Trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế, ngành giáo dục đào tạo nước ta đã đầu tư nhiều tiền của, trí tuệ để tìm một hướng đi thích hợp nhằm đưa chất lượng đào tạo ở Việt Nam đạt trình độ ngang tầm khu vực và thế giới. Nhưng, suy cho cùng, cải cách giáo dục chỉ thành công khi chúng ta xây dựng được một nền văn hóa học đường chuẩn mực và lành mạnh, bởi mọi ước mơ, ý tưởng cải cách phải được thực hiện trong một môi trường đào tạo cụ thể, một không gian văn hóa học đường cụ thể.Văn hóa học đường là một môi trường hoạt động đặc biệt của con người, mang tính xã hội và lịch sử. Tùy theo triết lý giáo dục của từng thời đại hoặc của từng quốc gia mà người ta có thể xây dựng những cấu trúc khác nhau của văn hóa học đường. Ở nước ta hiện nay, với chủ trương cải cách giáo dục theo hướng lấy người học là trung tâm, văn hóa học đường cần được thể hiện theo cấu trúc sau:Có thể nhận thấy văn hóa học đường bao gồm một tập hợp những mối quan hệ khăng khít, không thể tách rời, giữa cá nhân với cá nhân, cá nhân với tập thể, hoặc cá nhân với thiết chế xã hội...Nhiều người quan niệm rằng không gian văn hóa học đường được hình thành và thiết lập ở ngay trong lớp học. Nhưng thực tế lại cho thấy: thư viện, câu lạc bộ, giờ học quân sự, thể dục thể thao hoặc thậm chí những giờ nghỉ giải lao cũng là lúc rất cần thiết phải xây dựng một trật tự văn hóa học đường. Như vậy, không gian văn hóa học đường là một môi trường diễn ra quá trình tương tác giữa người thày với học trò hoặc giữa những người học trò với nhau ở một cơ sở đào tạo nào đó nhằm thực hiện quá trình truyền thụ và tiếp thu kiến thức khoa học. Dù muốn hay không, từ lúc vào trường đến khi tốt nghiệp, mỗi sinh viên cũng phải thực hiện nhiều mối quan hệ cơ bản.Hơn 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới, đời sống chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội đã có những đổi thay to lớn. Nghị quyết Trung ương 5 (khoá VIII) về “Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” được ban hành đến nay đã 10 năm, tạo ra bước phát triển mới của nền văn hoá đất nước. Nhận thức về văn hoá của các cấp uỷ Đảng, chính quyền, của cán bộ lãnh đạo, cán bộ quản lý và đại bộ phận quần chúng nhân dân đã được nâng lên rõ rệt. Điều kiện tinh thần và vật chất đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hoá ngày càng tốt hơn. Chính sách hợp tác quốc tế trong lĩnh vực văn hoá ngày càng rộng mở, tạo điều kiện cho nhân dân tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại và góp phần quảng bá văn hoá dân tộc với bạn bè quốc tế…Tất cả những thành tựu đó, đối tượng được thụ hưởng nhiều nhất, cần dành sự quan tâm nhiều nhất chính là HSSV.
