Phân tích một số yếu tố liên quan co giật do sốt: Mối liên quan giữa tuổi và nhiệt độ lúc lên cơn co giật.. Trong nghiên cứu của chúng tôi, có56,8% bệnh nhân co giật sau hơn 24 giờ có
Trang 1I ĐẶT VẤN ĐỀ
Co giật do sốt là tình trạng thường xảy ra ở trẻ từ 6 tháng đến 60 tháng tuổikèm theo sốt không do nhiễm khuẩn hệ thần kinh hay các nguyên nhân co giật khác.Đây là một tình trạng cấp cứu khá phổ biến ở trẻ em, khoảng 3-5% trẻ khỏe mạnh cóthể bị co giật do sốt Khoảng 30% trẻ em co giật do sốt sẽ có nguy cơ co giật lần 2[1]
Nguyên nhân gây sốt trong co giật do sốt thường do các bệnh lý cấp tính có sốtnhư: nhiễm trùng đường hô hấp, tiêu hóa, hệ tiết niệu, Cần phân biệt với một sốbệnh lý như viêm não – màng não nhiễm khuẩn, viêm não, sử dụng thuốc chống trầmcảm, rối loạn điện giải, hạ đường máu hay chấn thương đầu [2]
Co giật do sốt là biểu hiện lành tính, chỉ 1-2% co giật do sốt có nguy cơ bị độngkinh sau này nhưng thường khiến gia đình trẻ hoảng sợ, mất bình tỉnh[1] Khi trẻ cogiật do sốt ở bệnh viện, nếu nhân viên y tế xử lý không kịp thời và phù hợp có thểkhiến bố mẹ trẻ bất bình, thậm chí có thể gây nguy hiểm cho trẻ
Ở Việt Nam, tỷ lệ trẻ co giật do sốt chiếm 2/3 trong tất cả các trường hợp cogiật đã xác định được nguyên nhân, đã có nhiều nghiên cứu khoa học co giật do sốt,nhưng hầu hết được thực hiện ở tuyến tỉnh và trung ương [4]
Khi trẻ bị co giật hầu hết gia đình sẽ đưa trẻ đến bệnh viện gần nhất Bệnh viện
đa khoa Lệ Thủy là nơi tiếp nhận và điều trị cho nhiều trường hợp trẻ co giật do sốttrên địa bàn, hàng năm tiếp nhận khoảng 30-50 trường hợp co giật do sốt Nhằm gópphần làm rõ hơn những đặc điểm của co giật do sốt, nâng cao hiệu quả xử trí, điều trịcũng như một số yếu tố liên quan đến co giật do sốt để có thể khuyến cáo, tư vấn cho
người nhà trẻ Chính vì vâ ̣y chúng tôi thực hiê ̣n đề tài: “ Nhận xét đặc điểm trẻ dưới
5 tuổi co giật do sốt tại Bệnh viện đa khoa Lệ Thủy năm 2019-2020” nhằm mục
Trang 2II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Gồm các bệnh nhân dưới 5 tuổi được chẩn đoán co giật do sốt điều trị tại Bệnhviê ̣n đa khoa Lê ̣ Thủy từ tháng 1 năm 2019 đến tháng 9 năm 2020 đáp ứng tiêuchuẩn chọn bệnh
2.1.1 Tiêu chuẩn chọn bê ̣nh :
- Trẻ em dưới 60 tháng tuổi
- Được chẩn đoán co giật do sốt
2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ:
2.1.3 Cỡ mẫu dự tính: Khoảng 50 bệnh nhân.
2.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.2.1 Thiết kế nghiên cứu:
Nghiên cứu cắt ngang mô tả
2.2.2 Phương pháp thu thập số liệu:
- Trực tiếp tham gia điều trị và thu thập số liệu trực tiếp trên bệnh nhân.
- Tham khảo hồ sơ, bệnh án tại phòng thống kê, lưu trữ.
