NỘI DUNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Cơ sở lý luận
Môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành năng lực hoạt động ngôn ngữ cho học sinh, bao gồm bốn kỹ năng: nghe, nói, đọc, viết Đọc là quá trình chuyển đổi chữ viết thành âm thanh và hiểu nội dung, bao gồm cả đọc thành tiếng và đọc thầm Đọc không chỉ là việc giải mã chữ viết mà còn là quá trình nhận thức, giúp người đọc hiểu được thông tin trong văn bản Đây là một hoạt động trí tuệ phức tạp, dựa vào khả năng tiếp nhận thông tin qua cơ quan thị giác, cho phép người đọc chuyển đổi các ký hiệu thành ngôn ngữ.
- Tiếp nhận dạng chữ viết của từ.
- Chuyển dạng thức chữ viết thành âm thanh.
- Thông hiểu những gì được đọc.
Kỹ năng đọc là một quá trình phức tạp và cần thời gian luyện tập lâu dài Trẻ em bắt đầu với giai đoạn học vần, phân tích chữ cái và đọc từng tiếng Từ cuối lớp 1 và đầu lớp 2, học sinh chuyển sang đọc tổng hợp, tiếp nhận thông tin bằng thị giác và phát âm gần như trùng khớp với ý nghĩa Khi lên các lớp cao hơn, việc đọc trở nên tự động hơn, giúp người đọc chú ý vào việc hiểu nội dung văn bản, bao gồm sự kiện, cấu trúc và chủ đề Kỹ năng đọc và khả năng làm việc với văn bản có mối quan hệ tương hỗ, chỉ khi trẻ hiểu những gì mình đọc thì mới được coi là biết đọc.
Quá trình hiểu văn bản:
- Hiểu các khối, đoạn, những tập hợp câu dùng để phát biểu một ý nghĩa trọn vẹn.
Học sinh Tiểu học, đặc biệt là học sinh lớp 2, thường gặp khó khăn trong việc hiểu bài học, vì các em chủ yếu tập trung vào việc nhận diện chữ và phát âm Do đó, việc dạy Tập đọc cần được thực hiện từ những yêu cầu đơn giản đến phức tạp, bao gồm đọc đúng, đọc nhanh và đọc hiểu Điều này nên được thực hiện thông qua nhiều vòng hoạt động trong tiết Tập đọc để giúp các em tiếp thu hiệu quả hơn.
2.1 Thực trạng của vấn đề
Học sinh lớp 2 thường gặp khó khăn trong giao tiếp xã hội do còn nhỏ và hạn chế về tâm sinh lý, dẫn đến sự rụt rè và thiếu tự tin Trong giờ học, các em ít phát biểu và ngại chia sẻ suy nghĩ của mình Mặc dù một số em có phần bạo dạn hơn, nhưng khi đứng lên nói, các em vẫn không dám thể hiện giọng đọc phù hợp với ngữ cảnh vì sợ bị chê cười Điều này khiến giờ Tập đọc trở nên buồn tẻ, với việc học sinh thường đọc sai từ, thiếu cảm xúc và không phù hợp với nội dung văn bản.
Khảo sát chất lượng đầu năm cho thấy học sinh thường phát âm sai, đặc biệt là các phụ âm đầu như l/n và các dấu thanh hỏi, ngã Hơn nữa, nhiều em chưa biết đọc diễn cảm, giọng đọc còn đều, thiếu sự thể hiện lên hoặc hạ giọng, thậm chí kéo dài giọng ở các câu thơ, câu văn, làm giảm đi sự cảm nhận về vẻ đẹp của bài văn, bài thơ.
Các lỗi học sinh thường mắc là :
*Đọc sai do phát âm hoặc từ có vần khó:
- l/n: lan/nan; lữ/nữ; nước/lước
- Từ có vần khó : quả ổi/quả ủi quay/quai.
* Đọc nhầm, lẫn lộn các dấu thanh:
- Lỗi do đọc nhầm dấu huyền thành dấu sắc và ngược lại: cùng/cúng.
- Lỗi do đọc nhầm dấu ngã thành dấu sắc và ngược lại:cũng/cúng.
*Đọc bớt tiếng hoặc thêm tiếng:
Trong bài Tập đọc “Bím tóc đuôi sam”, có một câu mô tả rằng Hà nhờ mẹ tết cho hai bím tóc nhỏ, mỗi bím tóc đều có một cái nơ Tuy nhiên, học sinh lại đọc thành: “Một hôm, Hà nhờ mẹ tết cho Hà hai cái bím tóc, mỗi cái bím tóc buộc thêm một cái nơ.”
