Tuy nhiên, việc giúp trẻ tiếp cận với âm nhạc, có những kỹ năng hoạt động âm nhạc như ca hát, kỹ năng vận động theo nhạc…tưởng chừng như đơn giản đó lại không hề đơn giản một chút nào..
Trang 1MỤC LỤC
Phần I: Mở đầu
Phần II: Nội dung nghiên cứu của đề tài
Phần III: Kết luận và kiến nghị
Trang 2PHẦN I MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Theo thạc sĩ Nguyễn Minh Anh giảng viên trường Cao đẳng sư phạm Trung ương thành Phố Hồ Chí Minh viết trong cuốn giáo dục âm nhạc: Âm nhạc
là một bộ môn nghệ thuật có tiếng nói tuyệt vời, độc đáo Âm nhạc có tác động rất lớn đến thế giới nội tâm của con người, đặc biệt là trong việc giáo dục trẻ Mầm non Giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non không phải là việc đào tạo nhạc công mà là đào tạo con người
Còn theo giáo sư Michael Schulte – Markwort người Đức thì: “ Âm nhạc giúp trung tâm sử lý ngôn ngữ của não phát triển tốt, khiến trẻ có thể bộc lộ khả năng âm nhạc ở độ tuổi sớm nhất, phục vụ cho việc học và nói sớm hơn những đứa trẻ sinh ra trong những môi trường không có cơ hội tiếp cận với âm nhạc”
Trong chương trình giáo dục trẻ Mầm non ban hành kèm theo thông tư số Thông tư số 17/2009/TT- BGDĐT ngày 25 tháng 7 năm 2009 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo và Thông tư số 28/2016/TT-BGDĐT ngày 30 tháng 12 năm
2016 Hoạt động giáo dục âm nhạc là một hoạt động nằm trong lĩnh vực phát triển thẩm mỹ của trẻ mẫu giáo Qua hoạt động này giúp trẻ có khả năng cảm nhận vẻ đẹp trong thiên nhiên, cuộc sống và trong các tác phẩm nghệ thuật Qua đây trẻ còn được thể hiện cảm xúc, sáng tạo trong các hoạt động âm nhạc Trẻ được yêu thích, hào hứng tham gia các hoạt động nghệ thuật Do vậy mà việc thực hiện giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non thực sự giữ vai trò quan trọng Đến với âm nhạc trẻ được cảm nhận cái hay cái đẹp của cuộc sống, từ đó hình thành lòng yêu quê hương đất nước, góp phần cho sự hình thành và phát triển nhân cách toàn diện của trẻ
Tuy nhiên, việc giúp trẻ tiếp cận với âm nhạc, có những kỹ năng hoạt động âm nhạc như ca hát, kỹ năng vận động theo nhạc…tưởng chừng như đơn giản đó lại không hề đơn giản một chút nào Trong những năm gần đây chuyên
đề giáo dục âm nhạc đã được quan tâm chỉ đạo và cũng đã thu được những kết quả nhất định Xong chưa cao, kỹ năng ca hát của trẻ còn nhiều hạn chế
Tại đơn vị trường mầm non Đồng Tân - Hiệp Hòa - Bắc Giang nơi tôi đang công tác, hiện chưa có một đề tài nào nghiên cứu tìm hiểu về những nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong việc dạy trẻ học hát để từ đó đề ra
Trang 3những biện pháp nhằm nâng cao khả năng học hát cho trẻ Đứng trước tình hình
đó là một giáo viên mầm non tâm huyết với nghề bản thân tôi rất băn khoăn trăn trở làm thế nào để giúp trẻ học hát đạt hiệu quả cao hơn Nên trong năm học
2017 – 2018 tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài “Một số biện pháp nhằm nâng cao
khả năng học hát cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi” làm đề tài nghiên cứu, trao đổi
cùng đồng nghiệp và đã đạt được những kết quả rất khả quan
2 Mục đích nghiên cứu đề tài
Tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong việc nâng cao khả năng học hát cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi học hát
Đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao khả năng học hát của trẻ mẫu giáo 4 – 5 tuổi góp phần nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc nói riêng và nâng cao chất lượng giáo dục trẻ nói chung
3 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu:
Một số biện pháp nhằm nâng cao khả năng học hát cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi
- Phạm vi nghiên cứu:
28 học sinh lớp 4-5 tuổi A trường Mầm non Đồng Tân Hiệp Hòa Bắc Giang
- Thời gian nghiên cứu: Năm học 2017 – 2018
4 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu lý luận
Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Phương pháp phân tích sản phẩm
Phương pháp thống kê toán học
PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI.
