LUẬN văn THẠC sĩ phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở sư đoàn 316 quân khu 2 hiện nay

Trong điều kiện tình hình thế giới và khu vực có nhiều diễn biến phức tạp, các thế lực thù địch không ngừng chống phá cách mạng nước ta với nhiêu thủ đoạn tinh vi và tính chất ngày càng quyết liệt hơn, trong đó có sự chống phá về đạo đức, lối sống. Bên cạnh những thành tựu sau hơn 30 đổi mới thực hiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế bên cạnh tác động tích cực cũng tiềm ẩn nguy cơ làm mờ nhạt lối sống của thế hệ trẻ và truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Thêm vào đó, là những tác động tiêu cực của mặt trái nên kinh tế thị trường, điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, lối sống trên địa bàn Sư đoàn đóng quân có ảnh hưởng không nhỏ đến lối sống của cán bộ, chiến sĩ.

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sư đoàn 316 là đơn vị chủ lực làm nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng cơđộng chiến đấu và thực hiện các nhiệm vụ đột xuất khác của Quân khu 2, trongbiên chế tổ chức của Sư đoàn lực lượng hạ sĩ quan, binh sĩ chiếm đa số, họ làcon em các dân tộc trên địa bàn đang thực hiện nghĩa vụ quân sự Quán triệtquan điểm, chủ trương Chỉ thị 917/199/CT-QP của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng

“Về xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện”, nhận thức rõ đặc điểm về đối

tượng chỉ huy, quản lý và yêu cầu nhiệm vụ Đảng ủy, Ban chỉ huy Sư đoàn 316

đã đặc biệt quan tâm chăm lo phát triển đạo đức, lối sống xã hội chủ nghĩa của

hạ sĩ quan, binh sĩ bằng nhiều hình thưc, biện pháp phong phú Kết quả hàngnăm, hạ sĩ quan, binh sĩ của sư đoàn cơ bản hoàn thành nghĩa vụ quân sự, cónhiều đồng chí được kết nạp trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam vàtiếp tục được đào tạo chuyển thành quân nhân chuyên nghiệp công tác lâu dàitrong quân đội, có đồng chí xuất ngũ về tham gia công tác ở chính quyền địaphương tiếp tục cống hiến xây dựng quê hương

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt đã đạt được còn bộc lộ không ít những hạnchế Do thời gian nhập ngũ ngắn; ảnh hưởng của lối sống cũ của phong tục, tậpquán; thành phần đa dạng thuộc nhiều dân tộc, nhiều vùng miền khác nhau trình

độ nhận thức không đồng đều, chứa đựng nhiều sự khác biệt về phong tục tậpquán, sự khác biệt về lối sống vùng miền của hạ sĩ quan, binh sĩ làm ảnh hưởngđến chất lượng phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa và xây dựng tập thể quân nhânđoàn kết còn có hạn chế ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng hoàn thành nhiệm vụcủa đơn vị

Những năm tiếp theo, nhiêm vụ xây dựng Sư đoàn 316 vững mạnh toàndiện, khả năng cơ động sẵn sàng chiến đấu cao tiếp tục được đặt lên hàng đầu.Trong điều kiện tình hình thế giới và khu vực có nhiều diễn biến phức tạp, các thếlực thù địch không ngừng chống phá cách mạng nước ta với nhiêu thủ đoạn tinh

vi và tính chất ngày càng quyết liệt hơn, trong đó có sự chống phá về đạo đức, lốisống Bên cạnh những thành tựu sau hơn 30 đổi mới thực hiện nền kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế bên cạnh tác động tích cựccũng tiềm ẩn nguy cơ làm mờ nhạt lối sống của thế hệ trẻ và truyền thống tốt đẹpcủa dân tộc Thêm vào đó, là những tác động tiêu cực của mặt trái nên kinh tế thịtrường, điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, lối sống trên địa bàn Sư đoàn đóngquân có ảnh hưởng không nhỏ đến lối sống của cán bộ, chiến sĩ.

Từ những vấn đề cơ bản của lý luận và thực tiễn đã phân tích, việc pháttriển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2

là yêu cầu cấp bách hiện nay Vì thế học viên lựa chon vấn đề “Phát triển lối

sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2 hiện nay” làm đề tài luận văn của mình.

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Xung quanh vấn đề lối sống liên quan đến đề tài, thời gian qua có một sốtác giả, công trình quan tâm nghiên cứu đề cập như:

* Công trình nghiên cứu về lối sống, lối sống xã hội chủ nghĩa

Lối sống là vấn đề có nội hàm rộng lớn, phức tạp, phản ánh sự phát triểncủa con người và xã hội nên được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu Tiêubiểu có một số công trình của các nhà khoa học Liên Xô (cũ) được dịch sang tiếng

Việt, như: E.V.Xtơrucốp (1977), “Lối sống XHCN, những vấn đề lý luận và giáo

dục - tư tưởng” [22]; G.E.Gledơman, M.N.Rútkêvích, X.X.Vítsơnhépxki (1982),

“Lối sống xã hội chủ nghĩa” [23]; V.I.Đôbrưnina (2002), “Lối sống Xô viết, hôm nay và ngày mai” [48] Các công trình trên đã đưa ra và phân tích sâu sắc khái

niệm lối sống, phân biệt với một số khái niệm khác liên quan, chỉ rõ mối quan hệgiữa lối sống với phương thức sản xuất và các điều kiện của một hình thái kinh tế

- xã hội; từ đó làm rõ các vấn đề về khái niệm, cơ sở của lối sống xã hôi chủnghĩa; bản chất, biểu hiện, những vấn đề có tính quy luật và con đường, biện pháp

xây dựng, phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và vận dụng vào thựctiễn các nước trên thế giới.

Đặc biệt, công trình “Lối sống Xô viết, hôm nay và ngày mai”[48] của tác

giả V.I.Đôbrưnina đã đi sâu phân tích các vấn đề “Hai thế giới - hai lối sống”,

“Tính chất dân chủ của lối sống xã hội chủ nghĩa”, “Lao động và lối sống”,

“Văn hóa và lối sống” để làm rõ các vấn đề lý luận, thực tiễn về lối sống xã hộichủ nghĩa; từ đó khẳng định việc xây dựng, phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa

có ý nghĩa cấp bách và quan hệ chặt chẽ với các nhiệm vụ xây dựng cơ sở vậtchất - kỹ thuật, xây dựng các quan hệ xã hội và xây dựng con người mới của chủnghĩa cộng sản Đây còn là nội dung quan trọng của cuộc đấu tranh giai cấpnhằm phê phán những quan điểm, tư tưởng chống cộng và cơ hội - xét lại đangxuyên tạc, bôi nhọ chính sách của các Đảng Cộng sản; đồng thời tuyên truyềnnhững thành tựu của chủ nghĩa xã hội hiện thực trong nhân dân

Ở nước ta, vấn đề lối sống cũng đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu

ở các góc độ tiếp cận khác nhau Nghiên cứu lối sống trong mối quan hệ vớiđạo đức và các giá trị xã hội có công trình của Đào Trí Úc (1995) (chủ biên),

“Xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật”[47] Tác giả Đào Trí Úc trên cơ

sở làm rõ một số vấn đề lý luận thực tiễn về lối sống đã phân tích sự ảnh hưởngcủa phương thức sản xuất, hệ tư tưởng, văn hoá, đạo đức và tập quán truyềnthống; điều kiện phát triển đất nước; cơ chế quản lý kinh tế, quản lý xã hội đến ýthức và lối sống theo pháp luật của con người Việt Nam; từ đó đề xuất các giảipháp xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật trong xã hội hiện nay Huỳnh

Khái Vinh (2001) (chủ biên), “Một số vấn đề về lối sống, đạo đức, chuẩn giá

trị xã hội” [54], tác giả đã trình bày phạm vi nghiên cứu và một số cách tiếp cận,

nghiên cứu về lối sống; phân tích sự tác động của các nhân tố chính trị, kinh tế, xãhội và xu hướng chuyển đổi lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội trong giai đoạnđẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và những nội dung kế thừa vàphát triển nếp sống, đạo đức và các giá trị truyền thống dân tộc trong xây dựng lối

sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội mới ở nước ta hiện nay; Chu Khắc Thuật và

Nguyễn Văn Thủ (1998), “Văn hóa, lối sống với môi trường” [43]; Nguyễn Viết Chức (2001) (chủ biên), “Xây dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống và đời

sống văn hóa ở thủ đô Hà Nội trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” [5] Các công trình trên đã nghiên cứu lối sống trong mối

quan hệ với các lĩnh vực văn hóa, đạo đức, môi trường; từ đó đưa ra các giảipháp và kiến nghị trong xây dựng, phát triển các vấn đề trên ở nước ta

Nghiên cứu lối sống ở phương diện lịch sử và tâm lý có công trình của

Thanh Lê (2004), “Giáo dục lối sống - nếp sống mới” [31], tác giả đã phân

tích khái niệm lối sống, cơ sở, đặc trưng của lối sống xã hội chủ nghĩa và sosánh với đặc trưng của lối sống tư sản Từ đó vận dụng vào xem xét lối sống

đô thị và xây dựng lối sống - nếp sống đô thị, trực tiếp là ở thành phố Hồ Chí

Minh nước ta Đỗ Huy (2008), “Lối sống dân tộc - hiện đại mấy vấn đề lý

luận và thực tiễn” [27], tác giả đã phân tích rõ điều kiện khách quan hình

thành lối sống dân tộc - hiện đại xã hội chủ nghĩa; bản chất và nội dung cơbản của lối sống dân tộc - hiện đại xã hội chủ nghĩa; sự vận động của lối sốngdân tộc - hiện đại ở Việt Nam trước và trong thời kỳ đổi mới; vai trò của lốisống dân tộc - hiện đại với sự phát triển nhân cách người Việt Nam Phạm

Minh Hạc (2001) (chủ biên), “Tâm lý người Việt Nam đi vào công nghiệp

hóa, hiện đại hóa - Những điều cần khắc phục” [24], tác giả đã chỉ ra những

mạnh, yếu trong lối sống truyền thống của người Việt Nam; từ đó khẳng địnhnhững giá trị cần phải kế thừa, phát huy và những hạn chế cần khắc phụctrong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Các công trình trên đã

đưa ra định nghĩa về lối sống; chỉ ra đặc điểm tư duy và lối sống truyền thống của người Việt Nam; những ưu điểm và hạn chế trong lối sống truyền thống

của dân tộc; từ đó đề xuất các giải pháp phát triển lối sống mới – xã hội chủnghĩa, ở nước ta

Nghiên cứu về phát triển lối sống của thanh niên và sinh viên có công trình của Phạm Hồng Tung

(2011), “Thanh niên và lối sống của thanh niên Việt Nam trong quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế” [46],

công trình đã làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn về lối sống của thanh niên; đánh giá thực trạng lối sống của họ; đồng thời đề xuất một số giải pháp phát triển lối sống của thanh niên ở nước ta hiện nay, trong đó Phạm

Hồng Tung đã chỉ ra những đặc trưng cơ bản của thanh niên và lối sống của thanh niên hiện nay; xu hướng biến

đổi lối sống của thanh niên trong quá trình đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế; những yếu tố tác động, có tính chất định hướng trong quá trình biến đổi lối sống của thanh niên; từ đó đưa ra những khuyến nghị và giải pháp xây dựng, phát triển lối sống thanh niên hiện nay.

