Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện krông pa, tỉnh gia lai

Thực trạng quản lý mục tiêu hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm của học sinh ở các trường trung học phổ thông huyện Krông Pa ...55 2.4.1.. Hoạt động giáo dục ngoà

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN

ĐẶNG NGỌC TUẤN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN

HUYỆN KRÔNG PA, TỈNH GIA LAI

Người hướng dẫn: PGS TS Lê Quang Sơn Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS TS Lê Quang Sơn Các số liệu, những kết luận nghiên cứu được trình bày trong luận văn này trung thực và chưa từng công bố dưới bất cứ hình thức nào

Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

Bình Định, tháng 02 năm 2021

Tác giả luận văn

Đặng Ngọc Tuấn

Xin gửi lời cảm ơn đến tất cả các bạn bè và đồng nghiệp, những người luôn động viên, khích lệ tôi trong thời gian qua Với sự nỗ lực hết sức của bản thân, tác giả đã cố gắng hoàn thành luận văn với nội dung đầy đủ, có hướng mở Tuy nhiên, do hạn chế thời gian nghiên cứu, luận văn chắc chắn

sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Tác giả rất mong nhận được sự chỉ bảo, góp ý của quý thầy cô giáo, các anh chị và các bạn đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn để hoàn thành luận văn này

Xin trân trọng cảm ơn!

Bình Định, tháng 02 năm 2021

Tác giả luận văn

Đặng Ngọc Tuấn

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 4

3.1 Khách thể nghiên cứu 4

3.2 Đối tượng nghiên cứu 4

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phạm vi nghiên cứu 5

7 Phương pháp nghiên cứu 5

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết 5

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 5

7.3 Phương pháp xử lý số liệu thống kê toán học 6

8 Cấu trúc luận văn 6

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 7

1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước 8

1.2 Các khái niệm chính của đề tài 10

1.2.1 Quản lý giáo dục 10

1.2.2 Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 13

1.2.3 Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm 15

1.2.4 Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông 15

1.3 Lý luận về tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông 16

1.3.1 Mục tiêu giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông 17

1.3.2 Nội dung hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở các trường trung học phổ thông 20

1.3.3 Phương pháp và hình thức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở các trường trung học phổ thông 21 1.3.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục học sinh theo hướng trải nghiệm 24

1.3.5 Các điều kiện phục vụ hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm 26

1.3.6 Các lực lượng tham gia tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm 27

1.4 Lý luận về quản lý hgoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông 27

1.4.1 Quản lý mục tiêu hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm cho học sinh 27

1.4.2 Quản lý nội dung hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm cho học sinh 29

1.4.3 Quản lý phương pháp và hình thức hoạt động giáo dục ngoài giờ

lên lớp theo hướng trải nghiệm cho học sinh 30

1.4.4 Quản lý các lực lương giáo dục tham gia tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm 32

1.4.5 Quản lý điều kiện và phương tiện hỗ trợ hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm cho học sinh 33

1.5 Các yếu tổ ảnh hưởng đến quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm 34

1.5.1 Yếu tố khách quan 34

1.5.2 Yếu tố chủ quan 35

Tiểu kết chương 1 37

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM Ở CÁC TRƯỜNG THPT TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN KRÔNG PA, 38

TỈNH GIA LAI 38

2.1 Khái quát về quá trình khảo sát 38

2.1.1 Mục tiêu khảo sát 38

2.1.2 Nội dung khảo sát 38

2.1.3 Đối tượng khảo sát và mẫu khảo sát 38

2.1.4 Tổ chức khảo sát 39

2.2 Khái quát tình hình phát triển kinh tế - xã hội và giáo dục và đào tạo tỉnh Gia Lai 41

2.2.1 Khái quát tình hình phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Gia Lai 41

2.2.2 Khái quát tình hình phát triển kinh tế - xã hội huyện Krông Pa 42

2.2.3 Khái quát tình hình phát triển giáo dục tỉnh Gia Lai 43

2.3 Thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở các trường THPT huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai 43

2.3.1 Thực trạng việc xác định mục tiêu hoạt động giáo dục ngoài giờ

lên lớp theo hướng trải nghiệm 44

2.3.2 Thực trạng về nội dung hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở các trường trung học phổ thông 46

2.3.3 Thực trạng về phương pháp và hình thức giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở các trường trung học phổ thông 47

2.3.4 Thực trạng về kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm cho học sinh 51

2.3.5 Thực trạng các lực lượng tham gia tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm cho học sinh 52

2.4 Thực trạng quản lý mục tiêu hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm của học sinh ở các trường trung học phổ thông huyện Krông Pa 55

2.4.1 Thực trạng quản lý mục tiêu hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm 55

2.4.2 Thực trạng quản lý nội dung hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm 57

2.4.3 Thực trạng quản lý phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm 58

2.4.4 Thực trạng quản lý các điều kiện tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm 60

2.4.5 Thực trạng quản lý công tác kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm 62

2.5.1 Các điểm mạnh 63

2.5.2 Hạn chế và nguyên nhân 64

Tiểu kết chương 2 67

Chương 3 CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM Ở CÁC

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN

KRÔNG PA, TỈNH GIA LAI 69

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý 69

3.1.1 Đảm bảo tính mục tiêu 69

3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn 69

3.1.3 Đảm bảo tính kế thừa và phát triển 70

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai đáp ứng yêu cầu của chương trình mới hiện nay 71

3.2.1 Biện pháp 1: Tổ chức các hoạt động nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên, cha mẹ học sinh và các lực lượng ngoài xã hội về tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm 71

3.2.2 Biện pháp 2: Tổ chức bồi dưỡng năng lực, nghiệp vụ thực hiện hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm 75

3.2.3 Biện pháp 3: Tăng cường kiểm tra, giám sát đối với việc thực hiện chương trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm 78

3.2.4 Biện pháp 4: Xây dựng cơ chế phối hợp với các lực lượng giáo dục tham gia vào hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm 80

3.2.5 Biện pháp 5: Chỉ đạo việc sử dụng có hiệu quả cơ sở vật chất và các điều kiện thực hiện hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm cho học sinh 81

3.2.6 Biện pháp 6: Hoàn thiện hệ thống các quy định nội bộ về tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm

cho học sinh 85

3.3 Khảo nghiệm tính khả thi và tính cấp thiết của các biện pháp 90

3.3.1 Quá trình khảo nghiệm 90

3.3.2 Kết quả khảo nghiệm 91

3.3.3 Tương quan tính khả thi và tính cấp thiết 94

3.3.4 Kết quả áp dụng vào thực tế 96

Tiểu kết chương 3 98

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 100

1.Kết luận 100

2 Khuyến nghị 101

2.1 Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo 101

2.2 Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo Gia Lai 101

2.3 Đối với các trường THPT trên địa bàn huyện Krông Pa 102

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 103 PHỤ LỤC

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN

10 HĐGDNGLL Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 2 1 Bảng số liệu điều tra khảo sát 5 đối tượng trên bàn huyện

Krông Pa 39Bảng 2.2 Cán bộ quản lý, GV và các LLGD khác đánh giá mức độ quan

trọng của giáo dục của HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm 45Bảng 2.3 Cán bộ quản lý, GV và các LLGD khác đánh giá việc thực hiện

về nội dung HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở các trường THPT 46Bảng 2 4 Đánh giá của CBQL-GV-LLGD khác về mức độ thực hiện

phương pháp 47Bảng 2.5 Đánh giá về mức độ sử dụng phương pháp tổ chức

HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm 48Bảng 2.6 Nhận thức về mức độ thực hiện của việc kiểm tra, đánh giá

HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm cho học sinh 51Bảng 2 7 Nhận thức về tầm quan trọng của các lực lượng tham gia trong

tổ chức HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm cho học sinh 52Bảng 2 8 Thực trạng quản lý việc xác định mục tiêu HĐGDNGLL theo

hướng trải nghiệm trong các HĐGD 55Bảng 2.9 Thực trạng quản lý thực hiện nội dung (ND) HĐGDNGLL theo

hướng trải nghiệm 57Bảng 2.10 Thực trạng quản lý đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức

HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm 59Bảng 2.11 Thực trạng quản lý các điều kiện, phương tiện tổ chức

HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm 60Bảng 2.12 Thực trạng quản lý công tác kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt

động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm 62

Bảng 3.1 Mẫu khảo nghiệm tính khả thi và tính cấp thiết của các biện pháp 91Bảng 3.2 Bảng khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp 92Bảng 3.3 Kết quả khảo nghiệm về tính cấp thiết của biện pháp quản lý

hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm 93Bảng 3.4 Kết quả khảo nghiệm nhận thức về tính khả thi và tính cấp thiết

của biện pháp quản lý HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT ở huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai 94Bảng 3.5 Mối tương quan giữa mức độ khả thi và mức độ cấp thiết của

các biện pháp 95

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Thực trạng việc xác định mục tiêu hoạt động giáo dục ngoài

giờ lên lớp 44Biểu đồ 2.2 Thực trạng quản lý mục tiêu HĐGDNGLL trong các hoạt

động giáo dục 56Biểu đồ 3.1 Biểu diễn việc các em thích tham gia hoạt động trải nghiệm

theo hướng tự rèn luyện, đóng vai 97

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 tại điều

61 đã khẳng định “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài”[10]

Điều 29, Luật giáo dục 2019 đã nêu: “Giáo dục phổ thông nhằm phát triển toàn diện cho người học về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ, kỹ năng

cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo; hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho người học tiếp tục học chương trình giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp hoặc tham gia lao động, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [12]

Để hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh, có thể sử dụng nhiều con đường như dạy học, sinh hoạt ngoại khóa, hoạt động tập thể, Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp (HĐGDNGLL) ở trường trung học phổ thông (THPT) là những hoạt động trải nghiệm sáng tạo tiếp nối các hoạt động giáo dục (HĐGD) trên lớp của học sinh, được tổ chức dưới hình thức sinh hoạt tập thể Đây là một phương thức giáo dục thực sự hiệu quả giúp học sinh hình thành nhiều kỹ năng sống cần thiết và để bổ sung các nội dung giáo dục mà các dạng hoạt động khác hoặc hoạt động học tập văn hoá trên lớp không đủ thời gian và khó có điều kiện thực hiện được Hoạt động này cũng là con đường quan trọng để hình thành nhân cách cho học sinh; vì thế, HĐGDNGLL được đưa vào chương trình giáo dục phổ thông với tư cách là nội dung bắt buộc Với nhiều hình thức tổ chức đa dạng, ngoài việc thể hiện đầy đủ các chủ

đề hoạt động trong chương trình hiện có, các nội dung của HĐGDNGLL đã linh hoạt bám sát vào nhu cầu thực tế của học sinh và sự thay đổi của thực tiễn xã hội để cung cấp kịp thời cho học sinh các vấn đề có tính thời sự của xã hội và đất nước có liên quan đến thế hệ trẻ Thông qua HĐGDNGLL, học

2

sinh không chỉ nhận thức, định hướng đúng đắn cho sự phát triển cá nhân; có

kĩ năng giao tiếp, ứng xử một cách chủ động sáng tạo; biết hợp tác, biết yêu tập thể, ghét lối sống ích kỷ, coi lao động là nghĩa vụ vinh quang mà còn giúp các em giảm căng thẳng trong học tập, tự tin trong giao tiếp; từ đó thúc đẩy việc học tập trên lớp đạt kết quả cao Do tính chất của HĐGDNGLL đã vượt

ra khỏi phạm vi nhà trường nên hoạt động này còn tạo cơ hội phối hợp tốt giữa các lực lượng giáo dục (LLGD) trong và ngoài trường để phát huy sức mạnh cộng đồng cùng tham gia vào quá trình giáo dục toàn diện cho học sinh Như vậy, HĐGDNGLL cũng đòi hỏi có sự tham gia tích cực của các lực lượng xã hội (LLXH) để học sinh có thể học hỏi được nhiều nhất, phát huy năng lực một cách tốt nhất theo những yêu cầu của xã hội đối với thế hệ trẻ và hình thành cho các em những kỹ năng cần thiết để thích ứng với các yêu cầu

đó Vì vậy, tự thân HĐGDNGLL đã mang tính chất trải nghiệm và ngược lại chính những hoạt động này cũng luôn đòi hỏi phải có sự tham gia tích cực của các LLXH thì hoạt động mới có kết quả Tuy nhiên, khi có sự tham gia của các LLXH vào các HĐGD của nhà trường THPT thì nhà trường vẫn phải là

cơ quan chủ trì, chịu trách nhiệm điều phối các mối quan hệ giữa các LLGD trong mọi HĐGD của nhà trường Vai trò quản lý của nhà trường THPT phải được coi trọng để đảm bảo mục tiêu giáo dục và sự thống nhất giữa các LLGD; vì vậy, việc tổ chức các HĐGD của nhà trường THPT, trong đó có HĐGDNGLL phải được quản lý chặt chẽ và vai trò chính vẫn là các nhà quản

lý giáo dục (QLGD) trong nhà trường Từ đó có thể thấy, khi HĐGDNGLL được thực hiện theo hướng trải nghiệm thì công tác quản lý cũng cần có những giải pháp phù hợp, theo kịp yêu cầu của sự thay đổi các phương thức tổ chức HĐGD theo hướng trải nghiệm

Những năm gần đây, HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm tại các trường THPT ở huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai đã được quan tâm tổ chức

3

tương đối tốt; song cũng có trường chưa đầu tư đúng mức đến các hoạt động này nên công tác quản lý còn mang tính hình thức, đối phó với sự kiểm tra của cấp trên Chính vì vậy, vai trò của HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm chưa được phát huy tối ưu, tác dụng giáo dục chưa đạt hiệu quả cao Hạn chế này chủ yếu do các nhà QLGD chưa có các giải pháp quản lý, điều phối các hoạt động của nhà trường một cách hợp lý Ngoài ra, do ảnh hưởng của tâm lý