1 Cơ sở lý luận
Nhà giáo dục người Nga XukhômJinki đã nhấn mạnh: “Không thể nào
tưởng tượng nổi nếu tuổi thơ không có âm nhạc… Giáo dục mà thiếu âm nhạc
dễ làm cho trẻ thành những bông hoa khô héo” Âm nhạc là cả một thế giới kỳ diệu, một thế giới đầy cảm xúc đối với trẻ Để mở ra cánh cửa đưa các em vào thế giới ấy thì việc giáo dục âm nhạc sớm cho trẻ là rất quan trọng bởi chính
Trang 4những giai điệu du dương, những tiết tấu nhẹ nhàng ấy đã đưa các em vào thế giới của cái đẹp một cách thích thú hấp dẫn nhất
Trẻ em có thể tiếp nhận âm nhạc ngay từ khi còn trong bụng mẹ Chính vì vậy việc cho trẻ làm quen với âm nhạc là rất quan trọng và cần bắt đầu ngay từ
khi các em còn nhỏ Với vị trí, vai trò và tầm quan trọng của giáo dục âm nhạc
đối với sự phát triển toàn diện nhân cách của trẻ như vậy thì đòi hỏi mỗi giáo viên cần nắm vững phương pháp và có cách thức tổ chức các hoạt động âm nhạc cho trẻ một cách linh hoạt hợp lý mới đạt hiệu quả cao Ngược lại nếu tổ chức các hoạt động mà không hấp dẫn, không lôi cuốn được trẻ, trẻ không tập trung chú ý thì hiệu quả của hoạt động học sẽ không cao Vì vậy chúng ta cần tìm ra những biện pháp kích thích hứng thú học của trẻ, đặc biệt là trong hoạt động học hát
2 Cơ sở thực tiễn.
Việc tìm ra những biện pháp nhằm nâng cao khả năng học hát của trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi tưởng chừng như đơn giản nhưng khi đi vào thực tế để biện pháp
đó phù hợp với đặc điểm nhận thức của trẻ, phù hợp với nội dung chương trình, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi của trẻ thì quả không đơn giản chút nào Với điều kiện thực tế của trường của lớp và năng lực của bản thân khi thực hiện đề tài này tôi thây có những thuận lợi và khó khăn như sau:
2.1 Thuận lợi
Bản thân tôi có trình độ đào tạo trên chuẩn, có kinh nghiệm nhiều năm dạy lớp mẫu giáo 4 -5 tuổi Tôi hiểu rõ đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi mầm non nói chung và của trẻ 4 - 5 tuổi nói riêng Bản thân ham học hỏi thích tìm tòi khám phá Có kỹ năng ca hát tốt
Ban giám hiệu trường Mầm non Đồng Tân Hiệp Hòa Bắc Giang luôn quan tâm tạo điều kiện, khuyến khích động viên giáo viên tìm tòi khám phá đề
ra các giải pháp mới trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ Đầu tư trang thiết bị tương đối đầy đủ
100% học sinh trong lớp đều đã qua lớp mẫu giáo 3 - 4 tuổi nên các cháu
đã có nề nếp trong học tập
Trong những năm gần đây nhận thức của các bậc phụ huynh đã được nâng cao một cách rõ rệt nên đã quan tâm hơn đến việc học tập của con em mình
Trang 5Việc phối kết hợp giữa gia đình nhà trường trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ đạt hiệu quả cao hơn
2.2 Khó khăn
Môi trường cho trẻ hoạt động giáo dục âm nhạc tại trường Mầm non Đồng Tân Hiệp Hòa Bắc Giang chưa phong phú
Đồ dùng phục vụ cho chuyên đề giáo dục âm nhạc chưa đầy đủ Đàn ocgal mới chỉ trang bị đủ cho các lớp 5-6 tuổi
Việc tổ chức hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ của giáo viên còn hạn chế, mang màu sắc chủ quan của giáo viên
Năng lực thiết kế hoạt động giáo dục âm nhạc lấy trẻ làm trung tâm của giáo viên cũng chưa linh hoạt Đôi khi kế hoạch chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu của trẻ, chưa phát huy triệt để tính tích cực chủ động của trẻ trong lớp
Kỹ năng ca hát của trẻ chưa tốt
Một số bậc phụ huynh chưa thật sự quan tâm đến công tác giáo dục trẻ còn phó mặc cho cô giáo chủ nhiệm Nên việc phối kết hợp giữa cô giáo – phụ huynh chưa chặt chẽ
* Những thống kê khảo sát đầu năm:
STT Nội dung khảo sát TSHS KS
Kết quả khảo sát
1 Khả năng thuộc lời bài hát 28 19/28 67,8 9/28 32,2
2 Khả năng hát đúng giai điệu,
hát rõ lời
3 Khả năng thể hiện điệu bộ
minh họa khi hát
28 12/28 43 16/28 57
3 Các biện pháp
3.1 Biện pháp dạy trẻ ca hát:
Để tổ chức hoạt động ca hát một cách có hiệu quả chúng ta cần phân biệt việc dạy ca hát khác với tập hát đơn thuần Tập hát chỉ là dạy học sinh thuộc bài hát, hát đúng nhạc Theo quan điểm đổi mới, dạy ca hát bao gồm: Tập hát và khai thác nội dung, nhằm giúp cho học sinh cảm nhận nghệ thuật
Trang 6* Cho trẻ làm quen với bài hát.
