợi chodoanh nghiệp tư nhân tham gia vào cải cách doanh nghiệp Nhà nước, đảm bảomôi trường cạnh tranh bình đẳng
Hai là, nhiều quyết sách kinh tế lớn đang được Nhà nước tập trung đẩymạnh đều mở ra địa bàn hoạt động phong phú cho các doanh nghiệp tư nhân.Trước hết phải nói đến việc Trung ương đẩy nhanh thực hiện Quyết định ngànhnghề hoá khoa học kỹ thuật, khuyến khích phát triển các doanh nghiệp khoa học
kỹ thuật tư nhân, thúc đẩy các doanh nghiệp tư nhân chuyển sang mô hình khoahọc kỹ thuật Việc này không chỉ thúc đẩy phát triển nhanh thành phần kinh tế
tư nhân mà còn thúc đẩy kinh tế tư nhân điều chỉnh, nâng cấp cơ cấu Trong bài
“Kinh tế dân doanh Trung Quốc bước sang thế kỷ XXI”, sau khi phân tích ưuthế của doanh nghiệp tư nhân trong thời đại kinh tế tri thức đã nhấn mạnh, “cácdoanh nghiệp khoa học kỹ thuật tư nhân được chấn hưng sẽ nắm sứ mạng lịch
sử đưa Trung Quốc tiến nhanh vào thời đại kinh tế tri thức” Thứ đến là quyếtsách đẩy mạnh cải cách doanh nghiệp Nhà nước, điều chỉnh chiến lược cục diện
Trang 11kinh tế quốc doanh của hội nghị Trung ương 4 khoá XV Sự điều chỉnh mangtính chiến lược này tất yếu sẽ mở ra một không gian rộng lớn cho sự phát triểncác thành phần kinh tế ngoài quốc doanh, trong đó có kinh tế tư nhân Chiếnlược phát triển miền Tây bắt đầu khởi động cũng được xem như một quyết sáchkinh tế lớn, tạo không gian phát triển rộng lớn cho các loại hình sở hữu tư nhân,
cá thể ở các tỉnh miền Tây, đồng thời cũng mang lại cơ hội cho các doanhnghiệp tư nhân ở các miền khác hướng về đây cùng phát triển
Ba là, điều kiện phát triển của chính thành phần kinh tế tư nhân ở TrungQuốc đến nay đã chín muồi Theo Trương Hậu Nghĩa, nghiên cứu viên Viện Xãhội học thuộc Viện Hàn lâm khoa học xã hội Trung Quốc thì sang đầu thế kỷXXI có 4 nhân tố chủ yếu thúc đẩy thành phần kinh tế tư nhân phát triển mạnh.Một là, chính quyền địa phương sẽ ngày càng coi trọng việc phát triển kinh tếngoài quốc doanh, hai là các doanh nghiệp cá thể - đội hậu bị của kinh tế tưnhân phát triển nhanh, quy mô ngày càng mở rộng, sẽ đăng ký thành lập doanhnghiệp tư nhân, ba là, trong kinh tế thị trường, tiền đề cơ bản của doanh nghiệp
tư nhân sẽ được tăng cường, đó là tiền vốn được tích lũy và lực lượng lao độnghọc tập và dư thừa, bốn là sự chuyển đổi cơ chế kinh doanh của các doanhnghiệp Nhà nước và xí nghiệp hương trấn
Một số hạn chế trong quản lý nhà nước về kinh tế đối với sự phát triển kinh tế tư nhân tại Trung Quốc hiện nay:
Một là, sự phát triển kinh tế tư nhân trên địa bàn chủ yếu là quy mô nhỏ, vắng bóng những doanh nghiệp có quy mô lớn Theo các số liệu niên giám thống
kê của Trung Quốc cho thấy, có đến 94,5% số đơn vị kinh tế tư nhân là hộ kinhdoanh cá thể và là doanh nghiệp vừa và nhỏ Đa số cơ sở kinh tế tư nhân có quy
mô nhỏ và vừa, vốn ít và hiện đang rất thiếu vốn sản xuất, phải vay ở thị trườngkhông chính thức với lãi suất cao và thời gian ngắn, rất khó tiếp cận các nguồnvốn tín dụng của các ngan hàng thương mại, nhất là nguồn vốn ưu đãi Nhànước Nguyên nhân chủ yếu là do các doanh nghiệp không có tài sản thế chấp;
