Trong cuéc sèng, con ngêi tiÕn hµnh nhiÒu ho¹t ®éng, nhng dï bÊt kú ho¹t ®éng nµo th× viÖc x¸c ®Þnh ph¬ng ph¸p ®óng cã ý nghÜa ®Æc biÖt quan träng. C¸c nhµ lÝ luËn cña chñ nghÜa M¸cLªnin ®• chØ râ: §Ó ph©n biÖt sù kh¸c nhau cña c¸c ph¬ng thøc s¶n xuÊt, vÊn ®Ò quan träng kh«ng ph¶i lµ ngêi ta s¶n xuÊt ra c¸i g×, mµ lµ s¶n xuÊt b»ng c¸ch nµo vµ b»ng t liÖu s¶n xuÊt g×. Cïng víi c¸c yÕu tè kh¸c, ph¬ng ph¸p cã vai trß quyÕt ®Þnh ®Õn thµnh c«ng hay thÊt b¹i cña tõng c«ng viÖc. C«ng viÖc cµng khã kh¨n, phøc t¹p th× vÞ trÝ, vai trß cña ph¬ng ph¸p cµng t¨ng lªn. Qu¸ tr×nh d¹y häc trong c¸c nhµ trêng ®¹i häc qu©n sù lµ ho¹t ®éng cã tÝnh chÊt khã kh¨n, phøc t¹p, lu«n g¾n liÒn víi m«i trêng qu©n sù; cã nh÷ng nÐt kh¸c biÖt víi qu¸ tr×nh d¹y häc nãi chung; do vËy, viÖc x¸c ®Þnh, lùa chän, sö dông ph¬ng ph¸p d¹y häc ®Ó ®¸p øng kÞp thêi víi nh÷ng biÕn ®éng, thay ®æi cña vò khÝ, ph¬ng tiÖn kü thuËt qu©n sù lµ vÊn ®Ò then chèt.
Trang 1Mở đầu
Trong cuộc sống, con ngời tiến hành nhiều hoạt động, nhng dù bất kỳ hoạt động nào thì việc xác định phơng pháp đúng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Các nhà lí luận của chủ nghĩa Mác-Lênin đã chỉ rõ: Để phân biệt sự khác nhau của các phơng thức sản xuất, vấn đề quan trọng không phải là ngời
ta sản xuất ra cái gì, mà là sản xuất bằng cách nào và bằng t liệu sản xuất gì Cùng với các yếu tố khác, phơng pháp có vai trò quyết định đến thành công hay thất bại của từng công việc Công việc càng khó khăn, phức tạp thì vị trí, vai trò của phơng pháp càng tăng lên
Quá trình dạy học trong các nhà trờng đại học quân sự là hoạt động có tính chất khó khăn, phức tạp, luôn gắn liền với môi trờng quân sự; có những nét khác biệt với quá trình dạy học nói chung; do vậy, việc xác định, lựa chọn,
sử dụng phơng pháp dạy học để đáp ứng kịp thời với những biến động, thay
đổi của vũ khí, phơng tiện kỹ thuật quân sự là vấn đề then chốt
Thực tiễn đã chứng minh, khi mục tiêu và nội dung dạy học trong nhà trờng đại học quân sự đã đợc xác định thì phơng pháp dạy học đóng vai trò quyết định chất lợng dạy học
Trong những năm qua các nhà trờng đại học quân sự đã và đang tích cực đổi mới phơng pháp dạy học Tuy nhiên, do những nguyên nhân khách quan và chủ quan, việc đổi mới phơng pháp dạy học của cả giáo viên và học viên vẫn còn bộc lộ hạn chế, bất cập; vì vậy, đã ảnh hởng đến chất lợng và mục tiêu, yêu cầu đào tạo
Từ những lí do trên, việc nghiên cứu đổi mới phơng pháp dạy học trong các nhà trờng đại học quân sự không những có ý nghĩa về mặt lí luận mà còn
là đòi hỏi cấp bách của thực tiễn dạy học hiện nay
1 Cơ sở lí luận và thực tiễn đổi mới phơng pháp dạy học trong các nhà trờng đại học quân sự
* Quan niệm về phơng pháp và phơng pháp dạy học
Thuật ngữ phơng pháp theo nghĩa chung nhất đợc hiểu là con đờng, cách thức, biện pháp nhất định, đợc chủ thể sử dụng để thực hiện mục đích
đặt ra.
