Quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố quy nhơn, tỉnh bình định

Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn cần nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học và quản lý hoạt động dạy học tại các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định, chúng tôi chọn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi tên là Võ Thị Ngọc Hiền , cam đoan rằng đề tài “Quản lý hoạt động

dạy học theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định”của tôi là công trình nghiên cứu của riêng

tôi dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Mai Xuân Miên

Các số liệu được sử dụng trong luận văn đều là kết quả điều tra thực tế của tôi tại các trường trung học cơ sở ở thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định

Tôi cam đoan rằng tất cả nội dung trong luận văn đều là công trình nghiên cứu của tôi

Người cam đoan

Võ Thị Ngọc Hiền

LỜI CẢM ƠN

Với những tình cảm chân thành, tôi xin gửi lời cám ơn sâu sắc nhất đến Ban Giám Hiệu trường Đại học Quy Nhơn, Phòng đào tạo sau Đại học và quý Thầy - Cô trường Đại học Quy Nhơn đã tận tình hướng dẫn, giảng dạy và tạo mọi điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tôi học tập trong suốt thời gian theo học chương trình đào tạo Cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục khóa 22

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Tiến sĩ Mai Xuân Miên, người đã dành nhiều thời gian, tâm huyết để hướng dẫn, động viên tôi trong suốt quá trình nghiên cứu – hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định; các cán bộ quản lý và giáo viên các trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Quy Nhơn đã nhiệt tình đóng góp ý kiến, cung cấp thông tin, tư liệu cho tác giả trong quá trình điều tra, nghiên cứu

Mặc dù đã nỗ lực, cố gắng song luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót Tôi kính mong nhận được sự chỉ dẫn quý báu của các thầy giáo, cô giáo và sự đóng góp ý kiến của các bạn đồng nghiệp

Xin chân thành gửi đến Ban Giám hiệu, quý Thầy - Cô cùng bạn bè, đồng nghiệp của tôi lời chúc sức khỏe và thành công trong cuộc sống

Bình Định, tháng 03 năm 2021

Tác giả luận văn

Võ Thị Ngọc Hiền

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Nghiên cứu về dạy học theo định hướng phát triển năng lực 6

1.1.2 Nghiên cứu về quản lý dạy học theo định hướng phát triển

năng lực 9

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài 10

1.2.1 Năng lực 10

1.2.2 Dạy học phát triển năng lực học sinh 12

1.2.3 Quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực

học sinh 14

1.3 Hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS 16

1.3.1 Quan điểm, chủ trương về hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh cấp THCS 16 1.3.2 Xây dựng mục tiêu dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS 17 1.3.3 Tổ chức các hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS 18 1.3.4 Sử dụng hiệu quả các phương pháp và kỹ thuật dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS 20 1.3.5 Tăng cường sử dụng phương tiện dạy học 22 1.3.6 Kiểm tra, đánh giá năng lực đạt được của học sinh 23 1.4 Quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS 24 1.4.1 Quản lý mục tiêu, chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 24 1.4.2 Quản lý hoạt động dạy học của giáo viên theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 28 1.4.3 Quản lý hoạt động học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 32 1.4.4 Quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ và các lực lượng hỗ trợ cho hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 33 1.4.5 Quản lý đội ngũ giáo viên đáp ứng nhu cầu dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS 35 1.4.6 Quản lý kiểm tra, đánh giá dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS 36 1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS 37 1.5.1 Các yếu tố khách quan 37

1.5.2 Các yếu tố chủ quan 38

Tiểu kết chương 1 40

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ QUY NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH 42

2.1 Khái quát về quá trình nghiên cứu thực trạng 42

2.1.1 Mục đích khảo sát 42

2.1.3 Nội dung khảo sát 43

2.1.4 Phương pháp và xử lý kết quả khảo sát 43

2.1.5 Thời gian khảo sát 43

2.2 Khái quát chung về tình hình kinh tế - xã hội và giáo dục trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định 43

2.2.1 Tình hình kinh tế - xã hội của thành phố Quy Nhơn, tỉnh

Bình Định 43

2.2.2 Tình hình giáo dục trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định 45

2.3 Thực trạng hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh

Bình Định 47

2.3.1 Thực trạng xây dựng mục tiêu dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 47

2.3.2 Thực trạng tổ chức các hoạt đông dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 50

2.3.3 Thực trạng sử dụng hiệu quả các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực ở tại các trường THCS 52

2.3.4 Thực trạng sử dụng phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 53

2.3.5 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo định hướng

phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 56

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định 58

2.4.1 Thực trạng nhận thức về quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 58

2.4.2 Thực trạng quản lý mục tiêu, chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 59

2.4.3 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học trên lớp của giáo viên theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 62

2.4.4 Thực trạng quản lý hoạt động học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 64

2.4.5 Thực trạng quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ và các lực lượng hỗ trợ cho hoạt động dạy học ở các trường THCS 67

2.4.6 Thực trạng quản lý kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 69

2.4.7 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 72

2.5 Nhận xét chung về thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định 74

2.5.1 Các mặt mạnh 74

2.5.2 Những tồn tại, hạn chế 75

2.5.3 Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế 75

Tiểu kết chương 2 76 Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG

TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ QUY NHƠN, TỈNH

BÌNH ĐỊNH 78

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp 78

3.1.1 Nguyên tắc bảo đảm tính mục tiêu của giáo dục 78

3.1.2 Nguyên tắc bảo đảm tính hệ thống 78

3.1.3 Nguyên tắc bảo đảm tính khoa học và thực tiễn 79

3.1.4 Nguyên tắc bảo đảm tính khả thi và hiệu quả 79

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định 80

3.2.1 Nâng cao nhận thức cho CBQL , GV và học sinh về vai trò, tầm quan trọng của dạy học và quản lý dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh 80

3.2.2 Xây dựng đội ngũ giáo viên đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu và đạt chuẩn về chất lượng đáp ứng yêu cầu dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh 83

3.2.3 Triển khai hệ thống quản lý quá trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh 85

3.2.4 Chỉ đạo đổi mới đánh giá quá trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh 90

3.2.5 Chỉ đạo phát triển cơ sở vật chất, phương tiện dạy học và đầu tư tài chính phục vụ hiệu quả dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh 93

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 94

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 96 3.4.1 Mục đích, nội dung, đối tượng, phương pháp khảo sát 96

3.4.2 Kết quả đánh giá về tính cần thiết của các biện pháp 97

3.4.3 Kết quả đánh giá về tính khả thi của các biện pháp 99

3.4.4 Tương quan giữa tính cần thiết và khả thi của các biện pháp 100

Tiểu kết chương 3 102

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 103

1 Kết luận 103

1.1 Về lý luận 103

1.2 Về thực trạng 103

1.3 Các biện pháp 104

2 Khuyến nghị 105

2.1 Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo 105

2.2 Đối với Phòng Giáo dục và Đào tạo 105

2.3 Đối với các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn 106

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 107 PHỤ LỤC

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (bản sao)

17 CNTT Công nghệ thông tin

18 CNH-HĐH Công nghiệp hóa-Hiện đại hóa

20 NCKH Nghiên cứu khoa học

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Quy mô cấp trung học cơ sở thành phố Quy Nhơn 2016-2020 45 Bảng 2.2 Chất lượng giáo dục trung học cơ sở năm học 2019-2020 46 Bảng 2.3 Thực trạng xây dựng mục tiêu dạy học dựa theo định hướng phát

triển năng lực học sinh ở các trường THCS 48 Bảng 2.4: Thực trạng tổ chức các hoạt động dạy học theo định hướng phát

triển năng lực học sinh ở các trường THCS 50 Bảng 2.5 Thực trạng sử dụng hiệu quả các phương pháp và kỹ thuật dạy học

tích cực tại các trường THCS 52 Bảng 2.6 Thực trạng sử dụng phương tiện dạy học theo định hướng phát triển

năng lực tại các trường THCS 54 Bảng 2.7 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát

triển năng lực học sinh ở các trường THCS 56 Bảng 2.8: Thực trạng nhận thức về vai trò của công tác quản lý hoạt động dạy

học theo định hướng phát triển năng lực tại các trường THCS 58 Bảng 2.9 Thực trạng quản lý thực hiện mục tiêu, chương trình dạy học theo

