Mô Hình Phát Triển Khu Kinh Tế Việt Nam, Những Bài Học Kinh Nghiệm Từ Trung Quốc

KKT Trung Qu c, nh ng kinh nghi m thành công ..... ng qu n lý hành chính gi i, làm vi c chuyên nghi p, dám ch u trách nhi m... ng 2.3 Thành qu xu t kh u c a 5 KKT Trung Qu c m Giá trtri



ĐẶNG XUÂN GIANG

MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN KHU KINH

TẾ VIỆT NAM, NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ TRUNG QUỐC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT

CHUYÊN NGÀNH: CHÍNH SÁCH CÔNG

MÃ SỐ: 60.31.14

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: TS VŨ THÀNH TỰ ANH

TP.HỒ CHÍ MINH – NĂM 2012

I CAM OAN

TP H Chí Minh, ngày 25 tháng 4 n m 2012

Tác gi lu n v n

ng Xuân Giang

TÓM T T LU N V N

Các Khu kinh t (KKT) ã có quá trình hình thành và phát tri n lâu dài trên th gi i và

tri n n nh Mô hình th hai là mô hình a m c tiêu, mô hình này không ch d a vào nh ng

nh

Qua phân tích, ánh giá th c tr ng phát tri n c a các KKT Vi t Nam trong m i liên h

ng: m c dù mô hình các KKT Vi t Nam khá gi ng v i mô hình các KKT Trung Qu c, tuy

KKT Vi t Nam c ng còn l rõ nh ng mâu thu n, b t c p trong quy trình l a ch n và ra quy t

nh ng l i th so sánh c a vùng này

C L C

I CAM OAN i

TÓM T T LU N V N ii

C L C iv

DANH M C T VI T T T ix

DANH M C B NG BI U x

DANH M C CÁC HÌNH xi

I C M N xii

CH NG 1: GI I THI U 1

1.1 B i c nh nghiên c u 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 2

1.3 Câu h i nghiên c u 3

1.4 i t ng và ph m vi nghiên c u 3

1.5 C s lý thuy t và các nghiên c u tr c 3

1.5.1 C s lý thuy t 3

1.5.2 Các nghiên c u tr c 3

1.6 Ph ng pháp nghiên c u 4

CH NG 2: T NG QUAN V KHU KINH T TRÊN TH GI I, CÁC Y U T THÀNH CÔNG VÀ NH NG THÁCH TH C TRONG B I C NH M I 5

2.1 T ng quan v s phát tri n Khu kinh t trên th gi i 5

2.1.1 C s hình thành các KKT 5

2.1.2 Phân lo i các KKT 6

2.1.3 Tóm l c nh ng thành công và th t b i c a các KKT trên th gi i 6

2.2 KKT Trung Qu c, nh ng kinh nghi m thành công 8

2.2.1 Chi n l c phát tri n và c ch chính sách c áp d ng t i KKT 10

a) C ch và phân c p qu n lý 10

b) Chính sách u ãi 10

c) Bên c nh ó, các KKT Trung Qu c ã r t linh ho t trong vi c chuy n i mô

th c ho t ng theo các h ng chính .10

2.2.2 Chi n l c u t và c s h t ng 11

2.2.3 Môi tr ng u t và ch t l ng ngu n nhân l c 12

2.2.4 Nh ng k t qu t c c a các KKT 13

a) Thu hút FDI 13

b) Ho t ng xu t kh u 14

c) Ngu n thu ngân sách 15

2.2.5 Nh ng y u t thành công c a KKT Trung Qu c 16

CH NG 3: PHÂN TÍCH, ÁNH GIÁ TH C TR NG PHÁT TRI N CÁC KHU KINH T VI T NAM TRONG M I LIÊN H SO SÁNH V I C KHU KINH TRUNG QU C 19