Trang 2Phơng pháp dạy học đợc hiểu là tổng hợp các cách thức thao tác, các biện pháp hoạt động phối hợp, thống nhất giữa ngời dạy và ngời học nhằm thực hiện các mục tiêu nhiệm vụ của quá trình dạy học
* Cơ sở lí luận và thực tiễn đổi mới phơng pháp dạy học trong các nhà trờng đại học quân sự
Trong lịch sử giáo dục trên thế giới và ở nớc ta, do tầm quan trọng đặc biệt của vấn đề phơng pháp dạy học đối với sự phát triển nền giáo dục-đào tạo, nên đã đợc các nhà giáo dục quan tâm Việc đổi mới phơng pháp dạy học trong các nhà trờng đại học quân sự đợc xuất phát từ những cơ sở lí luận và thực tiễn sau đây:
- Xuất phát từ quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, t tởng Hồ Chí Minh, Đảng ta và các nhà lí luận dạy học trong lịch sử về vị trí, vai trò của phơng pháp dạy học
Lí luận về dạy học và phơng pháp dạy học đã xuất hiện từ thời cổ đại của loài ngời Các nhà giáo dục nh, Xô-cơ-rát, Pa-La-tông, A-rit-xtôt, Khổng
Tử …đã tổng kết và áp dụng nhiều phđã tổng kết và áp dụng nhiều phơng pháp dạy học khá đặc sắc
Xô-cơ-rát (469-399 TCN), đã dùng phơng pháp đàm thoại, gợi mở để
tiến hành dạy học Ông ví phơng pháp dạy học của mình với thuật đỡ đẻ-một phơng pháp mà dới sự hớng dẫn của ngời thầy, ngời học dần dần tự tìm ra chân lý Ngời thầy không áp đặt chân lý cho ngời học Ngời học phải luôn tự
đào sâu suy nghĩ để làm sáng tỏ chân lý
Khổng Tử (551-479 TCN) là một nhà giáo dục vĩ đại của Trung Quốc thời cổ đại, đã có những cống hiến to lớn cho nền giáo dục nhân loại Trong cuộc đời giáo dục của mình, ông đã đúc rút nhiều kinh nghiệm dạy học, trong
đó có những cách thức dạy học trò đặc sắc, mang tính chất tích cực Ông đòi hỏi, ngời thầy trong giảng dạy phải: Dụ, đạo, trợ, phát; nghĩa là, phải biết so sánh, chỉ dẫn, gợi ý, giúp đỡ, kích thích và phát động ngời học Mặt khác, ông
đòi hỏi học trò: Học t kết hợp; nghĩa là, phải biết kết hợp học tập với suy nghĩ; hoặc, nghe một phải biết mời, bảo cho những điều đã qua phải biết cái điều sắp đến, nghĩa là, ngời học trò phải biết phát huy tính năng động chủ quan của chính mình Hay, ông còn cho rằng: Ta bảo cho một góc mà không biết tự suy xét ra ba góc, thì thôi ta không bảo cho nữa
Trang 3Những lời chỉ dẫn và những cách thức dạy học trên của Xô-cơ-rát và Khổng Tử từ thời cổ đại đến nay vẫn còn mang tính thời sự, gợi ý cho chúng
ta tìm ra những phơng pháp dạy học tích cực trong thời đại mới
ở châu Âu, phải kể đến Kô-men-xki (1592-1670) Trong tác phẩm
Phép dạy học vĩ đại, ông đã đúc rút nhiều kinh nghiệm dạy học của nhân loại
từ thời cổ đại đến thế kỷ XVII Kô-men-xki phản đối phơng pháp giáo điều, kinh viện chỉ dựa vào sách vở mà nhồi nhét học sinh học thuộc lòng Ông chủ trơng, trong dạy học không cần bắt buộc ngời học phải học thuộc lòng mà phải làm cho họ nắm vững vấn đề đợc học Ông đề ra nhiều nguyên tắc dạy học, trong đó có nguyên tắc: dạy mọi điều phải tuân theo những nguyên tắc của một phơng pháp, đó là phơng pháp tự nhiên Nh vậy Kô-men-xki rất coi trọng phơng pháp dạy học trong các nhà trờng Ngời thầy phải có phơng pháp dạy tốt và chỉ nên bắt học trò học và học có phơng pháp Còn ngời học phải có phơng pháp học tốt thì mới đạt kết quả