“ưu tiên” các hoạt động dạy văn hóa trên lớp hơn là các HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm nên vẫn còn một số trường THPT chưa chú trọng nhiều đến công tác quản lý các HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm; hoặc nếu có, việc quản lý nhà trường vẫn còn thiên về tư duy “hành chính”, giới hạn các HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm trong nội dung của chương trình chính khoá với các hình thức tổ chức trong phạm vi nhà trường Nhiều CBQL nhà trường chưa thấy hết vai trò chủ trì của mình trong huy động, phối hợp các LLXH cùng tham gia thực hiện đổi mới nội dung, chương trình, thống nhất mục tiêu, cách thức tổ chức, xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, thân thiện, hỗ trợ các nguồn lực cho HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm nên chất lượng giáo dục toàn diện chưa cao Để khắc phục cách tổ chức qua loa, chiếu lệ, làm theo phong trào, việc quản lý HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm cần được đổi mới từ trong tư duy đến cách thức thực hiện Các hoạt động của nhà trường THPT đã được trải nghiệm ở mức tốt thì công tác quản

lý các HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm cũng cần định hướng phù hợp để tạo được sự nhất trí cao giữa NT-GĐ-XH trong thực hiện nhằm đảm bảo mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh

Xuất phát từ tính cấp thiết nêu trên, việc nghiên cứu đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai” là cần thiết và thực

sự có ý nghĩa trong giai đoạn hiện nay

4

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của học sinh THPT, đề tài đề xuất các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng đối với HĐGDNGLL cho HS các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai theo hướng trải nghiệm, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của các trường tại địa bàn nghiên cứu

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở các trường trung học phổ thông

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai

4 Giả thuyết khoa học

Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng các yêu cầu đổi mới hoạt động giáo dục hiện nay Nếu xây dựng và triển khai đồng bộ các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm, phù hợp với đặc thù của các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai thì có thể nâng cao được chất lượng hoạt động này, qua đó nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm của học sinh ở các trường trung học phổ thông Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai

5

Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai

6 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài khảo sát thực trạng quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm của học sinh ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai trong giai đoạn 2019 – 2021 và đề xuất các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng đối với hoạt động này

Điều tra, khảo sát thực hiện ở 03 trường THPT địa bàn huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai trong giai đoạn 2019 – 2021

7 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn của khoa học giáo dục

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Đề tài sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa lý thuyết trong nghiên cứu các văn kiện, nghị quyết của Đảng và Nhà nước; các quy chế, quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các văn bản và tài liệu lý luận

về quản lý và quản lý giáo dục có liên quan đến đề tài

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Nghiên cứu hồ sơ lưu trữ: nghiên cứu các loại hồ sơ gồm các văn bản chỉ đạo điều hành của Hiệu trưởng ở các trường THPT địa bàn huyện Krông Pa; Các kế hoạch triển khai quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm của học sinh; Quy chế thi đua khen thưởng,

Phương pháp phỏng vấn: Phương pháp này nhằm thu thập các ý tưởng, các kinh nghiệm thực tiễn của các CBQL, cán bộ, GV CMHS và các lực lượng giáo dục ngoài nhà trường được chọn làm người được phỏng vấn

Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Phương pháp này được sử dụng để

6

thu thập ý kiến của các khách thể điều tra thông qua việc trưng cầu ý kiến Các nội dung trưng cầu ý kiến là các vấn đề liên quan đến thực trạng quản lý

từ CBQL, GV và các lực lượng giáo dục khác

7.3 Phương pháp xử lý số liệu thống kê toán học

Dùng phương pháp thống kê toán học để xử lí số liệu đã thu thập được từ các phương pháp khác nhau để cho các kết quả nghiên cứu trở nên chính xác

và đảm bảo độ tin cậy Thống kê tất cả các số liệu từ bảng biểu, phiếu điều tra, sau đó tổng hợp rồi sử dụng rồi dùng toán định lượng, tính trung bình của

số liệu, so sánh với chuẩn đặt ra rồi kết luận

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị và tài liệu tham khảo Nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai

Chương 3: Các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Rabơle (1494-1553), một trong những đại biểu xuất sắc của chủ nghĩa nhân đạo Pháp, đã có sáng kiến quản lý các hình thức giáo dục có nội dung

“Trí dục, đạo đức, thể chất và thẩm mĩ” ngoài giờ học ở lớp bằng việc tổ chức các buổi tham quan xưởng thợ, các cửa hàng, tiếp xúc với các nhà văn, các nghị sĩ, đặc biệt là mỗi tháng một lần thầy và trò về sống ở nông thôn một ngày để trải nghiệm thực tiễn cuộc sống

J Pexxtalogi (1746 – 1827)- một nhà giáo dục lớn của Thụy Sĩ và người đương thời gọi ông là “ông thầy của các ông thầy” Bằng con đường giáo dục thông qua thực nghiệm ông muốn cứu vớt trẻ em mồ côi, con nhà nghèo Nhân dân dựng tượng ông và ghi dòng chữ: “tất cả cho người khác, không gì cho mình” Ông dựng ra “trại mới” giúp trẻ vừa học văn hóa, vừa lao động ngoài lớp, ngoài trường học Ông cho rằng hoạt động ngoài lớp không những tạo ra của cải vật chất mà còn là con đường giáo dục toàn diện cho học sinh Ông quan niệm giáo dục gia đình đi trước, giáo dục trường học là sự tiếp nối

“giờ nào sinh ra trẻ em thì giờ đó bắt đầu sự giáo dục”

C Mác (1818 - 1883) và Ph Ăng-ghen (1820 - 1895) đã xác định mục đích của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa là đào tạo ra “Con người phát triển toàn diện” Muốn vậy, phải quản lý được phương thức giáo dục hiện đại là quản lý các HĐGD kết hợp với lao động sản xuất”

V.I Lênin (1870 - 1924) là người tiếp tục sự nghiệp của C Mác và F Anghen, ông đề cao vấn đề phát triển toàn diện con người Việc hình thành con người phát triển toàn diện không chỉ là trách nhiệm của riêng nhà trường

1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước

Sự nghiệp giáo dục đào tạo Việt Nam ngay từ khi ra đời: Bác Hồ-vị lãnh

tụ thiên tài, nhà giáo mẫu mực của chúng ta đã đặt nền móng cho sự nghiệp

giáo dục với phương châm “Dân tộc - Khoa học - Đại chúng” Chủ trương trong việc giáo dục là phải chú trọng “Đạo đức cách mạng, giác ngộ XHCN, giáo dục văn hoá, kỹ thuật và lao động sản xuất” Qua các giai đoạn phát triển

khác nhau, tư tưởng giáo dục toàn diện của Hồ Chí Minh và của Đảng ta đã chính thức là kim chỉ nam cho hành động phát triển giáo dục Trong bất cứ hoàn cảnh nào, thời chiến hay thời bình, thời kì giáo dục khó khăn nhất hay hưng thịnh nhất thì sự nghiệp phát triển giáo dục vẫn luôn phải chú trọng đến giáo dục toàn diện cho học sinh Những tư tưởng đó được thể hiện rõ trong

nguyên lý “Học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn, nhà trường gắn liền với xã hội” Đặc biệt trong giai đoạn đổi mới hiện nay, tư tưởng giáo

dục toàn diện cũng được thể hiện qua các mặt: Đức – Trí – Thể – Mỹ – Lao động nhằm hoàn thiện và phát triển nhân cách học sinh

Tại Đại hội XII của Đảng, vấn đề phát triển con người toàn diện là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được lại tiếp tục được khẳng định “Phát huy nhân tố con người trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội; tập trung xây dựng