*Đọc không biết ngắt giọng, nhấn giọng phù hợp:
Trong bài "Người mẹ hiền", có những từ cần nhấn giọng như "cố lách", "nắm chặt", "nghiêm giọng" và cần nghỉ hơi sau dấu phẩy Tuy nhiên, các em lại không thực hiện được điều này, dẫn đến việc đọc bài với giọng đều đều, thiếu sự biểu cảm.
Nam đang cố gắng lách ra khỏi lớp thì bị bác bảo vệ nắm chặt hai chân và hỏi: “Cậu nào đây? Trốn học hả?” Cô giáo sau đó xoa đầu Nam và gọi Minh vào lớp, nghiêm giọng hỏi: “Từ nay các em có còn chốn học đi chơi nữa không?”
*Đọc phân vai còn lúng túng
Trong bài "Chiếc bút mực", giọng đọc cần được thể hiện một cách rõ ràng và phù hợp với từng nhân vật: giọng Lan buồn, giọng Mai rứt khoát nhưng có chút nuối tiếc, và giọng cô giáo dịu dàng, thân mật Tuy nhiên, nhiều học sinh thường đọc với giọng điệu giống nhau cho tất cả các nhân vật, dẫn đến việc không phân biệt được lời của nhân vật và lời người dẫn chuyện.
* Đọc mà không hiểu nội dung:
Nhiều học sinh thường gặp khó khăn trong việc hiểu nội dung của một bài văn hay bài thơ, thậm chí ngay cả khi chỉ đọc một câu hoặc một đoạn Họ có thể đọc đi đọc lại nhiều lần nhưng vẫn không nắm bắt được ý nghĩa.
Để nâng cao khả năng đọc cho học sinh lớp 2, giáo viên cần điều chỉnh phương pháp giảng dạy môn Tiếng Việt, đặc biệt là phân môn Tập đọc Việc áp dụng các biện pháp tích cực sẽ giúp học sinh đọc hay và đúng các văn bản trong sách giáo khoa, đồng thời cải thiện kỹ năng đọc hiểu cho tất cả các văn bản mà các em gặp phải.
Dạy lớp 2 ở trường Tiểu học là một thách thức lớn đối với giáo viên, vì học sinh mới chuyển từ lớp 1 cần làm quen với nhiều môn học mới Trong đó, môn Tiếng Việt được chia thành nhiều phân môn như Tập đọc, Luyện từ và câu, Chính tả, Tập làm văn và Tập viết, đòi hỏi giáo viên phải có phương pháp giảng dạy phù hợp để giúp học sinh tiếp thu hiệu quả.
Là một giáo viên dạy lớp 2, tôi nhận thấy việc rèn kỹ năng đọc cho học sinh trong môn Tập đọc là rất quan trọng Giáo viên không chỉ giúp học sinh đọc đúng, rõ ràng từng từ, câu, mà còn hướng dẫn các em biết thay đổi giọng đọc phù hợp với từng bài thơ hay văn xuôi Để phát huy tính tích cực của học sinh trong tiết Tập đọc, việc khai thác đồ dùng dạy học như tranh ảnh và sách giáo khoa là cần thiết Tại trường Tiểu học Thanh Xuân Trung, chúng tôi được trang bị đầy đủ thiết bị hiện đại như máy chiếu, tạo điều kiện thuận lợi cho việc dạy học môn Tập đọc.
Để nâng cao hiệu quả tiết dạy tập đọc ở lớp 2, giáo viên cần hướng dẫn học sinh tự phát hiện các từ khó đọc một cách có định hướng rõ ràng, tránh để các em tìm kiếm lan man Việc nắm vững quy tắc ngắt giọng trong các văn bản thơ là rất quan trọng, giúp giáo viên dạy học sinh ngắt giọng đúng cách Bên cạnh đó, giáo viên cũng cần có phương pháp giúp học sinh hiểu nghĩa của từ phong phú, từ đó cải thiện khả năng đọc và hiểu văn bản.
Sáng kiến kinh nghiệm này được thực hiện tại lớp 2A5, với việc khảo sát học sinh lớp 2A5 và lớp 2A4 Mục tiêu là để đánh giá chất lượng học tập của lớp thực nghiệm so với lớp không thực nghiệm vào cuối kì.
* Kết quả khảo sát học sinh đọc ngày 10/9/2019
Lớp Sĩ số Đọc ngọng Đọc sai phụ âm đầu Đọc sai dấu Đọc đúng Đọc hay
SL % SL % SL % SL % SL %
2.2 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề
* Một số biện pháp dạy tập đọc cho học sinh lớp 2