T tởng về phơng pháp dạy học tiến bộ nói chung và của Kô-men-xki nói riêng đến nay vẫn còn nguyên giá trị, vạch ra một hớng đi đúng đắn cho việc tìm kiếm những phơng pháp dạy học đạt hiệu quả cao và đặt cơ sở vững chắc cho nền giáo dục hiện đại nói chung, phơng pháp dạy học trong các nhà trờng
đại học quân sự nói riêng
Giữa thế kỷ thứ XIX, Học thuyết Mác ra đời, đã vạch ra cơ sở phơng pháp luận khoa học cho việc nhận thức và tác động vào mọi hiện tợng xã hội, trong đó có giáo dục C.Mác và Ph.Ăngghen đã luận giải một cách khoa học
về vai trò của giáo dục đối với sự phát triển của xã hội và sự hình thành, phát triển nhân cách con ngời, về mục đích giáo dục toàn diện của một nền giáo dục mới-giáo dục xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa C Mác đã tìm ra những giải đáp khoa học về con đờng, cách thức để đào tạo những con ngời
toàn diện của một xã hội tơng lai Trong tác phẩm T Bản, C Mác đã dự báo về
nền giáo dục tơng lai là: Nền giáo dục sẽ kết hợp lao động sản xuất với giáo dục và thể dục, đối với hết thảy các trẻ em trên một tuổi nhất định nào đó, làm
nh vậy không những là phơng pháp tăng thêm sản xuất xã hội, mà còn là
ph-ơng pháp độc nhất và duy nhất để tạo ra những con ngời toàn diện
Kế thừa và vận dụng sáng tạo t tởng trên của C.Mác và Ph.Ăngghen vào xây dựng một nền giáo dục non trẻ ở nớc Nga Xô-viết, V.I.Lênin rất quan tâm
đến con đờng kết hợp giáo dục với lao động V.I.Lênin khẳng định: Ngời ta
Trang 4không thể hình dung đợc một xã hội lý tởng tơng lai, mà trong đó giáo dục lại
sẽ không kết hợp với lao động sản xuất của thế hệ trẻ Ông nhấn mạnh: Thế hệ thanh niên chỉ có thể học chủ nghĩa cộng sản khi đã gắn liền thực tập, giáo dục, học tập của mình với cuộc đấu tranh không ngừng của vô sản và những ngời lao động chống lại xã hội cũ của bọn bóc lột “Các đồng chí phải tự giáo dục mình thành những ngời cộng sản”[5, 366]
Có thể hiểu t tởng giáo dục của các nhà kinh điển Mác xít ở những khía cạnh sau đây:
Giáo dục phải gắn chặt với cuộc sống, phải hớng vào chuẩn bị con ngời cho các lĩnh vực hoạt động khác nhau của đời sống xã hội, mà trớc hết là cho sản xuất và chiến đấu; đồng thời, giáo dục phải thông qua các hoạt động xã hội, thông qua lao động sản xuất, công tác, chiến đấu mà giáo dục, đào tạo con ngời, xem đó là một quá trình lĩnh hội độc đáo những kinh nghiệm lịch sử
- xã hội, một phơng tiện mạnh mẽ để phát triển nhân cách của mỗi con ngời Mặt khác, cùng với sự giáo dục của xã hội, thì tự giáo dục bản thân là rất quan trọng
Những t tởng giáo dục cơ bản nói trên của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác-Lênin là cơ sở phơng pháp luận trực tiếp cho việc đề ra những phơng h-ớng đổi mới giáo dục, đổi mới phơng pháp dạy học ở các trờng đại học nói chung và ở các trờng đại học quân sự nói riêng