Trang 12nhiều doanh nghiệp của tư nhân thiếu thông tin để tiếp cận với các nguồn vốn hỗtrợ Nhà nước Các thủ tục vay ngân hàng cũng khá phức tạp Thêm vào đó là cácqui định về yêu cầu thế chấp vẫn chưa được hoàn thiện: ít tài sản có thể sử dụng đểthế chấp hợp lệ, quyền sử dụng đất được hợp pháp hoá bằng việc cấp phép sử dụngđất, các ngân hàng thường đánh giá thấp giá trị thế chấp để bảo đảm an toàn [7,tr.120]
Hai là, trình độ công nghệ, quản lý và nhân lực ở các cơ sở kinh tế tư nhân mặc dù có tốc độ đổi mới mới nhanh, song vẫn còn nhiều hạn chế so với khu vực Nhà nước và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài Do có quy mô nhỏ nên các cơ sở
kinh tế tư nhân gặp rất nhiều khó khăn trong đổi mới, ứng dụng tiến bộ khoa họccông nghệ, đào tạo nhân lực, khả năng tìm hiểu thị trường, trình độ lập dự án, xácđịnh chiến lược kinh doanh; cũng như trình độ, kỹ năng quản lý doanh nghiệp theocác tiêu chuẩn hiện đại Rất nhiều cơ sở kinh tế tư nhân có trình độ trang thiết bị,công nghệ thuộc loại trung bình và lạc hậu (trung bình 80,9%, lạc hậu 12,4%tổng số cơ sở), chất lượng sản phẩm chưa cao, sức cạnh tranh trên thị trườngthấp (cạnh tranh chưa vững chắc 65,9%, không cạnh tranh được 15,3% tổng số
cơ sở) [8, tr.167]
Ba là, lĩnh vực hoạt động của kinh tế tư nhân tuy đa dạng, song còn mang nặng tính tự phát, cơ cấu mất cân đối, nặng về kinh doanh dịch vụ ở đô thị, chưa quan tâm đầu tư vào ngành công nghiệp tạo và chế biến nông sản.
Số liệu thống kê ở phần trên cho thấy, hầu hết cơ sở kinh tế tư nhân ở TrungQuốc thuộc về lĩnh vực thương mại, dịch vụ (trên 91%) Phạm vi hoạt độngsản xuất kinh doanh của nhiều cơ sở còn hẹp, sản phẩm làm ra chủ yếu tiêu thụnội địa nên chủ cơ sở không có khả năng theo dõi và cập nhật thông tin trongnước và quốc tế kịp thời
Bốn là, quá trình phát triển kinh tế tư nhân còn bộc lộ một số hạn chế về định hướng phát triển và khả năng tiếp cận các nguồn lực xã hội Một số cơ sở
kinh tế tư nhân chưa chấp hành tốt pháp luật Nhà nước, còn vi phạm chế độ báo
Trang 13cáo thống kê - kế toán, trích nộp bảo hiểm xã hội cho người lao động, ký hợpđồng lao động với người lao động, có dấu hiệu trốn thuế và gian lận thương mại,
cá biệt có một số cơ sở kinh tế tư nhân được lập ra với mục đích lừa đảo (huyđộng vốn rồi bỏ trốn, dựng lên mô hình đa cấp hình tháp ảo, chiếm đoạt tiềnhoàn thuế giá trị gia tăng )
Kinh tế tư nhân đang phải đối mặt với khó khăn về đất đai để có mặt bằngkinh doanh Do mặt bằng sản xuất chật hẹp, hầu hết các doanh nghiệp và công ty
tư nhân đều phải sử dụng nhà cửa, đất vườn làm mặt bằng kinh doanh Thủ tục liênquan đến đất đai rườm rà, mất nhiều thời gian, công sức, chi phí và cơ hội kinhdoanh của doanh nghiệp Những vướng mắc về mặt bằng sản xuất kinh doanh
do một số doanh nghiệp của tư nhân vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền
sử dụng đất Quyền sở hữu tài sản, nhà xưởng của doanh nghiệp tư nhân vẫnchưa được thẩm định, đăng ký sở hữu và công nhận giá trị
Bên cạnh những hạn chế và khó khăn trên, kinh tế tư nhân hiện nay ởTrung Quốc đang gặp khó khăn về nguồn nguyên liệu, thiếu thị trường tiêu thụsản phẩm, năng suất lao động thấp và tâm lý của chủ doanh nghiệp chưa thậtyên tâm đầu tư mở rộng kinh doanh
