Giải pháp nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư trong hoạt động cho vay tại Chi nhánh NHĐT&PT Cầu Giấy.DOC

Giải pháp nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư trong hoạt động cho vay tại Chi nhánh NHĐT&PT Cầu Giấy

LỜI MỞ ĐẦU

Đầu tư là một hoạt động quan trọng của bất kỳ tổ chức nào trong nền kinh

tế Đó là hoạt động bỏ vốn với hy vọng đạt được lợi ích tài chính, kinh tế xã hộitrong tương lai Ngày nay, nhằm tối đa hóa hiệu quả đầu tư, các hoạt động đầu

tư đều được thực hiện theo dự án Dự án đầu tư có vai trò rất quan trọng đối vớicác chủ đầu tư, các nhà quản lý và tác động trực tiếp tới tiến trình phát triển kinh

tế xã hội Nếu không có dự án, nền kinh tế sẽ khó nắm bắt được các cơ hội pháttriển Những công trình thế kỷ của nhân loại trên thế giới luôn là những minhchứng về tầm quan trọng của dự án Dự án là căn cứ quan trọng để quyết định

bỏ vốn đầu tư, xây dựng kế hoạch đầu tư và theo dõi quá trình thực hiện đầu tư

Ngân hàng thương mại – một trong những nhà tài trợ chủ yếu cho các dự

án đầu tư thì nghiệp vụ mang lại lợi nhuận chủ yếu chính là hoạt động cho vay.Cho vay để kiếm được lợi nhuận cũng là cơ sở để các ngân hàng thương mạitiến hàng hoạt động huy động vốn Nếu không có triển vọng mở rộng cho vaythì các ngân hàng thương mại cũng không dám đẩy mạnh huy động vốn để tránhrủi ro ứ đọng vốn Thế nhưng, dẫu biết rằng cho vay là để thu lãi nhưng cácngân hàng thương mại đều phải đối mặt với một rủi ro nữa là khách hàng không

có khả năng hoàn trả vốn vay do làm ăn thua lỗ Lúc đó, chẳng không thu đượclãi mà còn “mất cả chì lẫn chài” Để đề phòng với loại rủi ro này, một trong cácbiện pháp truyền thống của ngành ngân hàng là yêu cầu các khoản bảo đảm chomón vay như cầm cố, thế chấp các loại tài sản khác nhau nhưng rõ ràng biệnpháp này là một biện pháp “chữa cháy” có tính tiêu cực Biện pháp tích cực hơn

là phải làm sao bảo đảm nguồn vốn tài trợ của ngân hàng không “nhầm địa chỉ”,cho vay đúng các phương án sản xuất kinh doanh có hiệu quả Do vậy, hoạtđộng thẩm định dự án đầu tư có ý nghĩa rất quan trọng trong hoạt động cho vaynói riêng và toàn bộ hoạt động kinh doanh nói chung của ngân hàng thương mại.Tuy nhiên, thực tế thời gian qua, công tác đầu tư cho vay các dự án của cácNHTM đạt hiệu quả không cao, Nguyên nhân chính xuất phát từ những yếukém, chủ quan trong công tác thẩm định Hậu quả là nhiều dự án được lựa chọnđầu tư có hiệu quả thấp, không trả được nợ cho ngân hàng, hoặc có khi bỏ quacác cơ hội tốt Thời gian qua đã xảy ra nhiều vụ việc đổ vỡ tín dụng gây thấtthoát của Nhà nước hàng chục ngàn tỷ đồng, làm ảnh hưởng không nhỏ tới nềnkinh tế nói chung và sự phát triển của từng doanh nghiệp, từng ngân hàng nóiriêng

Trước thực tế đó, đòi hỏi các NHTM không ngừng nâng cao chất lượngtín dụng mà trọng tâm là chất lượng thẩm định dự án đầu tư Điều này không chỉ

có ý nghĩa đối với sự tồn tại và phất triển của ngân hàng mà còn góp phần tiếtkiệm vốn cho toàn xã hội, thúc đẩy mở rộng, phát triển nền kinh tế

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này, sau một thời gian thực tập

tại Chi nhánh NHĐT&PT Cầu Giấy, em đã chọn đề tài : “Giải pháp nâng cao chất lượng thẩm định dự án đầu tư trong hoạt động cho vay tại Chi nhánh NHĐT&PT Cầu Giấy” làm chuyên đề tốt nghiệp của mình.