định hướng phát triển năng lực ở học sinh tại các trường THCS 59 Bảng 2.10 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học trên lớp của giáo viên theo

định hướng phát triển năng lực học sinh ở tại các trường THCS 62 Bảng 2.11 Thực trạng quản lý hoạt động học tập của học sinh theo định

hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 64 Bảng 2.12 Thực trạng quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ và các lực

lượng hỗ trợ cho hoạt động dạy học ở các trường THCS 67 Bảng 2.13 Thực trạng quản lý kiểm tra, đánh giá hoạt dộng dạy học theo định

hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 69

Bảng 2.14 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học

theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 72 Bảng 3.1 Đánh giá về tính cần thiết của các biện pháp 98 Bảng 3.2 Đánh giá về tính khả thi của các biện pháp 99 Bảng 3.3 Điểm trung bình và xếp hạng về tính cần thiết, tính khả thi của các

biện pháp đề xuất 101

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Thực trạng nhận thức về vai trò của công tác quản lý hoạt động

dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh tại các trường THCS 59

Biểu đồ 2.2 Thực trạng quản lý thực hiện mục tiêu, chương trình dạy học theo

định hướng phát triển năng lực ở học sinh tại các trường THCS 61

Biểu đồ 2.3 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học trên lớp của giảo viên theo

định hướng phát triển năng lực học sinh ở tại các trường THCS 64

Biểu đồ 2.4 Thực trạng quản lý hoạt động học tập của học sinh theo định

hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 66

Biểu đồ 2.5 Thực trạng quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ và các

lực lượng hỗ trợ cho hoạt động dạy học ở các trường THCS 69

Biểu đồ 2.6 Thực trạng quản lý kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học theo

định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 71

Biểu đồ 2.7 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học

theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS 73

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đổi mới phương pháp dạy và học theo định hướng phát triển năng lực người

học nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo

Nghị quyết số 29-NQ/TW Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo

và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích

tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực.” Quan điểm của Đảng là cơ sở quan trọng để nhà trường các bậc học, cấp học định hướng đổi mới cách dạy, cách học nhằm hướng đến mục tiêu hình thành, phát triển phẩm chất và năng lực của người học đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế

Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình

giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học

Một trong những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, kinh viện, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học Đó cũng là xu hướng quốc tế trong cải cách dạy học ở nhà trường Sự đổi mới cách dạy học được khởi đầu ở các nước phát triển là nhằm đào tạo nên những “công dân toàn cầu” có năng lực sẵn sàng thích ứng với bối cảnh xã hội luôn thay đổi, có năng lực hợp tác cùng nhau để giải quyết các vấn

đề thực tiễn của cuộc sống

Tuy vậy, thực tế ở nhà trường phổ thông cho thấy việc đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, tự lực của học sinh chưa nhiều, chưa đi vào

2 chiều sâu Dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức, việc rèn luyện, phát triển

kỹ năng, năng lực cho học sinh chưa được quan tâm thích đáng

Những năm gần đây, công tác quản lý giáo dục phổ thông nói chung, giáo

dục THCS nói riêng có những tiến bộ nhất định; song chất lượng, hiệu quả quản

lý giáo dục còn thấp, chưa đáp ứng yêu đổi mới và phát triển giáo dục hiện nay

Nghị quyết số 29-NQ/TW nhận định về tình hình giáo dục những năm gần đây:

“Chất lượng giáo dục và đào tạo có tiến bộ”, “Tuy nhiên, chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo còn thấp so với yêu cầu” Phương pháp giáo dục “còn nặng

lý thuyết, nhẹ thực hành” “Công tác quản lý giáo dục và đào tạo có bước chuyển biến nhất định.” Tuy vậy, “Quản lý giáo dục và đào tạo còn nhiều yếu kém chưa theo kịp yêu cầu đổi mới và phát triển giáo dục” Đó cũng là tình hình chung về giáo dục phổ thông nói chung và giáo dục THCS nói riêng ở tỉnh Bình Định Đối với các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định, trong những năm qua cũng đã có những nỗ lực không ngừng đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, công tác quản lý giáo dục, nhờ đó chất lượng dạy học, quản lý giáo dục cũng được nâng lên ít nhiều Tuy nhiên, chất lượng dạy học, công tác quản lý dạy học vẫn còn chậm đổi mới, chưa đạt được chất lượng, hiệu quả như mong muốn

Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn cần nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học và quản lý hoạt động dạy học tại các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy

Nhơn, tỉnh Bình Định, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định” với mong muốn tìm ra

các biện pháp quản lý để thúc đẩy hoạt động dạy học của các nhà trường đạt được chất lượng, hiệu quả tốt hơn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo trong thời

kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng

3

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sơ nghiên cứu, tổng hợp lý luận và khảo sát, đánh giá thực trạng, luận văn đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh tại các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định nhằm góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học theo hướng phát triển năng lực người học

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh ở các trường THCS

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định

4 Giả thuyết khoa học

Công tác quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định trong thời gian qua đã có những tiến bộ nhất định; tuy vậy vẫn còn một số bất cập ảnh hưởng ít nhiều đến chất lượng, hiệu quả của việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực Nếu nghiên cứu, xây dựng cơ sở lý luận đúng đắn, khoa học và khảo sát, đánh giá chính xác thực trạng hoạt động dạy học và quản lý việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định thì sẽ xác lập được các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh có tính cần thiết và khả thi

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu đã đề ra, đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề sau:

- Hệ thống hoá một số vấn đề lý luận liên quan đến đề tài như: Quản lý, quản

lý giáo dục, hoạt động dạy học, dạy học theo định hướng phát triển năng lực,

4 quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực

- Khảo sát, đánh giá, phân tích nguyên nhân thực trạng hoạt động dạy học và thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định theo định hướng phát triển năng lực người học

- Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác quản lý hoạt động này

6 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Trọng tâm của đề tài là đi sâu nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học định hướng phát triển năng lực, cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học định hướng phát triển năng lực; đánh giá thực trạng việc dạy học và quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định Trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định

- Về địa bàn nghiên cứu: Tại các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định

- Về thời gian nghiên cứu, khảo sát: Từ năm 2020 - 2021

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa những vấn đề lý luận từ các tài liệu có liên quan đến hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Sử dụng các phương pháp điều tra, phương pháp quan sát, phương pháp lấy ý kiến chuyên gia, phương pháp phỏng vấn, phương pháp tổng kết kinh nghiệm

5 trong quản lý giáo dục nhằm khảo sát, đánh giá thực trạng hoạt động dạy học và thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định làm

cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất các biện pháp quản lý

7.3 Nhóm phương pháp hỗ trợ

Sử dụng phương pháp thống kê toán học và phần mềm Exel để xử lý, phân tích số liệu thu được qua kết quả khảo sát

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung chính của luận văn sẽ trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Nghiên cứu v d h c theo định hướng phát triển năng lực

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng như hiện nay, nền giáo dục tiên tiến ở các quốc gia trên thế giới cũng đang có những biến đổi để phù hợp với những đòi hỏi mới của thực tiễn, giáo dục lấy người học làm nhân tố trung tâm, hướng vào năng lực người học

Sự thay đổi mạnh mẽ của những điều kiện kinh tế xã hội của thế kỉ (XXI) này

đã thúc đẩy mạnh mẽ giáo dục, đặt giáo dục trước nhiều cải tiến, đổi mới mang tính thích ứng phù hợp với hoàn cảnh chung Thực tiễn nghiên cứu đã cho thấy, nhiều nước có nền công nghệ phát triển đã đặt vấn đề tiếp cận làm vấn đề cốt lõi xây dựng triết lý giáo dục và mô hình giáo dục Tên gọi của cách tiếp cận này có khác nhau dựa vào các tiêu chí đặc thù của từng quốc gia và vùng lãnh thổ, nhưng thuật ngữ được sử dụng khá phổ biến là Competency-Based Curriculum (Chương trình giảng dạy dựa trên năng lực) [27]