Trang 1Trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế, ngành giáo dục đào tạo nước
ta đã đầu tư nhiều tiền của, trí tuệ để tìm một hướng đi thích hợp nhằm đưa chất lượng đào tạo ở Việt Nam đạt trình độ ngang tầm khu vực và thế giới Nhưng, suy cho cùng, cải cách giáo dục chỉ thành công khi chúng ta xây dựng được một nền văn hóa học đường chuẩn mực và lành mạnh, bởi mọi ước mơ, ý tưởng cải cách phải được thực hiện trong một môi trường đào tạo cụ thể, một không gian văn hóa học đường cụ thể
Văn hóa học đường là một môi trường hoạt động đặc biệt của con người, mang tính xã hội và lịch sử Tùy theo triết lý giáo dục của từng thời đại hoặc của từng quốc gia mà người ta có thể xây dựng những cấu trúc khác nhau của văn hóa học đường Ở nước ta hiện nay, với chủ trương cải cách giáo dục theo
hướng lấy người học là trung tâm, văn hóa học đường cần được thể hiện theo
cấu trúc sau:
Có thể nhận thấy văn hóa học đường bao gồm một tập hợp những mối quan hệ khăng khít, không thể tách rời, giữa cá nhân với cá nhân, cá nhân với tập thể, hoặc cá nhân với thiết chế xã hội
Nhiều người quan niệm rằng không gian văn hóa học đường được hình thành và thiết lập ở ngay trong lớp học Nhưng thực tế lại cho thấy: thư viện, câu lạc bộ, giờ học quân sự, thể dục thể thao hoặc thậm chí những giờ nghỉ giải lao cũng là lúc rất cần thiết phải xây dựng một trật tự văn hóa học đường Như vậy, không gian văn hóa học đường là một môi trường diễn ra quá trình tương tác giữa người thày với học trò hoặc giữa những người học trò với nhau ở một cơ sở đào tạo nào đó nhằm thực hiện quá trình truyền thụ và tiếp thu kiến thức khoa học Dù muốn hay không, từ lúc vào trường đến khi tốt nghiệp, mỗi sinh viên cũng phải thực hiện nhiều mối quan hệ cơ bản
Hơn 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới, đời sống chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội đã có những đổi thay to lớn Nghị quyết Trung ương 5 (khoá VIII) về
“Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân
Trang 2tộc” được ban hành đến nay đã 10 năm, tạo ra bước phát triển mới của nền văn
hoá đất nước Nhận thức về văn hoá của các cấp uỷ Đảng, chính quyền, của cán
bộ lãnh đạo, cán bộ quản lý và đại bộ phận quần chúng nhân dân đã được nâng lên rõ rệt Điều kiện tinh thần và vật chất đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hoá ngày càng tốt hơn Chính sách hợp tác quốc tế trong lĩnh vực văn hoá ngày càng rộng mở, tạo điều kiện cho nhân dân tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại và góp phần quảng bá văn hoá dân tộc với bạn bè quốc tế…Tất cả những thành tựu đó, đối tượng được thụ hưởng nhiều nhất, cần dành sự quan tâm nhiều nhất chính là HSSV
Vậy thực trạng văn hoá học đường ngày nay như thế nào? Phần lớn thế
hệ trẻ trong nhà trường hiện nay có kiến thức rất rộng, nhanh nhạy trong nắm bắt thông tin có sức khoẻ tốt, tinh thần cầu thị trong học tập, khả năng ứng dụng những kiến thức học vào thực tiễn cao, quý trọng thầy cô, đoàn kết với bạn bè sống có kỷ cương, không ngừng phấn đấu vươn nên trong học tập và trong cuộc sống Nhưng cũng có một bộ phận không nhỏ thế hệ trẻ đang ứng xử một cách
vô văn hoá Nhà tư vấn tâm lý Phạm Thị Thuý cho rằng: Văn hoá ứng xử học đường Việt Nam đã ở vào cấp độ báo động đỏ Quá nhiều hành vi thiếu văn hoá của cả học sinh và giáo viên Văn hoá học đường đang xuống cấp nghiêm trọng,