Để giới thiệu bài hát cho trẻ phải dựa vào nội dung lời ca và tính chất bài hát, sắc thái âm nhạc giảng giải cho trẻ hiểu hoặc sử dụng tranh ảnh, hình ảnh minh hoạ, đồ chơi gắn với nội dung bài hát để giới thiệu hoặc có thể sử dụng những thủ thuật khác như bắt chước tiếng kêu của các con vật
Ví dụ: Khi dạy trẻ bài hát “Màu hoa” cô tạo tình huống cho trẻ quan sát
mô hình vườn hoa nhà Thỏ Hỏi trẻ: Trong vườn có những bông hoa gì? Có những màu nào? Các con có cảm nhận gì khi ngắm vườn hoa? Cô nói: Trước vẻ
đẹp rực rỡ của vườn hoa nhạc sĩ Hồng Đăng đã sáng tác nên bài hát “Màu hoa”
để tặng tuổi thơ chúng mình đấy Sau đó cho trẻ nghe và dạy trẻ hát
Khi cô giáo hát mẫu phải hát trọn vẹn cả bài, hát đúng nhạc, rõ lời thể hiện tình cảm điệu bộ minh họa khi hát, hát có nhạc đệm trên đàn mới hấp dẫn được trẻ, thu hút sự chú ý của các em tới hình tượng nghệ thuật của bài hát, tạo cho trẻ khả năng tri giác bài hát trọn vẹn, gợi nên sự hưởng ứng, cảm xúc đồng cảm với hình tượng lôi cuốn các em vào tâm trạng cảm xúc chung của bài hát Sau đó đặt câu hỏi khai thác nội dung lời ca để trẻ lắng nghe và trả lời
* Dạy hát và luyện tập để trẻ học thuộc bài hát.
Với một bài hát mới, trẻ chưa biết hát thì cô có thể dạy trẻ để trẻ nắm được lời ca bài hát giáo viên nên đọc chậm rõ ràng và diễn cảm lời ca, dạy hát từng câu, từng đoạn, trẻ hát nhiều lần Với những đoạn hát khó cô cho trẻ luyện tập riêng nhiều lần Nếu trẻ chưa nghe rõ lời ca của bài hát cô giáo có thể đọc lời bài hát theo âm hình tiết tấu một cách chậm rãi, diễn cảm hoặc đọc lời trên nền nhạc của bài hát Trong quá trình dạy hát nếu trẻ gặp khó khăn trong giai điệu hoặc tiết tấu có thể tập riêng chỗ đó Cô đàn giai điệu câu đó nhiều lần trên đàn
để trẻ lắng nghe những âm thanh chuẩn xác rồi bắt nhịp cho trẻ hát Khi cho cả lớp tập xong có thể kiểm tra mức độ nắm bắt bài hát của trẻ bằng cách cho các
em luân phiên hát theo tổ/nhóm/cá nhân Cần thay đổi hình thức hát tổ nhóm, luân phiên nối tiếp để trẻ có dịp nghỉ ngơi, theo dõi đánh giá hoặc biết hoà nhập đúng lúc với các bạn
* Dạy trẻ hát kết hợp vận động theo nhạc:
Dạy trẻ hát kết hợp vận động theo các hình thức: nhảy múa theo nhịp điệu
âm nhạc hoặc bài múa có hình tượng nghệ thuật bằng các động tác múa cơ bản, hoặc gõ đệm theo "nhịp", "phách", và "tiết tấu" Cô làm mẫu từng động tác Nếu
Trang 7bạn đứng quay mặt vào trẻ thì hãy thực hiện làm mẫu động tác ngược lại để trẻ
dễ làm theo Cô dạy trẻ thực hiện từng động tác theo câu nhạc một cách chậm rãi, rõ ràng, sau đó ghép lại và tiến hành nhanh dần đến tốc độ bình thường Sau
đó xây dựng đội hình và tổ chức cho trẻ biểu diễn
Dạy trẻ hát kết hợp gõ đệm theo bài hát: việc đầu tiên là cô cần chọn bài hát có nhịp, phách hoặc tiết tấu phát triển theo chu kỳ thuận lợi để có thể dạy trẻ ứng dụng cách gõ đệm nhịp nhàng vào bài hát
Khi trẻ đã vận động một cách thành thạo thì giáo viên nên khuyến khích trẻ vận động một cách sáng tạo theo ý thích riêng của trẻ Nếu cả lớp nhận xét thấy vận động đó phù hợp thì cô có thể mời cả lớp cùng vận động theo bạn Với hình thức này trẻ đều thoả sức sáng tạo như vậy giờ học hết sức hấp dẫn
* Củng cố, ôn luyện bài hát.