Chương trình giảng dạy dựa trên năng lực thực chất vẫn là cách tiếp cận chương trình theo kết quả đầu ra Đầu ra được quan niệm như là sự tổng hòa của tất cả các quá trình nội tại bên trong bao gồm toàn bộ các kĩ năng, kĩ xảo có khả năng thích ứng và giải quyết các vấn đề của thực tế theo một cách khoa học và hiệu quả nhất Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng, sự thích ứng của các quá trình hợp thành bởi những năng lực thuộc về kĩ năng, kĩ xảo của mỗi cá nhân mang dấu ấn rõ nét từ những hoạt động và tương tác trong suốt quá trình giáo dục Chương trình hướng vào đầu ra là tạo ra một khoảng không gian mang tính

7 thích ứng suốt đời trên cơ sở những năng lực cụ thể chuyên biệt

Một trong những nhà nghiên cứu tập trung cho mô hình giảng dạy mới về chương trình giảng dạy dựa trên năng lực người học chính là Boyatzis và các đồng sự Vào năm 1995 nhà nghiên cứu Boyatzis và các đồng sự đã tổng kết nhược điểm của hệ thống các chương trình giáo dục và đào tạo quản lý được cung cấp bởi các trường trong thời điểm hiện tại từ các nghiên cứu khác nhau, nhận thấy phương pháp giáo dục quá nặng về lý thuyết hàn lâm giáo điều, sản phẩm của nó không có khả năng thích ứng khi hoàn cảnh môi trường có sự xáo trộn và thay đổi Tác giả Boyatzis và đồng sự đưa ra Mô hình năng lực trong phát triển nguồn nhân lực của các chương trình giáo dục và đào tạo dựa trên mô hình năng lực cần thiết lập như sau: (1) xác định các năng lực, (2) phát triển và định hướng sự phát triển theo mục tiêu đưa ra, và (3) đánh giá, kiểm tra một cách khách quan, minh bạch [30]

Tiếp thu và kế thừa những nhận định của Boyatzis và các đồng sự, ba học giả Rausch, Sherman và Washbush (2001) đã đưa ra quan điểm mới khi cho rằng:

“thiết kế một cách cẩn thận các chương trình giáo dục và đào tạo chú trọng vào kết quả đầu ra và dựa trên năng lực có thể xem là một giải pháp tự nhiên trong việc tạo lập một hoạt động giáo dục đặc thù đi đến thành công Đây là một đóng góp quan trọng góp phần mở rộng biên độ và nội hàm của mô hình giáo dục theo hướng tiếp cận phát triển năng lực

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực là một vấn đề mang tính thời sự, nhận được sự quan tâm lớn của những nhà quản lý giáo dục Sự thành công của

mô hình này ở nhiều quốc gia trên thế giới đã thu hút đông đảo sự quan tâm của các nhà nghiên cứu và quản lý Việt Nam về một mô hình này Chương trình, sách giáo khoa phổ thông 2018 ở Việt Nam [11] xác định phát triển năng lực người học là một định hướng quan trọng Một số đặc điểm của chương trình GDPT theo định hướng phát triển năng lực người học, trong đó những năng lực chung cũng như các năng lực chuyên biệt được quan tâm phát triển

8 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực trở thành một hướng đi nhận được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu Việt Nam, tiêu biểu phải kể tới những đóng góp mở đường và quan trọng của các tác giả: Vương Thị Bích Thủy (2005) [24]; Vũ Ngọc Hải - Đặng Bá Lãm, Trần Khánh Đức (2007) [16]; Trà Thị Kiều Loan (2011) [23]; Cao Danh Chính (2010) [10] v.v Điểm quan các bài viết thời gian gần đây, có thể kể tới bài viết Trà Thị Kiều Loan trong: Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học cấp tiểu học và một số giải pháp về mặt quản lý (2011) [23]; bài viết trên Tạp chí Khoa học của tác giả Nguyễn Vũ Bích Hiền về Các xu hướng phát triển chương trình đào tạo theo quan điểm lấy người học làm trung tâm (2012) [17]; hay tác giả Đặng Tự Ân với bài viết về Giáo dục định hướng phát triển năng lực [1] đăng trên Tạp chí Quản lý giáo dục số 4 năm 2015,

Tác giả Đặng Thành Hưng cũng là người có nhiều bài viết rất sâu sắc về năng lực trong giáo dục phổ thông như bài viết : Năng lực xã hội trong nội dung học vấn phổ thông (2011) [22], đăng trên Tạp chí Khoa học Giáo dục Tác giả đã đưa vấn đề hình thành năng lực học tập cho học sinh phổ thông là vấn đề rất cần thiết, trong đó, có những năng lực xã hội giúp ích cho các em học sinh phổ thông, những nội dung nên truyền tải cho học sinh phổ thông để hình thành năng lực tổng hợp cho các em Trong cuốn sách Dạy học hiện đại: Lý luận - biện pháp - kỹ thuật (2002) [21], tác giả cũng đã đề cập đến vấn đề hình thành năng lực cho học sinh Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc đã có nhiều nghiên cứu về dạy học theo hướng phát triển năng lực, đặc biệt là dạy học theo chương trình giảng dạy dựa trên năng lực người học như: Dạy học phát triển năng lực (2015) [24] đăng trên Tạp chí Quản lý giáo dục, bài viết đã đưa ra những phân tích, luận giải khá sâu sắc về vấn đề định hướng dạy học theo tiếp cận năng lực và dạy học theo hướng phát triển năng lực người học, vận dụng các phương pháp kỹ thuật dạy học hiệu quả

để giúp học sinh tiếp cận bài học tốt hơn; ngoài ra bài viết cũng nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc phát triển dạy học theo hướng giảng dạy dựa trên năng lực trong các nhà trường

9 Tác giả Nguyễn Thu Hà trong bài viết “Giảng dạy theo năng lực và đánh giá theo năng lực trong giáo dục: Một số vấn đề lý luận cơ bản” (2014) [15], đăng trên Tạp chí Khoa học (Đại học Quốc gia Hà Nội), nội dung bài viết đã làm sáng

tỏ những vấn đề về năng lực, những hình thức và tiêu chí đánh giá theo hướng phát triển năng lực, muốn thực hiện được điều này cần thực hiện lồng ghép và đồng thời cả hoạt động giảng dạy và học tập theo hướng phát triển năng lực, những hoạt động kiểm tra - đánh giá cũng cần xuất phát từ việc hình thành cho người học những năng lực cần thiết

1.1.2 Nghiên cứu v quản lý d y h c theo định hướng phát triển năng lực

Tại Việt Nam các nghiên cứu về quản lý dạy học và quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực đã được quan tâm nghiên cứu khá nhiều từ các giai đoạn trước đó Tuy nhiên, các nghiên cứu về quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực phát triển nhất từ khi các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước chỉ đạo về vấn đề này, nhất là: Nghị quyết 29/NQ-TƯ (2013) về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo”[2]; các nghiên cứu xoay quanh các vấn đề: Nghiên cứu về quản lý dạy học theo hướng PTNL; nghiên cứu về thực trạng dạy học theo hướng PTNL; nghiên cứu về những thuận lợi, khó khăn thách thức khi triển khai mô hình dạy học theo hướng PTNL; nghiên cứu quản lý dạy học theo hướng PTNL ở các cấp học khác nhau

Tác giả Phạm Đỗ Nhật Tiến trong bài viết “Đổi mới quản trị nhà trường trước yêu cầu chuyển đổi giáo dục theo định hướng phát triển năng lực người học” (2015) [25], đăng trên Tạp chí Quản lý Giáo dục, tác giả đã phân tích vai trò của nhà trường và sự cần thiết cần đổi mới cách thức quản lý nhà trường để phù hợp với hoạt động thực tiễn dạy học theo hướng tiếp cận PTNL Đồng thời, tác giả đã đưa ra những giải pháp về mặt thực tiễn nhằm quản lý hoạt động dạy học theo hướng tiếp cận PTNL được tốt hơn và quản lý tốt các vấn đề phát sinh khác trong quá trình dạy và học của nhà trường

Trong bài viết “Quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực tại các trường phổ