là sự xuống cấp đáng sợ nhất của một nền giáo dục Hiện có rất nhiều người đồng tình với ý kiến này khi cho rằng văn hoá ứng xử học đường đang bị xem nhẹ Nhà trường chỉ tập trung vào việc dạy kiến thức tự nhiên xã hội mà quên đi giáo dục nhân cách sống cho học sinh Thực tế cho thấy trong môi trường học đường, nơi văn hoá được coi trọng, đượcxây dựng và phát huy lại đang diễn ra những điều thiếu văn hoá Trong môi trường giáo dục hai mối quan hệ chính là quan hệ giữa thầy và trò và quan hệ giữa các trò với nhau Trong đó mối quan hệ giữa thầy và trò là mối quan hệ cốt lõi nhất để xây dựng môi trường giáo dục Theo thống kê của Bộ giáo dục đào tạo, từ đầu năm học 2009-2010 đến nay cả nước đã xảy ra gần 1600 vụ học sinh đánh nhau ở trong và ngoài trường học, trong đó có các vụ án hình sự ngày càng gia tăng Học sinh đánh nhau không chỉ
Trang 3dùng chân tay hay cặp sách nữa mà là những hình ảnh các học em sinh mặc đồng phục tuổi từ 10 đến 18 cầm dao, phớ, kiếm và cả súng tự chế hay súng mua chui trên thị trường để “Xử nhau” chỉ vì những lí do rất trẻ con như “nhìn đểu”, không cho chép bài, nói xấu, ghen tuông hoặc chỉ đơn giản là đánh cho bõ ghét
Không dừng lại ở việc đánh lộn lẫn nhau học trò hiện nay yêu quá sớm, yêu nhiều và quan niệm yêu gắn liền với tình dục đã để lại những hậu quả khó lường Có những bạn trẻ đứng trước nguy cơ vô sinh hoặc đã bị vô sinh do nạo hút thai ở tuổi dậy thì, sức khoẻ giảm sút, tâm lý tổn thương….Đã có rất nhiều bậc phụ huynh khi đưa con gái vào bệnh viện vì con đau bụng dữ dội mới tá hoả khi nhận được tin dữ con gái họ đã mang thai Không ít những cô cậuđã phải làm cha, làm mẹ ở độ tuổi “ăn chưa no lo chưa tới” do quan niệm quá thoáng về tình yêu
Văn hoá ứng xử giữa học trò với nhau ngày nay mang nhiều màu sắc biến tướng Tình trạng kết bè, kết phái tạo thành băng, hội cũng là vấn đề nhức nhối
nó không những làm ảnh hưởng đến môi trường giáo dục mà còn làm cho xã hội quan tâm lo lắng Hiện tượng lập băng nhóm rồi đi cướp, trấn lột, dằn mặt lẫn nhau, thanh toán ân oán cá nhân của học trò làm gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh đối với các nhà làm công tác giáo dục và quản lí giáo dục
Từ trước đến nay, chúng ta vẫn nghe nhiều về đạo thầy - trò (Đạo làm thầy và đạo làm trò) Quan hệ thầy trò xưa kia là mối quan hệ đáng kính và đáng chân trọng Người xưa có câu “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư” nghĩa là dạy một chữ cũng là thầy mình mà dạy nửa chữ cũng là thầy và lấy ông thầy làm trung tâm, học trò nhất nhất phải nghe theo, coi thầy là tấm gương để học theo Cách đây hơn hai nghìn năm Khổng Tử bàn đến mối quan hệ Quân - Sư - Phụ (Vua - thầy
- cha)tức là học trò kính thầy như kính vua, kính cha Những quan niệm coi thầy
là cha còn ăn sâu tới nỗi khi thầy chết học trò để tang như để tang cha mẹ Mỗi khi muốn hỏi thầy hoặc trao đổi vấn đề gì phải thưa gửi lễ phép đàng hoàng Đứng trước mặt thầy phải chỉnh tề, nhã nhặn, gặp thầy phải cúi chào từ xa, khoanh hai tay trước ngực khi nào thầy trả lời mới được ngửng lên Nhưng ngày
Trang 4nay học trò của chúng ta đã không thể làm đủ lễ nghi với thầy cô họ lại còn xuyên tạc, làm biến tướng các nghi lễ, thiếu sự tôn trọng với thầy cô, coi thường việc học Ví dụ như: Cách chào của học trò khi gặp thầy cô, họ vừa đi thậm chí
là chạy ù ù qua thầy cô vừa chào “cô ạ”, “thầy ạ” để tiết kiệm từ và nói cho nhanh hơn nữa học trò chào thầy cô (nếu là cô giáo) “Quạ! Quạ!”, (nếu là thầy)
“Thạ! Thạ!” rồi cười hô hố rất phản cảm làm cho giáo viên chẳng thể hiểu học trò chào mình hay chào cái gì? Sau lưng học trò gọi thầy cô mình là ông nọ, bà kia tệ hại hơn là gọi bằng đại từ nhân xưng “nó” Khi làm bài kiểm tra không tốt
bị thầy cho điểm kém không vừa ý mình học trò sẵn sàng lôi bài kiểm tra ra xé trước mặt thầy cô để tỏ thái độ Có trường hợp trò vì mâu thuẫn nhỏ, xung đột ý kiến hoặc bị giáo viên phạt mà quay ra thù thầy cô, tạt a-xít vào thầy cô, cả kể việc thuê người giết chết thầy cô mình Nhìn lại xem đây là lối ứng xử gì?
