Lí do ch ọn đề tài
Xây dựng văn hóa ứng xử là nhiệm vụ quan trọng cho mọi nhà trường, giúp phát triển bền vững và hiệu quả Văn hóa ứng xử trong trường học không chỉ xây dựng mối quan hệ giữa các thành viên mà còn giáo dục nhân cách học sinh, tạo ra môi trường ứng xử văn minh và thân thiện Tuy nhiên, trong bối cảnh cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế, văn hóa ứng xử trong trường học đang gặp nhiều thách thức, như sự xuống cấp trong chất lượng giáo dục và hành vi đạo đức của học sinh, cùng với sự suy giảm đạo lý "tôn sư trọng đạo" Những hành vi lệch chuẩn như cờ bạc, nghiện hút, và bạo lực học đường ngày càng gia tăng, trong khi cơ sở vật chất của nhiều trường học cũng xuống cấp, ảnh hưởng đến mỹ quan và điều kiện học tập của học sinh.
Nghị quyết 29-NQ/TW đã chỉ ra nhiều hạn chế trong giáo dục hiện nay như phương pháp giáo dục lạc hậu, quản lý yếu kém, và đội ngũ giáo viên chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới Đầu tư cho giáo dục chưa hiệu quả, chính sách tài chính không phù hợp, và cơ sở vật chất còn thiếu thốn, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa Văn hóa ứng xử trong nhà trường đang thu hút sự chú ý của dư luận, với tình trạng bạo lực học đường và các hành vi không đúng mực giữa thầy và trò ngày càng gia tăng Do đó, xây dựng văn hóa ứng xử tích cực trong các nhà trường trở thành nhiệm vụ cấp bách hiện nay.
Huyện Việt Yên, trung tâm kinh tế phát triển nhất tỉnh Bắc Giang, đang đối mặt với những tác động tiêu cực đến văn hóa ứng xử trong các nhà trường Tình trạng học sinh chạy theo lối sống phương Tây, nghiện game online và internet dẫn đến học tập kém, bạo lực học đường và các hành vi phạm pháp đang gia tăng Một số giáo viên cũng thiếu tâm huyết và vi phạm đạo đức nghề nghiệp Do đó, các trường, đặc biệt là các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên, cần chú trọng đổi mới hoạt động giáo dục và xây dựng văn hóa ứng xử, nhằm loại bỏ các vấn đề tiêu cực và nâng cao chất lượng đào tạo tri thức và nhân cách cho học sinh.
Với những vấn đề hiện nay, việc xây dựng văn hóa ứng xử tại các trường trung học cơ sở ở Việt Nam, đặc biệt là huyện Việt Yên, đang trở nên cấp thiết và thực tiễn Do đó, chúng tôi đã quyết định nghiên cứu đề tài: “Xây dựng văn hóa ứng xử ở các trường THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang”.
Mục đích nghiên cứu
Dựa trên nghiên cứu lý luận và khảo sát thực trạng văn hóa ứng xử tại các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang, bài viết đề xuất các biện pháp nhằm xây dựng văn hóa ứng xử tích cực, từ đó nâng cao hiệu quả giáo dục trong nhà trường.
Đối tượng và khách thể nghiên cứu
Xây dựng văn hoá ứng xửở các trường THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang
Nhi ệ m v ụ nghiên c ứ u
- Hệ thống hóacơ sở lý luận vềxây dựng văn hóaứng xử ở trường trung học cơ sở
- Khảo sát, đánh giá thực trạng xây dựng văn hóa ứng xử ở các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang
- Đề xuất biệnpháp xây dựng văn hóa ứng xử ở các trường trung học cơ sở huyện Việt Yên tỉnh Bắc Giang.
Giả thuyết khoa học
Việc xây dựng văn hóa ứng xử tại các trường THCS huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang đã được chú trọng, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế, chủ yếu do công tác quản lý Để nâng cao chất lượng giáo dục, cần đề xuất các biện pháp xây dựng văn hóa ứng xử một cách khoa học, phù hợp với thực tiễn của các trường trong khu vực.
Phương pháp nghiên cứu
7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứ u lý thuy ế t
Chúng tôi tiến hành thu thập, phân loại và phân tích các tài liệu liên quan đến quản lý văn hóa ứng xử tại các trường phổ thông, nhằm xây dựng khung lý thuyết cho đề tài nghiên cứu.