Vận dụng đúng đắn sáng tạo những t tởng giáo dục của chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh là một tấm gơng sáng, điển hình về sử dụng phơng pháp giáo dục, và tự giáo dục, tự học tập
Trong di sản t tởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục, nổi bật là t tởng về phơng pháp giáo dục con ngời phát triển toàn diện và phơng pháp
huấn luyện cán bộ Thứ nhất, nói về cách học tập, Hồ Chí Minh khẳng định,
phải “lấy tự học làm cốt Do thảo luận và chỉ đạo giúp vào”[4, 273] Đây là quan điểm học tập hiện đại-biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo, coi việc tự học của học viên là chính, giảng dạy của thầy là để hỗ trợ cho việc
tự học đợc hiệu quả hơn, không thay thế cho việc tự học của học viên Thứ hai, ngời học phải nêu cao tác phong độc lập suy nghĩ và tự do t tởng, không
tin một cách mù quáng từng câu một trong sách Ngời chỉ rõ: Có vấn đề cha thông suốt thì mạnh dạn đề ra và thảo luận cho vỡ lẽ Đối với bất cứ vấn đề gì
Trang 5đều phải đặt câu hỏi “vì sao?”, đều phải suy nghĩ kỹ càng xem nó có hợp với
thực tế không Thứ ba, học phải đi đôi với hành Học mà không hành thì học
vô ích Hành mà không học thì hành không trôi chảy Do đó, học lí luận phải gắn với thực tiễn, tránh đào tạo chung chung, tránh kiểu học thuộc lòng, học xong rồi nhng không áp dụng đợc vào thực tế
Đối với việc huấn luyện bộ đội, Hồ Chí Minh dạy: “Quân nhân phải biết võ, phải biết văn, võ là nh tay phải, văn là nh tay trái Biết võ, biết văn mới là quân nhân hoàn toàn Muốn biết thì phải thi đua học”[4, 588] Đồng thời, Ngời luôn quan tâm đề cao tính thiết thực trong huấn luyện bộ đội, “phải thiết thực chu đáo trong công việc huấn luyện”[4, 93] Tính thiết thực phải xuyên suốt trong suốt tất cả các khâu, các bớc của quá trình huấn luyện Tính thiết thực đã trở thành một trong những vấn đề có tính nguyên tắc trong huấn luyện Quân đội ta Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Một quân đội đã đợc huấn luyện theo lối mới lại có trình độ giác ngộ chính trị cao, tất nhiên làm tròn đợc nhiệm vụ của ngời chiến sĩ”[3, 222] Huấn luyện theo “lối mới” là huấn luyện với phơng pháp đúng, sát thực tiễn, dạy và học những cái mà chiến tranh, chiến trờng cần
Những t tởng cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh về huấn luyện-giáo dục phản ánh sự sự vận dụng sáng tạo học thuyết Mác-Lênin về giáo dục con ngời phát triển toàn diện; truyền thống dạy quân, luyện quân của cha ông ta; đồng thời, phản ánh những tinh hoa của nền giáo dục thế giới vào giáo dục con ngời Việt Nam và huấn luyện Quân đội ta
Đối với các nhà trờng đại học quân sự, những t tởng đó là nền tảng,
ph-ơng pháp luận vững chắc, là kim chỉ nam cho hoạt động lí luận và thực tiễn nhằm đổi mới phơng pháp dạy học đáp ứng với yêu cầu phát triển của Quân
đội ta giai đoạn hiện nay
Đảng ta, qua các thời kỳ của cách mạng đã vận dụng đúng đắn, sáng tạo những t tởng về giáo dục của chủ nghĩa Mác-Lênin, t tởng Hồ Chí Minh; truyền thống giáo dục của cha ông ta và tinh hoa giáo dục nhân loại, từng bớc
đa nền giáo dục Việt Nam theo kịp với nền giáo dục của thế giới Tại Đại hội
Đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Đảng ta xác định: “Tiếp tục nâng cao chất lợng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phơng pháp dạy và học”[1, 109]; học phải đi đôi với hành
Trang 6Trong Dự thảo báo cáo chính trị tại Đại hội X của Đảng chỉ rõ: Đổi
mới cơ cấu tổ chức, cơ chế quản lý, phơng pháp giáo dục theo hớng “chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa”, nâng cao chất lợng dạy và học Đây là những quan điểm chỉ đạo có tính chất bao trùm, xuyên suốt quá trình phát triển giáo dục-đào tạo ở nớc ta, trong đó có các nhà trờng đại học quân sự
Quán triệt quan điểm của Đảng về giáo dục-đào tạo, Nghị quyết số: 93/
ĐUQSTW của Đảng ủy quân sự Trung ơng chỉ rõ: “Tiếp tục cải tiến phơng pháp giáo dục nhất là bậc đại học”[2, 9] Quan điểm đó đợc Đại hội Đảng bộ quân đội lần thứ VII nhấn mạnh: Chấn chỉnh tổ chức hệ thống các nhà trờng gọn, mạnh, hợp lý, ổn định về tổ chức biên chế Tạo sự chuyển biến cơ bản, toàn diện về phơng pháp dạy và học
Để thực hiện những yêu cầu trên, đòi hỏi các nhà trờng đại học quân sự phải đổi mới toàn diện, trong đó, cần quan tâm đúng mức việc đổi mới phơng pháp dạy học
Nh vậy, cùng với việc đổi mới toàn diện chất lợng giáo dục-đào tạo,
Đảng và Quân đội ta rất coi trọng đổi mới phơng pháp dạy học ở tất cả các nhà trờng, trong đó có các nhà trờng đại học quân sự
- Xuất phát từ truyền thống dạy và luyện quân của cha ông ta trong lịch sử.
Nhận thức sâu sắc về vai trò của việc dạy và luyện quân, các triều đại phong kiến Việt Nam nhìn chung đã tiến hành tốt công tác huấn luyện binh sĩ không chỉ trong thời chiến mà ngay cả trong thời bình; từ đó đã đào tạo ra nhiều vị tớng tài và nhiều chiến binh dũng cảm Trong kháng chiến, Lê Lợi, Nguyễn Trãi rất coi trọng kết hợp phơng pháp trí dục với phơng pháp đức dục,
“luyện tập binh tợng, dạy cho phép ngồi, dậy, tiến lui” Đó cũng là sự kết hợp dạy quân với luyện quân Các Nhà nớc phong kiến luôn chú ý phơng pháp diễn tập, luyện tập thực tế; kết hợp chính quy với không chính quy; Trung ơng với địa phơng; thi cử, sát hạch thi đấu nhiều môn quân sự khác nhau Đặc biệt, thời Vua Quang Trung luôn kết hợp tốt phơng pháp giáo dục thuyết phục với nêu gơng; khen thởng đối với ngời có công, xử phạt nghiêm minh những ngời
vi phạm quân cơ; đồng thời, tổ chức cho binh sĩ thờng xuyên luyện tập võ nghệ, cách sử dụng vũ khí, cách cơ động hành quân nhanh chóng, bí mật, bất ngờ và luôn yêu cầu cao đối với binh sĩ
Trang 7Do có nhiều phơng pháp huấn luyện binh sĩ tốt, nên các triều đại phong kiến Việt Nam đã đào tạo nhiều tớng lĩnh và đội ngũ chiến binh có phẩm chất cùng khả năng chiến đấu tốt, giành thắng lợi trong sự nghiệp dựng nớc và giữ nớc, để lại nhiều bài học giá trị về giáo dục quân sự nói chung, phơng pháp huấn luyện binh sĩ nói riêng; đặt nền móng cho phơng pháp huấn luyện bộ đội của các nhà trờng đại học quân sự ngày nay
- Xuất phát từ sự phát triển của xã hội, đòi hỏi các trờng đại học quân
sự cần đổi mới phơng pháp dạy học phù hợp.