Những năm gần đây hiện tượng tiêu cực trong giáo dục không phải là ít Những sự việc như học trò biếu phong bì cho thầy cô đổi lại thầy cô cho học trò điểm cao (mặc dù bài làm rất kém) để học trò đỡ tốn công học Biếu xén thầy cô
để tránh bị kỷ luật…nó đã góp phần làm biến tướng và thương mại hoá quan hệ thầy trò, làm cho thầy không còn là thầy, không được tôn trọng, không uy nghiêm, được học trò coi là tấm gương để noi theo học tập, trò cũng chẳng phải trò, chẳng lễ phép, kính trọng thầy và chăm chỉ học hành tu dưỡng Ở đâu đó chúng ta còn thấy những thầy giáo không đủ tư cách làm tấm gương, những cô giáo thiếu tinh thần trách nhiệm, những học trò bàng quan với việc học với tương lai, cuộc đời, chúng ta có thể thấy rằng việc giáo dục giới trẻ hiện nay đang là vấn đề cấp thiết được cả xã hội quan tâm Việc xây dựng được môi trường giáo dục mà ở đó thầy đúng nghĩa là thầy, trò đúng nghĩa là trò, trong môi trường giáo dục đó chỉ có tình yêu thương, sự kính trọng, bao dung biết ơn
và hoà hiếu đó là mơ ước của tất cả mọi người Nhưng đáng buồn thay thực trạng văn hoá ứng xử của thế hệ trẻ trong nhà trường đang xuống cấp một cách nghiêm trọng cả về đạo đức lối sống và ý thức sống
Trang 5Đã đến lúc chúng ta phải thấy được sự cần thiết của việc giáo dục tư tưởng đạo đức và lối ứng xử có văn hoá cho thế hệ trẻ Xây dựng một thế hệ trẻ
có sức khoẻ, có trí lực, lòng nhiệt huyết, luôn trau dồi về lý tưởng và đạo đức cách mạng Ngoài ra trong cuộc sống luôn chấp hành nghiêm chỉnh các chủ trương chính sách của Đảng và pháp luật của nhà nước, gương mẫu trong cộng đồng, làm tròn bổn phận của người công dân
Hiện nay, nước ta có hơn 22 triệu HSSV theo học tập trung tại các trường đại học và cao đẳng (thường ở các đô thị) sinh hoạt trong một cộng đồng với những quan hệ khá gần gũi (trường, lớp); với đặc điểm trẻ tuổi; có trình độ và năng lực sáng tạo, lại được trang bị ngoại ngữ, tin học; cộng với sự hỗ trợ của các phương tiện thông tin hiện đại, nên khả năng tiếp nhận cái mới nhanh và linh hoạt, thích nghi kịp thời với sự thay đổi nhanh chóng của xã hội hiện đại, đa dạng hóa tiến trình hội nhập giao lưu quốc tế Vì vậy, các em đã gặt hái được nhiều thành công nhiều lĩnh vực học tập, nghiên cứu khoa học, văn hoá văn nghệ, thể dục thể thao
Đảng và Nhà nước luôn chăm lo cho công tác giáo dục và đào tạo Đối với học đường, xây dựng môi trường văn hoá là một trong những vấn đề được quan tâm, một mặt để HSSV có nhiều cơ hội thể hiện năng lực, sở trường; mặt khác là để tạo sân chơi cho HSSV, bằng chính những hoạt động văn hoá văn nghệ, thể dục thể thao, giao lưu Xác định giáo dục con người theo hướng Chân, Thiện, Mỹ, nhiều cấp ủy, lãnh đạo, Đoàn-Đội trong nhà trường rất chú trọng việc tổ chức các đợt sinh hoạt chính trị nhân các ngày lễ, ngày kỷ niệm, như: Ngày học sinh, sinh viên (9/01), ngày thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (26/3), ngày Giải phóng miền Nam (30/4), ngày sinh nhật Bác, ngày Quốc khánh (2/9), ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11), ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam (22/12)…