2.2.3 Nội dung và các biến số nghiên cứu:
Trang 32.2.3.2 Đă ̣c điểm cơn co giật:
- Thời gian từ khi sốt đến khi co giật
- Nhiệt độ ghi nhận lúc vào viện và lúc lên cơn co giật
- Thời gian cơn giật: Dưới 3 phút, từ 3 đến 5 phút, trên 5 phút
- Bệnh lý nền gây sốt: Nhiễm khuẩn đường hô hấp, bệnh lý đường tiêu hóa,bệnh lý hệ tiết niệu, các bệnh lý khác
- Địa điểm xảy ra co giật: tại nhà, tại cơ sở y tế, tại nơi khác
2.2.3.3 Đặc điểm câ ̣n lâm sàng:
- Số lượng bạch cầu.
- CRP.
2.2.3.4 Đặc điểm điều trị:
Phương pháp xử trí: Hạ sốt, Diazepam, kết hợp
Kết quả sau xử trí: Ổn định, chuyển khoa, chuyển viện
2.2.3.5 Phân tích một số yếu tố liên quan co giật do sốt:
Mối liên quan giữa tuổi và nhiệt độ lúc lên cơn co giật
Mối liên quan giữa tuổi và thời gian co giật
Mối liên quan giữa tiền sử co giật và nhiệt độ lúc lên cơn co giật
Mối liên quan giữa tiền sử co giật và thời gian co giật
2.3 PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU
Xử lý số liê ̣u bằng SPSS v20
Trang 4III DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 3.1 Đă ̣c điểm chung
Nhận xét: Lứa tuổi co giật do sốt từ 13-24 tháng chiếm tỷ lệ cao 37,5%.
Lứa tuổi từ 37-48 tháng và 49-60 tháng chiếm tỷ lệ thấp với 6,8% và9,1%
Nhận xét: Tỷ lệ trẻ co giật lần đầu chiếm 56,8%.
3.2 Đă ̣c điểm lâm sàng
Trang 5Bảng 3.4 Thời gian từ khi sốt đến khi co giật.
Bảng 3.5 Nhiệt độ ghi nhận lúc vào viện và lúc lên cơn co giật
Nhiệt độ (oC) Lúc vào viện Lúc lên cơn co giật
Nhận xét: 57,9% bệnh nhân vào viện có nhiệt độ vào viện ≥ 39,5 oC
59,1% bệnh nhân có nhiệt độ lúc lên cơn co giật ≥ 39,5 oC
Bảng 3.6 Thời gian co giật
Thời gian (phút) Số lượng Tỷ lệ Thời gian co giậttrung bình
Nhận xét: Tỷ lệ bệnh nhân co giật dưới 3 phút chiếm 67%
Thời gian co giật trung bình là 2,4±1,4 phút
Trang 6Bảng 3.7 Địa điểm xảy ra cơn co giật.
Bảng 3.9 Số lượng bạch cầu trong máu ngoại vi
Nhận xét: Có 15,9% bệnh nhân có bạch cầu tăng trên 20 x 109/L
Số lượng bạch cầu trung bình là 12,9±5,4 x 109/L
Trang 83.5 Một số mối liên quan
Bảng 3.13 Mối liên quan giữa tuổi và nhiệt độ lúc lên cơn co giật
Bảng 3.14 Mối liên quan giữa tuổi và thời gian co giật
Thời gian (phút)
p= 0,006
Nhận xét: Có mối liên quan giữa tuổi và thời gian co giật với p< 0,05.