3.1 T ng quan v các KKT Vi t Nam 19

3.2 Phân tích, ánh giá mô hình, chi n l c phát tri n và c ch , hành lang pháp lý t i KKT Vi t Nam 20

3.2.1 Quy trình thành l p và m c tiêu phát tri n 20

3.2.2 C ch , chính sách áp d ng t i KKT 22

a) Chính sách u ãi 22

b) C ch QLNN i v i KKT 23

c) Th t c hành chính 24

d) H th ng pháp lu t 25

3.3 KKT Chân Mây - L ng Cô trong m i liên h so sánh v i KKT Thâm Quy n 27

3.3.1 V trí a lý, di n tích 27

3.3.2 Mô hình và chi n l c phát tri n 28

3.3.3 Các chính sách u ãi 29

3.3.4 Th c tr ng phát tri n c s h t ng c ng 31

a) V n ngân sách c p 31

b) Ngu n v n huy ng t các nhà u t .32

3.3.5 Nh ng k t qu t c 33

a) Thu hút u t n c ngoài (FDI) 33

b) C c u ngành ngh trong KKT 35

c) Ho t ng xu t kh u và ngu n thu ngo i t .37

d) T o vi c làm và thu nh p cho ng i lao ng 38

3.4 K t lu n 39

CH NG 4: KHUY N NGH CHÍNH SÁCH 41

4.1 nh h ng phát tri n chung i v i các KKT Vi t Nam 41

4.2 Nhóm chính sách v h th ng lu t pháp và c ch qu n lý 41

4.2.1 C ch qu n lý 41

4.2.2 Chính sách u ãi 42

4.2.3 Xây d ng hành lang pháp lý 42

4.3 Nhóm chính sách phát tri n c s h t ng 44

4.3.1 Các b c th c hi n 44

4.3.2 Ngu n l c u t .44

4.4 Nhóm gi i pháp v phát tri n ngu n nhân l c 45

4.5 i v i KKT Chân Mây - L ng Cô 45

TÀI LI U THAM KH O 48

PH L C 50

DANH M C B NG BI U

ng 2.1 Các KKT Trung Qu c 9

ng 2.2 u t n c ngoài t i các KKT Trung Qu c giai n 1980 – 1993 13

ng 2.3 Thành qu xu t kh u c a 5 KKT Trung Qu c 14

ng 2.4 Thu ngân sách KKT Trung Qu c 15

ng 3.1 Th i gian c p Gi y ch ng nh n u t t i BQL KKT Chân Mây - L ng Cô 24

ng 3.2 V n u t CSHT t ngân sách c p trên a bàn KKT Chân Mây - L ng Cô 31

ng 3.3 V n u t CSHT t khu v c t nhân t i KKT Chân Mây - L ng Cô, n m 2011 32

ng 3.4 Tình hình thu hút v n FDI tr c và sau khi thành l p KKT Chân Mây L ng Cô 34

ng 3.5 Tình hình thu hút v n FDI tr c và sau khi thành l p KKT Thâm Quy n giai n 1979 - 1984 35

ng 3.6 C c u ngành ngh t i KKT Chân Mây - L ng Cô tính n n m 2011 36

ng 3.7 So sánh s l ng lao ng t i m t s Khu 38

DANH M C CÁC HÌNH

Hình 3.1 V trí c a Khu kinh t Chân Mây - L ng Cô trong khu v c ông Nam Á và Th gi i 28

I C M N

Tác gi lu n v n

CH NG 1: GI I THI U 1.1 i c nh nghiên c u

Theo báo cáo c a Ngân hàng th gi i n m 2011 v KKT, thì hi n nay có r t nhi u lo i

hình “khu” nói chung c a Vi t Nam hi n nay ó là:

(3) C ch , chính sách i v i KKT v n còn nhi u m v ng m c c n ti p t c hoàn

Nam

KKT c a Vi t Nam và Trung Qu c còn là “phòng thí nghi m” cho vi c áp d ng các chính

1.2 c tiêu nghiên c u

1

T Minh, 2012

1.3 Câu h i nghiên c u

2 Th c tr ng phát tri n c a KKT Vi t Nam, tình hu ng c th t i KKT Chân Mây – L ng Cô?

1.4 i t ng và ph m vi nghiên c u

i t ng nghiên c u: T p trung ch y u vào các KKT t ng h p nh KKT Trung

Qu c và KKT ven bi n Vi t Nam

Ph m vi nghiên c u: KKT Vi t Nam (trong ó tác gi t p trung vào tình hu ng c th

KKT Chân Mây – L ng Cô) trong m i liên h so sánh v i KKT Trung Qu c (tình hu ng c

th là KKT Thâm Quy n)

1.5 s lý thuy t và các nghiên c u tr c 1.5.1 s lý thuy t

Lý thuy t v t h p và kinh t h c m i cho c nh tranh c a Micheal E.Porter; và lý

thuy t c nh tranh xu ng áy.