Trang 6Nhiều trường đại học, cao đẳng, trung học phổ thông (Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Giao thông Vận tải, Đại học Bách khoa, PHTH Chu Văn An, PHTH Nguyễn Tất Thành…) được đầu tư xây dựng cảnh quan môi trường khang trang, sạch đẹp, có hệ thống thiết chế văn hóa cơ bản (Hội trường, Nhà Văn hóa, Nhà Truyền thống, Nhà thi đấu đa năng, sân vận động, sân khấu ngoài trời, thư viện điện tử hiện đại…) tạo điều kiện cho HSSV một môi trường tốt cho việc học tập, nghiên cứu và hưởng thụ văn hoá
Để tạo điều kiện tốt về nơi ăn, chốn ở cho HSSV, phần lớn các trường đã
cố gắng trong việc tạo một môi trường mỹ quan, sạch đẹp, vệ sinh tại các khu ký túc xá, cùng với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ tại đó (như khu ký túc của Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Bách khoa, Đại học Kinh tế quốc dân, Đại học Ngoại ngữ, Đại học Y Hà Nội, Đại học Nông nghiệp Hà Nội…)
Kết quả của sự nỗ lực đó được thể hiện trong nhiều lĩnh vực HSSV đã đạt được nhiều thành tích to lớn trong học tập, khoa học, văn hoá, thể thao trong nước và quốc tế Năm 2006 tại Kuala Lumper, lần thứ 2 sinh viên Việt Nam đoạt chức vô địch Robotcon khu vực Châu Á Thái Bình dương Những năm gần đây học sinh Việt Nam đã đoạt nhiều giải thưởng tại các kỳ thi Olympia quốc tế các môn toán, vật lý, hoá học, tin học, ngoại ngữ: Cuộc thi Olympic quốc tế các môn Toán học, Vật lý, Hóa học và Sinh học, 19 thí sinh dự thi đã có 18 em đoạt giải với 6 Huy chương Vàng, 8 Huy chương Bạc, 1 Huy chương Đồng và 2 Bằng khen; Cuộc thi Olympic Vật lý quốc tế lần thứ 38 (diễn ra tại Iran), 5 học sinh tham dự đã đạt 4 huy chương: 2 Vàng, 2 Bạc và 1 giải khuyến khích (đứng thứ 5 trong gần 70 nước tham dự); năm 2007, Việt Nam đăng cai lần đầu cuộc thi Olympic toán học quốc tế (IMO) lần thứ 48 với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, gồm 95 đoàn đến từ 95 quốc gia và vùng lãnh thổ với 520 học sinh giỏi toán bậc trung học phổ thông, kết quả: 39 Huy chương Vàng, 83 huy chương Bạc, 131 Huy chương Đồng và 149 thí sinh đạt giải khuyến khích (đoàn Việt Nam đứng thứ 3 với 3 Huy chương Vàng, 3 Huy chương Bạc); kỳ thi Olympic
Trang 7Vật lý Quốc tế năm 2008 đạt 04 Huy chương vàng và 01 Huy chương đồng Đội tuyển robocon fee 02 của Trường ĐH Công Nghiệp Hà Nội đạt Giải nhất “Cuộc thi Sáng tạo Robot Việt Nam 2008” Tập thể các Vận động viên leo núi gồm 4 sinh viên đã lần lượt chinh phục các đỉnh cao: Phanxipang – nóc nhà Đông