10 thông: triển vọng và thách thức” (2016) [18] đăng trên Tạp chí Dạy và Học ngày nay, tác giả Lê Ngọc Hoa đã đưa ra những phân tích, luận giải khá sâu sắc về những thành tựu đạt được từ vấn đề dạy học theo hướng phát triển năng lực triển khai tại địa bàn thành phố Hà Nội và một số địa phương; Tác giả Lê Ngọc Hoa trong bài viết “Quản lý các vấn đề trong trường học từ việc xây dựng mạng lưới công tác xã hội học đường” (2017) [19] đăng trên Tạp chí Giáo dục và Xã hội, đồng thời bài viết cũng đã đề cập đến các biện pháp quản lý trong trường học, trong đó có đề cập đến hoạt động quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực Như vậy, từ những nghiên cứu về dạy học và quản lý dạy học theo hướng PTNL nêu trên, có thể thấy rằng vấn đề dạy học và quản lý dạy học theo hướng PTNL đang là vấn đề rất được quan tâm, có một số nghiên cứu và bài viết đã đề cập đến vấn đề quản lý hoạt động dạy học theo hướng PTNL Đa phần những nghiên cứu này đều chủ yếu dừng lại ở việc đề cập tới vai trò và một số vấn đề lý luận chung về hoạt động quản lý dạy học theo hướng PTNL, chứ chưa đưa ra được tình hình quản lý hay đưa ra những giải pháp quản lý hoạt động dạy học theo PTNL một cách hiệu quả

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Năng lực

Khái niệm năng lực (competency) có cội nguồn từ tiếng La tinh

“competentia” Năng lực được nhìn nhận, nhận thức là khả năng thực hiện thành thạo (thuần thục), khả năng thực hiện kĩ năng, kĩ thuật mang tính thành thạo của

cá nhân đối với một công việc cụ thể mang tính mục đích (hướng đích) Như vậy, ngay từ khởi thủy, từ năng lực đã được gắn liền với khả năng, sự thành thạo Tác giả Holt, J (2005) cho rằng: “Năng lực là các khả năng và kỹ xảo nhận thức vốn có ở cá nhân hay có thể học được để giải quyết các vấn đề đặt ra trong cuộc sống Năng lực cũng hàm chứa trong nó tính sẵn sàng hành động, động cơ, ý chí

và trách nhiệm xã hội để có thể sử dụng một cách hiệu quả và có trách nhiệm các giải pháp trong những tình huống linh hoạt” Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh

11

tế - OECD (2002) đưa ra định nghĩa: “năng lực là khả năng cá nhân đáp ứng các yêu cầu phức hợp và thực hiện thành công nhiệm vụ trong một bối cảnh cụ thể” Trong cuốn Quebec - Ministere de l’Education, tác giả với một cách tiếp cận khá mới, (2004) đã chỉ ra rằng: “Năng lực là khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng, thái độ và hứng thú để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong các tình huống đa dạng của cuộc sống” Nhìn chung, mặc dù với nhiều cách tiếp cận khác nhau, nhưng các định nghĩa hướng tới một điểm chung, gần như có sự đồng nhất năng lực với khả năng được kiểm chứng qua quá trình thực hành

Ở Việt Nam, trong cuốn Từ điển Tiếng Việt, nhóm biên soạn đã đưa ra một giải thích ngắn về năng lực: “Năng lực là phẩm chất tâm lý, sinh lý tạo ra con người có khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đó với chất lượng cao”

Có thể nhận thấy, mặc dù khái niệm rất ngắn gọn, nhưng đã chỉ ra được đặc trưng của năng lực Điều đáng chú ý trong khái niệm này là nhóm biên soạn đã đồng nhất năng lực với hành vi có tính năng lực, chịu sự thúc đẩy của tâm sinh

lý Đây là một nội hàm nghĩa quan trọng của định nghĩa

Tác giả Phạm Minh Hạc định nghĩa về năng lực: “Là tổ hợp đặc điểm tâm lý một con người /nhân cách Tổ hợp đặc điểm này vận hành theo một mục đích, tạo ra kết quả của hoạt động nào đấy Tổ hợp này tạo điều kiện tạo thành điều kiện quy định tốc độ , cường độ và chiều sâu của việc tác động vào đối tượng hoạt động [22] Theo tác giả Nguyễn Văn Cường (2009): “Năng lực là tập hợp các tính chất hay phẩm chất của tâm lý cá nhân đóng vai trò là điều kiện bên trong, tạo thuận lợi cho việc thực hiện tốt một dạng hoạt động nhất định” Điều kiện bên trong ở đây được hiểu bao gồm: Tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm

và sự sẵn sàng hành động với ý thức trách nhiệm cao Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể (2018) đưa ra quan điểm như sau: “Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính

1.2.2 D y h c phát triển năng lực h c sinh

Hiện nay, các nhà lý luận dạy học ở Việt Nam cũng như thế giới đưa ra nhiều định nghĩa, quan điểm khác nhau về dạy học hay quá trình dạy học tuỳ theo hướng tiếp cận về hoạt động dạy và hoạt động học Hiện nay có hai xu hướng nghiên cứu chính; một xu hướng có sự phân định rạch ròi hai thành tố chính của hoạt động dạy học là: hoạt động dạy và hoạt động học (teaching and learning) Theo xu hướng này, hoạt động dạy và học bên cạnh sự tương tác và chuyển hóa lẫn nhau, bản thân hai thành tố này có một sự độc lập tương đối liên quan tới đặc thù của hai hoạt động Tuy nhiên, do nhận thức tuyệt đối hóa, có phần rạch ròi giữa hai thành tố này dẫn đến việc chưa thấy được những tác động ngược chiều cùng với hệ thống liên hệ mật thiết của hai thành tố giữa dạy và học Xu hướng thứ hai tiếp cận theo hướng coi hai thành tố dạy và học trong mối liên kết bền chặt, tác động qua lại mật thiết Những nhà nghiên cứu theo hướng này, chú trọng và nhấn mạnh về mối tương tác, liên kết có tính đặc thù giữa hoạt động dạy và hoạt động học Nhìn nhận hoạt động dạy học là sư tương tác có chủ đích mang mục đích hướng tới những giá trị chung cho cả người dạy và người học Điều đó có nghĩa là dạy học là một quá trình chịu sự chi phối của những điều kiện bên ngoài (khách thể, môi trường, điều kiện cơ sở vật chất) giáo dục có tác động và thúc đẩy hoạt động bên trong dạy học Điểm mạnh của xu hướng này, là

13 luôn nhìn hoạt động dạy học trong mối quan hệ biện chứng, tác động và chuyển hóa lẫn nhau của cả hai chủ thể: chủ thể hoạt động dạy và chủ thể của hoạt động học

Trong luận văn này chúng tôi tiếp cận hoạt động dạy học theo cách hiểu:

“Dạy học là một quá trình gồm toàn bộ các hoạt động có tổ chức và có định hướng giúp người học từng bước có năng lực tư duy và năng lực hành động với mục đích chiếm lĩnh các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các kỹ năng, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được để trên cơ sở đó có khả năng giải quyết được các bài toán thực tế đặt ra trong toàn bộ cuộc sống của người học”

Dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh là một hướng đi nhằm đáp ứng một cách cao nhất nhu cầu hình thành và phát triển những năng lực nội tại

có sẵn trong mỗi chủ thể của quá trình dạy học Đây là một hoạt động lấy người học là trung tâm, trọng tâm của quá trình dạy học Người giáo viên chỉ đóng vai trò định hướng, hình thành những tư duy năng lực trong tiếp cận một vấn đề nào

đó Thực tế, vai trò của người dạy (người thầy) từ vị thế chủ thể chuyển giao tri thức, kiến thức đã chuyển sang vai trò người điều khiển, định hướng, gián tiếp thúc đẩy các hành vi và năng lực có tính hướng đích của người dạy để đảm bảo một cách tốt nhất những nội dung của dạy học Dạy học theo tiếp cận năng lực là một quá trình và đồng thời là một cách tiếp cận về giáo dục dựa theo một trong những tiêu chí hoàn chỉnh nhất về công năng và mô hình hoàn thiện nhân cách, khả năng thích ứng của người học