Khu kinh t m Chu Lai và s phát tri n nông thôn: Phòng thí nghi m cho s i m i

th ch và chính sách c a m t n n kinh t k ho ch hóa t p trung c a Ti n s V Thành T

Anh và các c ng s , n m 2006

CH NG 2: NG QUAN V KHU KINH T TRÊN TH GI I, CÁC Y U T THÀNH CÔNG VÀ NH NG THÁCH TH C TRONG B I C NH M I 2.1 ng quan v s phát tri n Khu kinh t trên th gi i

2.1.1 s hình thành các KKT 3

4 Là phòng thí nghi m cho vi c áp d ng các chính sách và c ch m i: các chính sách

2.1.2 Phân lo i các KKT

c dù mô hình KKT trên th gi i r t a d ng, song d a trên quy mô và m c tiêu ho t

Nhóm 1: Nhóm các KKT có tính th ng m i

hàng mi n thu , kho quá c ng, khu m u d ch t do…

Nhóm 2: Nhóm các KKT có tính ch t công nghi p, bao g m: các khu công nghi p, khu

ch xu t và khu công ngh cao

Nhóm 3: Nhóm các KTT mang tính t ng h p

Trung Qu c hay Vi t Nam

2.1.3 Tóm l c nh ng thành công và th t b i c a các KKT trên th gi i

chi m kho ng 200 t USD giá tr xu t kh u toàn c u và t o ra kho ng 40 tri u vi c làm Mô

4

World Bank, 2011

100.000 vi c làm và góp ph n quan tr ng trong vi c a t n c này thoát kh i m t n c

Qua báo cáo nghiên c u c a Ngân hàng th gi i v KKT n m 2011, s thành công c a

Mô hình truy n th ng: ch y u d a trên l i th c nh tranh là chi phí lao ng th p và

5

Wold Bank, 2011

xu t kh u c a c n c n m 2003 Ngoài ra các KKT n c này c ng t o ra c 220.000 vi c

i cho n n kinh t không cao (xem ph l c 1)

Mô hình a m c tiêu: mô hình này không ch d a vào nh ng l i th c nh tranh n

nh ng y u t quy t nh l i th c nh tranh qu c gia hay vùng lãnh th (theo lý thuy t t h p

2.2 KKT Trung Qu c, nh ng kinh nghi m thành công

6

Wold Bank, 2011

c áp d ng các chính sách kinh t c bi t nh m thu hút v n u t n c ngoài, công ngh ,

b n mà còn là công c “th nghi m” chính sách trong th i k m c a c a Trung Qu c

ng 2.1 Quy mô các KKT Trung Qu c

2.2.1 Chi n l c phát tri n và c ch chính sách c áp d ng t i KKT

KKT thông qua m t V n phòng chuyên trách có trách nhi m giám sát và tham v n cho

nghi p t ch trong vi c ra quy t nh, chính ph hoàn toàn không can thi p tr c ti p vào các

b) Chính sách u ãi

(2) T chính sách u ãi sang khai thác “l i th kinh t và c c u toàn di n”: các chính

KKT v v n, công ngh , ch t l ng nhân l c và n n kinh t nh h ng th tr ng ã t ng

sang “l i th kinh t và c c u toàn di n” Các chính sách u ãi s chuy n t KKT sang các

(3) Liên k t các khu kinh t t do và khu hành chính: : chuy n t mô hình liên k t theo

nh ng m c tiêu then ch t c a các KKT t nh ng 80 c a th k XX T cu i nh ng n m 90

cao: k t cu i nh ng n m 90 c a th k XX, các ngành c p ba và ngành công ngh cao,

ng giá tr GDP n m 1998

2.2.2 Chi n l c u t và c s h t ng

m b o hoàn thành các c s h t ng c b n nh : h th ng giao thông, h th ng cung c p

n, n c, thông tin liên l c, c ng bi n, c ng hàng không, nhà x ng, h th ng h t ng ô

KKT Trung Qu c ã r t thành công trong vi c thu hút các ngu n l c khác nhau nh m

vay

15 khu ô th (xem ph l c 5)

2.2.3 Môi tr ng u t và ch t l ng ngu n nhân l c

chóng nh t

ng qu n lý hành chính gi i, làm vi c chuyên nghi p, dám ch u trách nhi m Chính quy n

10

Shahul Hameed P.M,1996

các c khu l a ch n các n c có n n kinh t th tr ng phát tri n nh Singapore và H ng

tác chuy n giao công ngh và kinh nghi m gi a Trung Qu c và Singapore khi thành l p KCN