Dương (cao 3,143m) vào lúc 14h ngày 19.10.2007; Đỉnh Kinabalu ở Malaisia -nóc nhà Đông Nam Á (cao 4.095m) lúc 4h30’ ngày 01.11.2007, Đỉnh Kilimạnaro ở Tanzania - nóc nhà Châu Phi, (cao 5.895m) lúc 6h30’ ngày 27.11.2007, Đỉnh Island Peak ở Nepal - đỉnh núi băng tuyết (cao 6.160m) lúc 12h30’ ngày 05.3.2008 Và đặc biệt vào lúc 7h15’ ngày 22.05.2008, các vận động viên leo núi là những sinh viên ưu tú của Việt Nam đã giương cao lá cờ Tổ quốc Việt Nam trên đỉnh Everest Các em đã đại diện cho thế hệ HSSV Việt Nam năng động, dũng cảm, quyết tâm chinh phục đỉnh cao cũng như mong muốn được hoà nhập với Thế giới
Trong phong trào Thanh niên tình nguyện do Trung ương Đoàn phát động, thanh niên sinh viên luôn là lực lượng nòng cốt, đi đầu Các em đã đem tri thức, lòng quyết tâm, mối quan tâm đến cộng đồng đến mọi miền của Tổ quốc, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, giúp đỡ nhân dân cải thiện môi
trường sống, môi trường văn hoá Phong trào “Hiến máu nhân đạo”, “Tiếp sức mùa thi”… được nhiều sinh viên quan tâm hưởng ứng.
Tuy đã cố gắng trong công tác xây dựng môi trường văn hoá tại trường học, nơi cư trú, nhưng thực tế xung quanh vấn đề môi trường văn hoá, nhu cầu thị hiếu, điều kiện hưởng thụ văn hóa của HSSV hiện đang biến đổi theo nhiều chiều hướng khác nhau khá phức tạp Chính điều đó đã khiến các cơ quan quản
lý giáo dục, quản lý văn hoá, nhà trường, gia đình và xã hội hết sức băn khoăn,
lo lắng
Vấn đề cảnh quan (vị trí, không gian xanh, tính mỹ quan trong quy họach xây dựng…) lớp học, giảng đường còn có nhiều bất cập Nhiều trường học quy hoạch xây dựng còn nhiều bất hợp lý: Không gian chật hẹp, đặt giữa các khu dân cư đông đúc, ồn ào…Nhiều trường đại học cơ sở vật chất chưa tương xứng
Trang 8với tầm vóc của nó Cá biệt, ở một số trường đại học dân lập, hoặc cơ sở đào tạo liên kết hệ mở rộng, phải thuê mướn cơ sở vật chất; tổ chức dạy và học có tính chất tạm bợ; cơ sở vật chất và điều kiện giúp đỡ cho sinh viên tham gia và hưởng thụ các hoạt động văn hoá văn nghệ, thể dục thể thao còn khó khăn, thậm chí có trường còn thiếu khu giáo dục thể chất, địa điểm sinh hoạt văn hoá, vui chơi giải trí, nên nhiều sinh hoạt tập thể cho HSSV rất khó thực hiện (nếu tổ chức cũng còn sơ sài, gọi là có theo kiểu góp mặt với phong trào, chưa thành các hoạt động thường xuyên) Nhu cầu hưởng thụ văn hóa thì lớn, nhưng số đông HSSV ít được tiếp cận với các chương trình nghệ thuật Những thiết chế văn hóa chung phục vụ nhu cầu giải trí của HSSV quá ít Nhà văn hóa sinh viên ở Hà Nội đang được sử dụng với nhiều mục đích khác Có bao nhiêu SHSV được