Dạy học theo hướng tiếp cận phát triển năng lực học sinh chú trọng sản phẩm đầu ra của quá trình dạy học Dạy học theo hướng này là khả năng giải quyết thực tiễn những vấn đề phát sinh từ thực tiễn sinh động, không thể chỉ dựa vào những tri thức kiến thức sách vở, mà cần vận hành những năng lực trong hoạt động thông qua những kĩ năng, phương pháp, kĩ xảo được sử dụng Trong quá trình đó người dạy – giáo viên là người dẫn dắt, hỗ trợ, định hướng cho người học – học sinh để có phương thức tự lực và lĩnh hội tri thức, là trung tâm (trọng

14 tâm) của cả quá trình dạy học đó

Dạy học theo quan điểm tiếp cận phát triển năng lực người học không chỉ chú

ý đến thái độ tình cảm của người học với môn học mà còn cần chú trọng vào việc rèn các kĩ năng, kĩ xảo thông qua các hoạt động thực tiễn có tính trải nghiệm cao trong học tập Trong đó, tương tác giữa người dạy với người học, giữa người học với người học, giữa người học với khả năng vận hành hệ thống

cơ sở vật chất (công nghệ, kết nối) phục vụ việc học Để có thể vận hành và kích hoạt được những năng lực tiềm ẩn của người học, bản thân người giáo viên phải

là chủ thể giữa vai trò định hướng, tổ chức, sắp đặt các yếu tố phù hợp, khách quan và cụ thể đối với năng lực của từng trường hợp cá thể Trong mối tương tác của người học với các thành tố mang tính công cụ hỗ trợ, vai trò và vị thế của người giáo viên có một ý nghĩa cấp thiết và quan trọng Những năng lực của người học được hình thành cần có một định hướng rõ nét của người giáo viên Điều này về một phương diện nào đó, nó có ý nghĩa quyết định tiên quyết đối với việc hình thành năng lực của người học nói riêng và chất lượng của giáo dục nói chung

1.2.3 Quản lý ho t động d y h c theo định hướng phát triển năng lực h c sinh

1.2.3.1 Quản lý và quản lý dạy học

Trong tiếng Anh, “Quản lý” được sử dụng bằng thuật ngữ “Management” , với nội hàm là cung cách, cách thức vận hành một hoạt động đạt được mục tiêu, đích đến, đảm bảo quá trình nào đó diễn ra một cách khoa học, hợp lý và hiệu quả cao Để có thể tiến hành quản lý một đối tượng nào đó cần có sự kết hợp của những phương thức cung cách quản lý một cách tối ưu hiệu quả có tính hệ thống

và một nền tảng nhận thức về nhân lực, trình độ, năng lực của người quản lý điều hành các hoạt động hướng tới những mục đích nhất định

Quản lý là việc thực hiện tổng hợp một chuỗi những năng lực có tính nhận thức

và hướng đích nhằm thực hiện một chu trình, quá trình điều khiển khách thể thực hiện một mục tiêu cụ thể từ chủ thể của quá trình quản lý Người có công đầu

15 trong việc đưa lý luận về khoa học quản lý vào nghiên cứu, không thể không kể đến vai trò của F.W Taylor (1856 -1915) Ông đã cho rằng: “Quản lý là hoàn thành công việc của mình thông qua người khác và biết được một cách chính xác

họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất” Mặc dù là những nhận thức sơ khởi đầu tiên về quản lý, nhưng tác giả đã đề đạt đến những nhận thức chung nhất

về quản lý, khắc họa được tinh thần chung nhất mang tính cốt lõi về quản lý Tác giả Henry Fayol quan niệm rằng: “Quản lý là một tiến trình bao gồm tất các các khâu: lập kế hoạch, tổ chức, phân công điều khiển và kiểm soát các nỗ lực của cá nhân, bộ phận và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực vật chất khác của tổ chức để đạt mục tiêu đề ra” Những đóp góp theo hướng này còn phải kể đến vai trò của M.P Follet (1868-1933), C.I Barnarrd (1866-1961) v.v… Nhìn chung, khái niệm

về quản lý ngày càng được hoàn thiện từ nhiều cách tiếp cận khác nhau Điều đó góp phần thúc đẩy những nhận thức sâu sắc hơn nữa về giáo dục, đồng thời tạo điều kiện cho những nghiên cứu chuyên sâu về khoa học quản lý

Trong nội dung nghiên cứu của đề tài, hoạt động quản lý trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo được chúng tôi tiếp cận ở góc độ nhà trường Theo đó, quản lý giáo dục trong luận văn chúng tôi sử dụng đồng nghĩa với quản lý nhà trường

Do đó, chủ thể của quản lý giáo dục được sử dụng trong luận văn là chủ thể quản

lý nhà trường, đối tượng của quản lý chính là các quá trình dạy học cùng với các thành tố tham gia vào quá trình đó như: giáo viên, học sinh, cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật, tài chính

Quản lý dạy học được nhìn nhận như một quá trình với sự tương tác của nhiều thành tố tác động lên các hoạt động dạy và hoạt động của chủ thể quản lý dạy học nhằm hướng đến những mục tiêu cụ thể, góp phần nâng cao hiệu suất của nhà quản lý trong các nhà trường Quản lý ở đây là một quá trình chịu sự tác động của nhiều thành tố: người dạy (giáo viên), người học (học sinh), điều kiện

cơ sở hạ tầng phục vụ việc dạy và học v.v… Trong đó, quản lý dạy học, chủ thể quản lý phải tiến hành các hoạt động nhằm nâng cao năng lực của người giáo

16 viên trong việc thực hiện các kế hoạch và mục tiêu của giáo dục theo những yêu cầu của nhà trường Đối với người học, chủ thể quản lý cần phải tiến hành các kế hoạch học tập hướng tới mục tiêu phát triển những năng lực đặc thù của từng chủ thể trong quá trình học tập tại nhà trường

1.2.3.2 Quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Trên cơ sở phân tích các khái niệm và khái niệm dạy học theo hướng tiếp cận PTNL, theo quan điểm của chúng tôi: “Quản lý dạy học theo định hướng PTNL

là một hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý dạy học tới đối tượng quản lý trong quá trình dạy học nhằm hình thành năng lực cho học sinh”

Như vậy, quản lý dạy học theo định hướng PTNL thực chất là quá trình tương tác qua lại của đội ngũ cán bộ quản lý trong nhà trường đối với GV và HS Các chủ thể quản lý dạy học theo hướng PTNL còn xuyên suốt cả quá trình lĩnh hội kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo của HS; quản lý các điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện phục vụ hoạt động dạy học trong nhà trường Xem quản lý dạy học là một chuỗi tổng thể các hành động tương ứng trong quá trình tương tác giữa người quản lý và người được quản lý cần được nhìn nhận một cách linh hoạt Bởi các quá trình tổng thể ấy, bản thân nó có tính hướng đích và có tính điều chỉnh mang tính phù hợp Nó không dừng lại là khả năng thâm nhập mang tính chủ quan của người quản lý, mà nó là sự kết hợp hài hòa của những quy chế với chuẩn mực đa phức và những hệ hình tương tác kết nối bình đẳng của một chuỗi hỗ trợ hữu cơ mang tính đối xứng

1.3 Hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS

1.3.1 Quan điểm, chủ trương v ho t động d y h c theo định hướng phát triển năng lực h c sinh cấp THCS

Ở Việt Nam, Bộ GD&ĐT đã ban hành Chương trình giáo dục phổ thông , Chương trình tổng thể ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT

17 ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ GD &ĐT Theo đó , năng lực của học sinh phổ thông được chia ra thành hai loại năng lực, đó là năng lực chung và năng lực chuyên biệt Năng lực chung là năng lực chủ chốt cơ bản gồm những năng lực cần thiết để cá nhân học sinh phổ thông xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển bản thân và có thể tham gia hiệu quả trong nhiều hoạt động của

xã hội Đó là những năng lực hoạt động mang tính xuyên suốt trong các lĩnh vực của cuộc sống, đóng góp vào những thành công chung cho xã hội Năng lực chuyên biệt là năng lực được hình thành và phát triển ở một số lĩnh vực, hoặc năng lực cụ thể, năng lực cụ thể chỉ cần thiết đối với một số tình huống nhất định

mà học sinh trung học cơ sở được trang bị để đi sâu vào những nhóm môn học ở trong tương lai