7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứ u th ự c ti ễ n
7 2.1 Phương pháp điề u tra b ằ ng Anket
Chúng tôi tiến hành khảo sát thông qua các mẫu phiếu điều tra dành cho cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên nhằm đánh giá thực trạng nhận thức và xây dựng văn hóa ứng xử tại các trường THCS huyện Việt Yên.
7.2.2 Phương pháp ph ỏ ng v ấ n sâu
Chúng tôi đã thực hiện phỏng vấn sâu với giáo viên, cán bộ quản lý, học sinh và phụ huynh tại 19 trường trung học cơ sở huyện Việt Yên để làm rõ thực trạng xây dựng văn hóa ứng xử trong nhà trường.
Tham khảo ý kiến từ các chuyên gia và cán bộ quản lý để thu thập thông tin cần thiết về đề tài, đồng thời khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp được đề xuất.
7.3 Phương pháp sử d ụ ng toán th ống kê để x ử lý k ế t qu ả nghiên c ứ u
S ử d ụng phương pháp thố ng kê trong toán h ọ c để x ử lý và phân tích các số liệu từ các bảng hỏi thu thập được.
Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo phụ lục, nội dung luận văn có gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về xây dựng văn hóa ứng xửởtrường trung học cơ sở
Chương 2: Thực trạng xây dựng văn hoá ứng xử ởcác trường trung học cơ sởhuyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang
Chương3: Biện pháp xây dựng văn hoá ứng xửởcác trường trung học cơ sở huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang.
CƠ SỞ LÝ LU Ậ N V Ề XÂY D ỰNG VĂN HÓ A Ứ NG X Ử Ở TRƯỜ NG TRUNG H ỌC CƠ SỞ
Tổng quan nghiên cứu vấn đề
Khái niệm "Văn hoá tổ chức" lần đầu tiên xuất hiện trên báo chí Mỹ vào thập niên 1960 và đã chính thức trở thành một khái niệm quan trọng trong Khoa học tổ chức - Quản lí từ những năm 1980 ở Âu Mỹ.
XX đã trở thành một khái niệm phổ biến trong xã hội hiện đại, trong khi thuật ngữ "Văn hoá công ty" (corporate culture) chỉ xuất hiện muộn hơn vào thập niên 1970 Khái niệm này đã trở nên nổi bật sau khi cuốn sách "Văn hoá công ty" của Terrence Deal và Atlan Kennedy được xuất bản tại Mỹ vào năm 1982.
Văn hóa ứng xử ở trường học là một khái niệm mới nổi lên trong vài chục năm qua, liên quan đến việc xây dựng môi trường học tập tích cực Khái niệm này bao gồm nội dung của "Trường học thân thiện," một sáng kiến được Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) đề xuất từ những năm cuối thế kỷ XX.
Theo Purkey và Smith (1982), văn hóa ứng xử trong các nhà trường được xem như một kết cấu và quá trình chứa đựng các giá trị và chuẩn mực, có khả năng dẫn dắt giáo viên, học sinh và cán bộ nhân viên đến với chất lượng dạy và học Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của giá trị và chuẩn mực trong văn hóa nhà trường, trong đó văn hóa ứng xử đóng vai trò định hướng và điều chỉnh hoạt động của tất cả các thành viên Điều này cho thấy rằng các giá trị và chuẩn mực của nhà trường cũng như xã hội có ảnh hưởng lớn đến hành vi của các thành viên trong tổ chức giáo dục.
Văn hóa ứng xử đang trở thành một chủ đề quan trọng trong các cuộc tranh luận về hiệu quả và cải tiến trường học ở các nước phát triển Donahoe, cựu Tổng giám đốc eBay, đã nhấn mạnh rằng: “Nếu văn hóa thay đổi thì mọi thứ sẽ thay đổi,” điều này đặc biệt đúng đối với văn hóa ứng xử.
Tháng 01 năm 1996 Trung tâm Lãnh đạo và học tập tại Đại học Calgary ở Alberta, Canada đã tổ chức một cuộc Hội thảo về vấn đề "Tìm hiểu văn hoá học"
Những người tham gia đã có quan điểm đa dạng về VH học như Smith và Stolp
Năm 1995, một nghiên cứu chỉ ra rằng "Cách tốt nhất để khởi đầu là tạo ra một môi trường khuyến khích nhân viên và học sinh chia sẻ ý tưởng, đồng thời cung cấp một tầm nhìn xa trông rộng thoải mái."
Nghiên cứu của GS Peter Smith từ trường Đại học Sunderland, Vương quốc Anh, đã chỉ ra rằng văn hóa ứng xử có tác động mạnh mẽ đến chất lượng cuộc sống và hiệu quả hoạt động của các nhà trường.