2.2.4 Nh ng k t qu t c c a các KKT

a) Thu hút FDI

ng 2.2 u t n c ngoài t i các KKT Trung Qu c giai n 1980 – 1993

ng án

ncam k t(tri uUSD)

n

th c

hi n(tri uUSD)

ng án

ncam k t(tri uUSD)

n

th c

hi n(tri uUSD)

ng án

ncamt(tri uUSD)

n

th c

hi n(tri uUSD)

Thâm Quy n 4.700 2.800 830 6.976 9.850 4.550 10.015 14.820 5.700

11

World Bank, 2011

Các KKT nhanh chóng tr thành n i quan tr ng t o ra ngu n thu ngo i t cho Trung

USD, t ng 54,7% so v i n m 1992 Trong ó n i b t nh t là Thâm Quy n: n m 1979, giá tr

14,04 t USD, t ng 1.509,7 l n ch trong vòng 13 n m (xem b ng 2.3)

ng 2.3 Thành qu xu t kh u c a 5 KKT Trung Qu c

m

Giá tr(tri uUSD)

So v im

Giá tr(tri uUSD)

So v im

Giá tr(tri uUSD)

So v im

Giá tr(tri uUSD)

So v im

Giá tr(tri uUSD)

So v im

Ngu n: Shahul Hameed P.M,1996, trích Almanac of China’s Foreign Economic

Relation and Trade.

c c u xu t kh u, các KKT ã chuy n nhanh t các m t hàng nông s n và s n

chi m t tr ng 83,9% trong t ng giá tr xu t kh u, trong ó t tr ng xu t kh u các s n ph m

c) Ngu n thu ngân sách

ng 2.4 Thu ngân sách KKT Trung Qu c

Ngu n: Gao Guajiang & Long Guo Quiang,1996 trích Sorted out and calculated in

accordance with the reference materials in SEZs

2.2.5 Nh ng y u t thành công c a KKT Trung Qu c

thành công c a mô hình này:

nh ó vào nh ng n m 1980 c a th k XX, v i s h i nh p sâu c a n n kinh t toàn c u và

Th hai, các KKT Trung Qu c có m t v trí a lý vô cùng thu n l i, không ch n m

KKT Thâm Quy n, Chu H i, Sán D u r t g n v i H ng Kông và Macao; còn H Môn thì l i

n ph m l n, óng vai trò trung gian trong vi c phân ph i các s n ph m c a Trung Qu c ra

t trong b n y u t t o nên l i th c nh tranh c a qu c gia (xem ph l c 2)

14

Gao Guanjiang &Long Guo Qiang,1996.

Hình 2.1 B n v trí các c khu kinh t Trung Qu c

Ngu n: V Thành T Anh, 2011

Th ba, Trung Qu c ã r t linh ho t và m nh d n trong vi c c i cách th ch qu n lý

i KKT Trao quy n t ch cao cho chính quy n qu n lý KKT, s can thi p c a Chính

ph vào KKT ch gián ti p thông qua các v n b n pháp lý và Chính ph c ng ch thành l p

trong xã h i u t phát tri n c s h t ng ng b và hi n i Ch ng h n nh t c

CH NG 3: PHÂN TÍCH, ÁNH GIÁ TH C TR NG PHÁT TRI N CÁC KHU KINH T VI T NAM TRONG M I LIÊN H SO SÁNH V I C KHU KINH T

TRUNG QU C 3.1 ng quan v các KKT Vi t Nam

Qu ng Nam

Khu phi thu quan, khu b o thuKhu ch xu t, khu công nghi pKhu gi i trí, khu du l ch

Khu ô th , khu dân cKhu hành chính và các khu ch c n ng khác

Nh v y, ngoài các m c tiêu c b n là t o vi c làm, thu hút FDI, thúc y xu t kh u thì

vùng

tài s ti n hành phân tích và ánh giá th c tr ng phát tri n c a các KKT Vi t Nam, trên c

3.2 Phân tích, ánh giá mô hình, chi n l c phát tri n và c ch , hành lang pháp lý t i KKT Vi t Nam

3.2.1 Quy trình thành l p và m c tiêu phát tri n quy trình thành l p KKT:

20

V Thành T Anh, 2011.

di n tích 33.770 ha (ch chi m 4,6% so v i t ng di n tích KKT Vi t Nam), và ph i m t 12

m c tiêu phát tri n:

nghi p, khu phi thu quan, khu c ng, khu ô th và khu du l ch) N u so sánh v i các mô hìnhKKT c a Trung Qu c thì chúng ta s th y có s khác bi t l n: khi m i KKT c a Trung Qu c

i khu và làm phân tán ngu n l c h n h u c a qu c gia

y s phát tri n khu v c nông thôn Trong ó, các KKT Vi t Nam ch y u t p trung các

thác h t các l i th v v trí a lý c a các KKT Vi t Nam

21

V Thành T Anh, 2011.