Ngày nay, đất nớc ta tiến hành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa; trình độ dân trí ngày càng đợc nâng cao Đồng thời, chúng ta mở cửa, hội nhập, giao lu quốc tế trong sự bùng nổ kiến thức, trí tuệ, thông tin, khoa học công nghệ; đặc biệt, trong thời đại nền kinh tế tri thức phát triển của thế giới hiện nay
Đối với quân đội, Đảng ta khẳng định, xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và từng bớc hiện đại Ngày nay, trình độ văn hoá của bộ đội cao hơn so với trớc; vũ khí, trang bị ngày càng hiện đại; mặt khác, kẻ thù có nhiều âm mu thủ đoạn xảo quyệt bằng chiến lợc “diễn biến hoà bình” và bạo loạn lật đổ
Vì vậy, nếu các nhà trờng đại học quân sự không tích cực đổi mới
ph-ơng pháp dạy học thì sẽ không theo kịp với sự phát triển của tình hình
- Xuất phát từ thực trạng phơng pháp dạy học ở các nhà trờng đại học quân sự hiện nay
Về u điểm:
Quán triệt Nghị quyết số: 93/ĐUQSTW của Đảng ủy quân sự Trung
-ơng về tiếp tục đổi mới công tác đào tạo cán bộ, nhân viên chuyên môn, kỹ thuật và xây dựng nhà trờng chính quy, trong những năm qua, các nhà trờng
đại học quân sự đã có chuyển biến nhất định trong nhận thức, cũng nh việc lựa chọn phơng pháp dạy học phù hợp cho từng môn học, từng đối tợng Nhiều đề tài nghiên cứu cải tiến, đổi mới phơng pháp dạy học đã đợc triển khai và
nghiệm thu, tiêu biểu là các công trình: Đổi mới ph“ ơng pháp dạy học trong các nhà trờng đại học quân sự , ” (1999), của Học viện Chính trị-quân sự; Ph“
-ơng pháp dạy học các môn chuyên ngành quân sự trong ch-ơng trình đại học
đại cơng , ” (1995), của Trờng sĩ quan Lục quân I; Xây dựng và sử dụng các“
bộ test trong đào tạo đại học đại cơng ở các học viện, nhà trờng quân sự ,”
Trang 8(1996), của Học viện Kỹ thuật quân sự v.v Kết quả nghiên cứu của các công trình trên bớc đầu đã đợc ứng dụng có hiệu quả ở một số nhà trờng đại học quân sự
Kết quả khảo sát ở một số nhà trờng đại học quân sự trong toàn quân, cho thấy, nội dung, chơng trình đã đợc quan tâm biên soạn lại phù hợp với thực tiễn, theo hớng tăng thời gian huấn luyện thực hành, thực tập, dã ngoại, diễn tập Học viện Hải quân, Học viện Phòng không-Không quân đã tăng c-ờng phơng pháp dạy học trực quan, mô hình, mô phỏng ca bin lái tàu, lái máy bay Các trờng đã từng bớc chú trọng đầu t, mua sắm trang, thiết bị dạy học; mạnh dạn áp dụng khoa học, công nghệ, nhất là công nghệ thông tin vào quá trình đào tạo, hỗ trợ tích cực cho việc đổi mới phơng pháp dạy học
Những việc làm trên đã góp phần mang lại hiệu quả thiết thực trong việc nâng cao chất lợng giáo dục-đào tạo ở các nhà trờng đại học quân sự trong thời gian qua
Hạn chế và nguyên nhân:
Mặc dù phơng pháp dạy học ở các nhà trờng đại học quân sự đã có đổi mới, phát triển; tuy nhiên, thẳng thắn nhìn nhận rằng, hiện nay các nhà trờng
đại học quân sự, phơng pháp dạy học cha đáp ứng đợc với yêu cầu và còn lạc hậu, biểu hiện:
- Nhận thức về đổi mới phơng pháp dạy học cha sâu sắc.