Văn hoá ứng xử ở nhà trường là một khái niệm mới nhưng đã được hình thành từ lâu trong các truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam như "Tôn sư trọng đạo" và "Kính thầy yêu bạn" Khái niệm này ngày càng được thảo luận nhiều hơn trong các diễn đàn và hội thảo gần đây Văn hoá ứng xử không chỉ thể hiện trong quản lý mà còn trong các hoạt động dạy học và hành vi của từng thành viên, tạo nên sự khác biệt và dấu ấn riêng cho mỗi nhà trường.
Văn hóa nhà trường cũng thu hút được sự quan tâm lớn của các tác giả Việt
Nam Những nghiên cứu ở Việt Nam tiếp cận vấn đề văn hóa nhàtrường từ nhiều góc độ khác nhau Có thể nêu ra một số nghiên cứu sau:
Tác giả Phạm Minh Hạc (2009) đã nghiên cứu về lý luận xây dựng văn hóa ứng xử trong nhà trường, nhấn mạnh rằng việc hình thành văn hóa ứng xử và giao tiếp là rất quan trọng Điều này bao gồm việc ứng xử văn minh, thân thiện, và thể hiện sự tôn trọng cũng như quan tâm đến người khác.
Tác giả Phạm Minh Hạc (1991) đã xuất bản cuốn sách “Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa thế kỷ XXI”, trong đó ông phân tích sâu sắc về vai trò của giáo dục trong việc hình thành nếp sống văn hóa cho sinh viên, bao gồm các khía cạnh học tập, sinh hoạt, văn hóa tiêu dùng và ứng xử.
Tác giả Hồ Bá Thâm (2009) đã trình bày quan điểm về việc xây dựng văn hóa ứng xử trong nhà trường, bao gồm văn hóa dạy, văn hóa học, văn hóa quản lý và phục vụ Ông nhấn mạnh rằng trong thời phong kiến, văn hóa ứng xử được thể hiện qua câu nói "Tiên học lễ, hậu học văn", nghĩa là học cách ứng xử trước khi học nghề và kiến thức Ngày nay, văn hóa ứng xử cần được kết hợp giữa khoa học công nghệ hiện đại và các giá trị truyền thống.
Văn hóa ứng xử hiện nay ở nước ta đang đối mặt với nhiều vấn đề tiêu cực như bạo lực học đường, tư duy giáo điều, chủ nghĩa hình thức, bảo thủ và bình quân chủ nghĩa Để phát triển, văn hóa ứng xử cần phải mở, khuyến khích sự sáng tạo, đồng thời hướng tới hiện đại và mang đậm bản sắc dân tộc.
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn chú trọng đến việc xây dựng nền tảng đạo đức cách mạng cho thế hệ trẻ, nhằm giúp họ trở thành những người "vừa hồng vừa chuyên" Điều này được thể hiện qua khẩu hiệu "Tiên học Lễ, hậu học Văn", trong đó "Lễ" đại diện cho văn hóa và đạo đức, là một trong những nội dung cốt lõi của văn hóa nhà trường.
Trong những năm gần đây, Đảng ta đã nhấn mạnh quan điểm về đổi mới và phát triển giáo dục và đào tạo (GD&ĐT), đặc biệt từ Đại hội toàn quốc lần thứ VI và tiếp tục được khẳng định trong Đại hội XII (2016) Ngày 15-5-2016, Bộ Chính trị khóa XII đã ban hành Chỉ thị số 05-CT/TW nhằm đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh, trong đó chú trọng giáo dục đạo đức và lối sống cho thế hệ trẻ Đầu năm học 2008-2009, Bộ GD&ĐT phát động phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” thông qua Chỉ thị số 40/2008/CT-BGDĐT, đánh dấu bước đầu tiên trong việc hiện đại hóa giáo dục và xây dựng văn hóa nhà trường.
Từnăm 2008 đến 2010 theo sự chỉđạo của BộGD&ĐT, Học viện QLGD Việt Nam đã hợp tác với Học viện Giáo dục Singapore tổ chức chương trình bồi dưỡng
Một số khái niệm cơ bản
1.2.1 Khái ni ệm văn hóa
Theo nghiên cứu, thuật ngữ “Văn hóa” xuất hiện sớm ở Trung Hoa, được Lưu Hướng (77 - 76 TCN) sử dụng trong sách Thuyết Uyển Ông nhấn mạnh rằng bậc thánh nhân trị thiên hạ trước hết bằng văn đức, sau đó mới dùng vũ lực Văn hóa được hiểu là phương thức giáo hóa, thay thế cho vũ lực, nhằm thay đổi và biến đổi con người Tóm lại, văn hóa là sự giáo dục và vun trồng nhân cách con người.