* Những vấn đề cần giải quyết nền kinh tế tư nhân ở Trung Quốc
Mặc dù môi trường vĩ mô đang ngày càng được cải thiện theo hướng cólợi cho sự phát triển kinh tế tư nhân, một số vấn đề cản trở cho sự phát triển kinh
tế tư nhân đã dần dần được giải quyết Nhưng theo các nhà nghiên cứu, để có sựphát triển lành mạnh và liên tục của kinh tế tư nhân, Trung Quốc cần phải giảiquyết một loạt vấn đề liên quan đến quản lý kinh tế đối với sự phát triển kinh tế
tư nhân sau đây:
Thứ nhất, tiếp tục giải quyết những khó khăn trong việc huy động vốn của
kinh tế tư nhân Nói chung, chính quyền các cấp đã sử dụng nhiều biện phápgiúp doanh nghiệp tư nhân vay vốn thuận lợi hơn, nhưng vấn đề này vẫn chưađược giải quyết một cách triệt để trên phương diện thể chế và cơ chế Đã đến lúc
Trang 14phải phát triển cơ chế tài chính thuộc nhiều loại hình sở hữu khác nhau, và tínhđến các chính sách cho phép doanh nghiệp tư nhân đủ điều kiện có thể phát hànhchứng khoán, trái phiếu, và tham gia vào thị trường tài chính trong và ngoài nước.
Thứ hai, cần có biện pháp ngăn chặn kịp thời “ba loạn” - thu phí loạn,
phạt loạn, buôn bán loạn đang hoành hành hiện nay Hiện tượng các cơ quanquản lý coi kinh tế tư nhân như miếng mồi béo bở, tuỳ tiện thu lệ phí và phạtcòn khá phổ biến Theo điều tra sơ bộ của các cơ quan có thẩm quyền của tỉnhQuảng Đông, các doanh nghiệp tư nhân phải chịu từ 30 đến 40 lệ phí, tổng số lệphí phải nộp thường gấp 3 đến 5 lần số thuế phải đóng
Thứ ba, cần có biện pháp hữu hiệu bảo vệ tài sản hợp pháp của tư nhân.
Mặc dù hiến pháp đã sửa đổi ghi rõ Nhà nước bảo vệ lợi ích hợp pháp của kinh
tế tư nhân, song chính sách và luật pháp cụ thể vẫn chưa chặt chẽ trong việc bảo
vệ hữu hiệu tài sản hợp pháp của tư nhân Hơn nữa, việc chấp hành luật phápkhông nghiêm, do vậy khi bị xâm phạm hoặc xảy ra tranh chấp, quyền lợi của tưnhân thường chưa được pháp luật bảo vệ hữu hiệu Điều này vẫn ảnh hưởngkhông nhỏ đến tính tích cực của kinh tế tư nhân
Thứ tư, đẩy mạnh cải cách hành chính để cơ quan Chính phủ các cấp phục
vụ có hiệu quả, không gây phiền hà, nhiễu sách các doanh nghiệp tư nhân nhưhiện nay Về vấn đề này, giám đốc Trung tâm nghiên cứu tình hình Trung Quốc
Hồ Yên Cương đề xuất, Chính phủ cần làm tốt vai trò người lãnh đạo và vai tròngười phục vụ, người thúc đẩy, trong đó vai trò quan trọng nhất và dễ bị xemnhẹ nhất là vai trò người phục vụ Chính phủ cần phải cung cấp nhiều dịch vụhơn để duy trì sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp tư nhân
Thứ năm, phải khắc phục tình trạng quản lý thiếu quy phạm của các
doanh nghiệp tư nhân Theo kết quả điều tra doanh nghiệp tư nhân trong cả nướclần thứ ba, hầu hết các doanh nghiệp tư nhân quản lý theo chế độ gia tộc: 50,5%bạn đời của các chủ doanh nghiệp làm công tác quản lý doanh nghiệp, 9,8% phụtrách việc mua bán, 20,3% con cái làm quản lý doanh nghiệp, 13,8% phụ trách
Trang 15mua bán Do vậy có tới 10% số doanh nghiệp được điều tra không có bất kỳ mộtvăn bản điều lệ hoặc quy chế nào.