hưởng thụ từ các thiết chế văn hoá đó? Cung đã không đáp ứng được cầu Đã
thế, chưa có hình thức ưu đãi nào cho đối tượng này Một vài năm trước
đây, Câu lạc bộ Khán giả Điện ảnh (Fafim Việt Nam) đã trở thành một “địa chỉ văn hoá” của HSSV trên địa bàn Thủ đô Mỗi tháng Câu lạc bộ thường dành từ
2-3 suất chiếu miễn phí cho Hội viên HSSV được xem phim, giao lưu với đoàn làm phim, nhà biên kịch, đạo diễn, diễn viên Đó là một mô hình mới, thu hút đông đảo HSSV, nhưng nó chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn Cũng vì thế, nhiều HSSV thiếu “mặn mà” với các loại hình nghệ thuật, các hoạt động tập thể; tham gia các hoạt động đoàn thể gần như bắt buộc, hình thức Vô hình chung sự
“bỏ qua” ấy đã tạo thành thói quen thờ ơ với các hoạt động nghệ thuật mang tính giáo dục thẩm mỹ Một số trường không có hệ thống truyền thanh nội bộ, không
có bản tin, bảng báo nên HSSV ít có điều kiện tiếp nhận thông tin nội bộ trong trường và tin tức thời sự
Việc tham gia hoạt động và điều kiện hưởng thụ văn hoá tại trường học đã
có khó khăn thì tại nơi ở của sinh viên lại càng khó khăn hơn Hoạt động mang tính xã hội trong nhiều trường đại học chỉ thu hút được một số ít sinh viên có điều kiện tham gia Nhiều HSSV ở ngoại trú rất ít có điều kiện tham gia các hoạt động tập thể Sự mở rộng quá nhanh quy mô đào và sự phát triển cơ sở vật chất
Trang 9vốn có như “chiếc áo quá chật” đã bộc lộ nhiều mâu thuẫn Có thể thấy rõ nhất ở việc xây dựng khu nội trú cho SV Thực tế, nhà trường mới chỉ đáp ứng được khoảng gần 1/3 nhu cầu nơi ở cho SV, chưa kể nhiều trường không có ký túc xá Các khu nội trú cho SV luôn ở trong tình trạng quá tải
Bên cạnh số ít SV được sống trong khu nội trú có điều kiện ăn ở, học hành, được đáp ứng một số dịch vụ văn hóa, đa phần còn lại SV phải tự thuê nhà bên ngoài, ăn ở chật chội, ít hoặc không có các phương tiện, điều kiện tham gia hưởng thụ văn hoá Số đông sinh viên còn lại ở các khu nhà trọ ít chịu sự quản
lý của nhà trường, chịu ảnh hưởng của môi trường văn hoá phức tạp và bản thân HSSV có khi lại là nhân tố tạo ra sự phức tạp của môi trường văn hoá tại địa bàn
cư trú
Thiếu những điều kiện tham gia các hoạt động giao lưu tập thể; các hoạt động văn hoá, thể thao; các điều kiện hưởng thụ các dịch vụ văn hoá lành mạnh, nhiều HSSV đã tìm đến các loại hình dịch vụ phản văn hoá ở ngay cổng trường, bên khu nhà trọ
Trào lưu dân chủ hoá, làn sóng công nghệ thông tin đã làm ý thức cá nhân được tăng lên, đặc biệt trong HSSV có học vấn ý thức cao về bản thân và muốn thể hiện vai trò cá nhân Trong đó, một bộ phận HSSV coi lợi ích cá nhân quan trọng hơn tất cả, bỏ qua các quan niệm đạo đức khác, thậm chí cực đoan cho rằng đạo đức và lợi ích cá nhân là hoàn toàn đồng nhất trong mọi lúc, ở mọi nơi Từ đó hình thành một thái độ bàng quan, sống thiếu lý tưởng, hoài bão, thờ