Văn hóa, xuất phát từ tiếng Latinh "cultus", có nghĩa là sự trồng trọt Thuật ngữ này được hiểu theo hai khía cạnh: "cultusagri" đề cập đến việc trồng trọt ngoài đồng, tức là trồng cây, trong khi "cultusannimi" liên quan đến việc phát triển tinh thần và con người.
Văn hóa, theo định nghĩa từ điển Tiếng Việt, là tổng hợp các giá trị vật chất và tinh thần mà con người tạo ra trong suốt quá trình lịch sử.
Như vậy theo nghĩa gốc của từ “văn hóa” thì đó là làm cho sự vật, hiện tượng sinh sôi, nảy nở, phát triển theo chiều hướng tốt đẹp
UNESCO (2002) định nghĩa văn hóa là sự phản ánh và thể hiện đa dạng các khía cạnh của cuộc sống cá nhân và cộng đồng, diễn ra trong quá khứ và hiện tại Qua hàng thế kỷ, văn hóa hình thành nên một hệ thống giá trị, truyền thống, thẩm mỹ và lối sống, từ đó mỗi dân tộc khẳng định bản sắc riêng của mình.
Hơn nửa thế kỷ trước, trong một số ghi chép ở trang cuối cùng của tập thơ
Trong "Nhật ký trong tù," Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng văn hóa là sản phẩm của sự sáng tạo của con người nhằm đáp ứng nhu cầu sinh tồn và mục đích cuộc sống Ông định nghĩa văn hóa là tổng hợp mọi phương thức sinh hoạt và biểu hiện mà nhân loại phát triển để thích ứng với yêu cầu cuộc sống Định nghĩa này thể hiện sự sâu sắc và toàn diện về văn hóa, phản ánh bản chất và ý nghĩa cốt lõi của nó.
Theo Trần Quốc Thành (2011), văn hóa chủ yếu thể hiện qua mối quan hệ giữa con người, đóng vai trò như một chuẩn mực điều tiết các tương tác xã hội Văn hóa quy định cách ứng xử giữa mọi người, được cộng đồng công nhận, duy trì và phát triển.
Văn hóa là sự sáng tạo của con người, được hình thành qua quá trình hoạt động xã hội, tạo nên hệ giá trị và chuẩn mực xã hội, biểu hiện qua di sản văn hóa và hệ văn hóa ứng xử của cộng đồng, từ đó định hình bản sắc riêng Nó không chỉ bao gồm tác phẩm nghệ thuật mà còn bao hàm lối sống, quyền cơ bản của con người, hệ thống giá trị, truyền thống và tín ngưỡng Ứng xử, một từ ghép từ "ứng" và "xử", thể hiện thái độ, hành vi và lời nói phù hợp trong giao tiếp giữa con người và thiên nhiên Đây là phản ứng có tính toán, phụ thuộc vào tri thức, kinh nghiệm và nhân cách của mỗi cá nhân nhằm đạt hiệu quả cao trong giao tiếp.
Vấn đề ứng xử của con người đã thu hút sự chú ý của nhiều nhà tâm lý học, xã hội học và sinh vật học Con người tồn tại nhờ vào bản chất tự nhiên và sự tiến hóa của thế giới vật chất, do đó, hành vi của họ không chỉ bị chi phối bởi tự nhiên mà còn tác động trở lại lên nó, tạo nên một mối quan hệ tương tác phức tạp.
Các nhà khoa học đã đưa ra khái niệm ứng xử dưới nhiều góc độ khác nhau: Góc độ sinh học, xã hội học, tâm lý học,
Theo tác giả Nguyễn Văn Hộ và Trịnh Trúc Lâm (2000), “ứng xử” được hiểu là những phản ứng của con người đối với thế giới vật chất xung quanh, bao gồm cả con người và các sản phẩm do con người tạo ra Quan niệm này làm rõ phạm vi và đối tượng mà sự ứng xử tác động, nhấn mạnh rằng ứng xử không chỉ liên quan đến môi trường vật chất mà còn đến các mối quan hệ xã hội và sản phẩm văn hóa.