Một số công trình nghiên cứu về sự suy thoái về lối sống trong cán

bộ, đảng viên hiện nay, như bài viết của Ban Tổ chức Trung ương, Tạp

chí Cộng sản, Thành ủy thành phố Hồ Chí Minh, “Bàn về giải pháp ngăn

chặn, đẩy lùi suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống hiện nay”

[1] Bài viết đã phân tích thực trạng suy thoái và việc phòng chống sự suythoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên ởnước ta hiện nay; trên cơ sở đó đề xuất mục tiêu, quan điểm, giải pháp vànhững điều kiện thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ phòng, chống suy thoái

tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên, nhằm nângcao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng và củng cố niềm tin củađảng viên và nhân dân đối với Đảng hiện nay

* Công trình nghiên cứu liên quan đến lối sống, lối sống xã hội chủ nghĩa và phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của quân nhân trong quân đội nhân dân Việt Nam

Nghiên cứu về lối sống của con người trong môi trường quân sự là vấn

đề khó và phức tạp Bởi hoạt động của con người bên cạnh tác động của nhữngquy luật chung còn bị chi phối bởi các quy luật đặc thù của tổ chức quân sự

Một số công trình đã nghiên cứu việc phát triển lối sống của sĩ quan trẻ quân

đội và những ảnh hưởng của chủ nghĩa cá nhân, thực dụng đến nhân cách

người cán bộ quân đội ta Tiêu biểu là công trình của tác giả Nguyễn Ngọc Ba

(2003), “Ảnh hưởng của chủ nghĩa thực dụng đến nhân cách người cán bộ

hậu cần quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” [2] Công trình đã phân tích

các vấn đề lý luận, thực tiễn về chủ nghĩa cá nhân và thực dụng; từ đó đưa ra

những giải pháp cơ bản để khắc phục ảnh hưởng của chủ nghĩa cá nhân, thực

dụng đến nhân cách người cán bộ quân đội hiện nay Đặc biệt, công trình của

Viện Khoa học xã hội nhân văn quân sự - Bộ Quốc phòng do Phạm Xuân Hảo

(2010) (chủ biên), “Bồi dưỡng lối sống xã hội chủ nghĩa cho sĩ quan trẻ hiện

nay” [50], đã đề cập đến một số vấn đề về tính giai cấp, tính dân tộc, tính lịch

sử, cụ thể và phát triển của lối sống; phân tích những vấn đề cơ bản về bồi

dưỡng lối sống xã hội chủ nghĩa cho sĩ quan trẻ; từ đó đề xuất yêu cầu và

những giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng bồi dưỡng lối sống xã hội chủ

nghĩa cho sĩ quan trẻ quân đội trong thời kỳ mới

Nghiên cứu các công trình khoa học có liên quan cho thấy, mỗi công

trình khoa học có đối tượng phạm vi nghiên cứu và phương pháp tiếp cận khác

nhau, nhưng cơ bản đều nghiên cứu xoay quanh vấn đề lối sống, phát triển các

thành tố của lối sống, lối sống xã hội chủ nghĩa Đó là những đóng góp vô cùng

trân trọng, có ý nghĩa quan trọng trong tham khảo, nghiên cứu các vấn đề liên

quan tới phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa ở đơn vị cơ sở nói chung và ở Sư

đoàn 316, Quân khu 2 nói riêng Tuy nhiên, quá trình nghiên cứu tổng quan

cho thấy, chưa có công trình nào tiếp cận, nghiên cứu về vấn đề phát triển lối

sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ Với những lý do trên “Phát

triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân

khu 2 hiện nay” là vấn đề có ý nghĩa rất lớn cả về lý luận và thực tiễn, đồng

thời nổi lên là vấn đề cấp thiết hiện nay để nghiên cứu

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Làm rõ những vấn đề lý luận, thực tiễn và đề xuất giải pháp cơ bản phát

triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu

2 hiện nay

* Nhiệm vụ nghiên cứu

Làm rõ thực chất và những nhân tố quy định đến phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan,

binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2.

Đánh giá thực trạng phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân

khu 2 hiện nay.

Đề xuất giải pháp phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu

2 hiện nay.

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu

Bản chất của sự phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh

sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2

* Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu được giới hạn ở phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ

sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2

Số liệu phục vụ nghiên cứu của được giới hạn từ năm 2013 cho đến nay.

5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

* Cơ sở lý luận

Là những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng Cộng sản

Việt Nam về phát triển con người, văn hóa và lối sống; đồng thời dựa vào nghiên cứu các chỉ thị, nghị quyết của

Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về xây dựng, phát triển con người, văn hóa quân sự và lối sống quân nhân

trong quân đội nhân dân Việt Nam.

* Cơ sở thực tiễn

Luận văn dựa vào việc phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2 qua việc nghiên cứu các nghị quyết, báo cáo tổng kết của một số đơn vị và kết quả điều tra, phỏng vấn, khảo sát của tác giả ở một số đơn vị cơ bản của Sư đoàn 316 Quân khu 2; đồng thời kế thừa có chọn lọc kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố.

* Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin; đồng thời sử dụng các phương pháp nghiên cứu của khoa học xã hội và nhân văn như: phân tích và tổng hợp, lôgíc và lịch

sử, thống kê và so sánh, hệ thống- cấu trúc, tổng kết thực tiễn, điều tra xã hội học, phỏng vấn, xin ý kiến chuyên gia.

6 Ý nghĩa của luận văn

Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo vào việc nâng cao hiệu quả công tác lãnh đạo của cấp ủy, chất lượng quản ly chỉ huy phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ góp phần xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện ở Sư đoàn 316 Quân khu 2.

7 Kết cấu của luận văn

Luận văn gồm: Mở đầu, 2 chương (4 tiết), kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, danh mục các công trình khoa học của tác giả đã được công bố.

Chương 1

THỰC CHẤT VÀ NHỮNG NHÂN TỐ QUY ĐỊNH PHÁT TRIỂN LỐI SỐNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CỦA HẠ SĨ QUAN, BINH

SĨ

Ở SƯ ĐOÀN 316 QUÂN KHU 2

1.1 Thực chất phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2

1.1.1 Lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2

Lối sống là một khái niệm phản ánh khía cạnh chất và lượng của hoạtđộng sống của con người trong những điều kiện xã hội - lịch sử xác định Kháiniệm lối sống đã được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu Tuỳ theo góc

độ tiếp cận vấn đề mà có những quan niệm khác nhau Thông thường kháiniệm lối sống thường được tiếp cận, định nghĩa theo ba hướng: Định nghĩa lốisống bằng cánh liệt kê các hoàn cảnh sống của con người Theo đó, lối sốngđược hiểu bao gồm các điều kiện sống, các hình thức hoạt động sống của conngười Xem lối sống là một phạm trù bên trong của chủ thể như nếp nghĩ, thóiquen, hành vi đối xử, quan hệ giao tiếp, ít quan tâm đến các hoạt động và điềukiện sống của con người Xem lối sống như là sự thống nhất các hình thứchoạt động sống và các điều kiện sống của con người và xã hội Theo đó, lốisống được hiểu là một tổng thể, một hệ thống những đặc điểm chủ yếu nói lênhoạt động của các dân tộc, các giai cấp, các nhóm xã hội, các cá nhân trongnhững điều kiện của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định

Khi nghiên cứu về con người và hoạt động sống của con người, C Mác

và Ph.Ăngghen đã tiếp cận lối sống từ phương pháp luận duy vật khoa học, gắnlối sống với phương thức sản xuất, đã thấy được đây là hoạt động thực tiễnquan trọng nhất của con người Đồng thời, các ông cũng chỉ ra tính quyết địnhcủa các quan hệ xã hội của con người tới lối sống Trong tác phẩm “Hệ tưtưởng Đức” C.Mác và Ph.Ăngghen đã nhấn mạnh vai trò quyết định củaphương thức sản xuất đối với việc hình thành lối sống của con người Hai ông

đã viết: “Phương thức mà con người sản xuất ra những tư liệu sinh hoạt cần

thiết cho mình, phụ thuộc trước hết vào tính chất của chính những tư liệu sinhhoạt mà con người thấy có sẵn và phải tái sản xuất ra Không nên nghiên cứuphương thức sản xuất ấy đơn thuần theo khía cạnh nó là sự tái sản xuất ra sựtồn tại thể xác của các cá nhân Mà hơn thế, nó là một phương thức hoạt độngnhất định của những cá nhân ấy, một hình thức nhất định của hoạt động sốngcủa họ, một phương thức sinh sống nhất định của họ Hoạt động sống của họnhư thế nào thì họ là như thế ấy Do đó, họ là như thế nào, điều đó ăn khớp vớisản xuất của họ, với cái mà họ sản xuất ra cũng như với cách họ sản xuất Do

đó, những cá nhân là như thế nào, điều đó phụ thuộc vào những điều kiện vậtchất của sự sản xuất của họ” [32, tr.30]

Các ông còn nhấn mạnh: không lên xem xét phương thức sản xuất đótheo một quan điểm duy nhất, đành rằng nó là sự tái sản xuất tồn tại vật chấtcủa các cá nhân Ngược lại, nó đã đại diện cho một phương thức nhất định biểuhiện sự sống của họ, một lối sống nhất định

Theo Từ điển Bách khoa Văn hóa học: “Lối sống - tính chất tổng thể của hoạt động sinh sống của cá nhân, nhóm xã hội hoặc xã hội nói chung vào một thời điểm nhất định nào đó trong sự phát triển lịch sử, trong một hoàn cảnh xã hội nhất định” [41, tr.283]

Tác giả Phạm Minh Hạc và Nguyễn Khoa Điềm đã định nghĩa: “Lối sống

là những dạng hoạt động xã hội đã ổn định, đã trở thành nếp cảm, nếp nghĩ, nếplao động, công tác và sinh hoạt theo một bảng giá trị xã hội nhất định và có tínhngười của những cá nhân - thành viên tích cực của xã hội, biết đau khổ, cảmgiác, suy nghĩ và hành động như những con người trong sự thống nhất vớinhững điều kiện của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định.” [24, tr.245]

Dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về lối sống; kế thừanhững kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học gần đây, tác giả đưa raquan niệm về lối sống như sau:

Lối sống là tổng hòa các hoạt động sống cơ bản của con người (cộng đồng, nhóm xã hội, cá nhân)

được quy định bởi một phương thức sản xuất nhất định được biểu hiện ra trong mọi hành vi của con người và vận hành theo một hệ thống các chuẩn mực, giá trị xã hội trong mối quan hệ với những điều kiện của một hình thái kinh tế - xã hội.

Lối sống là nói đến phương thức hoạt động sống của cá nhân, nhóm, haycộng đồng người; các hoạt động bao giờ cũng gắn với những chuẩn mực xã hộitrong những điều kiện xã hội xác định Đồng thời, với tổng thể các hoạt động vàkhông chỉ giới hạn ở phạm vi hoạt động, khái niệm lối sống còn thể hiện trongtổng thể các phương thức quan hệ đa dạng và phức tạp của cá nhân, nhóm xã hộihay cộng đồng nhất định Theo đó, nghiên cứu lối sống của mỗi cá nhân, nhóm xãhội phải bất đầu từ các quan hệ xã hội của họ.

Lối sống không phải là sự cộng lại của tất cả các hoạt động, mà nó chỉbao hàm những hoạt động sống có ý nghĩa nền tảng, quyết định đến sự tồn tại,phát triển của con người Các hoạt động này được vận hành theo một hệ thốngchuẩn mực, giá trị xã hội, trong những điều kiện của một hình thái kinh tế - xãhội nhất định Do đó, quan niệm lối sống bao hàm cả mặt chủ quan và mặtkhách quan Mặt chủ quan của lối sống bao gồm: nhận thức, tình cảm, động cơ,hành động xã hội (hoặc ứng xử xã hội) và cách tổ chức đời sống sinh hoạt xãhội Nó phản ánh ý thức tự giác của con người trong việc lựa chọn và hànhđộng theo các chuẩn mực, giá trị xã hội, đồng thời có sự khác nhau cho dùtrong cùng một phương thức sản xuất hay hoàn cảnh sống Mặt khách quan của

lối sống bao gồm các điều kiện sống, cốt lõi là phương thức sản xuất và điều

kiện tự nhiên, dân số, thể chế kinh tế, thể chế chính trị, cơ cấu xã hội, truyềnthống văn hóa… có mối quan hệ và thường xuyên tác động đến các hoạt độngsống của chủ thể Do vậy, khi tiếp cận vấn đề lối sống không chỉ nghiên cứumặt chủ quan của nó mà còn phải xem xét cả những điều kiện khách quan cótác động, ảnh hưởng đến các nhân tố đó

Lối sống chịu sự quy định của phương thức sản xuất xã hội và toàn bộnhững điều kiện sống của con người Nhưng, sự quy định đó phải thông qua hoạtđộng của chủ thể và mang những dấu ấn của chủ thể Tuy nhiên, không đượcđồng nhất giữa lối sống với phương thức sản xuất Phạm vi của lối sống rộng hơnphạm vi của phương thức sản xuất Vì, ngoài hoạt động sản xuất, con người còn

có nhiều hoạt động phong phú khác như hoạt động chính trị- xã hội, hoạt động tưtưởng- văn hóa, hoạt động bồi dưỡng sức khỏe và rèn luyện phẩm chất cá nhân.