9

con người về đạo đức, nhân cách, lối sống, trí tuệ và năng lực làm việc” Một trong những nhiệm vụ tổng quát phát triển đất nước 5 năm 2016-2020 là xây dựng “Con người Việt Nam phát triển toàn diện đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước và bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa” và “Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện phải trở thành một mục tiêu của chiến lược phát triển” Đây là quan điểm mới, phù hợp với thực tiễn phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng Đây cũng

là một bước tiến quan trọng của Đảng khi không chỉ nhận thức đúng về yêu cầu tất yếu phải phát triển con người mà đã biến thành nhiệm vụ, thành hoạt động thực tiễn phải được thực hiện đồng bộ với các nhiệm vụ quan trọng khác trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước [29]

Theo Nghị quyết số 29 NQ-TW, Hội nghị trung ương lần thứ 8 khóa XI, Quyết định số 2653 QĐ-BGDĐT ngày 25 tháng 7 năm 2014 của Bộ GD&ĐT

về ban hành Kế hoạch hành động của ngành Giáo dục triển khai Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW: Chỉ đạo các cơ

sở giáo dục và đào tạo đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực cá nhân của người học, áp dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực, chú trọng rèn luyện phương pháp tự học; tăng cường các hoạt động xã hội, nghiên cứu khoa học và vận dụng kiến thức vào thực tế [19]

Ở nước ta, HĐGDNGLL được Bộ GD-ĐT đưa vào chương trình phân ban thí điểm THPT năm học 2002 - 2003 đáp ứng cho việc triển khai Nghị quyết số 40 2000 QH10 của Quốc hội và Chỉ thị số 14 2001 CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về đổi mới nội dung, chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông; và tiếp tục được triển khai cuốn chiếu bằng chương trình phân ban đại trà với tất cả các trường THPT từ năm học 2006 - 2007 cho đến nay [13]

Có thể nói, hầu hết các công trình nghiên cứu về HĐGDNGLL đều tập

10

trung vào đề xuất các biện pháp quản lý cũng như tổ chức thực hiện

HĐGDNGLL tuỳ vào đặc thù của các loại hình trường (trường trung học, trường phổ thông dân tộc nội trú), các cấp học khác nhau và các địa bàn khác nhau (từ thành thị đến nông thôn, từ miền xuôi đến miền ngược) như Luận

văn thạc sĩ với đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường THPT Búng Lao huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên” của tác giả Đào Xuân Mạnh bảo vệ thành công năm 2015 tại Trường Đại Học Giáo Dục, Đại học Quốc gia Hà Nội; Hay Luận văn “Quản Lý Hoạt Động Giáo Dục Ngoài Giờ Lên Lớp Theo Hướng Xã Hội Hóa ở Trường THPT Tỉnh Vĩnh Phúc” của tác giả Nguyễn Thị Thanh Thủy bảo vệ thành công năm 2017 tại Đại học sư phạm Hà Nội 2…

Ngoài ra, với một lượng sách khá lớn về HĐGDNGLL, chủ yếu là sách dành cho GV ở các khối lớp, sách tham khảo cũng kịp thời ra đời để phục vụ cho việc tổ chức hoạt động Chính vì đặc thù của quá trình giáo dục ở đây là

tổ chức hoạt động nên hầu hết các sách đều thể hiện mục tiêu giáo dục, nội dung chương trình, phương thức tổ chức, trang thiết bị cho việc tổ chức, đánh giá kết quả hoạt động của học sinh và cách thức tổ chức các hoạt động được thực hiện theo chủ đề từng tháng của năm học như sách GV và tài liệu bồi dưỡng GV thực hiện chương trình, sách giáo khoa lớp 10, 11, 12 THPT- HĐGDNGLL của nhiều tác giả [24], [25], [26]

1.2 Các khái niệm chính của đề tài

1.2.1 Quản lý giáo dục

1.2.1.1 Quản lý

Quản lý tồn tại như một tất yếu khách quan từ khi loài người xuất hiện

và ngày nay đã trở thành một khoa học, có vai trò quyết định đến sự thành công hay thất bại ở mọi lĩnh vực như chính trị, kinh tế, quân sự, giáo dục; Vì vậy, quản lý được thể hiện ở các cách tiếp cận khác nhau như:

Theo Trần Kiểm “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc

11

huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức với hiệu quả cao nhất” [11]

Theo quan điểm hành vi (thuyết quan hệ con người) của Mary Parker

Follett, quản lý là một quá trình động, liên tục, kế tiếp nhau; trong đó sự “phối hợp (coordination)” là điều kiện sống còn của sự quản lý hiệu quả qua hoạt động của người quản lý Nhà quản lý cần phải xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với người thuộc cấp (tiếp xúc trực tiếp, thẳng thắn, chân tình) để lôi cuốn họ tham gia quá trình ra quyết định nhất là khi họ sẽ chịu ảnh hưởng của chính những quyết định đó

Mặc dù có nhiều định nghĩa và ý kiến khác nhau, nhưng xét trên tổng thể, phần lớn các nghiên cứu đã có một quan điểm chung đó là: Quản lý là sự tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý đến khách thể quản

lý nhằm làm cho tổ chức hoạt động có hiệu quả cao Quản lý có bốn chức năng cơ bản là: chức năng lập kế hoạch, chức năng tổ chức, chức năng chỉ đạo, chức năng kiểm tra

1.2.1.2 Quản lý giáo dục

Quản lý giáo dục là quá trình thực hiện có định hướng và hợp quy luật các chức năng kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra nhằm đạt tới mục tiêu giáo dục để ra hoặc quản lý giáo dục là quá trình đạt tới mục tiêu trên cơ

sở thực hiện có ý thức và hợp quy luật các chức năng kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra

Theo tác giả Bush T (Trong tác phẩm Theories of Educcation Management, PCP, London, 1995): Quản lý giáo dục, một cách khái quát, là

sự tác động có tổ chức và hướng đích của chủ thể quản lý giáo dục tới đối tượng quản lý giáo dục theo cách sử dụng các nguồn lực càng có hiệu quả càng tốt nhằm đạt mục tiêu đề ra

Còn theo tác giả Phạm Minh Hạc: Quản lý nhà trường hay nói rộng ra là

12

quản lý giáo dục là quản lý hoạt động dạy học nhằm đưa nhà trường từ trạng thái này sang trạng thái khác và dần đạt tới mục tiêu giáo dục đã xác định Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang (2008) trong cuốn “Một số vấn đề đổi mới phương pháp tổ chức Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trung học cơ

sở, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam thì Quản lý giáo dục được hiểu là hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý, nhằm cho hệ vận hành theo đường lối, nguyên lý của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học giáo dục thể hệ trẻ, đưa giáo dục đến mục tiêu, tiến lên trạng thái mới về chất

Quản lý giáo dục có 2 cấp độ là quản lý hệ thống giáo dục và quản lý nhà trường Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có kế hoạch và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu, các

bộ phận của hệ thống giáo dục, nhằm đảm bảo cho các cơ quan trong hệ thống giáo dục vận hành tối ưu, đảm bảo sự phát triển mở rộng cả về chất lượng và

số lượng để đạt tới mục tiêu giáo dục

Như vậy, đặc trưng của quản lý giáo dục là tạo ra những sản phẩm giáo dục có tính đặc thù, là nhân cách nên QLGD phải ngăn ngừa sự rập khuôn, máy móc không cho phép tạo ra phế phẩm Ta cũng thể có những cách diễn đạt khác nhau, song mỗi cách định nghĩa đều đề cập tới các yếu tố cơ bản: Chủ thể quản lý giáo dục, khách thể quản lý giáo dục; mục tiêu quản lý giáo dục, cách thức và các công cụ