Theo Lê Thị Bừng (1997), ứng xử là phản ứng của con người trước tác động từ người khác trong một tình huống cụ thể Điều này cho thấy con người không chỉ thụ động trong giao tiếp mà còn chủ động lựa chọn phản ứng của mình Những phản ứng này được thể hiện qua thái độ, hành vi, cử chỉ và cách nói năng, tùy thuộc vào tri thức, kinh nghiệm và nhân cách của mỗi cá nhân, nhằm đạt được kết quả giao tiếp tốt nhất.
Ngô Công Hoàn (1995) định nghĩa ứng xử là những phản ứng và hành vi của con người trong giao tiếp, được kích thích bởi cảm xúc cá nhân Những ứng xử này nhằm mục đích lĩnh hội và truyền đạt tri thức, kinh nghiệm sống của cá nhân và xã hội trong các tình huống cụ thể.
Bản chất của ứng xử được hình thành từ những đặc điểm tính cách của mỗi cá nhân, thể hiện qua thái độ, hành vi, cử chỉ và cách giao tiếp với những người xung quanh, cũng như chịu ảnh hưởng từ các yếu tố bên ngoài.
Ứng xử là phản ứng có ý thức của con người, được thể hiện qua thái độ, lời nói và hành vi trong các tình huống phát sinh từ sự tác động của người khác hoặc từ môi trường xung quanh.
Ứng xử là một biểu hiện quan trọng của giao tiếp, phản ánh sự tương tác giữa con người thông qua thái độ, hành vi, cử chỉ và cách nói năng Bản chất của ứng xử nằm ở những đặc điểm tính cách của cá nhân, được thể hiện trong mối quan hệ với người khác, nhằm đạt được kết quả tốt trong giao tiếp.
Văn hóa ứng xử của người Việt Nam được hình thành qua 4000 năm lịch sử, thể hiện sự quan tâm đến giao tiếp trong cuộc sống hàng ngày Người Việt thường thiên về tình cảm, do đó, họ chú trọng đến việc sử dụng ngôn ngữ để duy trì sự đoàn kết và tạo ra một môi trường sống vui vẻ, hài hòa Trong giao tiếp, người Việt luôn nhắc nhở nhau cân nhắc lời nói và tránh hành xử khiếm nhã để không làm mất lòng người khác Những câu ca dao, tục ngữ như “Ăn phải nhai nói phải nghĩ” hay “Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau” thể hiện sự khéo léo trong giao tiếp và lòng nhân ái của người Việt.
Một số vấn đề cơ bản về xây dựng văn hóa ứng xử ở trường trung học cơ sở
1.3.1 S ự c ầ n thi ế t xây d ự ng văn hoá ứ ng x ử ở các trườ ng trung h ọc cơ sở
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, các tổ chức xã hội cần tái cấu trúc để thích nghi và phát triển, dựa vào nguồn lực nội sinh và ngoại sinh Văn hóa được coi là nguồn lực nội sinh quan trọng, giúp các tổ chức đạt được sự phát triển bền vững khi biết khai thác các yếu tố văn hóa trong hoạt động của mình Do đó, các tổ chức, bao gồm cả nhà trường, cần nhận thức rõ vai trò của việc xây dựng văn hóa ứng xử phù hợp để nâng cao sức cạnh tranh và khả năng phát triển bền vững.
Xây dựng văn hóa ứng xử tại trường THCS góp phần hình thành văn hóa học đường, tạo động lực cho việc hoàn thiện và phát triển nhân cách, đạo đức, trí tuệ cũng như lối sống tích cực của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh.
Xây dựng văn hóa ứng xử trong nhà trường có ảnh hưởng sâu sắc đến hoạt động sư phạm và tạo động lực làm việc cho giáo viên Văn hóa ứng xử không chỉ là một yếu tố vô hình mà còn có sức mạnh kích thích mạnh mẽ hơn cả các biện pháp kinh tế trong việc nâng cao động lực sư phạm.
- Văn hoá ứng xử giúp nhân viên thấy rõ mục tiêu, định hướng và bản chất công việc mình làm
Văn hóa ứng xử tích cực trong nhà trường đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa cán bộ, giáo viên và nhân viên, cũng như giữa giáo viên và học sinh Môi trường làm việc thoải mái, vui vẻ và lành mạnh không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho sự sáng tạo mà còn là nền tảng vững chắc cho hoạt động sư phạm, nơi tri thức và con người được phát triển.
Văn hóa ứng xử tích cực trong nhà trường không chỉ tạo ra niềm tự hào cho giáo viên và học sinh mà còn cho toàn bộ cộng đồng xung quanh Điều này giúp mọi người cảm thấy vinh dự khi trở thành thành viên của tổ chức giáo dục, cùng nhau hướng tới những mục tiêu cao cả của nhà trường.