ơ với chính trị và ít quan tâm đến các vấn đề xã hội và những người xung quanh, cho dù các phong trào tình nguyện gần đây được phát động khá rầm rộ trong sinh viên, nhằm giáo dục và tuyên truyền tinh thần vì cộng đồng
Sự thực dụng trong học tập và cách sống cơ hội đã xuất hiện trong một bộ phận HSSV Cùng với sự du nhập lối sống và sản phẩm công nghệ hiện đại từ các nước phát triển đã làm không ít HSSV xa rời các giá trị đạo đức truyền thống, hình thành tư tưởng hưởng thụ, ăn chơi, đua đòi, chịu tác động của tệ nạn
Trang 10xã hội Những biểu hiện văn hóa lệch lạc, lối sống thiếu lành mạnh, những hiện tượng tha hóa, những sai lệch chức năng, lệch chuẩn mực giá trị, đạo đức, xa rời thuần phong mỹ tục của dân tộc…đang xuất hiện trong đời sống văn hóa của HSSV: Biểu hiện thiếu lệch lạc trong hoạt động văn hóa của sinh viên FPT – Arena (chương trình nghệ thuật kỷ niệm 20 năm Tập đoàn FPT, chế nhạc, cái được gọi là “sách đỏ FPT”); lối sống thiếu lành mạnh của sinh viên H.T.L (đóng
vai Vàng Anh trong Nhật ký Vàng Anh); vấn nạn bạo lực học đường có xu
hướng gia tăng (xuất hiện nhóm “nữ quái”, nữ “đầu gấu” trong trường học); HSSV vi phạm pháp luật ngày càng nghiêm trọng (phát tán văn hóa phẩm đồi trụy, gây án nơi học đường, nghiện hút, lô đề, cờ bạc, đua xe…)
Sự lạnh lùng trong các mối quan hệ tình cảm đang ngày càng lan rộng
trong một bộ phận HSSV Lời một bài hát như thế này: "Tình yêu đến em không mong đợi gì, tình yêu đi em không hề hối tiếc" không thể không đáng suy nghĩ.
Nó như một tuyên ngôn cho lối sống lạnh lùng, vô cảm, thiếu hụt những đam mê
và khát vọng vốn là tài sản quý báu của tuổi trẻ
Sự phát triển và lan rộng của hệ thống Internet bên cạnh mặt tích cực giúp phát triển tri thức, cập nhật những thành công, mở rộng hiểu biết và quan hệ cũng đã có những tác động tiêu cực đến đời sống của HSSV Từ việc sử dụng Internet làm công cụ giải trí tiêu phí thời gian, sức lực và tiền bạc vào game online, sử dụng tiện ích chát, truy cập trang web đen như một thú tiêu khiển, sinh ra thói lừa lọc, mua bán đồ đạc ảo bằng tiền thật Từ môi trường giao tiếp ảo, nhiều HSSV đã ảo hoá những thông tin cá nhân (tên, tuổi, giới tính, địa phương cư trú, hình dáng ) và đi đến cung cấp thông tin giả Sự dối lừa trên mạng được coi là một trò chơi Gần đây, tác động tiêu cực của môi trường ảo đã hiện thực hoá qua một số vụ xung đột trong các chatter ngoài đời
Mặt khác, hiện nay, hiện tượng mua bằng, bán điểm, chạy thầy, chạy điểm không còn là chuyện hiếm thấy ở một số trường cao đẳng, đại học và trung học chuyên nghiệp Chính hiện tượng tiêu cực này đã phần nào làm tha hoá nhân