Khi học sinh đã thuộc bài hát, cần dạy trẻ thể hiện diễn cảm để các em có thể biểu diễn dễ dàng, hấp dẫn Trong khi củng cố luyện tập, chủ yếu sử dụng biện pháp nhắc lại, cho trẻ hát cùng nhạc cụ Để tạo sự nhịp nhàng khi hát, cho học sinh vỗ tay theo nhịp, phách hoặc âm hình tiết tấu của bài hát để tăng thêm cảm giác về nhịp điệu, tiết tấu
Ca hát đặc biệt gần gũi và phù hợp với trẻ, sức diễn cảm của giọng hát cùng những cử chỉ, điệu bộ, nét mặt phù hợp rất thu hút các em Bài hát là hình thức thể hiện một cách hình tượng những khái niệm sâu sắc về cuộc sống Nó khơi dậy ở trẻ những cảm xúc chân thực với cái đẹp, cái thiện
3.2 Biện pháp nâng cao hứng thú học hát cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi
Để giúp trẻ cảm thụ được các bài hát có giai điệu hay, lời ca đẹp cũng như
qua đó dạy trẻ các kỹ năng ca hát tôi xin mạnh dạn đưa ra một số biện pháp
nhằm nâng cao khả năng hứng thú trong hoạt động âm nhạc đặc biệt là hoạt
động ca hát của trẻ mẫu giáo nhỡ như sau:
* Nghe băng, đĩa hát trong tiết học:
Tổ chức cho trẻ nghe nhạc là hình thức mang tính nghệ thuật nhiều hơn các hoạt động khác Đối với dạng hoạt động này cô vừa đàn vừa hát cho trẻ nghe, sau đó sử dụng máy caset để trẻ được thưởng thức âm nhạc với bản nhạc
có nhạc đệm và tiếng hát của ca sĩ, hoặc được nghe những bản nhạc không lời
đã soạn chuyển thể từ các bài hát, các làn điệu dân ca Cô giới thiệu bài hát, trò
Trang 8chuyện với trẻ để tìm hiểu về nội dung bài hát, về làn điệu dân ca, về tác giả Cô vừa hát vừa đệm đàn, hoặc vừa hát, vừa có động tác phụ hoạ Tổ chức cho trẻ nghe hát có thể là chương trình riêng hoặc bạn cho lồng ghép vào các buổi hoạt động chung Tuỳ theo nội dung sắc thái âm nhạc, cô có thể tổ chức để trẻ chăm chú ngồi nghe hoặc trẻ cùng làm các động tác phụ hoạ theo nhịp điệu, hoặc cử chỉ minh hoạ theo nội dung lời ca
Đây là biện pháp có lẽ còn nhiều hạn chế do điều kiện cơ sở vật chất của các trường mầm non trong huyện nói chung Nó cũng đã được thực hiện nhưng chưa hiệu quả, chưa thường xuyên liên tục và chưa nằm trong biện pháp mà người giáo viên quan tâm sử dụng Tuy nhiên đây lại là một biện pháp tác động rất lớn để đưa bài hát đến với trẻ Khi trẻ được nghe băng trong tiết học thì mức
độ chú ý của trẻ cao hơn, giúp các em cảm nhận được giai điệu, nội dung bài hát sâu sắc hơn Và nếu trẻ hát đúng thì chúng sẽ rất vui, sung sướng vì cảm thấy mình hát hay giống bạn trong băng Điều này kích thích học sinh hứng thú đến với hoạt động ca hát Bên cạnh đó việc tiến hành dạy hát của giáo viên sẽ hết sức nhẹ nhàng phù hợp với nguyện vọng của trẻ, không mất thời gian làm mẫu nhiều
* Biện pháp sử dụng hình ảnh trực quan.