Để tạo động lực cho người lao động, đặc biệt là trong lĩnh vực giáo dục, cần khơi dậy và đáp ứng nhu cầu chính đáng của họ Khi khả năng đáp ứng nhu cầu thấp, động lực chủ yếu đến từ lương bổng và giá trị vật chất Tuy nhiên, khi thu nhập đạt mức đủ để thỏa mãn nhu cầu vật chất, giáo viên và nhân viên sư phạm có xu hướng chọn môi trường làm việc hòa đồng, thân thiện và thoải mái, nơi họ có thể cống hiến, sáng tạo, và được công nhận cũng như tôn trọng, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với việc chấp nhận mức thu nhập thấp hơn.
*Xây dựng văn hoá ứng xử ởnhà trường nhằm hỗ trợđiều phối và kiểm soát hành vi của cá nhân
Văn hóa ứng xử trong trường học đóng vai trò quan trọng trong việc điều phối và kiểm soát hành vi của cá nhân thông qua các chuẩn mực, thủ tục, quy trình và quy tắc Những yếu tố này được hình thành từ dư luận và kinh nghiệm của các thế hệ trong tổ chức giáo dục.
Khi trường học đối mặt với những vấn đề phức tạp, văn hóa tổ chức trở thành điểm tựa tinh thần quan trọng Nó giúp các nhà quản lý và giáo viên hợp tác chặt chẽ, phát huy trí tuệ tập thể để đưa ra những quyết định và lựa chọn đúng đắn.
* Xây dựng văn hoá ứng xử hạn chế tiêu cực và xung đột
Văn hóa ứng xử trong tổ chức đóng vai trò quan trọng trong việc thống nhất nhận thức, đánh giá và hành động của các thành viên Nó giống như chất keo kết nối mọi người lại với nhau, tạo ra dư luận tích cực và hạn chế các biểu hiện tiêu cực trái với quy tắc tổ chức Bên cạnh đó, văn hóa ứng xử còn giúp giảm thiểu nguy cơ mâu thuẫn và xung đột; khi xung đột xảy ra, nó cung cấp hành lang pháp lý và đạo lý để giải quyết, đảm bảo không làm tổn hại đến tính chỉnh thể của tổ chức.
* Xây dựng văn hóa ứng xửđể nâng cao chất lượng các hoạt động của nhà trường
Văn hóa ứng xử trong nhà trường đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động, thông qua sự gắn kết, tạo động lực và kiểm soát các nguy cơ giảm sức mạnh tổ chức Nhờ đó, trường học có thể phát triển những phẩm chất đặc trưng khác biệt, từ đó nâng cao uy tín và "thương hiệu" của mình, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững trong tương lai.
1.3.2 Nh ữ ng bi ể u hi ệ n c ủa văn hóa ứ ng x ử ở nhà trườ ng trung h ọc cơ sở
- Nuôi dưỡng bầu không khí cởi mở, dân chủ, hợp tác, tin cậy và tôn trọng lẫn nhau;
Mỗi cán bộ và giáo viên đều nắm rõ nhiệm vụ của mình, hiểu rõ trách nhiệm và luôn sẵn sàng chia sẻ gánh nặng công việc Họ tích cực tham gia vào quá trình ra quyết định liên quan đến việc giảng dạy và học tập.
- Coi trọng con người, cổvũ sự nỗ lực hoàn thành công việc và công nhận sự thành công của mỗi người;
- Nhà trường có những chuẩn mực để luôn luôn cải tiến, vươn tới;
- Sáng tạo và đổi mới;
- Khuyến khích GV cải tiến phương pháp nâng cao chất lượng dạy, học; GV được khuyến khích tham gia đóng góp ý kiến trong các hoạt động của nhà trường;
- Khuyến khích đối thoại và hợp tác, làm việc nhóm;
- Chia sẻ quyền lực, trao quyền, khuyến khích tính tựgiác, tự chịu trách nhiệm;
Nhà trường đã thể hiện sự quan tâm và xây dựng mối quan hệ hợp tác chặt chẽ với cộng đồng nhằm giải quyết các vấn đề trong giáo dục, điều này được cụ thể hóa qua Thông tư số 06/2019/TT-BGDĐT của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Thông tư này quy định Quy tắc ứng xử tại các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên, nhấn mạnh tầm quan trọng của sự tham gia của cộng đồng trong quá trình giáo dục.