Bảng 3.15 Mối liên quan giữa tiền sử co giật và nhiệt độ lúc lên cơn co giật
Nhiệt độ (oC)Tiền sử co giật
Trang 9Bảng 3.16 Mối liên quan giữa tiền sử co giật và thời gian co giật
Thời gian co giật (phút)
Trang 10IV BÀN LUẬN 4.1 Đặc điểm chung
4.1.1 Tuổi: Qua nghiên cứu trên 88 bệnh nhân co giật do sốt, chúng tôi nhận
thấy lứa tuổi hay gặp co giật do sốt nhất là 13-24 tháng chiếm 37,5% Kết quả nàytương tự như nghiên cứu của một số tác giả khác như Thân Thị Uyên, Nguyễn ThịThu, Cao Xuân Đĩnh Theo Thân Thị Uyên nghiên cứu trên 169 bệnh nhân co giật dosốt cũng cho thấy tỷ lệ co giật do sốt cao nhất ở nhóm 12-24 tháng chiếm 34,34% [9].Theo tác giả Nguyễn Thị Thu, nghiên cứu 200 bệnh nhân co giật do sốt thì tỷ lệ nhóm12-24 tháng là 41,5%[8] Độ tuổi từ 37-48 tháng và 49-60 tháng ít gặp co giật do sốtvới tỷ lệ là 6,8% và 9,1%, bệnh nhân nhỏ tuổi nhất bị co giật do sốt mà chúng tôi ghinhận được là 5 tháng tuổi, tuổi trung bình là 24,5±13,5 tháng Điều này cũng phù hợp
vì co giật do sốt thường xảy ra từ trẻ 6 tháng đến 3 tuổi vì đây là thời kỳ xảy ra quátrình biệt hóa và myelin hóa dần các nơron, lượng máu tưới lên não nhiều hơn so vớingười lớn, mặt khác ở lứa tuổi này, miễn dịch từ mẹ truyền sang giảm dần, trong khitrẻ chưa tạo được miễn dịch đầy đủ nên dễ mắc các bệnh nhiễm khuẩn hơn Trong khi
đó, sốt cao co giật ít gặp ở trẻ dưới 6 tháng tuổi, vì vậy khi trẻ ở độ tuổi này bị co giậtthì cần phải nghĩ tới những nguyên nhân gây co giật không phải do sốt như nhiễmtrùng thần kinh trung ương hay bệnh động kinh
4.1.2 Giới: Theo bảng 3.2 trong tổng số 88 bệnh nhân co giật do sốt có tỷ lệ
nam chiếm 67,0% và nữ 33,0%, tỷ lệ nam/ nữ là 2/1, tương đương với tác giả ThânThị Uyên với tỷ lệ nam/ nữ là 2,13/1 [9], Nguyễn Thị Thu với tỷ lệ nam/nữ là 1,99/1[8] và Nguyễn Đình Thoại với tỷ lệ nam/nữ 1,84/1 [7]
4.1.3 Tiền sử co giật: Theo kết quả chúng tôi nghiên cứu được ở bảng 3.3 thì
tỷ lệ bệnh nhân lần đầu tiên co giật chiếm 56,8%, 43,2% bệnh nhân có tiền sử co giật
do sốt, trong đó có 18,2% bệnh nhân co giật do sốt nhiều lần Theo nghiên cứu củaThân Thị Uyên thì tỷ lệ bệnh nhân có tiền sử co giật do sốt là 40,2% [9]; Theo CaoXuân Đĩnh thì tỷ lệ này là 63,4% [4], cao hơn chúng tôi Theo tác giả Nguyễn Hinh,
tỷ lệ tái phát của co giật do sốt cao dao động từ 20-50% và cơn đầu tiên khi xảy ra cogiật do sốt khi trẻ càng nhỏ tuổi bao nhiêu thì nguy cơ tái phát càng cao bấy nhiêu [5]
Co giật do sốt tái phát là vấn đề rất đáng quan tâm vì gây tâm lý hoang mang cho giađình về nguy cơ tổn thương não cũng như chuyển thành bệnh động kinh Ngoài ra,với những bệnh nhân có tiền sử co giật do sốt thì nhiệt độ gây co giật ở những lần sau
có thể thấp hơn những lần đầu
4.2 Đă ̣c điểm cơn co giật
Trang 114.2.1 Thời gian từ khi sốt đến khi co giật: Theo bảng 3.4 chúng tôi thấy thời