Ngoài lời mở đầu và kết luận, chuyên đề của em có những nội dung chínhsau:

- Chương I: Lý luận chung về thẩm định dự án đầu tư trong hoạt độngcho vay tại các NHTM

- Chương II: Thực trạng thẩm định dự án đầu tư tại Chi nhánhNHĐT&PT Cầu Giấy

- Chương III: Giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng thẩm định

dự án đầu tư trong hoạt động cho vay tại Chi nhánh NHĐT&PT Cầu Giấy

Do trình độ và kinh nghiệm bản thân còn nhiều hạn chế, chắc chắn chuyên

đề của em còn nhiều thiếu sót, em rất mong sự góp ý từ phía các thầy cô giáo để

em có thể hoàn thiện kiến thức cũng như chuyên đề tốt nghiệp của mình

Cuối cùng, em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ths Phan Thị Hạnh cùngtoàn bộ tập thể cán bộ Chi nhánh NHĐT&PT Cầu Giấy đã nhiệt tình giúp đỡ vàtạo điều kiện cho em trong suốt quá trình hoàn thành chuyên đề tốt nghiệp này

CHƯƠNG I

LÝ LUẬN CHUNG VỀ THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ

TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI CÁC

NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.

1.1 Dự án đầu tư và sự cần thiết của việc lập dự án đầu tư.

1.1.1 Khái niệm dự án đầu tư.

Hiện nay có rất nhiều quan điểm khác nhau về dự án đầu tư Tùy theotừng mục tiêu nghiên cứu mà dự án đầu tư được nhìn nhận dưới những góc độkhác nhau

World Bank xem dự án đầu tư là tổng thể các chính sách hoạt động và chiphí liên quan đến nhau được hoạch định nhằm đạt được những mục tiêu nào đótrong một thời gian nhất định

Theo tổ chức tiêu chuẩn quốc tế (ISO 8402): “Dự án là một quá trình baogồm các hoạt động được phối hợp thực hiện và quản lý trong một giai đoạn xácđịnh nhằm đạt được một mục tiêu cụ thể trong điều kiện giới hạn về nguồn lực

Theo qui chế quản lý đầu tư và xây dựng ban hành theo Nghị định52/1999/NĐCP ngày 8/7/1999: “Dự án đầu tư là một tập hợp những đề xuất cóliên quan đến việc bỏ vốn để tạo mới, mở rộng hoặc cải tạo những cơ sở vật chấtnhất định nhằm đạt được sự tăng trưởng về số lượng hoặc duy trì, cải tiến, nângcao chất lượng của sản phẩm hoặc dịch vụ trong khoảng thời gian xác định

Như vậy, về bản chất, “Dự án đầu tư được hiểu là tập hợp kết quả nghiêncứu các nội dung liên quan đến sự vận hành và tính sinh lời của công cuộc đầutư”

Về mặt hình thức trình bày, “Dự án đầu tư là tài liệu do chủ đầu tư chịutrách nhiệm lập, trong đó trình bày một cách khoa học và đầy đủ các nội dungliên quan đến công cuộc đầu tư, nhằm khẳng định tính đúng đắn của chủ trươngđầu tư và đảm bảo hiệu quả của vốn đầu tư”

Với những khái niệm này, dự án đầu tư là một trong những căn cứ quantrọng nhất để quyết định việc bỏ vốn đầu tư, là phương tiện tìm đối tác đầu tư, làphương tiện thuyết phục các tổ chức tài chính tiền tệ trong nước và nước ngoàitài trợ hoặc cho vay vốn

1.1.2 Các đặc trưng của dự án đầu tư.

Các định nghĩa trên đã thể hiện các quan điểm khác nhau trong khi tiếpcận với khái niệm dự án đầu tư Tuy nhiên, điều cần phải chú ý nhất đó chính làcác đặc trưng của dự án đầu tư Một dự án sẽ thành công nếu các đặc trưng của

dự án được các nhà quản lý dự án nhận biết và đánh giá một cách đúng đắn

- Dự án không chỉ là một ý tưởng hay phác thảo mà còn hàm ý hành độngvới mục tiêu cụ thể Nếu không có hành động thì dự án chỉ vĩnh viễn tồn tại ởtrạng thái tiềm năng

- Dự án không phải là một nghiên cứu trừu tượng hay ứng dụng mà phảinhằm đáp ứng một nhu cầu cụ thể đã được đặt ra, tạo nên một thực tế mới