Thứ sáu, làm thế nào nâng cao trình độ quản lý của chủ doanh nghiệp tư
nhân Vì theo điều tra, trình độ văn hoá của nhà đầu tư chính hoặc chủ doanhnghiệp tư nhân thấp: 0,3% mù chữ, 6,4% tốt nghiệp tiểu học, 31,4% tốt nghiệp
cơ sở (trung học cơ sở), 41,7% tốt nghiệp cao trung (trung học phổ thông),19,5% tốt nghiệp cao đẳng hoặc đại học, 0,7% trên đại học Do hạn chế về trình
độ văn hoá, có tới 40 % chủ doanh nghiệp không thể đọc được các bản báo cáotài chính của doanh nghiệp [9, tr.74]
Thứ bảy, làm thế nào ngăn chặn được các hành vi chộp giật trong kinh
doanh tư nhân như làm hàng giả, trốn lậu thuế, gây ô nhiễm môi trường, gây mấttrật tự an ninh v v đang có khuynh hướng gia tăng
Thứ tám, làm thế nào thay đổi được quan niệm xã hội không đúng về kinh
tế tư nhân, coi những cái thuộc về “tư nhân”đều không tốt - một quan niệm đã
ăn sâu vào xã hội Trung Quốc
Mặc dù còn nhiều việc phải làm, còn nhiều trở ngại phải khắc phục trongquản lý nhà nước về kinh tế tư nhân, song kinh tế tư nhân sẽ phát triển mạnh ởTrung Quốc trong những thập kỷ đầu thế kỷ XXI là một yếu tố khách quan.Đúng như Phó Chủ tịch uỷ ban thường vụ quốc hội Trung Quốc Điền Kỷ Vân đãnhấn mạnh trong báo cáo của mình rằng: kinh tế tư doanh, cá thể là thành phầnkinh tế quan trọng, thích hợp với trình độ sức sản xuất đất nước, thích hợp vớiyêu cầu phát triển kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, có sức sống mãnh liệt vàkhông gian phát triển rộng lớn
3 Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế tư nhân ở Trung Quốc
Một là, nâng cao hiệu lực cụ thể hóa và thực thi pháp luật, tạo hành lang lành mạnh và bền vững cho phát triển kinh tế tư nhân
Thực tế chỉ rõ, một hệ thống pháp luật có hiệu lực cao, phù hợp với nhu cầu
Trang 16phát triển doanh nghiệp, phù hợp với thực trạng đất nước và quy luật phát triển củathời đại sẽ có tác dụng to lớn đối với sự phát triển của các cơ sở kinh tế tư nhân,giúp hình thành nên một hệ thống doanh nghiệp kinh tế tư nhân hùng mạnh và ổnđịnh Trên cơ sở hành lang pháp lý ổn định, bình đẳng giữa các doanh nghiệp, đòihỏi chính quyền nhà nước phải cụ thể hóa cho phù hợp với điều kiện, hoàn cảnhcủa địa phương, theo nguyên tắc mọi lĩnh vực hoạt động sản xuất kinh doanh đềuphải tuân theo pháp luật (luật doanh nghiệp, luật thương mại, luật cạnh tranh ).
Ý nghĩa của vấn đề này là ở chỗ giảm phí tổn hành chính trong hoạt động kinhdoanh nhằm nâng cao sức cạnh tranh của các doanh nghiệp ở cả thị trường trongnước và quốc tế Một cơ chế quản lý phức tạp, thủ tục hành chính rườm rà sẽ tăngphí tổn hành chính của doanh nghiệp làm nảy sinh những hiện tượng tiêu cực Trongtrạng thái đó, doanh nghiệp sẽ tìm cách tạo quan hệ không chính đáng với quan chứcquản lý thay vì nỗ lực tìm kiếm thị trường, cải tiến kỹ thuật, công nghệ để giảm giáthành và tăng phẩm chất hàng hoá Chính vì vậy, để nâng cao hiệu lực thực thi phápluật, tạo ra hành lang pháp lý thuận lợi cho phát triển kinh tế tư nhân và sự quản lýđiều tiết vĩ mô của Nhà nước và chính quyền địa phương, cần nhằm vào những yêucầu cơ bản sau đây:
Xây dựng hệ thống thực thi pháp luật đồng bộ, phù hợp với thực tế phát triểncủa kinh tế tư nhân
Kiện toàn hợp lý tổ chức bộ máy quản lý nhà nước đối với phát triển kinh tế