Các hình ảnh trực quan có thể sử dụng như: Tranh ảnh, mô hình, đồ chơi, con rối, động tác minh họa tạo dáng hay bắt chước tiếng kêu của các con vật nào đó… Ví dụ khi dạy trẻ bài hát “Đàn gà con” có thể cho trẻ quan sát hình ảnh những con vật nuôi trong gia đình, bắt chước tiếng kêu của chúng Tất cả những điều đó đều gây hứng thú, sự tập trung chú ý của trẻ Điều này còn phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ mẫu giáo nhỡ, với khả năng tư duy trực quan hành động của các em Tuy nhiên không nên lạm dụng hình thức này Sử dụng nó lúc nào và trong hoàn cảnh nào tuỳ thuộc vào khả năng của cô và sự tiếp nhận của trẻ Nếu được sử dụng đúng sẽ là một động lực phát huy tính tích cực của các
em trong hoạt động âm nhạc nói chung và trong ca hát nói riêng
Trang 9Hình ảnh trẻ bắt chước làm động tác gà gáy
* Hình thức cho trẻ đóng vai nhân vật thông qua nội dung bài hát.
Đây là một biện pháp chưa được sử dụng nhiều thậm chí có những nơi chưa đưa vào sử dụng Ngoài việc học sinh học thuộc bài hát, hát đúng trẻ còn
có thể đóng vai các nhân vật có trong bài hát Vì hoạt động chủ đạo của trẻ là hoạt động vui chơi mà trung tâm là trò chơi đóng vai theo chủ đề Cho nên trẻ có thể vận dụng những kinh nghiệm của các vai chơi mà hàng ngày trẻ vẫn được chơi vào hoạt động âm nhạc khi trẻ được đóng vai các nhân vật Điều này không những giúp trẻ cảm thụ sâu sắc giai điệu, nội dung bài hát, mà còn giúp trẻ thể hiện hành động đúng với những vai chơi Để giúp trẻ đóng vai nhân vật có trong bài hát tốt thì giáo viên cần dạy trẻ hát đúng, hát thuộc lời Việc thể hiện nhân vật là mức độ cao của việc diễn tả bài hát, nó đòi hỏi trẻ phải biết hát diễn cảm, kết hợp động tác phù hợp với sự diễn tả đó Để tiến hành được biện pháp đóng vai cần phải chọn những bài hát vui nhộn, nội dung có yếu tố đối thoại và có nhân vật cụ thể Trong khi thể hiện các em có thể sử dụng dụng cụ âm nhạc hoặc các đồ dùng có liên quan đến vai diễn trẻ sẽ hứng thú hơn rất nhiều Ví dụ khi dạy trẻ bài hát “Gà trống, mèo con và cún con” cho trẻ đóng vai các nhân vật trong bài hát: những chú gà, mèo con, cún con…
Trang 10Hình ảnh trẻ đóng vai các nhân vật trong bài hát:
“Gà trống, mèo con và cún con”
* Vận động minh hoạ theo lời bài hát.
Trẻ không có gì thích thú hơn khi được nghe bài hát, được tưởng tượng và thể hiện về hình ảnh, trạng thái, cử chỉ, điệu bộ của nhân vật Có thể mỗi em thể hiện một cách khác nhau tuỳ vào khả năng và trí tưởng tượng của trẻ, cô không nên áp đặt, gò bó buộc trẻ phải theo vận động chủ quan của cô
Ví dụ: Khi dạy bài hát “Cá vàng bơi” có thể cho trẻ vận động minh họa cho bài hát Ngoài cách vận động cô giới thiệu, khuyến khích trẻ biểu diễn những cách vận động sáng tạo khác cũng phù hợp với nhịp điệu của bài hát
* Cho trẻ hát theo băng đĩa hình.
Đây là một trong những biện pháp dạy trẻ hát nhằm thay đổi hình thức học hát của trẻ trong tiết học Biện pháp này có thể hơi khó đối với các em nhưng tôi vẫn quyết định đưa vào là một biện pháp nhằm thay đổi hình thức trong quá trình dạy hát, nâng cao khả năng hứng thú cho trẻ để khi có điều kiện