1.2.3.3 Quản lý nhà trường

Nhà trường (cơ sở giáo dục) chính là nơi tiến hành các quá trình giáo dục tổng thể, có nhiệm vụ trang bị kiến thức cho một nhóm dân cư nhất định, thực hiện tối đa một quy luật tiến bộ xã hội là: “Thế hệ đi sau phải lĩnh hội được tất

cả kinh nghiệm xã hội mà các thế hệ đi trước đã tích lũy và truyền thụ lại,

13

đồng thời phải làm phong phú những kinh nghiệm đó” Nhà trường là một tổ chức đặc biệt, là nơi tạo ra những sản phẩm” cũng hết sức đặc biệt, đó là nhân cách của con người

Còn theo Trần Kiểm: Quản lý nhà trường là quản lý giáo dục ở tầm vi

mô trong phạm vi một nhà trường, là sự tác động có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý lên tất cả các nguồn lực có được, nhằm đảm bảo cho các hoạt động của nhà trường tiến triển tốt, đạt được mục tiêu giáo dục mà trọng tâm của nó là hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục [11]

Quản lý nhà trường phải vận dụng tất cả các nguyên lý chung của quản lý giáo dục để đẩy mạnh hoạt động của nhà trường theo mục tiêu đào tạo Quản lý nhà trường là phải quản lý toàn diện nhằm phát triển và hoàn thiện nhân cách của thế hệ trẻ một cách hợp lý, khoa học và hiệu quả, do vậy muốn thực hiện

có hiệu quả công tác quản lý giáo dục phải xem xét đến những điều kiện đặc thù của mỗi nhà trường, phải chú trọng thực hiện việc cải tiến công tác quản lý giáo dục đối với nhà trường, nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân

Như vậy nhìn chung, quản lý nhà trường là những tác động có mục đích,

kế hoạch của chủ thể quản lý nhằm tập hợp và tổ chức các hoạt động của GV học sinh để nâng cao chất lượng GD-ĐT của nhà trường; đẩy mạnh hoạt động của nhà trường theo nguyên lý giáo dục và tiến đến mục tiêu giáo dục

1.2.2 Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

1.2.2.1 Hoạt động

Theo từ điển Triết học: Hoạt động là một phương thức đặc thù của con người quan hệ với thế giới, một quá trình qua đó con người tái sản xuất và cải tạo một cách sáng tạo thế giới tự nhiên, từ đó làm cho bản thân mình trở thành chủ thể hoạt động và làm cho những hiện tượng của tự nhiên mà còn người nắm được trở thành khách thể của hoạt động của mình [34]

Theo sách Giáo dục học, tập 2, 3 thì hoạt động là quá trình thực hiện sự

14

chuyển hóa lẫn nhau giữa hai cực chủ thể-khách thể Theo nghĩa rộng nó là đơn vị phân tử chứ không phải là đơn vị cộng thành của đời sống chủ thể Đời sống của con người là một quan hệ thống nhất các hoạt động thay thế nhau; theo nghĩa hẹp hơn, hoạt động là đơn vị của đời sống mà khâu trung gian là phản ánh tâm lý, có chức năng hướng dẫn cụ thể tới đối tượng

1.2.2.2 Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Khái niệm: HĐGDNGLL là hoạt động tổ chức ngoài giờ học của các môn học trên lớp nhằm tiếp nối và thống nhất hữu cơ với hoạt động học tập trên lớp, tạo sự thống nhất giữa giáo dục trong và ngoài nhà trường, giữa thời gian trong năm học và thời gian hè nhằm góp phần hình thành và phát triển nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo, đáp ứng những yêu cầu đa dạng của

xã hội HĐGDNGLL bao gồm các HĐNK về khoa học, văn học, nghệ thuật, TDTT, an toàn giao thông, phòng chống tham nhũng, phòng chống tệ nạn xã hội, giáo dục giới tính, giáo dục pháp luật, giáo dục hướng nghiệp, giáo dục

kỹ năng sống nhằm phát triển toàn diện và bồi dưỡng năng khiếu; các hoạt động vui chơi, tham quan, du lịch, giao lưu văn hoá, giáo dục môi trường; hoạt động từ thiện và các hoạt động xã hội khác phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh

Vị trí, vai trò của HĐGDNGLL: Nhà trường có nhiệm vụ dạy chữ và dạy người Nếu nhà trường chỉ thực hiện hoạt động dạy và học các bộ môn văn hóa trên lớp thì nhiệm vụ chưa hoàn thành vì học sinh sẽ thiếu môi trường hoạt động và giao tiếp, hạn chế về tình huống thực tế và thời gian, không có điều kiện để trải nghiệm những kiến thức đã học vào hoạt động thực tiễn

Vì thế các nhà QLGD cần biết linh hoạt trong khâu tổ chức thực hiện, cần biết củng cố, vừa phát triển quan hệ giao tiếp giữa các lớp trong trường và với cộng đồng xã hội, vừa phát huy các tiềm năng của các LLGD trong và ngoài nhà trường cũng như thu hút các nguồn lực trong xã hội để huy động

15

tham gia xây dựng nội dung, thống nhất hình thức tổ chức thực hiện HĐGDNGLL, nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện cho học sinh

1.2.3 Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm

Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia: “Trải nghiệm hay kinh nghiệm

là tổng quan khái niệm bao gồm tri thức, kĩ năng hoặc quan sát sự vật hoặc sự kiện đạt được thông qua tham gia vào hoặc tiếp xúc đến sự vật hoặc sự kiện đó" Thực tiễn cho thấy, trải nghiệm đạt được thường thông qua thử nghiệm Theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, thì hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp giúp học sinh phát triển các phẩm chất, năng lực đã được hình thành ở cấp tiểu học và cấp trung học cơ sở Kết thúc giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp, học sinh có khả năng thích ứng với các điều kiện sống, học tập và làm việc khác nhau; thích ứng với những thay đổi của xã hội hiện đại; có khả năng tổ chức cuộc sống, công việc và quản lí bản thân; có khả năng phát triển hứng thú nghề nghiệp và ra quyết định lựa chọn được nghề nghiệp tương lai; xây dựng được kế hoạch rèn luyện đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp và trở thành người công dân có ích [4]

Từ những phân tích trên, chúng tôi có thể hiểu được trải nghiệm là việc con người thông qua các hoạt động thực tiễn bằng những kỹ năng và kiến thức đã học

và trong cuộc sống hàng ngày tạo ra những kinh nghiệm cần thiết Trải nghiệm là giúp học sinh sống có trách nhiệm hơn và tự tin hơn trong cuộc sống, đủ bản lĩnh

để trở thành một công dân, chủ nhân tương lai của đất nước

1.2.4 Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm ở trường trung học phổ thông

Quản lý HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm là hoạt động của cán bộ quản lý tác động đến tập thể GV và HS NGLL nhằm tổ chức, điều hành để đưa HĐ này thành nền nếp, phục vụ cho việc thực hiện mục tiêu giúp các học sinh có khả năng thích ứng với các điều kiện sống, học tập và làm việc khác