Quy tắc ứng xử chung
Thực hiện nghiêm túc các quy định pháp luật liên quan đến quyền và nghĩa vụ của công dân, công chức, viên chức, nhà giáo, người lao động và người học là điều cần thiết để đảm bảo sự công bằng và phát triển bền vững trong xã hội.
- Thực hiện lối sống lành mạnh, tích cực, quan tâm chia sẻ và giúp đỡ người khác
- Bảo vệ, giữ gìn cảnh quan cơ sở giáo dục; xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện, xanh, sạch, đẹp
Cán bộ quản lý và giáo viên cần mặc trang phục lịch sự, phù hợp với môi trường giáo dục, trong khi nhân viên cũng phải chọn trang phục thích hợp với tính chất công việc Học sinh nên sử dụng trang phục sạch sẽ, gọn gàng, phù hợp với lứa tuổi và hoạt động học tập Cha mẹ và khách đến trường cũng cần tuân thủ quy định về trang phục để đảm bảo sự phù hợp với môi trường giáo dục.
- Không sử dụng trang phục gây phản cảm
-Không hút thuốc, sử dụng đồ uống có cồn, chất cấm trong cơ sở giáo dục theo quy định của pháp luật; không tham gia tệ nạn xã hội
Không được sử dụng mạng xã hội để phát tán, tuyên truyền hoặc bình luận các thông tin và hình ảnh trái với thuần phong mỹ tục, đi ngược lại đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước, cũng như không làm ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường giáo dục.
- Không gian lận, dối trá, vu khống, gây hiềm khích, quấy rối, ép buộc, đe dọa, bạo lực với người khác
- Không làm tổn hại đến sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của bản thân, người khác và uy tín của tập thể
Những biểu hiện của văn hóa ứng xử trong các mối quan hệ ở nhà trường THCS bao gồm:
* Ứng xử của cán bộ quản lý cơ sở giáo dục
Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác xây dựng văn hoá ứng xử ở trường trung
Hình 1.1: Các yếu tốảnh hưởng đến xây dựng văn hoá ứng xử
Xây dựng và thay đổ i VHƯX
Các quy đị nh c ủ a nhà nướ c và B ộ GD
Giáo viên ch ủ nhi ệ m và GV b ộ môn
Văn hóa ứng xử được hình thành và phát triển trong một bối cảnh cụ thể, nhưng trong nhà trường, nó lại nằm trong một môi trường rộng lớn hơn với nhiều yếu tố chính.
1.5.1 Các yếu tố thuộc về sự lãnh đạo của Hiệu trưởng nhà trường
Lãnh đạo nhà trường, đặc biệt là Hiệu trưởng, đóng vai trò quyết định trong việc xây dựng văn hóa ứng xử Hiệu trưởng và Ban Giám hiệu không chỉ đưa ra ý tưởng và quan điểm mà còn tổ chức triển khai các chỉ thị, nghị quyết từ cấp trên liên quan đến văn hóa ứng xử Họ có trách nhiệm đề xuất và thực hiện kế hoạch xây dựng văn hóa ứng xử, cũng như quyết định lựa chọn các kế hoạch do các bộ phận khác đề xuất.
Sau khi kế hoạch xây dựng văn hóa ứng xử trong nhà trường được thống nhất bởi chi bộ và lãnh đạo, Hiệu trưởng sẽ chỉ đạo và hướng dẫn thực hiện kế hoạch này Kế hoạch sẽ được triển khai đến các bộ phận, giáo viên và học sinh để đảm bảo mọi người đều tham gia và thực hiện một cách hiệu quả.
Một yếu tố quan trọng trong quản lý xây dựng văn hóa ứng xử tại trường học là Hiệu trưởng cần vận động, thuyết phục và tập hợp cán bộ, giáo viên, học sinh để cùng nhau xây dựng văn hóa ứng xử Sự ủng hộ và thực hiện từ phía giáo viên, cán bộ và học sinh là điều kiện quyết định cho sự thành công của kế hoạch này Để quản lý hiệu quả, Hiệu trưởng cần thiết lập các chuẩn mực cụ thể, phù hợp với văn hóa ứng xử của nhà trường, đồng thời hình thành các giá trị cốt lõi và niềm tin cho giáo viên, cán bộ và học sinh trong việc xây dựng văn hóa ứng xử.
Hiệu trưởng đóng vai trò quan trọng trong việc triển khai các chính sách và chế độ đãi ngộ cán bộ, giáo viên theo quy định của Đảng và Nhà nước Đồng thời, Hiệu trưởng cũng có quyền quyết định các vấn đề liên quan đến đãi ngộ trong trường, đảm bảo quyền lợi cho đội ngũ giáo viên và cán bộ.