3.2.2 ch , chính sách áp d ng t i KKT

a) Chính sách u ãi

u ãi v thu :

ph i n p cho 09 n m ti p theo

c bi t và thu giá tr gia t ng

gia h n theo quy nh

b) ch QLNN i v i KKT

rõ ràng nh ng n i dung QLNN, quy nh rõ quy n h n, trách nhi m c a các ch th qu n lý và

c chuy n t “ y quy n” sang “phân quy n và giao quy n tr c ti p” Tuy v y, hi n nay v n

lu t thanh tra chuyên ngành cho b ph n này nên công tác thanh tra và qu n lý xây d ng trên

a bàn KKT do b ph n thanh tra huy n th c hi n Do tâm lý “c n ” (nh ng cán b thanh

KKT ang b b ng …

qu n lý c a các b ngành chuyên môn khác (ngành d c), và v i vi c ch u quá nhi u s qu n lý

qu n lý

c) Th t c hành chính

Các KKT Vi t Nam ã thành l p b ph n m t c a trong vi c gi i quy t các th t c

ng 3.1 Th i gian c p Gi y ch ng nh n u t t i BQL KKT Chân Mây - L ng Cô

Th i gian quy nh

i BQL KKT ChânMây L ng Cô

án có quy mô v n trên 300 t

u ki n

tài nguyên môi tr ng, H i quan… gây ra nhi u phi n toái và làm phát sinh thêm các chi

không còn quá nhi u s khác bi t và ây không ph i là m t y u t t o nên l i th so sánh n a

Th nh t, thi u tính nh t quán trong quá trình th c hi n Ch ng h n: “…theo Quy t nh

22

Nam Ph ng, 2012

ph l i ban hành Quy t nh 253/2006/Q -TTg thay th Quy t nh 108/2003/Q -TTg, theo

ban hành Quy t nh 18/2010/Q -TTg thay th Quy t nh 92/2006/Q -TTg và bãi b quy

Th hai, t o ra nh ng ch ng chéo mâu thu n khi áp d ng, c th :

trình xây d ng trên a bàn KKT trong khi ó thì Thông t 19/2009/TT-BXD ngày 30/6/2009thì l i giao quy n này cho UBND huy n…

kinh t - xã h i c bi t khó kh n) không phân bi t v pháp nhân c a doanh nghi p Tuy

23

Lê Xuân Bá, 2011

+ Ngh nh 29 quy nh th t c c p gi y phép kinh doanh i v i các doanh nghi p

3.3 KKT Chân Mây - L ng Cô trong m i liên h so sánh v i KKT Thâm Quy n 3.3.1 trí a lý, di n tích

di n tích: KKT Chân Mây - L ng Cô có di n tích 27.108 ha, b ng 82,7% so v i di n

tích c a KKT Thâm Quy n (32.750 ha)

v trí chi n l c:

-Thái Lan - Lào - Vi t Nam, cách c ng hàng không qu c t Phú Bài 36km, c ng hàng không

S n

Hình 3.1 trí c a Khu kinh t Chân Mây - L ng Cô trong khu v c ông Nam Á và

Th gi i

Ngu n: BQL KKT Chân Mây - L ng Cô

ng gi ng v i Thâm Quy n, KKT Chân Mây - L ng Cô c ng có v trí a lý h t s c

700km) và H Chí Minh (1.000km), trong khi Thâm Quy n l i vô cùng thu n l i khi n m

3.3.2 Mô hình và chi n l c phát tri n

24

Shahul Hameed P.M,1996.

th nghi m chính sách trong giai n chuy n i sang n n kinh t th tr ng Vi t Nam vàTrung Qu c.

3.3.3 Các chính sách u ãi thu TNDN:

ng xu t kh u, KKT Thâm Quy n có chính sách gi m thu su t thu TNDN xu ng còn

10% trong su t th i gian th c hi n d án

Qu c thì không có quy nh này

Chính sách tài chính và ngân hàng:

25

Ngh nh 124/2008/N -CP

26

Shahul Hameed P.M,1996.