16

nhau; thích ứng với những thay đổi của xã hội hiện đại; có khả năng tổ chức cuộc sống, công việc và quản lí bản thân; có khả năng phát triển hứng thú nghề nghiệp và ra quyết định lựa chọn được nghề nghiệp tương lai; xây dựng được kế hoạch rèn luyện đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp và trở thành người công dân có ích hoặc nối tiếp chương trình dạy học trong phạm vi nhà trường hoặc trong đời sống xã hội do nhà trường quản lý Nó diễn ra trong suốt năm học CBQL vừa phải kiểm soát được mục tiêu, vừa có các biện pháp QL kế hoạch tổ chức các HĐ, vừa nắm chắc các điều kiện cần thiết trong quá trình tổ chức, lại vừa hướng dẫn CB, GV thực hiện sao cho có hiệu quả

Quản lý HĐGDNGLL hướng trải nghiệm là những hoạt động của cán bộ quản lý tác động đến tập thể GV và HS NGLL nhằm tổ chức, điều hành mục tiêu giáo dục để thông qua các hoạt động thực tiễn bằng những kỹ năng và kiến thức đã học và trong cuộc sống hàng ngày tạo ra những kinh nghiệm cần thiết phục vụ cho việc thực hiện mục tiêu giáo dục HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm giúp các học sinh có khả năng thích ứng với các điều kiện sống, học tập và làm việc khác nhau; thích ứng với những thay đổi của xã hội hiện đại; nó cũng diễn ra trong suốt cả năm học CBQL vừa phải kiểm soát được mục tiêu, vừa có các biện pháp QL kế hoạch tổ chức các HĐ theo hướng trải nghiệm, vừa nắm chắc các điều kiện cần thiết, phối kết hợp với các LLGD trong quá trình tổ chức thực hiện sao cho có hiệu quả

1.3 Lý luận về tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông

HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm ở THPT không giống các môn học khác, là một môn học đặc thù nên nó không có hệ thống kiến thức riêng mà phản ánh tri thức của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống

xã hội Chính vì vậy, HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm chính là dịp, là cơ hội để học sinh củng cố, ôn lại kiến thức đã học nhằm giúp các em khắc sâu

17

hơn kiến thức đã học mà bản thân những giờ học trên lớp không đủ điều kiện

để trang bị toàn bộ những tri thức có liên quan đến môn học Do vậy, HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm sẽ cung cấp làm phong phú thêm tri thức cho học sinh, nhất là những tri thức gắn với thực tiễn, có tính cụ thể và thiết thực

Ngoài ra, thông qua HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm GV giúp học sinh định hướng chính trị xã hội, có hiểu biết nhất định về truyền thống dựng nước và giữ nước, truyền thống văn hóa của dân tộc đồng thời nâng cao nhận thức cho học sinh về các vấn đề mà nhân loại đang quan tâm: hòa bình,

bảo vệ môi trường, sự gia tăng dân số, bệnh dịch

1.3.1 Mục tiêu giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông

Mục tiêu của HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm đặt ra là: Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp giúp học sinh phát triển các phẩm chất, năng lực đã được hình thành ở cấp tiểu học và cấp trung học cơ sở Kết thúc giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp, học sinh có khả năng thích ứng với các điều kiện sống, học tập và làm việc khác nhau; thích ứng với những thay đổi của xã hội hiện đại;

có khả năng tổ chức cuộc sống, công việc và quản lí bản thân; có khả năng phát triển hứng thú nghề nghiệp và ra quyết định lựa chọn được nghề nghiệp tương lai; xây dựng được kế hoạch rèn luyện đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp và trở thành người công dân có ích [4]

Do vậy yêu cầu cần đạt về năng lực là giúp hình thành và phát triển ở học sinh các năng lực tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề

và sáng tạo được biểu hiện qua các năng lực đặc thù gồm có năng lực thích ứng với cuộc sống, năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động, năng lực định hướng nghề nghiệp Yêu cầu cần đạt về các năng lực đặc thù này được thể hiện như sau:

và xã hội; giải thích được vì sao con người, sự vật, hiện tượng xung quanh luôn biến đổi và rút ra được bài học cho bản thân từ sự hiểu biết này; phân tích được ảnh hưởng của môi trường tự nhiên và xã hội đến sức khoẻ và trạng thái tâm lí của cá nhân và chỉ ra được sự tác động của con người đến môi trường tự nhiên, xã hội

Thứ hai là kĩ năng điều chỉnh bản thân và đáp ứng với sự thay đổi Học

sinh phải điều chỉnh được những hiểu biết, kĩ năng, kinh nghiệm của bản thân phù hợp với bối cảnh mới; thay đổi được cách suy nghĩ, biểu hiện thái độ, cảm xúc của bản thân để đáp ứng với yêu cầu, nhiệm vụ, hoàn cảnh mới; thể hiện được khả năng tự học trong những hoàn cảnh mới; thực hiện được các nhiệm vụ trong hoàn cảnh mới; thể hiện được sự tự tin trong giao tiếp, ứng xử

và trong các mối quan hệ khác nhau; giải quyết được một số vấn đề về môi trường tự nhiên và xã hội phù hợp với khả năng của mình

Về năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động các em phải đạt được ba kĩ năng:

Một là kĩ năng lập kế hoạch, học sinh phải xác định được mục tiêu, nội

dung hoạt động, phương tiện và hình thức hoạt động phù hợp; dự kiến được nguồn lực cần thiết cho hoạt động: nhân sự, tài chính, điều kiện thực hiện khác; dự kiến được thời gian cho từng hoạt động và sắp xếp chúng trong một trật tự thực hiện hoạt động hợp lí

Hai là kĩ năng thực hiện kế hoạch và điều chỉnh hoạt động, các em phải hoàn thành được các kế hoạch hoạt động theo thời gian đã xác định và linh

19

hoạt điều chỉnh hoạt động khi cần; thể hiện được sự chủ động hợp tác, hỗ trợ mọi người trong hoạt động để đạt mục tiêu chung; lãnh đạo được bản thân và nhóm, tạo động lực và huy động sức mạnh nhóm hoàn thành nhiệm vụ theo

kế hoạch; lựa chọn được hoạt động thay thế cho phù hợp hơn với đối tượng, điều kiện và hoàn cảnh; xử lí được tình huống, giải quyết vấn đề nảy sinh trong hoạt động một cách sáng tạo

Ba là kĩ năng đánh giá hoạt động, để hình thành kỹ năng này các em

đánh giá được những yếu tố khách quan và chủ quan ảnh hưởng đến quá trình

tổ chức hoạt động và kết quả hoạt động; đánh giá được một cách khách quan, công bằng sự đóng góp của bản thân và người khác khi tham gia hoạt động; rút ra được bài học kinh nghiệm và đề xuất được phương án cải tiến

Về năng lực định hướng nghề nghiệp các em phải đạt được ba kĩ năng:

Một là hiểu biết về nghề nghiệp,học sinh phải giải thích được các điều

kiện làm việc, công việc và vị trí việc làm của các nghề/nhóm nghề; phân tích được yêu cầu về phẩm chất, năng lực của người làm nghề; trình bày được nhu cầu xã hội đối với các nghề và sự phát triển của các nghề đó trong xã hội; Giới thiệu được các thông tin về trường cao đẳng, đại học, các trường trung cấp học nghề và các cơ sở đào tạo nghề liên quan đến định hướng nghề nghiệp của bản thân; phân tích được vai trò của các công cụ của các ngành nghề, cách sử dụng an toàn, những nguy cơ tai nạn có thể xảy ra và cách đảm bảo sức khoẻ nghề nghiệp