Lối sống luôn mang giá trị xã hội và được thể hiện thông qua hành visống của mỗi cá nhân Trong xã hội có giai cấp, lối sống cũng mang tính giaicấp sâu sắc Thực tế cho thấy, giai cấp thống trị thường tìm mọi cách tuyêntruyền để gây ảnh hưởng những giá trị trong lối sống đối với các giai tầngkhác Tuy nhiên, cùng với sự tồn tại lối sống của giai cấp thống trị, trong xãhội sẽ còn có lối sống của các giai tầng khác Bên cạnh đó, lối sống còn mangtính dân tộc và nhân loại Mỗi dân tộc đều có những đặc điểm, điều kiện lịch

sử, tự nhiên, văn hóa riêng, nên trong lối sống bao giờ cũng mang những giá trịvăn hóa đặc trưng của dân tộc và có sự vận động, phát triển cùng với sự pháttriển của các điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội Lối sống còn phản ánhđặc điểm của thời đại trong những giai đoạn lịch sử nhất định

Lối sống đều gắn với chủ thể nhất định, đồng thời gắn với mỗi hình tháikinh tế - xã hội nhất định Trong lịch sử đã tồn tại lối sống cộng sản nguyênthủy, lối sống phong kiến, lối sống tư sản và lối sống xã hội chủ nghĩa gắn với

đó là từng hình thái kinh tế xã hội đã hình thành, tồn tại cho tới nay Lối sống

xã hội chủ nghĩa đánh dấu sự ra đời, hình thành bắt đầu bằng sự thành công củaCách mạng tháng Mười Nga năm 1917 và tiếp tục phát triển trên con đườngthực hiện những mục tiêu, nhiệm vụ cơ bản của cách mạng xã hội chủ nghĩa

Quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử cho rằng để sống và tồn tại thìcon người phải sản xuất ra đời sông vật chất và tinh thần của chính mình: “Sảnxuất chính ra những tư liệu sinh hoạt của mình, như thế con người đã gián tiếpsản xuất ra chính đời sống vật chất của mình” Do vậy, khi bàn về lối sống, trongtác phẩm “Hệ tư tưởng Đức” C.Mác và Ph.Ăngghen có viết: “Phương thức màcon người sản xuất ra những tư liệu sinh hoạt cần thiết cho mình, phụ thuộctrước hết vào tính chất của chính những tư liệu sinh hoạt mà con người thấy cósẵn và phải tái sản xuất ra Không nên nghiên cứu phương thức sản xuất ấy đơn

thuần theo khía cạnh nó là sự tái sản xuất ra sự tồn tại thể xác của các cá nhân.Hơn thế, nó là một phương thức hoạt động nhất định của những cá nhân ấy, mộthình thức nhất định của hoạt động sống của họ, một phương thức sinh sống nhấtđịnh của họ Hoạt động sống của họ như thế nào thì họ là như thế ấy Do đó, họ

là như thế nào, điều đó ăn khớp với sản xuất của họ, với cái mà họ sản xuất racũng như với cái cách họ sản xuất Những cá nhân là như thế nào, điều đó phụthuộc vào những điều kiện vật chất của sự sản xuất của họ” [5, tr.30]

Như vậy, theo C.Mác và Ph.Ăngghen thì những hoạt động nhằm duy trì,bảo vệ và tái sản xuất ra sự sống đó chính là hoạt động sống và hoạt động sống

ấy nằm trong phương thức con người sản xuất những tư liệu sinh hoạt cần thiếtcủa mình, tức là phương thức sản xuất Lối sống của con người một mặt đượcquyết định bởi quan hệ của con người với tự nhiên, bởi trình độ kỹ thuật vànăng xuất lao động của con người, tức là trạng thai của lực lượng sản xuất; mặtkhác, lối sống còn chịu sự quy định bởi tính chất quan hệ sản xuất, bởi chế độkinh tế- xã hội

Lịch sử loài người đã và đang trải qua năm hình thái kinh tế xã hội,tương ứng với năm lối sống Trong đó lối sống xã hội chủ nghĩa là một lối sốngtiên tiến và khoa học nhất trong lịch sử của xã hội, nó phản ánh tồn tại xã hộichủ nghĩa khác về chất so với các lối sống xã hội trước Lối sống xã hội chủnghĩa được nảy sinh và phát triển trong quá trình đấu tranh của giai cấp côngnhân chống lại giai cấp tư sản và các giai cấp thống trị phản động Được thểhiện ở trình độ nhận thức, giác ngộ cách mạng xã hội chủ nghĩa, niềm tin lýtưởng cộng sản chủ nghĩa của giai cấp công nhân và nhân dân lao động; ở kếtquả hành động thực tiễn chính trị - xã hội, tham gia vào các vấn đề liên quanđến nhà nước, bảo vệ thành quả cách mạng xã hội chủ nghĩa ở các nước

Đây cũng chính là kết quả của quá trình nhận thức các nguyên lý của chủnghĩa Mác- Lênin về sự vận động, phát triển của xã hội loài người theo nhữngquy luật khách quan

Lối sống xã hội chủ nghĩa, là tổng hòa phương thức hoạt động sống cơ bản của nhân dân lao động; thể hiện trong toàn bộ nhận thức, thái độ, hành vi của các cá nhân và nhóm xã hội trong điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và quá trình thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ cơ bản của cách mạng xã hội chủ nghĩa, trong thực hiện quyền, nghĩa vụ công dân xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.

Lối sống xã hội chủ nghĩa, là một giá trị phản ánh đặc trưng bản chất của hình thái kinh tế - xã hội xã

hội chủ nghĩa; phản ánh nhu cầu và lợi ích của nhân dân lao động do giai cấp công nhân đại diện thông qua sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, là lối sống được hình thành trong điều kiện của phương thức sản xuất xã hội chủ nghĩa, vừa là mục tiêu, vừa là kết quả của quá trình thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ cơ bản của cách mạng xã hội chủ nghĩa, trong thực hiện quyền, nghĩa vụ công dân xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, được cụ thể hóa trong quyền, nghĩa vụ công dân xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Là trách nhiệm thiêng liêng của mỗi công dân, xuất phát từ truyền thống dựng nước và giữ nước hào hùng của dân tộc và được khẳng định trong rất nhiều bản Hiến pháp của nước ta.

Theo lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin, đặc trưng lối sống xã hội chủ nghĩa do đặc trưng của ph ương thức sản xuất và chế độ xã hội xã hội chủ nghĩa quy định Mặt khác, trong quá trình vận động, phát triển, đặc trưng của lối sống xã hội chủ nghĩa còn do điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và mục tiêu, tính chất, nội dung của cách mạng xã hội chủ nghĩa ở từng giai đoạn lịch sử quy định.

Căn cứ vào những nguyên lý lý luận mác- xít về lối sống và thực tiễn phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa, có thể khái quát một số đặc trưng cơ bản của lối sống xã hội chủ nghĩa, đó là: chủ nghĩa tập thể, tích cực đối với lao động, dân chủ, đoàn kết, lạc quan, yêu nước xã hội chủ nghĩa, chủ nghĩa quốc tế Những đặc trưng nay xuyên suốt trong lao động, trong cuộc sống hàng ngày, trong đời sống chính trị, xã hội, văn hóa và tất cả các mặt hoạt động của con người trong xã hội.

Chủ nghĩa tập thể, là đặc trưng cơ bản nhất của lối sống xã hội chủ nghĩa, thể hiện ở nguyên tắc sống

“mình vì mọi người, mọi người vì mình” Chủ nghĩa tập thể nảy sinh trên cơ sở quá trình xã hội hóa lực lượng sản xuất và sự hợp tác lao động diễn ra trong điều kiện sản xuất công nghiệp, bắt nguồn từ điều kiện sống và làm việc của những người công nhân công nghiệp Tinh thần tập thể đã xuất hiện trong phương thức sản xuất

tư bản chủ nghĩa trong điều kiện sản xuất công nghiệp với trình độ cơ giới cao và trong điều kiện đấu tranh chống áp bức bóc lột của giai cấp vô sản đối với giai cấp tư sản, trong cuộc đấu tranh cách mạng lật đổ chủ nghĩa tư bản Nhưng chỉ dưới chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa tập thể mới được xác lập và thực sự là chủ nghĩa tập thể chân chính, bởi nó được tạo dựng, phát triển trên cơ sở lực lượng sản xuất phát triển cao và tính chất công hữu về tư liệu sản xuất Đồng thời, nó được kích thích bằng sự bình đẳng về lợi ích, trên cơ sở làm chủ của những người lao động và sự tương trợ giúp đỡ lẫn nhau trong phong tào thi đua lao động xây dựng chủ nghĩa

xã hội.

Chủ nghĩa tập thể với nguyên tắc sống “mình vì mọi người, mọi người vì mình” hoàn toàn đối lập với chủ nghĩa cá nhân, một nguyên tắc sống dưới chế độ xã hội dựa trên tính chất sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Chủ nghĩa cá nhân là một trở ngại lớn cho việc xây dựng chủ nghĩa xã hội Cho nên thắng lợi của chủ nghĩa xã hội không thể tách rời thắng lợi của cuộc đấu tranh trừ bỏ chủ nghĩa cá nhân” [37, tr.291] Kiên quyết đấu tranh loại bỏ chủ nghĩa cá nhân trong mỗi con người, trong mỗi cộng đồng người là một nội dung của chủ nghĩa tập thể, một biểu hiện của tinh thần làm chủ xã hội xã hội chủ nghĩa

Chủ nghĩa tập thể xã hội chủ nghĩa khác hẳn với những thứ chủ nghĩa tập thể giả hiệu, mang danh tập thể đẻ mưu cầu lợi ích cá nhân Chủ nghĩa tập thể xã hội chủ nghĩa không đối lập, phủ định sự phát triển cá nhân, ngược lại nó tạo điều kiện hiện thực cho sự phát triển của mỗi con người Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, mỗi người đều là chủ, đều có nghĩa vụ và quyền lợi ngang nhau trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa Xã hội chăm lo cho mọi người, mọi người có nghĩa vụ và trách nhiệm chăm lo đến sự phát triển và tiến

bộ của xã hội Nguyên tắc sống “mình vì mọi người, mọi người vì mình” giữ vị trí chủ đạo trong đời sống xã hội, trong các hoạt động sống của con người.

Yêu nước, là một phẩm chất cao đẹp của con người, động lực tinh thần chủ yếu của dân tộc trong quá

trình dựng nước và giữ nước Trong mỗi thời kỳ lịch sử, mỗi dân tộc, mỗi chế độ xã hội, tinh thần yêu nước có những nội dung cụ thể khác nhau, phản ánh tính cộng đồng, tính dân tộc và tính giai cấp khác nhau Dưới chủ nghĩa xã hội, với việc từng bước hoàn thiện phương thức sản xuất xã hội chủ nghĩa, tạo sự đồng thuận lợi ích trong xã hội và sự giáo dục toàn diện của Đảng Cộng sản, yêu nước được củng cố, phát triển thành yêu nước

xã hội chủ nghĩa Tình yêu quê hương đất nước gắn với tình yêu chế độ xã hội chủ nghĩa hình thành chủ nghĩa yêu nước xã hội chủ nghĩa Mọi người lao động phấn đấu hết mình vì đất nước giàu mạnh và vì chủ nghĩa xã hội, vì tương lai tưới sáng của xã hội Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Yêu Tổ quốc, yêu nhân dân phải gắn liền với yêu chủ nghĩa xã hội, vì có tiến lên chủ nghĩa xã hội thì nhân dân mình mỗi ngày một ấm no thêm, Tổ quốc mỗi ngày một giàu mạnh thêm” [37, tr.173] Yêu nước chủ nghĩa xã hội chủ nghĩa là một đặc trưng cơ bản của lối sống xã hội chủ nghĩa Chủ nghĩa yêu nước xã hội chủ nghĩa là chủ nghĩa yêu nước trên lập trường giai cấp công nhân, đồng thời bao hàm trong đó chủ nghĩa quốc tế xã hội chủ nghĩa.

Chủ nghĩa xã hội tạo mọi điều kiện về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội cho sự thống nhất giữa lợi ích dân tộc và lợi ích giai cấp, giữa lợi ích quốc gia và lợi ích quốc tế Từ đó hình thành lối sống không chỉ vì lợi ích quốc gia mình mà còn vì lợi ích của các quốc gia khác; không chỉ vì lợi ích của một cộng đồng xã hội mà còn vì lợi ích nhân loại, hình thành nên lối sống tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia và hết mình làm tròn nghĩa vụ quốc tế Chủ nghĩa quốc tế xã hội chủ nghĩa là một đặc trưng rất quan trọng trong lối sống xã hội chủ nghĩa.