gian từ khi xuất hiện sốt đến khi co giật trên 24 giờ chiếm tỷ lệ cao 56,8% Kết quảnày có sự khác biệt với các tác giả khác Theo nghiên cứu của Cao Xuân Đĩnh, thờigian từ khi sốt đến khi co giật trên 24 giờ chỉ có 5,79%[4], trong khi có tới 45,73%bệnh nhân sau 6-12 giờ sốt (tỷ lệ này trong nghiên cứu của chúng tôi là 18,2%) Nhưvậy kết quả của chúng tôi có sự khác biệt, điều này có lẽ là do sự khác nhau về cỡmẫu, địa dư Cao Xuân Đĩnh nghiên cứu ở bệnh viện tuyến trung ương, thành phố nên
có thể khi sốt, bố mẹ cho trẻ đến viện sớm hơn Trong nghiên cứu của chúng tôi, có56,8% bệnh nhân co giật sau hơn 24 giờ có sốt, phải chăng việc quan tâm đến triệuchứng sốt của bệnh nhân của gia đình cũng như nhân viên y tế chưa kỹ càng và nênchăng với những trẻ có nguy cơ co giật do sốt cần được chú ý hơn và nên được điềutrị dự phòng co giật khi vào viện, nhất là với những bệnh nhân có tiền sử co giật dosốt
4.2.2 Nhiệt độ ghi nhận lúc vào viện và lên cơn co giật
Nhiệt độ ghi nhận lúc vào viện: Mặc dù có một số trường hợp co giật rất sớm,
ngay sau khi sốt khi chưa xử trí gì nhưng theo chúng tôi việc theo dõi sát cơn sốt, hạnhiệt kịp thời, không để cơn sốt tăng quá đột ngột sẽ hạn chế tình trạng co giật do sốt.Trong 88 bệnh nhân của chúng tôi, có 51 bệnh nhân có nhiệt độ lúc vào viện trên39,5oC chiếm 57,9% Điều này chứng tỏ việc theo dõi thân nhiệt của trẻ khi sốt cũngnhư việc xử trí của bố mẹ và gia đình chưa hợp lý Vì vậy cần tuyên truyền giáo dụcsức khỏe cho bệnh nhân trong việc xử trí sốt tại nhà
Nhiệt độ lúc lên cơn co giật: Có 52 bệnh nhân có nhiệt độ lúc co giật từ 39,5oCtrở lên, chiếm 59,1% Theo tác giả Nguyễn Thị Thu có 73% bệnh nhân co giật do sốtlên cơn co giật ở nhiệt độ 39-40oC và chỉ có 7 % bệnh nhân co giật ở nhiệt độ dưới38,5oC [8] Tác giả Cao Xuân Đỉnh cũng cho rằng thời điểm nhiệt độ từ 39-40oC, trẻthường bị co giật nhất với tỷ lệ 71,95% [4] Như vậy kết quả của chúng tôi cũngtương đương
4.2.3 Thời gian cơn giật: Tỷ lệ trẻ co giật dưới 3 phút chiếm 67,0%, thời gian
co giật từ 3-5 phút chiếm 30,7% và có 2,3% trẻ co giật trên 5 phút Thời gian co giậttrung bình là 2,4±1,4 phút Thân Thị Uyên khi nghiên cứu trên 169 bệnh nhân co giật
do sốt tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang cũng cho kết quả 98,8% cơn giật là dưới 5phút, chỉ có 1,2% bệnh nhân có cơn co giật kéo dài trên 5 phút [9] Theo Nguyễn ThịThu có 83,5% cơn co giật do sốt xảy ra dưới 5 phút [8] Như vậy kết quả của chúngtôi cũng tương đối phù hợp Tóm lại, cơn co giật do sốt thường ngắn, co giật toàn thể,
ít gây thương tổn não do thiếu Oxy, vì thế co giật do sốt được xem là rối loạn co giậtlành tính, ít gây hậu quả xấu
Trang 124.2.4 Địa điểm xảy ra co giật: Co giật xảy ra tại nhà chiếm 77,3% Chính vì
vậy, cần tuyên truyền phổ biến cho người nhà bệnh nhân biết về sốt, co giật do sốt để