Hai là hiểu biết và rèn luyện phẩm chất, năng lực liên quan đến nghề

nghiệp, học sinh phải thể hiện được hứng thú đối với nghề hoặc lĩnh vực nghề nghiệp và thường xuyên thực hiện hoạt động trong lĩnh vực nghề nghiệp đó; xác định được những phẩm chất và năng lực của bản thân phù hợp hoặc chưa phù hợp với yêu cầu của nhóm nghề và nghề định lựa chọn; rèn luyện được những phẩm chất, năng lực cơ bản đáp ứng yêu cầu của nghề định lựa chọn và

20

với nhiều nghề khác nhau; biết cách giữ an toàn và sức khoẻ nghề nghiệp

Ba là kĩ năng ra quyết định và lập kế hoạch học tập theo định hướng

nghề nghiệp, các em phải tổng hợp và phân tích được các thông tin chủ quan, khách quan liên quan đến nghề định lựa chọn; ra được quyết định lựa chọn nghề, trường đào tạo nghề, hướng học tập nghề nghiệp; lập được kế hoạch học tập và phát triển nghề nghiệp [4]

1.3.2 Nội dung hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở các trường trung học phổ thông

Chương trình HĐGDNGLL là một chương trình giáo dục nhằm khép kín không gian và thời gian giáo dục học sinh Đây là một phần rất quan trọng trong kế hoạch giáo dục của trường THPT được thể hiện thành một chương trình cụ thể Nội dung giáo dục trong hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là

sự tổng hợp nội dung của nhiều loại hình khác nhau như: giáo dục đạo đức, giáo dục trí tuệ, giáo dục thẩm mĩ, giáo dục thể chất, giáo dục lao động và các nội dung giáo dục pháp luật, giáo dục môi trường, giáo dục hòa bình…

Nội dung hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học phổ thông được tiến hành theo các chủ đề lớn, mỗi chủ đề gồm nhiều nội dung chia nhỏ, chủ đề lớn được thiết kế cho cả ba khối lớp, nhưng mục tiêu hoạt động, nội dung hoạt động ở các khối lớp là không giống nhau mà được thiết

kế theo cấu trúc đồng tâm một hệ thống cấu trúc mang tính chất đồng tâm, tịnh tiến Nội dung hoạt động được thiết kế mang tính hệ thống, tính kế thừa, những kết quả hoạt động giáo dục ở lớp trước là cơ sở, là tiền đề để tiến hành hoạt động giáo dục ở lớp sau, đồng thời những nội dung hoạt động ở lớp sau nhằm củng cố các kết quả ở lớp dưới

Nội dung giáo dục của HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm cần thiết thực và gần gũi với cuộc sống thực tế, đáp ứng được nhu cầu hoạt động của học sinh, giúp các em vận dụng những hiểu biết của mình vào trong thực tiễn

21

cuộc sống một cách dễ dàng, thuận lợi Nội dung cơ bản của chương trình xoay quanh các mối quan hệ giữa cá nhân học sinh với bản thân; giữa học sinh với người khác, cộng đồng và xã hội; giữa học sinh với môi trường; giữa học sinh với nghề nghiệp

Những vấn đề trên được cụ thể hóa thành 9 chủ đề hoạt động trong 12 tháng đó là:

1.3.3 Phương pháp và hình thức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở các trường trung học phổ thông

1.3.3.1 Phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở các trường THPT

Phương pháp tổ chức HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm cho học sinh

ở các trường THPT rất phong phú và đa dạng mang tính tập thể và phát huy được tinh thần tự chủ, sáng tạo và linh hoạt của học sinh Hiện nay có một số phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo đang được triển khai trong các nhà trường đó là: phương pháp giải quyết vấn đề; phương pháp trò

Tháng 9 Thanh niên học tập, rèn luyện vì sự nghiệp Công

Tháng 10 Thanh niên với tình bạn, tình yêu, hôn nhân và gia đình 2 tiếtTháng 11 Thanh niên với truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo 2 tiết Tháng 12 Thanh niên với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc 2 tiết Tháng 1 Thanh niên với việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc 2 tiết

Tháng 4 Thanh niên với hòa bình hữu nghị và hợp tác 2 tiết

Tháng 6,7,8 Mùa hè tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng

22

chơi; phương pháp đóng vai; phương pháp làm việc nhóm

Phương pháp giải quyết vấn đề

Phương pháp giải quyết vấn đề là con đường quan trọng để phát huy tính tích cực của học sinh Vấn đề là những câu hỏi hay nhiệm vụ đặt ra mà việc giải quyết chúng chưa có quy luật sẵn cũng như những tri thức, kỹ năng sẵn

có chưa đủ giải quyết mà còn khó khăn, cản trở cần vượt qua Giải quyết vấn

đề thường được vận dụng khi học sinh phải phân tích, xem xét và đề xuất những giải pháp trước một hiện tượng, sự việc nảy sinh trong quá trình hoạt động Thông qua việc giải quyết những tình huống thực tế như vậy thì những năng lực thực tiễn của học sinh cũng được hình thành

Phương pháp trò chơi

Trò chơi có thể được sử dụng trong nhiều tình huống khác nhau của hoạt động trải nghiệm sáng tạo như làm quen, khởi động, dẫn nhập vào nội dung học tập, cung cấp và tiếp nhận tri thức; đánh giá kết quả, rèn luyện các kĩ năng và củng cố những tri thức đã được tiếp nhận Trò chơi có những thuận lợi như: phát huy tính sáng tạo, hấp dẫn và gây hứng thú cho học sinh; giúp cho học sinh dễ tiếp thu kiến thức mới, giúp chuyển tải nhiều tri thức của nhiều lĩnh vực khác nhau, tạo được bầu không khí thân thiện, tạo cho học sinh tác phong nhanh nhẹn Vì vậy, tổ chức cho học sinh vui chơi là một loại hình hoạt động trải nghiệm phổ biến và có ý nghĩa tích cực

Phương pháp đóng vai

Phương pháp đóng vai rất có tác dụng trong việc rèn luyện về kỹ năng giao tiếp, ứng xử của học sinh Đóng vai là phương pháp giúp học sinh thực hành những cách ứng xử, bày tỏ thái độ trong những tình huống giả định hoặc trên cơ sở được tưởng tượng và ý nghĩ sáng tạo của các em Đóng vai thường không có kịch bản cho trước, mà học sinh tự xây dựng trong quá trình hoạt động Việc “diễn” không phải là phần chính của phương pháp này mà điều

tự tin và xây dựng các kĩ năng cần thiết như: kĩ năng phát biểu trước tập thể,

kĩ năng trình bày vấn đề, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng phát hiện vấn đề,…

Phương pháp làm việc nhóm

Thảo luận nhóm giúp học sinh được bộc lộ những khả năng của bản thân, hình thành kỹ năng tư duy, hợp tác trao đổi, chia sẻ và học hỏi lẫn nhau Thảo luận nhóm tạo không khí sôi nổi, thoải mái do đó học sinh luôn có được cảm giác tự do, không bị áp đặt qua đó phát huy được tính tích cực, chủ động sáng tạo của mình trong quá trình khám phá và chiếm lĩnh tri thức