Thái độ tích cực đối với lao động, là một chuẩn mực, giá trị sống đối với mỗi người; là cơ sở cho việc

tạo dựng vị trí, vị thế, vai trò của mỗi người trong cộng đồng, trong xã hội; là nét đặc trưng nổi bật của lối sống xã hội chủ nghĩa Lao động là một hoạt động cơ bản của con người, để sống tồn tại và phát triển con người phải lao động để làm ra của cải vật chất nuôi sống bản thân, gia đình và có những đóng góp cho sự phát triển chung của xã hội Dưới chủ nghĩa xã hội, với tinh thần là chủ nhân của chế độ xã hội mới, người lao động hăng hái, tích cực, sáng tạo trong lao động để lo cho mình và góp phần chăm lo, phát triển cho xã hội; đồng thời chế độ xã hội chủ nghĩa khuyến khích, tôn vinh và tạo môi trường thuận lợi cho sự tự do phát triển sức sáng tạo trong lao động của nhân dân lao động.

Dân chủ, đoàn kết, lạc quan, là một đặc trưng mang bản chất chính trị - xã hội của lối sống xã hội chủ

nghĩa, nét đặc trưng cơ bản trong hoạt động sống của nhân dân lao động trong chủ nghĩa xã hội Dưới các chế

độ xã hội khác với chủ nghĩa xã hội là dựa trên tư hữu về tư liệu sản xuất, người lao động không có quyền lực

và không thực hiện được quyền dân chủ Còn dưới chủ nghĩa xã hội, trên cơ sở công hữu về tư liệu sản xuất và với việc thiết lập nhà nước xã hội chủ nghĩa, nhà nước của dân, do dân, vì dân, người lao động có quyền làm

chủ và được bảo đảm các điều kiện để phát huy dân chủ trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Cùng với đó đoàn kết dưới chủ nghĩa xã hội là đoàn kết dựa trên sự bình đẳng về nghĩa vụ và quyền lợi, sự bảo đảm về lợi ích mọi mặt cho những người lao động, tin tưởng và hướng tới tương lai tốt đẹp của chế độ xã hội xã hội chủ nghĩa trong việc đem lại quyền tự do, bình đẳng, tiến bộ đối với người lao động chân chính

Đối lập với lối sống xã hội chủ nghĩa là lối sống phi xã hội chủ nghĩanhư: Chủ nghĩa cá nhân, cơ hội, vô trách nhiệm buông thả, chạy theo lợi íchtầm thường. Lối sống của một thế hệ cũng chịu tác động của đời sống chính trịcủa đất nước, vừa vận động theo định hướng chính trị, vừa có sự ảnh hưởng,tác động đến đời sống chính trị đó Một môi trường chính trị trong sạch, lànhmạnh, sẽ là tác nhân tích cực cho sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung và lốisống nói riêng, hơn nữa cũng là môi trường để thực hiện hoạt động chính trị xãhội theo các chuẩn mực văn hoá đã được tiếp nhận Nếu hệ thống chính trịkhông thực sự trong sạch, vững mạnh, nền hành chính hoạt động kém hiệu quả,

hệ thống luật pháp không nghiêm minh, những tệ nạn như tham ô, nhũngnhiễu, lợi ích nhóm không được kiểm soát, văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý

bị xem thường, đạo đức công vụ bị xem nhẹ, phản biện xã hội không được tôntrọng v.v sẽ ảnh hưởng xấu đến tâm lý giới trẻ, làm thui chột suy nghĩ và tìnhcảm tích cực, xói mòn lòng tin, hạn chế việc thực hiện hành vi văn hoá, thậmchí có thể nảy sinh nhiều hệ luỵ tiêu cực khác Vì vậy, phát triển lối sống xãhội chủ nghĩa sẽ tao ra môi trường chính trị thực sự trong sạch, lành mạnh làmột tác nhân quan trọng đến lối sống, thông qua hệ thống chính sách, pháp luật

và hoạt động của các cơ quan nhà nước, các thiết chế chính trị - xã hội đến với

cá nhân và cộng đồng, xã hội, đồng thời là môi trường để thực hiện các hoạtđộng chính trị - xã hội theo các chuẩn mực lối sống

Trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội của mỗi quốc gia, dân tộc, ởnhững thời điểm lịch sử, lối sống xã hội chủ nghĩa có các biểu hiện cụ thể khácnhau trên cơ sở những đặc trưng cơ bản của lối sống xã hội chủ nghĩa và đặcđiểm lối sống mang tính bản sắc dân tộc Ở mỗi giai cấp và tầng lớp xã hội, vớimỗi nhóm xã hội, tùy thuộc vào chức năng, nhiệm vụ, đặc điểm xã hội mà có

những nội dung, yêu cầu, chuẩn mực, giá trị lối sống xã hội chủ nghĩa cụ thểkhác nhau Vấn đề đặt ra là cần cụ thể hóa nội dung, yêu cầu lối sống xã hộichủ nghĩa ở mỗi nhóm xã hội, làm cơ sở cho việc giáo dục, bồi dưỡng lối sống

xã hội chủ nghĩa

Quan niệm về lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2

Sư đoàn 316, Quân khu 2 thành lập ngày 01 tháng 5 năm 1951 tại Xã bình Trung- huyện Cao Lộc- tỉnh Lạng Sơn Là một trong 6 đại đoàn chủ lực đầu tiên của quân đội nhân dân Việt Nam Trải qua 67 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, Sư đoàn 316 đã tham gia chiến đấu trên khắp mọi miền đất nước và các tỉnh phía bắc nước Lào, lập nhiều chiến công vang dội, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc; xây

dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Truyền thống đó được đúc kết trong 12 chữ vàng: “ Trung

thành- Tự lực- Đoàn kết- kiên cường- Sáng tạo- Chiến thắng”.

Hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2 là những thanh niên có tuổi đời từ 18 đến 27 cư trú trên địa bàn Quân khu 2, có đủ tiêu chuẩn về phẩm chất chính trị, trình độ văn hóa, đạo đưc, sức khỏe được tuyển chọn nhập ngũ thực hiện nhiệm vụ ở các đơn vị trực thuộc Sư đoàn 316.

Hạ sĩ quan, binh sĩ là những người trẻ tuổi, có trình độ nhận thức, nhân cách đang trong giai đoạn phát triển; tuy nhiên ở họ còn một số hạn chế về kinh nghiệm sống và thói quen của lối sống cũ

Hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2 cơ bản đều là những họcsinh đã tốt nghiệp phổ thông trung học, một số ít tốt nghiệp cao đẳng, đại học,

có đủ các điều kiện, tiêu chuẩn về lai lịch, phẩm chất chính trị, đạo đức, sứckhoẻ, đã trải qua tuyển chọn ở các địa phương Hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn làngười Kinh và đồng bào các dân tộc ít người được sinh trưởng trong gia đìnhnông dân là chủ yếu Họ là những người trẻ tuổi có sức khỏe, khát vọng, hoàibão, tình nguyện tham gia nhập ngũ

Trong những năm gần đây, công tác tuyển chọn thanh niên nhập ngũ luônđược Bộ Quốc Phòng, Quân khu và các địa phương quan tâm, đổi mới và tiếnhành chặt chẽ nên chất lượng thanh niên nhập ngũ ngày càng được nâng cao.Chú trọng tuyển chọn những thanh niên có trình độ nhận thức và sức khỏe tốt,

có ý thức chấp hành nghiêm đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước, kỷluật quân đội Đây là những điều kiện thuận lợi cho việc phát triển lối sống xãhội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2

Là những thanh niên tình nguyện tham gia nhập ngũ đang rèn luyện,phấn đấu để trở thành người đảng viên, người quân nhân nên các yếu tố vềphẩm chất chính trị, đạo đức, nhân cách của hạ sĩ quan, binh sĩ vẫn đang tronggiai đoạn trưởng thành, phát triển Vì thế, họ luôn cố gắng và tinh thần chịuđựng mọi khó khăn, gian khổ, chủ động, tích cực trong huấn luyện, rèn luyện,phấn đấu theo những yêu cầu, nhiệm vụ của quân đội và đơn vị Trong quátrình nhập ngũ họ được trang bị hệ thống các kiến thức cơ bản về kỹ thuậtchiến đấu bộ binh và binh chủng, đường lối, quan điểm của Đảng, pháp luậtcủa Nhà nước, các quan điểm cơ bản về chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xãhội chủ nghĩa, nhiệm vụ chính trị trọng tâm của Sư đoàn Theo đó, họ từngbước được hình thành, phát triển, việc xác định động cơ, ý thức, trách nhiệmcủa họ đối với Đảng, Tổ quốc, quân đội và đơn vị cũng dần ổn định và nângcao Đây là những điều kiện rất thuận lợi cho việc phát triển lối sống xã hộichủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316

Song, họ ít có sự trải nghiệm trong thực tiễn nên trước những tác động tiêucực của môi trường xã hội, trình độ nhận thức, lối sống vùng miền, đặc biệt là số

hạ sĩ quan, binh sĩ người dân tộc thiểu số và sự căng thẳng, vất vả trong việc thựchiện các chế độ huấn luyện, rèn luyện, sinh hoạt dễ làm cho họ có tư tưởng daođộng, thiếu sự kiên trì, nhẫn nại, hoặc có những hành động bột phát, dẫn tới cácthái cực tuyệt đối hoá cá nhân hoặc buông xuôi, ỷ lại, thụ động, e dè, nể nang,ngại đấu tranh, ngại va chạm với các hiện tượng tiêu cực, lạc hậu Bên cạnh đó, sự

đa dạng về thành phần xuất thân, nơi sinh sống của hạ sĩ quan, binh sĩ trước khi

về các đơn vị trong Sư đoàn thực hiện nhiêm vụ tạo ra sự đan xen về tư tưởng,văn hóa, tác phong, lối sống khác nhau làm tăng tính phức tạp trong lối sống của

hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2

Hạ sĩ quan, binh sĩ luôn có ý thức trong huấn luyện, rèn luyện, phát huy những giá trị trong lối sống truyền thống của dân tộc và phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”.

Những giá trị trong lối sống truyền thống của dân tộc đã được hìnhthành, phát triển trong suốt chiều dài lịch sử của dân tộc và đã tạo dựng nênphẩm chất, nhân cách, bản lĩnh của con người Việt Nam Bên cạnh đó, phẩmchất “Bộ đội Cụ Hồ” là giá trị lối sống, văn hóa quân sự bền vững được hìnhthành và phát triển qua hơn 70 năm xây dựng, chiến đấu, trưởng thành củaquân đội ta đã và đang có tác động, ảnh hưởng không nhỏ đến lối sống, tinhthần của con người trong xã hội, nhất là thế hệ trẻ.

Hạ sĩ quan, binh sĩ là những người được sinh ra và lớn lên trong thờiđiểm đất nước đang tiến hành thắng lợi công cuộc đổi mới theo con đường xãhội chủ nghĩa Họ không những được thừa hưởng đầy đủ những thành quả tốtđẹp mà đất nước và gia đình đã tạo dựng mà còn luôn tỏ rõ sự thích ứng nhanhvới cuộc sống đời thường, với xã hội hiện đại và luôn biết tự vượt lên chínhmình Vì vậy, họ luôn có cái nhìn thực tế, biết trân trọng quá khứ và hướng tớilương lai Trong sự tác động đa chiều của xã hội trong thời kỳ mở cửa, họ vẫnluôn có ý thức trân trọng, giữ gìn và phát huy những giá trị tốt đẹp trong lốisống truyền thống của dân tộc; đồng thời tích cực huấn luyện, rèn luyện, tiếpthu có chọn lọc những giá trị để phát triển lối sống của mình

Bên cạnh đó, do nhận được sự quan tâm, giáo dục đầy đủ từ các gia đình

và nhà trường, cùng với sự giáo dục, rèn luyện nghiêm khắc của đơn vị nên đa

số hạ sĩ quan, binh sĩ đều nhận thức sâu sắc về trách nhiệm, nghĩa vụ đang đặtlên đối với họ Trong suy nghĩ, việc giữ gìn và phát huy các giá trị tốt đẹptrong lối sống truyền thống của dân tộc và phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” đó là sự

kế thừa tự nhiên, sự tiếp nối truyền thống quê hương, đất nước mà các thế hệtrước và gia đình họ đã tạo dựng Do vậy, họ luôn thể hiện rõ ý thức phấn đấu

và tinh thần tự giác trong thực hiện theo các chuẩn mực, giá trị tốt đẹp trongquá trình thực hiện nghĩa vụ của mình ở đơn vị

Tuy nhiên, do trình độ nhận thức không đồng đều, thời gian nhập ngũngắn và sự tác động, ảnh hưởng của mặt trái nền kinh tế thị trường, quá trình

mở cửa, hội nhập quốc tế nên trong lối sống của một số hạ sĩ quan, binh sĩcũng bị ảnh hưởng bởi những tư tưởng và biểu hiện của lối sống cá nhân và địaphương trước khi nhập ngũ, hưởng thụ, thực dụng, chạy theo đồng tiền vànhững giá trị vật chất đơn thuần Cùng với đó, việc tự ý thức của họ về tráchnhiệm đối với những người xung quanh, với tập thể và đơn vị có mặt còn hạnchế Đặc biệt, trước những tình huống cần phải có sự phân biệt đúng - sai, tốt -xấu ở họ còn chưa thật rõ ràng, mạnh dạn

Hạ sĩ quan, binh sĩ đang được huấn luyện, rèn luyện trong môi trường quân đội chặt chẽ, thống nhất, nhân văn.