1.3.2 Xây dựng mục tiêu d y h c theo định hướng phát triển năng lực h c sinh ở trường THCS

Chương trình giáo dục phổ thông cụ thể hoá mục tiêu giáo dục phổ thông, giúp học sinh làm chủ kiến thức phổ thông, biết vận dụng hiệu quả kiến thức, kĩ năng đã học vào đời sống và tự học suốt đời, có định hướng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp, biết xây dựng và phát triển hài hoà các mối quan hệ xã hội, có

cá tính, nhân cách và đời sống tâm hồn phong phú, nhờ đó có được cuộc sống có

ý nghĩa và đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước và nhân loại

Chương trình giáo dục trung học cơ sở giúp học sinh phát triển các phẩm chất, năng lực đã được hình thành và phát triển ở cấp tiểu học, tự điều chỉnh bản thân theo các chuẩn mực chung của xã hội, biết vận dụng các phương pháp học tập tích cực để hoàn chỉnh tri thức và kĩ năng nền tảng, có những hiểu biết ban đầu

về các ngành nghề và có ý thức hướng nghiệp để tiếp tục học lên trung học phổ thông, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động

Như vậy, khi thiết kế mục tiêu dạy học theo định hướng phát triển năng lực, giáo viên cần phải đảm bảo các yêu cầu cụ thể về: Tính đặc thù môn học; Các năng lực định hướng hình thành cho học sinh; Đặc điểm đối tượng học sinh; Các

18 điều kiện thực hiện; Sắp xếp ưu tiên giữa các mục tiêu và kỹ thuật viết mục tiêu bài dạy của giáo viên,…

1.3.3 Tổ chức các ho t động d y h c theo định hướng phát triển năng lực

h c sinh ở trường THCS

Các hoạt động dạy học trên lớp của giáo viên hướng đến việc hình thành và phát triển năng lực cho học sinh chính là việc phát huy vai trò chủ đạo của giáo viên và vai trò chủ động của học sinh

Hoạt động tự giác, tích cực, chủ động của người học được thể hiện:

+ Tiếp nhận/ Xây dựng một cách tự giác các nhiệm vụ, kế hoạch học tập do

GV đề ra, hoặc cá nhân học sinh tự đề ra

+ Thực hiện các hoạt động nhận thức nhằm thực hiện nhiệm vụ học tập: phương pháp học, phương tiện cần thiết, mối quan hệ bạn học, sách, tài liệu tham khảo, trình bày kết quả học tập của mình,…

+ Tự kiểm tra, đánh giá hoạt động, kết quả học tập, tự điều chỉnh hoạt động của mình cho phù hợp hơn

Hoạt động lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của GV được thể hiện:

+ Đề ra mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ cho người học một cách hợp lý (HS nhận thức được)

+ Xây dựng kế hoạch dạy học của mình và dự tính các hoạt động tương ứng của người học, cũng như các tình huống sư phạm có thể nảy sinh

+ Tổ chức hoạt động dạy của mình và hoạt động học của HS tương ứng trong các hình thức tổ chức dạy học nhất định

+ Khơi dậy nhu cầu, động cơ, hứng thú, sự tích cực, tò mò, ham hiểu biết của người học

+ Theo dõi, kiểm tra kết quả của người học từ đó điều chỉnh, khắc phục những sai sót, hạn chế hoạt động học của HS và hoạt động dạy của GV

Các yêu cầu về tổ chức hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh:

19

Kĩ năng kích thích thái độ học tập tích cực của học sinh: Bản chất của khâu

này chính là giáo viên đặt ra nhiệm vụ, vấn đề cho học sinh giải quyết Tuy nhiên không phải tình huống/ vấn đề nào trong cuộc sống gây được hứng thú đối với học sinh, làm xuất hiện quá trình tư duy ở học sinh Vấn đề/tình huống trong dạy học là những câu hỏi hay nhiệm vụ khó khăn đặt ra mà gây cho học sinh mâu thuẫn giữa điều học sinh đã biết và chưa biết, kích thích ở học sinh sự tò mò

và nhu cầu giải quyết chúng Kết quả của việc giải quyết vấn đề đó là học sinh lĩnh hội được tri thức mới, làm thay đổi vốn kinh nghiệm của học sinh

Kĩ năng tổ chức, điều khiển học sinh nắm vững tri thức mới: Về bản chất, tổ

chức học sinh nắm vững tri thức mới là quá trình giáo viên tổ chức học sinh tiến hành hàng loạt các quá trình nhận thức để giúp học sinh làm rõ và rút ra từng đơn vị kiến thức Đồng thời đây cũng là quá trình giáo viên rèn luyện cho học sinh kĩ năng sử dụng các thao tác tư duy, từ đó phát triển năng lực tư duy của học sinh.Giáo viên thực hiện khâu này thông qua 2 kĩ năng cơ bản là kĩ năng lựa chọn nội dung và kĩ năng lựa chọn, sử dụng phương pháp, phương tiện, kĩ thuật dạy học

Tổ chức, điều khiển học sinh củng cố tri thức: Trong quá trình dạy học, học

sinh thường phải tiếp nhận và xử lý rất nhiều kiến thức khác nhau Do vậy các

em dễ bị quên kiến thức hoặc tiếp nhận các kiến thức vụn vặt, thiếu hệ thống Việc tổ chức củng cố kiến thức sẽ giúp học sinh lĩnh hội được đầy đủ, chính xác, bền vững và khi cần có thể tái hiện được nhanh chóng Củng cố kiến thức là một khâu của quá trình dạy học, có nhiệm vụ khắc sâu kiến thức, giúp học sinh tái hiện kiến thức bền vững nhanh chóng

Kĩ năng tổ chức, điều khiển học sinh rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo: Nếu như khâu

củng cố kiến thức thiên về giải quyết các nhiệm vụ nhận thức thì tổ chức học sinh rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo phải hướng tới giải quyết các nhiệm vụ thực hành mang tính thực tiễn Nghĩa là trong khâu này, học sinh phải chuyển hóa những kiến thức đã học thành kĩ năng, kĩ xảo để giải quyết một nhiệm vụ thực tiễn nào

20

đó Để thực hiện khâu này, giáo viên có thể tiến hành như sau:

Bước 1: Củng cố và luyện tập mở đầu;

Bước 2: Hiệu chỉnh và luyện tập thử;

Bước 3: Luyện tập có tính chất rèn luyện;

Bước 4: Luyện tập có tính chất rèn luyện

Kĩ năng kiểm tra, đánh giá và tổ chức cho học sinh tự kiểm tra, đánh giá việc nắm tri thức, kĩ năng, kĩ xảo của mình: Thực chất khâu kiểm tra đánh giá học

sinh có thể diễn ra ở mọi khâu của quá trình dạy học Việc kiểm tra đánh giá học sinh phải thực hiện bằng nhiều hình thức khác nhau Cần đặc biệt tạo cơ hội để học sinh thực hành tự kiểm tra đánh giá lẫn nhau và bản thân mình Điều đó góp phần quan trọng trong việc hình thành cho họ phẩm chất và năng lực tự học, học tập suốt đời để đáp ứng các yêu cầu của thời đại mới Để kiểm tra đánh giá học sinh, giáo viên có thể thực hiện những cách sau:

Giáo viên có thể thu nhận thông tin phản hổi từ học sinh trong lúc vấn đáp với học sinh

Giáo viên sử dụng kĩ thuật KWL để học sinh kiểm tra và tìm cách trả lời những câu hỏi ban đầu của mình đã được đặt ra trước khi học

Sau khi học sinh giải quyết những tình huống, nhiệm vụ, bài tập được giao, giáo viên đưa đáp án, đưa ra những nhận xét và cũng để đánh giá kiểm tra học sinh

1.3.4 Sử dụng hiệu quả các phương pháp và kỹ thuật d y h c theo định hướng phát triển năng lực h c sinh ở trường THCS

* Phương pháp dạy học là cách thức tổ chức, sắp xếp các hoạt động/ quá trình, phối hợp thống nhất giữa giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học theo một thứ tự đã được xác lập từ trước, được thực hiện dưới vai trò chủ đạo của người giáo viên nhằm thực hiện nhiệm vụ hoạt động dạy và hoạt động học để đạt được mục tiêu dạy học