1.3.3.2 Hình thức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở các trường THPT

Hình thức tổ chức HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm cho học sinh được tổ chức theo nhiều quy mô, hình thức khác nhau Cùng một chủ đề, một nội dung giáo dục nhưng có thể tổ chức theo nhiều hình thức hoạt động khác

Các hoạt động văn hóa quần chúng thực chất cũng là các hoạt động giáo dục với nội dung văn hóa - văn nghệ có định hướng giáo dục thẩm mỹ, đạo đức và hành vi xã hội Các hoạt động tham quan, nghe kể chuyện lịch sử, nói chuyện thời sự, làm báo tường, nội san giúp các em nâng cao trình độ viết, kĩ năng diễn đạt, các phẩm chất tâm hồn Học sinh được nghe nói chuyện chuyên đề, các em sẽ được mở rộng những hiểu biết về một mảng kiến thức

có độ sâu Xem và nghe thuyết trình các chủ đề các em sẽ hiểu biết thêm nhiều sự kiện khoa học Khi nghe chuyện thời sự, các em có dịp dõi theo và hiểu biết sinh động về các sự kiện, hoạt động của đất nước hay khi nghe kể chuyện truyền thống có hiểu biết sâu hơn các sự kiện lịch sử, những truyền thống tốt đẹp mà cha ông ta đã trải qua

Mỗi hình thức hoạt động trên đều mang ý nghĩa giáo dục nhất định Trong quá trình thiết kế, tổ chức thực hiện và đánh giá hoạt động trải nghiệm, cả GV lẫn học sinh đều có cơ hội thể hiện sự sáng tạo, chủ động, linh hoạt của mình, làm tăng thêm tính hấp dẫn, độc đáo của các hình thức tổ chức hoạt động

1.3.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục học sinh theo hướng trải nghiệm

Kiểm tra, đánh giá kết quả của học sinh thông qua việc đánh giá bài thu

25

hoạch ghi chép quá trình học của học sinh, qua các giai đoạn nhận nhiệm vụ học tập, thực hiện nhiệm vụ học tập, hoàn thành nhiệm vụ học tập, qua bài kiểm tra sau khi hoàn thành nhiệm vụ học tập tại vị trí tổ chức tiết học ngoài nhà trường, hoạt động học tập trải nghiệm, qua tinh thần và thái độ học tập của học sinh khi tham gia

Đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm của học sinh dựa trên những thông tin thu thập được từ quá trình hoạt động, thể hiện năng lực và sự sáng tạo của học sinh, nghiên cứu sản phẩm của học sinh, đặc biệt là sản phẩm thực hành và ứng dụng

Mục đích của đánh giá là để khẳng định mức độ trưởng thành, tiến bộ của học sinh về các năng lực, phẩm chất so với yêu cầu, mục tiêu giáo dục, từ

đó kích thích tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh và tập thể học sinh nỗ lực vươn lên trong rèn luyện, trong học tập và hoạt động xã hội

Nội dung đánh giá kết quả hoạt động của học sinh THPT bao gồm: Đánh giá cá nhân và đánh giá tập thể học sinh

Nội dung đánh giá cá nhân

Đánh giá mức độ nhận thức của học sinh về nội dung trong các chủ đề của hoạt động, đánh giá về động cơ, tinh thần, thái độ, ý thức trách nhiệm, tính tích cực, của học sinh khi tham gia hoạt động, đánh giá về các kĩ năng của học sinh trong việc thực hiện các hoạt động

Đánh giá việc thực hiện có hiệu quả và những đóng góp của học sinh vào thành tích chung của tập thể

Nội dung đánh giá tập thể

Đánh giá về tinh thần tham gia ý thức hợp tác và cộng đồng trách nhiệm; đánh giá về công tác chuẩn bị công tác tổ chức hoạt động, đánh giá về thành tích, kết quả, những ưu điểm, nhược điểm của từng tổ, nhóm, của từng lớp, tập thể

26

Nó còn cung cấp thông tin phản hồi có ý nghĩa cho GV về nhu cầu của học sinh Khi học sinh trở thành người tự giám sát độc lập, GV cần đóng một vai trò quan trọng trong việc xây dựng quan hệ đối tác, hợp tác với mỗi học sinh để vẫn có thể đồng hành và có định hưởng sâu sắc

Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở quan trọng để GV điều chỉnh các hoạt động phù hợp, đặc biệt đánh giá tạo ra động lực thúc đẩy sự nỗ lực rèn luyện, phấn đấu, tự hoàn thiện của mỗi học sinh Kết quả đánh giá được sử dụng và có ảnh hưởng đến việc đánh giá và xếp loại hạnh kiểm của học sinh

cuối mỗi học kì và năm học

1.3.5 Các điều kiện phục vụ hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm

Để thực hiện chương trình HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm thì cơ

sở vật chất không những làm tăng tính hấp dẫn của hoạt động mà còn là điều kiện để giúp cho hoạt động đạt hiệu quả cao Chẳng hạn để thực hiện tốt chủ

đề tháng 1 “Thanh niên với việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc” thì không thể thiếu được các phương tiện như: loa, âm ly, băng hình, tranh ảnh, tài liệu, máy chiếu phục vụ cho việc tổ chức các hoạt động như “Hội vui học tập”,

“Thi kể chuyện lịch sử”, “Biểu diễn văn nghệ-hóa trang”

Trong thực tế các trường THPT ở nói chung và đặc biệt là các trường THPT miền núi nói riêng kinh phí cho các hoạt động còn ít ỏi, cơ sở vật chất chưa đáp ứng điều này ảnh hưởng không nhỏ tới hiệu quả của các hoạt động Như vậy, các điều kiện phục vụ HĐGDNGLL nếu được thuận lợi thì giúp cho hoạt động đạt kết quả cao Ngược lại nếu cơ sở vật chất, trang thiết

bị không đáp ứng với yêu cầu của hoạt động việc tổ chức thực hiện gặp rất nhiều khó khăn và dẫn đến không mang lại hiệu quả như mong muốn

tổ quốc,

Các lực lượng giáo dục này tham gia hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là xây dựng các hoạt động văn hóa- văn nghệ quần chúng Thực chất đây cũng là các hoạt động giáo dục với nội dung văn hóa - văn nghệ có định hướng giáo dục thẩm mỹ, đạo đức và hành vi xã hội Các hoạt động tham quan, nghe Hội cựu chiên binh kể chuyện lịch sử, nói chuyện thời sự Khi nghe câu chuyện lịch sử, các em có dịp dõi theo và hiểu biết sinh động về các

sự kiện, hoạt động của đất nước hay khi nghe kể chuyện truyền thống có hiểu biết sâu hơn các sự kiện lịch sử, những truyền thống tốt đẹp mà cha ông ta đã trải qua Ngoài ra, các em tham gia làm báo tường, nội san trong các cơ quan như Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Liên hiệp thanh niên huyện giúp các em nâng cao trình độ viết, kĩ năng diễn đạt, các phẩm chất tâm hồn

1.4 Lý luận về quản lý hgoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm ở các trường trung học phổ thông

1.4.1 Quản lý mục tiêu hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng trải nghiệm cho học sinh

Mục tiêu của HĐGDNGLL theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở các trường THPT là củng cố, khắc sâu các kiến thức của môn học; hình thành