Trong những năm gần đây, Sư đoàn 316 nói riêng luôn được sự quantâm của Bộ Quốc phòng và Bộ Tư lệnh Quân khu 2 đầu tư xây dựng cơ sở vậtchất nơi ăn ở, phương tiện, trang thiết bị huấn luyện hiện đại và môi trườngchính quy Bên cạnh đó, các nhiệm vụ huấn luyện của hạ sĩ quan, binh sĩ chủyếu diễn ra trên thao trường, bãi tập, trong mọi địa hình, điều kiện thời tiết, sátvới tình huống chiến đấu Điều đó, không những tạo ra môi trường, điều kiệnquan trọng để hạ sĩ quan, binh sĩ nâng cao trình độ kỹ, chiến thuật mà còn rènluyện, thử thách họ về nhân cách, nhất là lối sống xã hội chủ nghĩa

Ở Sư đoàn các hoạt động về huấn luyện, rèn luyện luôn được tổ chức chặtchẽ, khoa học và hiệu quả Hạ sĩ quan, binh sĩ được biên chế thành các đầu mốiđơn vị Các đơn trong Sư đoàn vị đều có hệ thống các tổ chức đảng, chỉ huy và tổchức quần chúng theo đúng quy định, hướng dẫn của tổ chức quân đội để thựchiện các nhiệm vụ lãnh đạo, quản lý, huấn luyện, rèn luyện Bên cạnh đó, môitrường xã hội của các đơn vị trong Sư đoàn đóng quân nằm ở các khu vực đượcchính quyền địa phương, nhân dân ủng hộ, quan tâm, tạo điều kiện, giúp đỡ và cóđiều kiện phát triển về kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội, cũng như việc phát triểnlối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ

Tuy nhiên, môi trường văn hóa xã hội đang bị “ô nhiễm” bởi những tiêucực, các tệ nạn xã hội chưa được ngăn chặn, khắc phục và giải quyết có hiệu

quả Cùng với đó, sự phát triển của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiệnđại, nhất là công nghệ truyền thông đã kéo theo những luồng thông tin có nộidung xấu, độc; các sản phẩm đồi trụy và trò chơi bạo lực, đánh bạc trên Intrenetcũng có tác động, ảnh hưởng làm cho quá trình phát triển lối sống xã hội chủnghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 gặp phải những khó khăn nhất định

Từ những đặc điểm trên cho thấy, hạ sĩ quan, binh sĩ là những người trẻtuổi, có ưu thế về sức khoẻ, dễ thích ứng với những nhiệm vụ có sự đòi hỏi cao vềthể lực, có hoài bão, nhạy cảm với cái mới, có trí tuệ và nhân cách đang tronggiai đoạn phát triển Tuy nhiên, ở họ vẫn còn thiếu sự rèn luyện, trải nghiệm trongmôi trường quân đội nên trước những khó khăn hay tác động phức tạp dễ nảy sinhtâm trạng hoài nghi, băn khoăn, dao động hoặc có những lời nói, hành động chủquan, thiếu suy nghĩ Trong phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan,binh sĩ, các chủ thể cần phải nắm vững các đặc điểm trên, từ đó xác định các nộidung, hình thức, biện pháp tiến hành cho phù hợp và có hiệu quả

Là những người đang được huấn luyện, rèn luyện, ở các đơn vị trong

Sư đoàn 316 nên lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ vừa thểhiện những giá trị đặc trưng trong lối sống của người Việt Nam vừa phản ánhnhững đặc điểm đặc thù của môi trường hoạt động quân sự Do đó, có thểquan niệm:

Lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2 là tổng hòa hoạt động sống cơ bản của họ có những nét đặc thù được quy định theo một hệ thống chuẩn mực, chế độ, nền nếp quân đội, thể hiện ở nhận thức, hành vi, trong quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ và trong giải quyết các mối quan hệ xã hội cơ bản

Lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 nóiriêng và thanh niên Việt Nam nói chung Đây là, lối sống đã được định hình

tương đối ổn định của họ, bởi trước khi nhập ngũ họ đã là thanh niên Điều đó

cho thấy, quan niệm lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ một mặtphản ánh các nhân tố chủ quan của họ, bao gồm: nhận thức, động cơ, thái độ,các hành vi, thói quen trong hoạt động, giao tiếp, ứng xử xã hội; mặt khác nócòn phản ánh những yêu cầu khách quan, như: các quy định, hệ thống điều

lệnh, điều lệ, chế độ, kỷ luật của quân đội, những đặc trưng riêng về lối sốngdân tộc, các yêu cầu phát triển đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa, cùngvới những đặc điểm, xu thế của thời đại thường xuyên có tác động, chi phốiđến nhận thức và các hoạt động sống của hạ sĩ quan, binh sĩ.

Sự thống nhất cao về lý tưởng xã hội chủ nghĩa, luôn trung thành và đặt lợi ích của Đảng, Tổ quốc lên trên hết, có ý thức sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao

Việc xác định mục tiêu, lý tưởng sống luôn có vai trò rất quan trọng trongviệc định hướng các hành vi hoạt động, ứng xử của con người Thực tế cho thấy,việc xác định lý tưởng sống càng đúng đắn, cao cả bao nhiêu thì động lực thôithúc con người hoạt động càng mạnh mẽ, bền bỉ; đồng thời giá trị lối sống mà

nó đem lại càng to lớn và sâu sắc bấy nhiêu

Hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2 là những người đang huấnluyên, rèn luyện trở thành những quân nhân có đầy đủ phẩm chất và khả năng,sức khỏe để thực hiện nhiệm vụ chính trị trung tâm của Sư đoàn, xây dựng Sưđoàn vững mạnh toàn diện, đáp ứng được yêu cầu bảo vệ Tổ quốc xã hội chủnghĩa trong thời kỳ mới Bởi vậy, lý tưởng sống của họ được thể hiện ở niềm tin,

sự kiên định với mục tiêu, lý tưởng của Đảng, của dân tộc Đối với họ, niềm tin

đó không phải do cảm tính, sở thích mà luôn được xây dựng trên những cơ sở lýluận, thực tiễn khoa học, cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng HồChí Minh và thành tựu của công cuộc xây dựng, phát triển đất nước theo conđường xã hội chủ nghĩa Trong các hoạt động huấn luyện, rèn luyện, sinh hoạt ởđơn vị, họ còn tỏ rõ khát vọng phấn đấu trở thành người đảng viên Đảng cộngsản Việt Nam để được đóng góp khả năng, công sức của mình vào sự nghiệp bảo

vệ Tổ quốc, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu, lý tưởng đó

Cùng với sự thống nhất cao về lý tưởng xã hội chủ nghĩa, lối sống xã hội

chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ còn được thể hiện ở lòng trung thành và việc

luôn biết đặt lợi ích của Đảng, Tổ quốc, của đơn vị lên trên lợi ích của cá nhân.Động lực chủ yếu thôi thúc họ trong hoạt động, thậm chí sẵn sàng chấp nhận

những hy sinh, mất mát lại được hình thành trên cơ sở việc nhận thức rõ mụctiêu, nhiệm vụ chính trị cao cả và vai trò, trách nhiệm đối với Đảng, Tổ quốc

và nhân dân

Quân đội ta là lực lượng chính trị, công cụ bạo lực sắc bén của Đảng vàNhà nước để thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Đây là,nhiệm vụ nặng nề nhưng rất vinh quang mà Đảng, Nhà nước và nhân dân tintưởng, giao cho quân đội ta Hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2 nóiriêng là những người được huấn luyện, rèn luyện về mọi mặt để trở thành lựclượng nòng cốt, đi đầu trong thực hiện nhiệm vụ vẻ vang đó Do vậy, lòngtrung thành của họ đối với Đảng, Tổ quốc và nhân dân đã trở thành một giá trịchính trị quan trọng trong lối sống Lòng trung thành của họ được thể hiện ở sựđồng thuận, nhất trí cao và chấp hành nghiêm đường lối, quan điểm của Đảng,pháp luật của Nhà nước, nhiệm vụ của đơn vị; đồng thời luôn có ý thức sẵnsàng nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao cho dù có phải hy sinhtính mạng của mình Đây cũng là điểm khác biệt, phản ánh nét đặc thù trong lốisống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 trong thời gian thựchiện nghĩa vụ quân sự so với lối sống thanh niên ngoài quân đội

Tinh thần tự chủ trong cuộc sống, luôn đề cao tổ chức, kỷ luật quân đội và nếp sống chính quy

Tự chủ là quá trình con người tự nhận thức, kiểm soát và điều chỉnhnhững hành vi sống của mình nhằm đáp ứng các yêu cầu của thực tiễn đặt ra Tựchủ là một phẩm chất, giá trị trong lối sống, phản ánh trình độ, năng lực của conngười trong việc làm chủ tự nhiên, xã hội và bản thân Đối với hạ sĩ quan, binh

sĩ ở Sư đoàn 316, tính tự chủ trong cuộc sống là một giá trị lối sống phản ánhtrình độ nhận thức và năng lực tự kiểm soát, điều chỉnh các hành vi của họnhằm đáp ứng các yêu cầu của đơn vị Nó được thể hiện ở sự chủ động tronghoạt động huấn luyện, rèn luyện, sinh hoạt, theo kế hoạch đã xác định; ở tinhthần độc lập, sáng tạo trong giải quyết các mối quan hệ theo đúng những yêucầu của môi trường quân đội và khả năng tự kiểm soát các nhu cầu của bản

thân để chiến thắng chủ nghĩa cá nhân, những cám dỗ, lôi kéo về vật chất, tiềnbạc và các tệ nạn trong xã hội.