1.5.2 Giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ mô n
Trong quản lý văn hóa ứng xử tại trường học, giáo viên chủ nhiệm đóng vai trò thiết yếu, đặc biệt ở cấp trung học cơ sở Họ không chỉ là người quản lý mà còn là người trực tiếp giảng dạy, ảnh hưởng lớn đến học sinh Do đó, giáo viên chủ nhiệm có trách nhiệm quan trọng trong việc hình thành nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh, góp phần xây dựng văn hóa ứng xử tích cực trong môi trường học đường.
Giáo viên chủ nhiệm đóng vai trò quan trọng trong việc phổ biến và yêu cầu học sinh thực hiện các chuẩn mực của nhà trường cũng như các quy định pháp luật Học sinh, với số lượng đông đảo, là lực lượng chủ yếu trong việc xây dựng văn hóa ứng xử tại trường Thái độ và hành vi hàng ngày của học sinh không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến văn hóa ứng xử mà còn phản ánh rõ nét bản chất văn hóa của nhà trường.
Giáo viên bộ môn đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách học sinh, không chỉ truyền đạt kiến thức chuyên môn mà còn giáo dục các chuẩn mực đạo đức và hành vi ứng xử văn hóa Sự ảnh hưởng của họ, cùng với giáo viên chủ nhiệm, góp phần định hướng phát triển toàn diện cho học sinh.
Học sinh, với số lượng đông đảo, đóng vai trò quyết định trong việc xây dựng văn hóa nhà trường Do đó, họ có ảnh hưởng trực tiếp và lớn đến công tác quản lý và phát triển văn hóa ứng xử trong môi trường giáo dục.
Tập thể học sinh, bao gồm các lớp và khối, đóng vai trò quan trọng hơn trong việc xây dựng văn hóa ứng xử tại trường học so với từng cá nhân học sinh Các lớp học không chỉ tham gia vào việc giáo dục các chuẩn mực mà còn hình thành thái độ và hành vi văn hóa ứng xử của học sinh.
Tập thể học sinh có ảnh hưởng lớn đến việc xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học, thể hiện qua việc hình thành hành vi văn hóa của từng học sinh Qua các cơ chế tâm lý như bắt chước, đồng nhất và a dua, học sinh có thể phát triển thái độ và hành vi văn hóa hoặc phi văn hóa Họ thường xuyên bắt chước và làm theo những hành vi của bạn bè, đặc biệt là những học sinh có vai trò lãnh đạo trong nhóm, điều này dẫn đến sự lan tỏa thái độ và hành vi trong cộng đồng học sinh.
Chi đoàn, tổ chức đoàn thanh niên tại trường học, đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và xây dựng văn hóa ứng xử Tổ chức này không chỉ tập hợp và giáo dục học sinh về quan điểm, lối sống mà còn giúp hình thành các hành vi văn hóa Bên cạnh đó, chi đoàn còn hỗ trợ Hiệu trưởng và chi bộ trong việc triển khai kế hoạch xây dựng văn hóa ứng xử, đồng thời đánh giá các hành vi của học sinh theo chuẩn mực của nhà trường và pháp luật.
1.5.5 Các quy định của Nhà nước, của Bộ Giáo dục và Đào tạo
Trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước đã triển khai nhiều chính sách giáo dục quan trọng, coi giáo dục là quốc sách hàng đầu Những chính sách này có tác động trực tiếp và gián tiếp đến việc xây dựng văn hóa nhà trường, đặc biệt là văn hóa ứng xử trong môi trường học đường Bài viết này sẽ điểm qua một số chính sách gần đây có ảnh hưởng lớn đến việc hình thành và phát triển văn hóa ứng xử ở các trường học.
Luật giáo dục sửa đổi (2005) đã quy định nhiều điều kiện nhằm xây dựng con người văn hóa trong nhà trường Cụ thể, Điều 27 về giáo dục phổ thông nêu rõ mục tiêu giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản Điều này không chỉ phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo của học sinh, mà còn hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, đồng thời chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc tham gia vào cuộc sống lao động, góp phần vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Theo Luật Giáo dục nghề (2014), mục đích của đào tạo nghề là trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ cần thiết cho người học, giúp họ tìm việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học Mục tiêu này không chỉ hỗ trợ người học trong việc phát triển nghề nghiệp mà còn góp phần nâng cao văn hóa cho họ.