Hiện nay các trờng đã cố gắng bám sát lí luận dạy học hiện đại, nhng nhận thức của một số cán bộ, giáo viên cha theo kịp với tình hình Các kết quả khảo sát, điều tra, số giáo viên hiểu biết về phơng pháp dạy học mới, hiện đại không nhiều, dẫn đến, giáo viên không áp dụng đợc vào thực tiễn Nguyên nhân cơ bản là, giáo viên ít đợc tiếp xúc với phơng pháp dạy học của các trờng bên ngoài; mặt khác, cấp ủy, cán bộ chủ trì một số nhà trờng cha quan tâm
đúng mức về đổi mới phơng pháp dạy học
- Tổ chức dạy học cha đáp ứng với yêu cầu mới.
Các nhà trờng đại học quân sự đã có đổi mới về tổ chức dạy học, nhng vẫn cha theo kịp với sự vận động, phát triển chung ở trong nớc và thế giới Kết
quả khảo sát của nhóm nghiên cứu đề tài Đổi mới phơng pháp dạy học trong các nhà trờng đại học quân sự, “điều tra 1.815 học viên ở 12 trờng, có 50,21%
số ngời đợc hỏi ý kiến rất thích với kiểu dạy giải thích cho học viên hiểu rồi
đọc cho học viên ghi và 47,02% không thích kiểu giáo viên đặt vấn đề rồi giao
Trang 9cho học viên tự giải quyết”[6, 30] Qua đó cho thấy, số giáo viên sử dụng
ph-ơng pháp truyền thống “thầy đọc, trò ghi” chiếm tỉ lệ nhiều hơn tỉ lệ giáo viên
sử dụng phơng pháp dạy học hiện đại Khi hỏi, đổi mới phơng pháp dạy học
để làm gì ? kết quả thu đợc chủ yếu là, học để phục vụ thi và kiểm tra là chính Qua đó cho thấy, sức ỳ của ngời thầy trong đổi mới phơng pháp dạy học là tơng đối lớn
Nguyên nhân, chủ yếu là do nhận thức của đội ngũ giáo viên và cả đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục ở các nhà trờng đại học quân sự về vị trí, vai trò của việc đổi mới phơng pháp dạy học còn hạn chế Một số cấp ủy, cán bộ chủ trì và đội ngũ giáo viên cha quan tâm đúng mức việc đổi mới phơng pháp dạy học, cho rằng, đổi mới cũng đợc, không đổi mới cũng đợc vì không ảnh hởng gì đến nội dung và tiến trình đào tạo; đổi mới chỉ thêm việc và bận rộn, nên không cần đổi mới Hoặc, cán bộ chủ trì của một số trờng chỉ kêu gọi, động viên giáo viên đổi mới phơng pháp dạy học chung chung, cho rằng, đổi mới là
do cái “tâm” của giáo viên, chứ không có cơ chế pháp lí bắt buộc giáo viên thực hiện và đi kèm với nó là chế độ, chính sách nên không khuyến khích đợc giáo viên đổi mới phơng pháp dạy học
- Kết quả vận dụng phơng pháp dạy học hiện đại còn thấp.