Môi trường quân đội có tính đặc thù Biểu hiện rõ nhất về tính đặc thù

đó là sự ràng buộc và chi phối chặt chẽ của hệ thống điều lệnh, điều lệ, kỷ luậtquân đội Trong quân đội không cho phép hạ sĩ quan, binh sĩ được hoạt độngtheo sở thích của cá nhân như lúc chưa nhập ngũ Đặc biệt, là số hạ sĩ quan,binh sĩ là người dân tộc thiểu số khả năng nhận thức và thích nghi với lối sốngmới còn nhiều hạn chế Bởi trong người họ đã in sâu lối sống bản sắc dân tộccủa vùng miền được thể hiện rõ trong sinh hoạt, ăn ở, tự ti trong giao tiếp Dovậy, mọi hoạt động của họ, từ việc mang mặc trang phục, đi lại, ăn uống, huấnluyện, sinh hoạt, nghỉ ngơi đều phải thực hiện theo những quy định của điềulệnh, điều lệ, chế độ và sự quản lý của người chỉ huy Sự phục tùng tuyệt đối tổchức và kỷ luật, “quân lệnh như sơn”, mà biểu hiện cụ thể là luôn đặt mọi hoạtđộng của mình trong sự ràng buộc, chi phối của một tổ chức, một tập thể vàtuyệt đối phục tùng mệnh lệnh của cấp trên, luôn tự giác, nghiêm túc trongchấp hành nghiêm điều lệnh, điều lệ, chế độ, quy định của quân đội; đồng thờibiết dựa vào tổ chức, vào tập thể để thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ được giao

đã trở thành một giá trị trong lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở

Sư đoàn 316

Lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ còn được thể hiện ở thóiquen trong thực hiện các nền nếp, chế độ, quy định quân đội Trong đó, lối sốngchính quy được thể hiện ở ý thức tự giác của hạ sĩ quan, binh sĩ trong tiếp nhậnnhững chuẩn mực, quy định của quân đội và coi việc thực hiện không chỉ là nghĩa

vụ bắt buộc mà còn là nhu cầu trong cuộc sống Nó còn được thể hiện ở những giátrị về sự ngăn nắp, gọn gàng, giờ nào việc ấy; tác phong khiêm tốn, giản dị, lịch sựtrong giao tiếp, ứng xử; phương châm làm việc luôn lấy chất lượng, hiệu quả và sựtận dụng tối đa thời gian cho công việc làm thước đo sự phát triển cá nhân; ý thứckiên trì, dũng cảm của hạ sĩ quan, binh sĩ để vượt qua những lực cản tâm lý, tập

quán, lối sống manh mún, lạc hậu của một nền sản xuất nhỏ đặc biệt là số hạ sĩquan, binh sĩ người dân tộc thiểu số và việc đấu tranh với những nhận thức, hành

vi tiêu cực, sai trái mà biểu hiện của nó luôn đi ngược lại với những yêu cầu, đòihỏi của môi trường quân đội

Sự nghiêm túc, đúng mực trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ và các quan hệ ứng xử xã hội

Việc ứng xử nghiêm túc, đúng mực không chỉ thể hiện lối sống xã hộichủ nghĩa của mỗi cá nhân mà còn phản ánh chiều sâu lối sống của cả tập thể

và cộng đồng Đối với hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316, sự nghiêm túc, đúngmực trong lối sống được thể hiện việc nhận thức trong thực hiện chức trách,nhiệm vụ của bản thân và giải quyết các mối quan hệ giao tiếp, ứng xử xã hộitrên cơ sở những quy định của điều lệnh, điều lệ, kỷ luật quân đội và lối sốngtốt đẹp của dân tộc Trong điều lệnh quản lý bộ đội của quân đội nhân dân ViệtNam đã quy định rõ các chuẩn mực, nguyên tắc theo chức trách, nhiệm vụ vàtrong các quan hệ giao tiếp, ứng xử giữa các quân nhân, giữa quân nhân với tậpthể và với nhân dân Chẳng hạn việc quy định mọi quân nhân khi gặp nhauphải thực hiện động tác chào theo điều lệnh, cấp dưới khi gặp cấp trên phảichào trước, cấp trên phải chào đáp lễ Việc thực hiện những quy định đókhông những phản ánh yêu cầu, của tổ chức quân sự mà còn thể hiện tình cảm,đạo lý tốt đẹp trong lối sống của dân tộc ta Sự nghiêm túc, đúng mực trong lốisống của hạ sĩ quan, binh sĩ còn được thể hiện ở việc giải quyết mối quan hệ.Mặc dù thời gian nhập ngũ của hạ sĩ quan, binh sĩ chỉ từ 24 đến 30 tháng,nhưng việc giải quyết các mối quan hệ xã hội cơ bản không chỉ dừng lại ở ýthức tự giác của họ mà còn được cụ thể hóa bằng các chuẩn mực, quy địnhthường xuyên phải thực hiện, góp phần xây dựng môi trường văn hóa ở Sưđoàn và xã hội trong sạch, lành mạnh

Những nội dung trên là một thể thống nhất, có mối quan hệ chặt chẽ vớinhau tạo nên đặc trưng trong lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ

Quá trình thực hiện các nhiệm vụ ở Sư đoàn, mỗi hạ sĩ quan, binh sĩ đều thểhiện rõ những giá trị đặc trưng của lối sống xã hội chủ nghĩa Do vậy, các chủthể phải thấy rõ những giá trị này, từ đó biết khơi dậy và rèn luyện họ trở thànhnhững quân nhân, đảng viên ưu tú ; đồng thời phát huy tốt vai trò của họ trong

sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

1.1.2 Quan niệm phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2

Phát triển là một trong hai nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện

chứng mác- xít, là dạng đặc biệt của vận động, phản ánh xu hướng tiến lên cả

về số lượng và chất lượng của sự vật Phát triển không phải là một khái niệm

độc lập Thuật ngữ này dùng để nhận biết quá trình vận động khác nhau củamỗi cá nhân hay nhóm người nào đó để hướng tới sự tiến bộ Khi con ngườitrưởng thành như một cá nhân trong mối quan hệ với cộng đồng, với xã hội, lốisống của họ cũng được hình thành và từng bước được củng cố Để định hìnhphải có đầy đủ yếu tố và sắc thái của nó và có một quá trình vận động khôngngừng, trong đó, liên tục diễn ra sự đấu tranh giữa nhiều xu hướng Đó là sựđấu tranh và tự đấu tranh giữa lối sống tự giác, nhân văn với lối sống bản năng,

tự phát; giữa lối sống hướng tới giá trị tinh thần cao đẹp với lối sống hướngtheo giá trị vật chất thuần tuý; giữa lối sống theo các chuẩn mực định sẵn củacác thế hệ đi trước với nhu cầu đổi mới, sáng tạo vươn lên để xác định chuẩnmực giá trị riêng của thế hệ mình Quá trình đó gắn liền với sự vận động, pháttriển mạnh mẽ của đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội

Do đó, có thể quan niệm: Phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ

quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2 là quá trình các chủ thể xác định mục tiêu, nội dung và phương thức tạo dựng những giá trị đặc trưng lối sống

xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ, góp phần hoàn thiện phẩm chất, nhân cách người quân nhân cách mạng theo yêu cầu, nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu của Sư đoàn

Chủ thể phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ làĐảng ủy, Ban chỉ huy Sư đoàn và cơ quan chức năng, tổ chức đảng, chỉ huy các

đơn vị trong Sư đoàn Đây là những chủ thể nắm giữ những vị trí then chốt, chủyếu và có chức năng lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, hướng dẫn và bảo đảm về mọimặt cho các hoạt động huấn luyện, rèn luyện nên có vai trò quan trọng hàng đầu,quyết định toàn bộ quá trình phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan,binh sĩ Do vậy, Đảng ủy, ban chỉ huy Sư đoàn và các cơ quan chức năng cầnphải nhận thức đúng vị trí, vai trò, trách nhiệm, từ đó phát huy tốt chức năng,nhiệm vụ trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo nhằm tạo dựng môi trường cần thiếtcho việc phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ

Đội ngũ cán bộ quản lý và tổ chức Đoàn thanh niên cộng sản Hồ ChíMinh, hội đồng quân nhân ở các đơn vị Đây là những lực lượng trực tiếp tổchức các hoạt động quản lý, giáo dục, huấn luyện và rèn luyện hạ sĩ quan, binh

sĩ về mọi mặt nên có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phát triển lối sống

xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ Đặc biệt, phẩm chất, tư cách và nănglực của đội ngũ cán bộ quản lý luôn có tác động, ảnh hưởng rất lớn đến chấtlượng, hiệu quả việc phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ

sĩ cần phải xác định và giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa chủ thể và đốitượng; đồng thời thực hiện được sự chuyển hóa thành quá trình tự giáo dục, tựrèn luyện của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316

Mục tiêu phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316, là nhằm nâng cao nhận thức của họ về các chuẩn mực về lối sống trên

nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và chủ trương, đườnglối của Đảng Cộng sản Việt Nam; từ đó tạo dựng, phát triển các hành vi, thóiquen trong huấn luyện, rèn luyện, sinh hoạt và ứng xử theo đúng các chuẩn mực,quy định của quân đội và lối sống tốt đẹp của dân tộc, nhân loại, đáp ứng cácyêu cầu phát triển phẩm chất, nhân cách người quân nhân cách mạng theo yêucầu, nhiệm vụ chính trị trọng tâm của Sư đoàn 316

Nội dung phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316, là quá trình tác động toàn diện của các chủ thể và sự nỗ lực chủ quan

của hạ sĩ quan, binh sĩ trong việc tạo dựng và phát triển các giá trị đặc trưng củalối sống xã hội chủ nghĩa phù hợp với điều kiện, thực tế của sư đoàn; đồng thờilàm cho nó có sức lan tỏa mạnh mẽ trong các hoạt động của toàn Sư đoàn và đứngvững trước những thử thách trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa và quá trình mở cửa, hội nhập quốc tế hiện nay

Trong đó, sự thống nhất cao của hạ sĩ quan, binh sĩ về lý tưởng xã hộichủ nghĩa, luôn đặt lợi ích của Đảng, Tổ quốc lên trên hết, ý thức sẵn sàng

nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao là nội dung rất quan trọng

nhằm định hướng nhận thức và các hành vi sống của hạ sĩ quan, binh sĩ Dovậy, việc trang bị cho họ những kiến thức về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, các vấn đề lý luận, thực tiễn cơ bản về con đường đi lên chủnghĩa xã hội ở nước ta và các kiến thức văn hóa, lối sống, xã hội, con ngườiViệt Nam là những nội dung cốt lõi để có sự thống nhất cao của hạ sĩ quan,binh sĩ về lý tưởng xã hội chủ nghĩa, luôn trung thành và kiên định với sựnghiệp cách mạng của Đảng, dân tộc; từ đó biết hướng các hoạt động của mìnhtheo những giá trị đúng đắn, nhân văn, tốt đẹp và đấu tranh chống các quanđiểm, hành vi lệch lạc, sai trái hiện nay

Xây dựng tính tự chủ trong cuộc sống, luôn đề cao tổ chức, kỷ luật quân

đội và nếp sống chính quy, các chủ thể mà trực tiếp là đội ngũ cán bộ cấp đại đội,

trung đội cần làm tốt công tác giao dục, tuyên truyền nâng cao nhận thức của hạ sĩ

quan, binh sĩ về Hiến pháp, pháp luật của Nhà nước, điều lệnh, điều lệ, kỷ luật

quân đội và những kỹ năng, cách thức, biện pháp tham gia các hoạt động, sinhhoạt tập thể, nhằm tạo dựng, phát triển ở họ các hành vi sống tự chủ, có tráchnhiệm với người khác, luôn có ý thức đề cao tổ chức, kỷ luật, tôn trọng, phục tùng

tổ chức và mệnh lệnh của người chỉ huy; tự giác, gương mẫu chấp hành nghiêmđường lối của Đảng, pháp luật Nhà nước, kỷ luật quân đội và những yêu cầu trongquá trình thực hiện nhiệm vụ của bản thân Trong xây dựng nếp sống chính quy,các chủ thể cần nâng cao nhận thức của hạ sĩ quan, binh sĩ về vị trí, ý nghĩa củahoạt động này; từ đó phát huy tinh thần tự giác, tính tích cực của họ trong thựchiện các quy định, từ việc mang mặc quân phục, đi lại, chào hỏi đến thực hiện giờgiấc, tác phong huấn luyện, sinh hoạt theo đúng chế độ, quy định của quân đội;đồng thời duy trì thường xuyên, có hiệu quả trong các hoạt động thực tiễn nhằmlàm cho việc thực hiện đó dần trở thành thói quen trong lối sống xã hội chủ nghĩacủa hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316

Xây dựng tinh thần đoàn kết chặt chẽ, sự trung thực trong huấn luyện,rèn luyện, sinh hoạt và thực hiện nhiệm vụ, các chủ thể không chỉ coi trọng tạodựng sự gắn bó chặt chẽ giữa hạ sĩ quan, binh sĩ với hạ sĩ quan, binh sĩ trên cơ

sở nhiệm vụ, yêu cầu của đơn vị mà còn phải quan tâm xây dựng mối quan hệđoàn kết, gắn bó giữa hạ sĩ quan, binh sĩ với cán bộ, quân nhân chuyên nghiệp,

sự đoàn kết vùng miền, làng quê, dân tộc khác nhau trong toàn Sư đoàn và mốiquan hệ giữa hạ sĩ quan với chính quyền, nhân dân địa phương nơi đóng quân.Bên cạnh đó, việc xây dựng sự trung thực của hạ sĩ quan, binh sĩ trong huấnluyện, rèn luyện, sinh hoạt và công việc, các chủ thể cần nâng cao nhận thức,vai trò, trách nhiệm của họ khi tham gia vào các nhiệm vụ phải bằng chínhcông sức, khả năng của mình, không dựa dẫm, ỷ lại vào bên ngoài và tinh thần

dũng cảm, kiên quyết trong đấu tranh chống những biểu hiện gian dối, thiếutrung thực trong thực hiện nhiệm vụ