Các yêu cầu trong phối hợp sử dụng phương pháp dạy học:

- Với mỗi thành phần nội dung dạy học có một phương pháp tương ứng,

21 hơn nữa các thành phần nội dung liên kết với nhau nên phải sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học với nhau từ đó giúp học sinh nhận thức đầy

đủ, toàn diện vấn đề

- Mỗi phương pháp đều có ưu, nhược điểm nhất định, cần phải phối hợp các phương pháp dạy học để có thể phát huy ưu điểm của phương pháp này và hạn chế nhược điểm của phương pháp kia

- Đối tượng người học khác nhau cũng cần phải sử dụng các phương pháp dạy học khác nhau

- Khi lựa chọn phương pháp dạy học cần chú ý các tiêu chuẩn: phù hợp với nguyên tắc dạy học, phù hợp với nhiệm vụ dạy học, phù hợp với nội dung dạy học (từng mục, từng tiết học), phù hợp với những điều kiện, phương tiện và thời gian học tập, phù hợp với trình độ nghiệp vụ sư phạm của giáo viên và đặc điểm của học sinh

Không có phương pháp dạy học nào là vạn năng, cũng không có phương pháp dạy học nào tích cực, phương pháp dạy học kém tích cực Điều quan trọng là phối hợp hài hòa các phương pháp dạy học

Hệ thống các phương pháp dạy học: Nhóm các phương pháp dùng lời (thuyết trình, vấn đáp), nhóm các phương pháp dạy học trực quan (quan sát, thực hành thí nghiệm), nhóm các phương pháp luyện tập

Một số phương pháp dạy học hiện đại: Thảo luận trên lớp, dạy học bằng tình huống, dạy học bằng trò chơi, dạy học theo dự án

* Kỹ thuật dạy học tích cực là những thao tác giúp nâng cao hiệu quả của phương pháp dạy học nói riêng và quá trình dạy học nói chung

Để thực hiện kỹ thuật dạy học hiệu quả cần:

+ Xác định rõ bản chất, thế mạnh của từng kỹ thuật dạy học

+ Áp dụng kỹ thuật dạy học đúng chỗ

+ Thành thạo cách tiến hành từng kỹ thuật

+ Kết hợp hài hòa, hợp lý kỹ thuật dạy học với nhau theo tiến trình dạy học

22 + Gắn kỹ thuật dạy học hiện đại với sự thành thạo thực hiện các phương pháp dạy học truyền thống và hiện đại

Một số kỹ thuật dạy học tích cực: Kỹ thuật khăn trải bàn, kỹ thuật động não,

kỹ thuật KWL, kỹ thuật bể cá, kỹ thuật ổ bi, kỹ thuật 3 lần 3, kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật tranh luận ủng hộ - phản đối,…

1.3.5 Tăng cường sử dụng phương tiện d y h c

Phương tiện dạy học là tổng thể toàn bộ những cơ sở vật chất trang thiết bị phục vụ trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia vào các quá trình dạy học (dạy của giáo viên và học của học sinh) nhằm hướng tới mục tiêu nâng cao nhận thức, hình thành năng lực kĩ năng cụ thể của từng môn học theo mục tiêu giáo dục Nó có một ý nghĩa quan trọng và cần thiết để nâng cao tương tác giữa học sinh (người học) với các thao tác và quá trình tổ chức giờ dạy của giáo viên

Phương tiện dạy học là công cụ trực quan quan trọng hỗ trợ, giúp đỡ để giáo viên trình bày kiến thức dễ hiểu, trực quan, tiết kiệm thời gian và công sức mà đem lại hiệu quả tiếp nhận cao Đồng thời đối với học sinh, chúng là nguồn tri thức lý thú và bổ ích, hướng dẫn học sinh cách học tập, tự tìm tòi tri thức Theo

tác giả Nguyễn Ngọc Bảo, phương tiện dạy học được chia thành “đồ dùng dạy

học trực quan” và “phương tiện dạy học kỹ thuật” Trong đó, mỗi một thành tố

có một vị trí và chức năng riêng biệt không trộn lẫn:

Đồ dùng dạy học trực quan bao gồm: mô hình, tranh vẽ, bảng biểu, sơ đồ,

biểu đồ, thiết bị và đồ dùng thí nghiệm, sách giáo khoa và tài liệu dạy học khác

Phương tiện dạy học kỹ thuật bao gồm: các phương tiện nghe nhìn, các loại

máy móc, kết nối có tác dụng nâng cao công năng và tăng cường hiệu quả của

giờ dạy Trong đó, phương tiện nghe nhìn quan trọng nhất, gồm 2 bộ phận: “các

giá mang thông tin” như bản trong, phim, băng, đĩa, USB, thẻ nhớ,… và “các máy móc chuyển tải thông tin” như: đèn chiếu, máy chiếu, loa, máy tính, màn

hình…

23

1.3.6 Kiểm tra, đánh giá năng lực đ t được của h c sinh

Kiểm tra, đánh giá là một khâu của quá trình dạy học Đây là khâu cuối cùng của một chu trình dạy học nhưng có ý nghĩa quan trọng và cấp thiết Kiểm tra đánh giá để kịp thời thu thập thông tin phản hồi từ phía người học, từ đó giúp giáo viên và học sinh cùng điều chỉnh hoạt động dạy học của mình cho phù hợp Nếu thực hiện tốt việc kiểm tra đánh giá thì sẽ giảm bớt được áp lực thi cử cũng như thực sự khuyến khích sự phát triển học tập của học sinh bằng cách tìm ra những nhân tố tích cực và giảm bớt những lỗi sai, thiếu sót của người học Vì vậy kiểm tra, đánh giá có ý nghĩa đối với cả học sinh và giáo viên

Kiểm tra, đánh giá năng lực của học sinh là cần thiết và có ý nghĩa quan trọng,

do đó việc thực hiện không được qua loa cảm tính, mà cần có một tư duy nhất quán có tính liên kết, đa dạng Do đó, việc kiểm tra đánh giá năng lực của người học mang những đặc điểm sau:

+ Sử dụng đa dạng các phương pháp và hình thức kiểm tra, đánh giá

+ Đa dạng hóa các nội dung kiểm tra trong đó tập trung vào các kỹ năng, thói quen của học sinh

+ Huy động các lực lượng tham gia kiểm tra đánh giá: học sinh tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng, đánh giá của giáo viên và đánh giá của các lực lượng khác + Đánh giá vì sự tiến bộ của học sinh

Nguyên tắc kiểm tra đánh giá cần đảm bảo tính khách quan, hệ thống, tính nhất quán, tính chẩn đoán, tính tham gia

* Phương pháp kiểm tra đánh giá năng lực đạt được của học sinh:

Đánh giá bằng quan sát: Thường được dùng khá phổ biến cả trong lớp, ngoài

lớp Người giáo viên thường xuyên quan sát hành động, thái độ, hành vi đạo đức của học sinh Để đánh giá, có thể sử dụng một vài công cụ đánh giá như: Sổ ghi chép những nhận xét hàng ngày, phiếu ghi nhận xét

Đánh giá bằng vấn đáp: Thường được dùng trong hoặc sau khi kết thúc một

quá trình dạy học nhằm giúp giáo viên đánh giá được mức độ nắm vững kiến

24 thức cũng như mức độ kỹ năng đạt được của học sinh

Đánh giá bằng bài kiểm tra viết do giáo viên soạn hoặc bài kiểm tra được chuẩn hóa (trắc nghiệm khách quan): Đây là phương pháp được áp dụng phổ

biến đối với các cấp học cũng như các loại đối tượng học sinh

Đánh giá bằng cách thực hiện bài tập, dự án hoặc trình diễn: Đó là phương

pháp giao cho học sinh thực hiện một công việc tương đối hoàn chỉnh như trình bày một báo cáo nhỏ, hát một bài hát, làm một bài tập toán… Phương pháp này thích hợp với việc đánh giá thái độ học tập (tích cực hay không tích cực) của học sinh Quy trình thực hiện kiểm tra, đánh giá:

Bước 1: Xác định mục tiêu, phạm vi, thời điem đánh giá;

Bước 2: Xác định nội dung, tiêu chuẩn, tiêu chí cần đánh giá;

Bước 3: Xác định phương pháp đánh giá, người tham gia đánh giá;

Bước 4: Xây dựng công cụ đánh giá;

Bước 5: Xây dựng phương thức xử lý phân tích số liệu

Đây là 5 bước căn bản quyết định chất lượng quá trình kiểm tra đánh giá năng lực người học Cả 5 bước của quy trình này đều phải đảm bảo tính hệ thống, tính khoa học trong quá trình tiến hành hoạt động kiểm tra đánh giá năng lực của người học

1.4 Quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS

1.4.1 Quản lý mục tiêu, chương trình d y h c theo định hướng phát triển năng lực h c sinh ở các trường THCS

* Quản lý thực hiện mục tiêu dạy học theo hướng phát triển năng lực

Trong các năng lực quản lý của nhà quản lý thì năng lực quản lý việc thực hiện các mục tiêu dạy học là một trong những năng lực đầu tiên và quan trọng nhất Vì vậy muốn quản lý tốt việc thực hiện mục tiêu dạy học theo hướng phát triển năng lực trước hết nhà quản lý cần phải xây dựng được mục tiêu dạy học định hướng hình thành năng lực của học sinh và triển khai việc dạy học đảm bảo

25 thực hiện mục tiêu này

Mục tiêu dạy học và quản lý mục tiêu dạy học có ý nghĩa quyết định rõ nét đến các quá trình thực hiện các hoạt động giáo dục Bởi thực tế cho thấy, muốn quá trình dạy học đạt được hiệu quả đáp ứng được yêu cầu, thì cần có một mục tiêu cụ thể Mục tiêu ở đây chính là những dự báo về kết quả trong tương lai của các hoạt động trong thực tế diễn ra dạy học Sẽ không thể có một cái đích đến hoàn hảo, nếu không có một mục tiêu cụ thể và bám sát đối tượng Do đó, cần thiết và quan trọng là xây dựng và quản lý những mục tiêu đáp ứng được yêu cầu

và phù hợp với hoàn cảnh tình hình trong các nhà trường THCS Ở đây, vai trò của người đề xuất và quản lý các mục tiêu ấy có ý nghĩa quan trọng Thông qua các mục tiêu được thiết kế và căn cứ vào thực tiễn tình hình của nhà trường và điều kiện của học sinh, mục tiêu dạy học cần có sự nhất quán và đảm bảo tính khả thi trong thực hiện Tuy nhiên, trong thực tế không phải khi nào mục tiêu dạy học cũng trùng khớp với thực tế dạy học Do đó, trong quá trình quản lý việc điều chỉnh mục tiêu vào đầu các năm học, các kì học và các tháng học cụ thể có một ý nghĩa quan trọng

Căn cứ vào mục tiêu, giáo viên đề xuất những giải pháp để khắc phục những hạn chế và bổ sung những khía cạnh mục tiêu mới cho các quá trình dạy học Việc thực hiện những mục tiêu dạy học cần phải bám sát vào nội dung dạy học, phương pháp và phương tiện kĩ thuật phục vụ việc dạy học Thậm chí, việc đề xuất mục tiêu dạy học còn cần cân nhắc giữa điều kiện cơ sở hạ tầng phục vụ việc dạy học trong tương quan với nguồn lực và chất lượng học sinh của từng nhà trường trong những thời điểm khác nhau Do đó, cần nhìn nhận mục tiêu dạy học như một quá trình động, đòi hỏi sự linh hoạt và điều chỉnh có tính chất thích ứng hoàn cảnh mỗi nhà trường, lớp học

Như vậy, thực chất quản lý thực hiện mục tiêu dạy học là một quá trình tương tác có tính chất tổng hợp các hoạt động giáo dục căn cứ theo năng lực thực hiện, điều kiện và nhu cầu thực tiễn của mỗi nhà trường Việc quản lý thực hiện mục

26 tiêu cần phải đảm bảo tính khoa học, hệ thống và đảm bảo những giá trị bền vững của mỗi cá thể và tập thể khác nhau trong nhà trường Tránh việc quản lý thực hiện mục tiêu là sự áp đặt chủ quan, phiến diện, mang tính cục bộ và sự manh mún trong tư duy của nhà quản lý Để có thể quản lý hoạt động có tính chất bước đầu này, cần có sự sàng lọc và phân tích một cách thấu đáo những tiềm năng, năng lực của từng thành tố quyết định trực tiếp hay gián tiếp vào các quá trình nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường THCS

* Quản lý thực hiện chương trình dạy học theo hướng phát triển năng lực

Chương trình giáo dục là văn bản có tính pháp quy do Nhà nước ban hành Trong chương trình môn học đã quy định rõ ràng về nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học Tuy nhiên, trong thực tế dạy học tại các nhà trường hiện nay, do những điều kiện bất khả kháng xảy ra, chương trình dạy học có thể

có những điều chỉnh nhỏ nhưng không phá vỡ tổng quan chung và phải đảm bảo lợi ích tối đa cho người học

Trong việc thực hiện chương trình giáo dục, với tư cách là người đứng đầu mỗi nhà trường, Hiệu trưởng có trách nhiệm cao nhất cùng với hội đồng trường thực hiện công việc được giao Hiệu trưởng cần có năng lực phân tích, mổ xẻ và

xử lý số liệu để có thể đưa ra cái nhìn khách quan nhất về điểm mạnh yếu của đơn vị để từ đó đề xuất những giải pháp để giải quyết từng vấn đề cụ thể ở đơn

vị Tuy nhiên, do những điều kiện khách quan và khác nhau ở mỗi địa phương, Hiệu trưởng cần linh hoạt và sáng tạo vận dụng tối đa nguồn lực sẵn có của đơn

vị để thực hiện chương trình giáo dục

Với mô hình quản lý truyền thống, Hiệu trưởng chỉ đóng vai là người thi hành pháp chế nhiều hơn là quản lý nhà trường Bởi vậy, năng lực của người Hiệu trưởng chỉ dừng lại là chỉ đạo tổ chức Còn đối với quản lý theo hướng phát triển năng lực, Hiệu trưởng cần có tư duy quản lý dựa trên những tiêu chuẩn về năng lực của cả người dạy và người học Khi Hiệu trưởng quản lý chương trình dạy học theo hướng tiếp cận năng lực thì cần phải đảm bảo thực thi đầy đủ các yêu

27 cầu chủ yếu sau đây:

- Đảm bảo đúng và đầy đủ nội dung kiến thức quy định của chương trình đối với từng môn học

- Coi trọng tất cả các môn học không phân biệt môn chính- phụ, bảo đảm phân phối chương trình được thực hiện một cách khoa học và hiệu quả

Quản lý thực hiện chương trình dạy học theo tiếp cận năng lực, hiệu trưởng nhà trường THCS cần thực hiện đầy đủ và đồng bộ các công việc sau:

- Hiệu trưởng (Phó Hiệu trưởng chuyên trách về mặt chuyên môn) lên kế hoạch phân công chuyên môn cho mỗi nhóm chuyên môn và từng thầy cô

- Họp Hội đồng nhà trường phân công chuyên môn, bàn giao nhiệm vụ và phổ biến quy chế chung

- Do cơ chế đặc thù, Hiệu trưởng các nhà trường thường trực tiếp lên kế hoạch thực hiện chương trình giáo dục nhà trường, hoặc gián tiếp quản lý thông qua giao ban nhiệm vụ cho Phó Hiệu trưởng chuyên trách về chuyên môn:

+ Nghiên cứu chương trình các khối lớp và của từng lớp Lên kế hoạch phân

+ Theo dõi giáo viên thực hiện thời khóa biểu, thực hiện phân phối chương trình và các hoạt động khác trong quy định

+ Phân tích số liệu, sắp xếp và tổ chức các lớp học theo định hướng năng lực

và nhu cầu của học sinh

+ Lên kế hoạch tổ chức hoạt động chuyên đề nhằm nâng cao chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên

Về phía giáo viên, cần nắm vững phân phối chương trình giáo dục đối với