Theo những kết quả điều tra ở trên, giáo viên ở các nhà trờng đại học quân sự hiện nay vẫn sử dụng phơng pháp truyền thống là chính; chỉ có 30,2%
sử dụng phơng tiện kỹ thuật hiện đại và phơng pháp dạy học tiên tiến nh,
ph-ơng pháp dạy học nêu vấn đề
Tuy nhiên, khi đợc hỏi đồng chí có đồng tình với việc áp dụng phơng pháp mới vào dạy học ? Kết quả, 54,31% giáo viên và học viên trả lời có Qua
đó đã cho thấy, đội ngũ giáo viên và học viên rất mong muốn đổi mới phơng pháp dạy học, điều còn vớng mắc là ở cơ chế, chính sách và các nhân tố bảo
đảm khác Nh vậy, việc đổi mới phơng pháp dạy học ở các nhà trờng đại học quân sự đang đợc đặt ra cấp thiết
Từ những vấn đề về lí luận và thực tiễn trên cho chúng ta những cơ sở khoa học để có thể xác định chính xác những phơng hớng đổi mới phơng pháp dạy học ở các nhà trờng đại học quân sự phù hợp với sự phát triển của thực tiễn xây dựng quân đội, thực tiễn đào tạo đội ngũ cán bộ, nhân viên kỹ thuật
và là xu hớng tất yếu khách quan đang đặt ra cấp bách hiện nay
Trang 103 Những phơng hớng cơ bản đổi mới phơng pháp dạy học trong các nhà trờng đại học quân sự hiện nay
* Những khuynh hớng khác nhau về đổi mới phơng pháp dạy học hiện nay
Hiện nay, đang có 2 khuynh hớng về đổi mới phơng pháp dạy học:
Khuynh hớng thứ nhất là, đi vào quy trình kỹ thuật hóa các phơng pháp, ứng dụng các quy trình trong kỹ thuật dạy học; coi phơng pháp nh là kỹ thuật dạy học, kỹ năng thao tác của ngời dạy và ngời học
Khuynh hớng này xuất phát từ phơng Tây và đợc nhiều nhà giáo dục quan tâm
u điểm của khuynh hớng này là, ngời dạy và ngời học ứng dụng dễ dàng
kiến thức đợc trang bị vào thực tiễn
Hạn chế của khuynh hớng này là, không làm rõ đợc bản chất và yêu cầu
thực hiện phơng pháp; nghĩa là, lí luận về phơng pháp dạy học ít đợc đầu t nghiên cứu
Khuynh hớng thứ hai là, nghiên cứu đổi mới lí luận về phơng pháp.
Khuynh hớng này chỉ tiếp cận về lí thuyết phơng pháp, không đi sâu vào các kỹ thuật thao tác; chỉ nghiên cứu bản chất, yêu cầu phơng pháp dạy học nh thế nào
u điểm của khuynh hớng này là, làm rõ đợc bản chất và những yêu cầu
thực hiện phơng pháp ở khía cạnh lí luận dạy học, lí luận phơng pháp
Hạn chế của khuynh hớng này là, ngời dạy ứng dụng phơng pháp vào
thực tiễn dạy học hạn chế Ngời học ứng dụng vào thực tiễn đời sống khó khăn, vì chỉ thiên về lí luận
Hai khuynh hớng đổi mới phơng pháp dạy học nêu trên, mỗi khuynh h-ớng đều có những u điểm và hạn chế riêng; vì vậy, chúng ta cần kết hợp cả 2 khuynh hớng là đúng đắn nhất, vừa có lí luận vừa có ứng dụng thực tiễn
* Một số phơng hớng cơ bản đổi mới phơng pháp dạy học trong các nhà trờng đại học quân sự hiện nay
Để việc đổi mới phơng pháp dạy học trong các nhà trờng đại học quân
sự hiện nay có hiệu quả, cần thực hiện tốt một số phơng hớng cơ bản sau đây:
Một là, phát huy vai trò của đội ngũ giáo viên và các tổ chức, các lực lợng s phạm cùng tham gia đổi mới phơng pháp dạy học