Giáo dục nâng cao sự nghiêm túc, đúng mực của hạ sĩ quan, binh sĩ

trong các quan hệ ứng xử xã hội và với môi trường sống, các chủ thể cần làmtốt giáo dục cho hạ sĩ quan, binh sĩ những kiến thức về pháp luật của Nhànước, điều lệnh, điều lệ quân đội và các giá trị lối sống, đạo đức tốt đẹp củadân tộc; trên cơ sở đó hướng dẫn hạ sĩ quan, binh sĩ lấy những yêu cầu, chuẩnmực đó làm cơ sở để giải quyết các mối quan hệ cấp trên - cấp dưới, đồng chí,đồng đội và các quan hệ xã hội khác Đồng thời, nâng cao ý thức, trách nhiệm

và các hành vi của hạ sĩ quan, binh sĩ trong giữ gìn, bảo vệ và cải tạo cảnhquan môi trường sống

Phương thức phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ

ở Sư đoàn 316

Để thực thực hiện tốt mục tiêu và những nội dung trên, việc phát triển lốisống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 cần phải sử dụngnhiều hình thức, biện pháp khoa học, phù hợp với đặc điểm, nhiệm vụ huấnluyện, sẵn sàng chiến đấu của Sư đoàn và đối tượng hạ sĩ quan, binh sĩ Trong

đó, cần phải tập trung vào một số hình thức, biện pháp cơ bản sau:

Làm tốt công tác lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra của các cấp ủy đảng, chỉhuy các cấp trong toàn Sư đoàn và việc tham mưu, hướng dẫn thực hiện của

cơ quan chức năng (trung tâm là cơ quan chính trị) Đây là các hình thức thểhiện chức năng lãnh đạo của các tổ chức đảng và vai trò tham mưu, hướngdẫn thực hiện của các cơ quan chức năng đối với việc phát triển lối sống xãhội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ Đặc biệt, thông qua các hình thức sinhhoạt ra nghị quyết lãnh đạo, các chương trình, kế hoạch hành động, tổ chứcquán triệt, triển khai thực hiện nghị quyết, chỉ thị, hướng dẫn của các tổ chứcđảng và các cơ quan chức năng việc phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của

hạ sĩ quan, binh sĩ mới được coi trọng đúng mức; nhận thức, vai trò, trách

nhiệm của các cấp ủy đảng và đội ngũ cán bộ quản lý trực tiếp, nhất là cán bộchủ trì đối với hoạt động này mới được nâng cao; từ đó việc triển khai cáchoạt động phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ mới cótính đồng bộ trong toàn Sư đoàn

Tăng cường các hình thức quản lý, rèn luyện kỷ luật và duy trì thực hiệncác nền nếp, chế độ của đội ngũ cán bộ quản lý Đây là những hình thức có vaitrò đặc biệt quan trọng trong việc phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩquan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Thông qua công tác quản lý, rèn luyện kỷ luật vàviệc duy trì đơn vị thực hiện các nền nếp, chế độ ngày tuần, sinh hoạt, huấnluyện, đội ngũ cán bộ quản lý sẽ trực tiếp giáo dục, rèn luyện hạ sĩ quan, binh

sĩ những kiến thức và kỹ năng sống theo các yêu cầu của môi trường quân đội,

xã hội; đồng thời trực tiếp uốn nắn, khắc phục những hạn chế về nhận thức vàhành vi sống, cũng như phòng, chống có hiệu quả tác động, ảnh hưởng củanhững tiêu cực, lạc hậu trong xã hội đến lối sống của hạ sĩ quan, binh sĩ

Đề cao các hình thức tự học, tự giáo dục và rèn luyện của hạ sĩ quan,binh sĩ Đây là những hình thức có vai trò quyết định chất lượng, hiệu quả việcphát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316.Thông qua việc tự tổ chức các hình thức học tập chính trị, huấn luyện, thựchiện các nhiệm vụ và việc thực hiện các nền nếp, chế độ, quy định hàng ngày,

họ sẽ tự bổ sung, tích lũy những kiến thức, kinh nghiệm sống; đồng thời rènluyện về nhận thức và các hành vi, thói quen sống, ứng xử của bản thân Cáchình thức này mặc dù được tiến hành trên cơ sở sự quản lý, định hướng của cácchủ thể, nhưng phản ánh rõ nhất vai trò chủ quan của hạ sĩ quan, binh sĩ trongnhận thức, lựa chọn và chuyển hóa những yêu cầu khách quan của quân đội và

xã hội thành phẩm chất, kỹ năng sống của bản thân trong quá trình huấn luyện,rèn luyện ở Sư đoàn 316 Quân khu 2

Thực hiện tốt các hoạt động công tác đảng, công tác chính trị trong toàn

Sư đoàn: Đặc biệt, là các hoạt động hoạt động thi đua, khen thưởng, đọc báo,

xem thời sự, diễn đàn thanh niên, văn hóa văn nghệ, thể dục, thể thao… đượctiến hành thường xuyên, theo chế độ nền nếp ở các đơn vị trong toàn Sư đoàn.Việc tổ chức các hình thức hoạt động này góp phần tích cực vào việc phát triểnlối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316

Phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ cần phải sửdụng nhiều biện pháp, hình thức khác nhau Cùng với các biện pháp chủ yếu đượctiến hành trong phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ, nhưtuyên truyền, giáo dục, hướng dẫn về nhận thức và các hành vi sống, các chủ thểcần phải kết hợp chặt chẽ giữa các biện pháp, hình thức giáo dục với quản lý hànhchính và rèn luyện trong các hoạt động thực tiễn; giữa giáo dục chung với giáodục riêng; giữa giáo dục với tự giáo dục và sử dụng các phương tiện khoa họccông nghệ hiện đại để tăng thêm hiệu quả việc phát triển lối sống xã hội chủ nghĩacủa hạ sĩ quan, binh sĩ Bên cạnh đó cần phải luôn coi trọng các biện pháp nêugương của các cấp ủy đảng, đội ngũ cán bộ, đảng viên và việc giáo dục, rèn luyện

hạ sĩ quan, binh sĩ thông qua các hoạt động thực tiễn

Từ sự phân tích trên cho thấy, mỗi hình thức, biện pháp đều có vị trí, vaitrò riêng nhưng đều hướng vào việc nâng cao nhận thức và tạo dựng, phát triểncác hành vi, thói quen trong lối sống của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Dovậy, khi tiến hành các hoạt động phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩquan, binh sĩ, các chủ thể cần phải nghiên cứu, lựa chọn và sử dụng các hìnhthức, biện pháp tiến hành cho phù hợp, thể hiện tính khoa học, chủ động, cụthể, thiết thực, hiệu quả; đồng thời phải chống tình trạng giáo điều, máy móc,chung chung, phiến diện hay phô trương, hình thức trong phát triển lối sống xãhội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2

1.2 Những nhân tố cơ bản quy định phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ

ở Sư đoàn 316 Quân khu 2

1.2.1 Phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở

Sư đoàn 316 Quân khu 2 chịu sự quy định từ nhận thức, trách nhiệm, phẩm chất và năng lực của các chủ thể ở đơn vị

Sự phát triển là tiếp nhận giá trị - thông qua sự tác động có chủ đích củacác chủ thể giáo dục - để chuyển hóa thành tri thức, hình thành tình cảm, niềmtin, lẽ sống của chủ thể Quá trình tự giải quyết mâu thuẫn giữa đánh giá và lựachọn, tiếp nhận và lọc bỏ giá trị sẽ dẫn đến sự hình thành quan điểm sống vàlối sống của hạ sĩ quan, binh sĩ được định hình ở mặt tư tưởng Đó là sự khẳngđịnh sức mạnh tinh thần bên trong của chủ thể trong việc hấp thụ những giá trịcủa lối sống, làm phong phú thêm nhận thức, tư tưởng, tình cảm và tâm hồncủa thanh niên Điều này, phụ thuộc vào năng lực tự thân, huy động sức mạnhbên trong của mỗi chủ thể

Phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn

316 Quân khu 2 là một quá trình tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo của cácchủ thể Do đó, việc phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩphụ thuộc vào nhận thức của các chủ thể về lối sống xã hội chủ nghĩa và conđường, phương thức phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh

sĩ Nhận thức đúng là cơ sở để hình thành động cơ, thái độ, trách nhiệm đúng,

từ đó có nội dung, hình thức, biện pháp thiết thực, phù hợp để tổ chức các hoạtđộng nhằm phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ Nếu cácchủ thể, nhất là các cấp ủy đảng, chỉ huy, các cơ quan, người chính ủy, chính trịviên và các tổ chức quần chúng trong toàn Sư đoàn có nhận thức đúng về vị trí,vai trò quan trọng của việc phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan,binh sĩ trong công tác giáo dục và tuyên truyền; từ đó xác định rõ vai trò,trách nhiệm đối với nhiệm vụ này thì sẽ gắn kết chặt chẽ giữa việc phát triểnlối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ trong toàn Sư đoàn 316 ,trong các nhiệm vụ huấn luyện, rèn luyện kỷ luật, xây dựng đơn vị vữngmạnh toàn diện; đồng thời sẽ phát huy được vai trò, trách nhiệm của các tổchức, lực lượng tham gia

Bên cạnh nhận thức thì năng lực của các chủ thể là yếu tố có vai trò rấtquan trọng trong việc phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh

sĩ ở Sư đoàn 316 Điều đó, được thể hiện chủ yếu ở năng lực lãnh đạo, sứcchiến đấu của các tổ chức đảng, chính ủy, chính trị viên; năng lực giáo dục,

quản lý của đội ngũ cán bộ chỉ huy các cấp đối với việc phát triển lối sống xãhội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Bởi những yêu cầu vềphát triển lối sống xã hội chủ nghĩa luôn mang tính khách quan mà có được.

Từ đó, hạ sĩ quan, binh sĩ tiếp nhận và hiện thực hoá trong thực tiễn cuộcsống hay không sẽ phụ thuộc rất lớn vào năng lực tiến hành của các chủ thể.Nếu đội ngũ cán bộ lãnh đạo, chỉ huy có đầy đủ trình độ, năng lực, phẩm chất

để tổ chức tốt các hoạt động giáo dục, tuyên truyền, luôn tích cực, chủ độngtrong việc tìm tòi, đổi mới về nội dung, hình thức, biện pháp để phát triển lốisông xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ trong các đơn vị phù hợp vớiđiều kiện thực tiễn của Sư đoàn và sát với tình hình nhiệm vụ huấn luyện, sẵnsàng chiến đấu, rèn luyện thì hạ sĩ quan, binh sĩ dễ dàng trong tiếp nhận cácchuẩn mực, giá trị và các hành vi sống

Cùng với đó các phẩm chất chính trị, lối sống của chủ thể là những yếu

tố có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của

hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2 Điều này, được thể hiện ở sựkiên định, vững vàng về chính trị, tư tưởng của các chủ thể trước những khókhăn, tác động của môi trường, hoàn cảnh sống và có các hành vi, thói quensống, làm việc, sinh hoạt, ứng xử đúng đắn, nhân văn, tiến bộ, sự trong sạch,lành mạnh về phẩm chất đạo đức, nhân cách, tác phong, lối sống sẽ có tácđộng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hiệu qủa việc phát triển lối sống xãhội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ trong toàn Sư đoàn

Vai trò quy định của các chủ thể đối với việc phát triển lối sống xã hộichủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2, được thể hiện ởnhận thức, thái độ, trách nhiệm và năng lực của các chủ thể trong đấu tranh vớinhững nhận thức và hành vi lệch lạc, tiêu cực, sai trái trong lối sống Do đó, nếucác chủ thể có nhận thức đúng, quan tâm và triển khai có hiệu quả cuộc đấutranh trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, đạo đức và lối sống; đồng thời có thái độkiên quyết trong đấu tranh chống những nhận thức và hành vi lệch lạc, sai trái sẽ

góp phần tạo dựng môi trường xã hội trong sạch, lành mạnh cho việc phát triểnlối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn.