có cách xử trí đúng khi trẻ bị sốt nhằm hạn chế tình trạng co giật do sốt cũng như biếtcách xử trí khi trẻ co giật do sốt tại nhà
4.2.5 Bệnh lý nền: Theo kết quả mà chúng tôi ghi nhận được ở bảng 3.8 thì 61
bệnh nhân co giật do sốt có bệnh lý nền do nhiễm khuẩn đường hô hấp chiếm 69,3%,3,4% bệnh nhân có bệnh lý nền ở đường tiêu hóa mà chủ yếu là viêm dạ dày ruột cấp.Theo Cao Xuân Đĩnh thì phần lớn nguyên nhân gây sốt trong co giật do sốt cao lànhiễm khuẩn hô hấp cấp 86,6% [4]; Theo Thân Thị Uyên thì tỷ lệ này còn cao hơnvới 96,4% [9] Như vậy tỷ lệ nhiễm khuẩn hô hấp cấp trong nghiên cứu của chúng tôivẫn thấp hơn các tác giả khác Điều này có lẽ là do cỡ mẫu của chúng tôi còn nhỏ
4.3 Cận lâm sàng
4.3.1 Số lượng bạch cầu: Bạch cầu tăng từ 10 x 109/L trở lên chiếm tỷ lệ70,4%, trong đó có 15,9% bệnh nhân tăng trên 20 x 109/L Số lượng bạch cầu trungbình là 12,9±5,4 x 109/L Theo Nguyễn Thị Thanh nghiên cứu co giật do sốt tại Bệnhviện Nhi Thái Bình thì có 78,7% bệnh nhân có bạch cầu tăng [6] Như vậy kết quả củachúng tôi thấp hơn, có thể là do tác giả nghiên cứu ở tuyến tỉnh nên tình trạng nhiễmtrùng nhiều hơn
4.3.2 Xét nghiệm CRP: CRP dương tính chiếm tỷ lệ 64,8% trong co giật do
Vì vậy với những bệnh nhân sốt cao, nguy cơ co giật thì cần hạ sốt tích cực chứkhông đơn thuần là uống hạ sốt và cần theo dõi sát cũng như có thể điều trị dự phòng
co giật trước khi bệnh nhân lên cơn co giật Mặc dù theo phác đồ xử trí của Bộ Y tếtrong co giật do sốt bao gồm hổ trợ hô hấp, điều trị cắt cơn với Diazepam, điều trịnguyên nhân với hạ sốt [2], tuy nhiên trong thực tế điều trị, chúng tôi nhận thấy bệnhnhân co giật ở nhà, co giật trên đường vào viện chiếm tỷ lệ cao và khi đến viện thì trẻ
đã hết co giật hoặc trong một số trường hợp, bệnh nhân lên cơn co giật ngắn và saukhi xử trí hạ sốt thì bệnh nhân hết giật, ổn định nên bác sỹ không cho xử tríDiazepam
Trang 134.4.2 Kết quả sau xử trí: 100% trẻ ổn định sau xử trí Điều này cho thấy co giật
do sốt mặc dù khiến gia đình rất lo lắng thậm chí hoảng loạn nhưng lành tính vàthường ổn định sau xử trí Tuy nhiên, việc phân biệt chính xác giữa co giật do sốt và
co giật do nguyên nhân khác như do tổn thương thần kinh trung ương hay động kinh
là hết sức quan trọng trong đánh giá, xử trí và tiên lượng bệnh nhân
4.5 Phân tích một số yếu tố liên quan co giật do sốt
4.5.1 Mối liên quan giữa tuổi và nhiệt độ lúc lên cơn co giật: Theo kết quả
chúng tôi nghiên cứu được ở bảng 3.13 chúng tôi nhận thấy ở bệnh nhân ở độ tuổi ≤
24 tháng co giật khi nhiệt độ dưới 39oC chiếm tỷ lệ cao hơn so với bệnh nhân ở độtuổi trên 24 tháng tuổi, sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê với p< 0,05
4.5.2 Mối liên quan giữa tuổi và thời gian co giật : Theo bảng 3.14, chúng