1.2.2 Phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2 chịu sự quy định bởi nhận thức, trách nhiệm và tính chủ động, tích cực trong tự tu dưỡng, rèn luyện của hạ sĩ quan, binh sĩ

Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ ra rằng, đối với sự vậnđộng, phát triển của sự vật, hiện tượng thì nhân tố bên trong bao giờ cũng giữvai trò quyết định nhất Các hoạt động sống của con người mặc dù luôn chịu sựquy định của các điều kiện khách quan, nhưng đó không phải là sự quy địnhmang tính rập khuôn, máy móc mà còn phụ thuộc chủ yếu vào nhận thức, tưtưởng, tình cảm, ý chí và động cơ hoạt động của bản thân họ

Trong phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sưđoàn 316 Quân khu 2 thì hạ sĩ quan, binh sĩ vừa là đối tượng nhận sự tác độngcủa các chủ thể, nhưng đồng thời đóng vai trò là chủ thể trực tiếp chuyển hóanhững tác động của các chủ thể thành ý thức, hành vi sống, ứng xử của bảnthân Do vậy, đề cập đến vai trò chủ quan của hạ sĩ quan, binh sĩ trong việc pháttriển lối sống xã hội chủ nghĩa phải đề cập đến nhận thức của họ về những quanđiểm, nguyên tắc, chuẩn mực, giá trị đạo đức của xã hội và những yêu cầu đòihỏi của môi trường hoạt động quân sự Nhận thức đúng sẽ là cơ sở cho việc lựachọn đúng đắn các giá trị sống và hình thành động cơ hành động của hạ sĩ quan,binh sĩ đúng theo những chuẩn mực, giá trị xã hội Tuy nhiên, nhận thức đúngđắn của hạ sĩ quan, binh sĩ về các chuẩn mực, giá trị sống mới chỉ là cơ sở banđầu để hình thành, phát triển một lối sống xã hội chủ nghĩa Thực tiễn cho thấy,một số hạ sĩ quan, binh sĩ mặc dù có trình độ nhận thức, hiểu biết tốt, nhưng vẫn

có những lời nói, hành vi ứng xử và lối sống thiếu văn hóa, thậm chí còn lừađảo, trộm cắp Do đó, cùng với trình độ nhận thức thì sự lựa chọn đúng đắn cácgiá trị sống của hạ sĩ quan, binh sĩ là yếu tố quan trọng để hình thành, phát triểnlối sống xã hội chủ nghĩa

Tình cảm, ý chí là yếu tố rất quan trọng trong việc phát triển lối sống xãhội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2 Chỉ có tìnhcảm yêu mến với ý chí mãnh liệt mới giúp hạ sĩ quan, binh sĩ vượt qua khókhăn, thử thách từ bỏ lối sống tự do, tùy tiện cá nhân để kép mình vào tập thể,

kỷ luật tự giác nghiêm minh Bởi, phát triển lối sống lối sống xã hội chủ nghĩacủa hạ sĩ quan, binh sĩ không chỉ nhằm tạo dựng và phát triển những hành vihoạt động, ứng xử có văn hóa, mà còn phải thay đổi cả về thói quen, nếp sốngcủa họ trong tất cả các hoạt động Đây là quá trình đấu tranh gay go, quyết liệtgiữa cái đúng với cái sai, giữa cái tiêu cực, lạc hậu với cái tiến bộ, giữa cái tốt vàcái xấu trong bản thân mỗi hạ sĩ quan, binh sĩ và với môi trường sống Nếukhông có ý chí, quyết tâm cao thì sẽ rất dễ làm cho hạ sĩ quan, binh sĩ bị gục ngãtrước những cám dỗ về vật chất, tiền bạc và những tệ nạn xã hội, nhất là trongđiều kiện đất nước đang trong quá trình đổi mới, mở cửa và hội nhập quốc tế

Phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316Quân khu 2 còn phụ thuộc vào năng lực tự tổ chức các hoạt động học tập, tudưỡng, rèn luyện của chính họ Thực chất đó chính là quá trình hạ sĩ quan, binh sĩvận dụng những kiến thức, hiểu biết trong quá trình học tập ở nhà trường trướckhi nhập ngũ, cũng như trong quá trình nhập ngũ thực hiện nhiệm vụ huấn luyện,rèn luyện được giáo dục, bồi dưỡng, truyền đạt ở đơn vị có được vào tự tổ chứccác hoạt động tu dưỡng, rèn luyện về lối sống Quá trình này phụ thuộc vào nhiềuyếu tố như sự chủ động, tích cực trong việc lựa chọn nội dung, xác định phươngpháp và các hình thức tiến hành Nếu hạ sĩ quan, binh sĩ càng tích cực trong tự tổchức các hoạt động tu dưỡng, rèn luyện bao nhiêu thì những phẩm chất, giá trịtrong lối sống sẽ càng phát triển phong phú và có sự vững chắc bấy nhiêu

Từ sự phân tích trên cho thấy, các yếu tố nhận thức, sự lựa chọn đúng đắncác giá trị sống, ý chí, quyết tâm và năng lực tự tổ chức các hoạt động có mối

quan hệ chặt chẽ với nhau và quyết định đến chất lượng, hiệu quả việc phát triểnlối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2

1.2.3 Phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2 chịu sự quy định bởi môi trường văn hóa quân sự ở đơn vị

Quá trình phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sưđoàn 316 chịu sự tác động trực tiếp, thường xuyên nhất từ phía môi trường vănhoá quân sự ở đơn vị Môi trường văn hoá quân sự là một phương diện chủ yếucấu thành môi trường văn hoá, môi trường sống nói chung của hạ sĩ quan, binh sĩ.Môi trường văn hoá quân sự ở Sư đoàn 316 bao gồm toàn bộ những giá trị vănhoá vật chất và tinh thần được tạo ra gắn với đặc thù hoạt động huấn luyện, rènluyện của hạ sĩ quan, binh sĩ; nơi diễn ra các quan hệ văn hoá quân sự, các hoạtđộng truyền thụ và lĩnh hội kiến thức, kỹ năng mọi mặt của cán bộ, hạ sĩ quan,binh sĩ trong toàn Sư đoàn Nó giữ vai trò đặc biệt quan trọng góp phần hìnhthành, phát triển và hoàn thiện lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ

Môi trường sống của con người có thể được nhìn nhận dưới nhiều góc độkhác nhau: Dưới góc độ đem lại lợi ích, đó là môi trường kinh tế; dưới góc độ tiếtchế các quan hệ xã hội- giai cấp, đó là môi trường chính trị; dưới góc độ điềuchỉnh hành vi con người theo những quy phạm bắt buộc, đó là môi trường phápluật; dưới góc độ chế ước quá trình truyền thụ và tiếp nhận giá trị, đó là môitrường giáo dục; dưới góc độ đáp ứng nhu cầu được sống làm người, vươn tớivăn minh, thuần phong mỹ tục đó là môi trường văn hóa Hơn thế, môi trườngvăn hóa còn chắt lọc, quy tụ tất cả các giá trị con người theo hệ chuẩn chân-thiện- mỹ từ mọi lĩnh vực xã hội Cho nên, có thể nói cả môi trường kinh tế, môitrường chính trị, môi trường giáo dục, môi trường pháp luật về bản chất đều làmôi trường có tính văn hóa

Quan hệ của việc phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa hết sức phong phú

đa dạng; bao gồm các quan hệ trong nội bộ hạ sĩ quan, binh sĩ, quan hệ giữa hạ

sĩ quan, binh sĩ với người cán bộ quản lý, chỉ huy, quan hệ giữa hạ sĩ quan,binh sĩ và hạ sĩ quan, binh sĩ ở các đơn vị khác trong Sư đoàn với các đoàn thểchính quyền địa phương trên địa bàn đóng quân được biểu hiện tập trung ởlối sống, văn hóa ứng xử, giao tiếp giữa người chỉ huy và hạ sĩ quan, binh sĩ;hoạt động huấn luyện với rèn luyện; thông qua các quan hệ cụ thể: lãnh đạo -phục tùng, cấp trên - cấp dưới, quan hệ đồng chí, đồng đội…tất cả những mốiquan hệ này đều được xác lập trên cơ sở điều lệnh, điều lệ quân đội, phù hợpvới đặc thù hoạt động huấn luyện, rèn luyện của hạ sĩ quan, binh sĩ và được xáclập dựa trên những nguyên tắc chặt chẽ Những hành vi giao tiếp, ứng xử diễn

ra trong toàn bộ hoạt động thường ngày thể hiện một trình độ nhất định của lốisống Tính nhân văn, nhân đạo trong giải quyết các quan hệ, phong cách giaotiếp mang tính chuẩn mực cao, dựa trên cơ sở dân chủ, kỷ luật, bình đẳng, nhân

ái, đoàn kết, tôn trọng, thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau… hàng ngày, hàng giờdiễn ra trong cuộc sống và hoạt động là cơ sở trực tiếp hình thành lối sống xãhội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2

Trước khi trở thành chủ thể sáng tạo ra văn hóa, cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn

316 phải là sản phẩm của môi trường đó Nếu xét đặc điểm, tiến trình phát triểnlối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoàn 316 Quân khu 2 củacác chủ thể nhằm hướng đến xây dựng Sư đoàn 316 vững mạnh toàn diện thì vấn

đề cốt lõi ở đây là lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sư đoànphải được khơi dậy, lan tỏa trong môi trường văn hóa quân sự lành mạnh Bởivậy, môi trường văn hóa quân sự là nơi để phát triển lối sống xã hội chủ nghĩacho ha sĩ quan, binh sĩ và là không gian để lối sống xã hội chủ nghĩa khẳng địnhgiá trị, thâm nhập, lan tỏa, nuôi dưỡng, phát triển những giá trị mới của lối sống

xã hội chủ nghĩa

Tiếp cận cấu trúc - hệ thống, cho thấy môi trường văn hóa quân sự ở Sưđoàn 316 Quân khu 2 bao gôm các yếu tố: Hệ thống giá trị văn hóa quân sự, cảnhquan văn hóa quân sự, quan hệ văn hóa quân sự, hoạt động văn hóa quân sự, hệthống thiết chế văn hóa quân sự Tổng hợp lại có thể thấy mối quan hệ giữangười với người là yếu tố then chốt, cấu thành nên môi trường văn hóa quân sự ở

Sư đoàn 316 Quân khu 2 nói riêng Đây là yếu tố đóng vai trò quyết định đếnviệc phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ Do đó, môitrường văn hóa ở Sư đoàn 316 đóng vai trò thường xuyên, trực tiếp đến việc pháttriển lối sống xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ Môi trường này được hiểu

là toàn bộ yếu tố vật chất và tinh thần hợp thành một chỉnh thể trong không gian

và thời gian xác định, có quan hệ về mặt văn hóa với tổ chức quân sự và hoạtđộng quân sự ở Sư đoàn 316, thường xuyên tác động đến quá trình hình thành, nuôidưỡng và hoàn thiện những phẩm chất, đạo đức lối sống của hạ sĩ quan, binh sĩ

Sư đoàn 316 là đơn vị chủ lực của Bộ và Quân khu 2, đóng quân trên địabàn 3 tỉnh trung du, miền núi: Phú Thọ, Tuyên Quang, Yên Bái diện tích rộng, cơ

sở vật chất, kinh tế địa phương còn nhiều khó khăn Đối tượng nhập ngũ chủ yếu

là ở địa bàn và các tình lân cận thuộc địa bàn Quân khu 2, phần lớn là con emngười dân tộc thiểu số Do vậy, trình độ nhận thức của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Sưđoàn trực tiếp huấn luyện, rèn luyện, quản lý còn hạn chế và không đồng đều,chính vì vậy việc xây dựng Sư đoàn có môi trường văn hóa quân sự lành mạnhchính là một nội dung hết sức quan trọng nhằm làm cho mọi quân nhân yên tâmcông tác, tin tưởng vào đơn vị và người chỉ huy, phấn đấu hoàn thành tốt mọinhiệm vụ được giao

Môi trường văn hóa ở Sư đoàn 316 có vai trò to lớn nhằm định hướng vàđáp ứng nhu cầu vật chất và tinh thần của mọi quân nhân, hình thành ở họ giá trịlối sống tốt đẹp; tạo ra những điều kiện thuận lợi cho việc kế thừa và phát huy giátrị văn hóa quân sự truyền thống của dân tộc cũng như của Sư đoàn Môi trườngvăn hóa quân sự với quan hệ văn hóa, thiết chế văn hóa, hoạt động văn hóa,chuẩn mực văn hóa sẽ là những hình thức thiết thực trực tiếp giúp cho phát triển