tôi nhận thấy nhóm tuổi ≤ 24 tháng có thời gian co giật ngắn hơn, có số bệnh nhân cogiật dưới 3 phút chiếm tỷ lệ cao hơn các nhóm tuổi khác, sự khác biệt có ý nghĩathống kê Điều này có thể là do những bệnh nhân này hầu hết là co giật lần đầu tiên,việc theo dõi, chăm sóc, lau mát khi trẻ sốt được bố mẹ để ý và quan tâm hơn Mặtkhác, phải chăng ở độ tuổi này cơn co giật do sốt thường là cơn đơn thuần và lànhtính
4.5.3 Mối liên quan giữa tiền sử co giật và nhiệt độ lúc lên cơn co giật: Theo
nghiên cứu của nhiều tác giả khác thì bệnh nhân co giật do sốt nhiều lần thì nhiệt độkhi co giật sẽ thấp hơn, tuy nhiên theo nghiên cứu của chúng tôi ghi nhận ở bảng 3.15thì không có mối liên quan giữa số lần co giật và nhiệt độ lúc lên cơn co giật, có thể là
do cỡ mẫu của chúng tôi còn nhỏ Dù vậy, khi trẻ đã có tiền sử co giật do sốt cần theodõi sát, hạ nhiệt kịp thời và có thể điều trị dự phòng co giật sớm ngay khi xuất hiệncơn sốt bằng Diazepam uống liều 0,5mg/kg/24h, đây là phương pháp điều trị thườngđược sử dụng vì hiệu quả cao, ít tác dụng phụ Ngoài ra cần khuyến cáo với gia đìnhcho trẻ vào viện sớm hơn khi bị sốt
4.5.4 Mối liên quan giữa tiền sử co giật và thời gian co giật : Theo bảng 3.16
chúng tôi nhận thấy không có mối liên quan giữa số lần co giật và thời gian co giật, cóthể là do cỡ mẫu của chúng tôi chưa đủ lớn
Trang 14V KẾT LUẬN
Qua nghiên cứu 88 bệnh nhân co giật do sốt, chúng tôi nhận thấy:
- Về tuổi: lứa tuổi hay gặp co giật do sốt nhất là 13-24 tháng chiếm 37,5%, độ tuổi
từ 37-48 tháng chiếm 6,8% và 49-60 tháng chiếm 9,1% Tuổi trung bình là24,5±13,5 tháng
- Giới nam gặp nhiều hơn giới nữ với tỷ lệ nam/ nữ là 2/1.
- Tỷ lệ bệnh nhân lần đầu tiên co giật chiếm 56,8%; 43,2 % bệnh nhân có tiền sử co
giật do sốt, trong đó có 18,2% bệnh nhân co giật do sốt nhiều lần
- Thời gian từ khi xuất hiện sốt đến khi co giật trên 24 giờ chiếm tỷ lệ cao 56,8%,
chỉ có 17,0 % bệnh nhân co giật sau sốt < 6 giờ
- Nhiệt độ lúc co giật từ 39,5 oC trở lên chiếm 59,1%
- Tỷ lệ trẻ co giật dưới 3 phút chiếm 67,0%, thời gian co giật từ 3-5 phút chiếm
30,7%, có 2,3% bệnh nhân co giật trên 5 phút Thời gian co giật trung bình là2,4±1,4 phút
- Có mối liên quan giữa tuổi và nhiệt độ lúc lên cơn co giật, giữa tuổi và thời gian
co giật, có ý nghĩa thống kê
VI KIẾN NGHỊ
Việc quan tâm đến triệu chứng sốt của trẻ rất quan trọng, đặc biệt những trẻ cónguy cơ co giật do sốt cần được chú ý hơn và nên được điều trị dự phòng co giật khivào viện Ngoài ra cần khuyến cáo với gia đình cho trẻ vào viện sớm hơn khi bị sốt
Phần lớn việc theo dõi thân nhiệt của trẻ khi sốt cũng như việc xử trí của ngườinhà bệnh nhân chưa hợp lý Vì vậy cần tuyên truyền giáo dục sức khỏe, thái độ xử trícho người nhà bệnh nhân trong việc xử trí sốt tại nhà
Cần có những đề tài nghiên cứu sâu hơn về sốt và co giật do sốt