- Dự án tồn tại trong một môi trường không chắc chắn Môi trường triển khai

dự án thường xuyên thay đổi, chứa đựng nhiều yếu tố bất định nên trong dự án rủi

ro thường là lớn và có thể xảy ra Đặc điểm này có ảnh hưởng rất lớn đến mức độthành công của dự án và là mối quan tâm đặc biệt của các nhà quản lý dự án

- Dự án bị khống chế bởi thời hạn Là một tập hợp các hoạt động đặc thùphải có thời hạn kết thúc Mọi sự chậm trễ trong thực hiện dự án sẽ làm mất cơhội phát triển, kéo theo những bất lợi, tổn thất cho nhà đầu tư và cho nền kinh tế

- Dự án chịu sự ràng buộc về nguồn lực Thông thường, các dự án bị ràngbuộc về vốn, vật tư, lao động Đối với dự án quy mô càng lớn, mức độ ràngbuộc về nguồn lực càng cao và càng phức tạp; mọi quyết định liên quan đến cácvấn đề nảy sinh trong quá trình thực hiện dự án đều bị chi phối bởi nhiều mốiquan hệ, chẳng hạn, chủ đầu tư, nhà tư vấn, nhà thầu, các nhà tài trợ, nhân công,các nhà kỹ thuật,…Xử lý tốt các ràng buộc này là yếu tố quan trọng góp phầnđạt tới mục tiêu của dự án

1.1.3 Phân loại dự án đầu tư.

1.1.3.1 Phân loại theo ngành, lĩnh vực đầu tư:

- Dự án đầu tư phát triển công nghiệp

- Dự án đầu tư phát triển nông, lâm, ngư nghiệp

- Dự án đầu tư phát triển dịch vụ

- Dự án đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng

1.1.3.2 Phân loại theo nguồn vốn đầu tư:

- Dự án đầu tư bằng nguồn vốn trong nước như: vốn Ngân sách Nhànước, vốn tự có, vốn vay Ngân hàng,…

- Dự án đầu tư bằng nguồn vốn nước ngoài như: vốn đầu tư trực tiếp, vốnvay, vốn hỗ trợ phát triển chính thức,…

1.1.3.3 Phân loại theo tính chất đầu tư:

- Dự án đầu tư mới: là hoạt động bỏ vốn để xây dựng các công trình mớihoặc hình thành các đơn vị sản xuất kinh doanh có tư cách pháp nhân

- Dự án đầu tư mở rộng: là hoạt động bỏ vốn để mở rộng công trình đanghoạt động, nhằm nâng cao công suất, tăng thêm mặt hàng, hoặc nâng cấp, hiệnđại hóa dây chuyền sản xuất, dịch vụ trên cơ sở các công trình sẵn có

1.1.3.4 Phân loại theo chức năng quản trị vốn đầu tư:

- Dự án đầu tư trực tiếp: là hoạt động đầu tư trong đó chủ đầu tư trực tiếptham gia quản trị và sở hữu vốn đã bỏ ra

- Dự án đầu tư gián tiếp: là hoạt động đầu tư trong đó người bỏ vốn khôngtrực tiếp tham gia quản trị vốn đã bỏ ra

1.1.3.5 Phân loại theo chủ thể đầu tư:

- Đầu tư của Nhà nước

- Đầu tư của doanh nghiệp

- Đầu tư cá nhân

Ở Việt Nam, theo “Quy chế quản lý đầu tư và xây dựng” ban hành kèm theo Nghị định số 16/2005/NĐ-CP ngày 07 tháng 02 năm 2005 của Chính Phủ, dự ánđầu tư được phân loại cụ thể như sau:

B ng 1: Phân lo i d án ảng 1: Phân loại dự án đầu tư ại dự án đầu tư ự án đầu tư đầu tư ư u t

Loại dự án đầu tư xây dựng công trình

Tổng mức đầu

tư

quyết của Quốc

hội

1 Các dự án đầu tư xây dựng công trình: thuộc lĩnh vực

bảo vệ an ninh, quốc phòng có tính chất bảo mật quốc

gia, có ý nghĩa chính trị - xã hội quan trọng

Không kể mứcvốn

2 Các dự án đầu tư xây dựng công trình: sản xuất chất

độc hại, chất nổ; hạ tầng khu công nghiệp

Không kể mứcvốn

3 Các dự án đầu tư xây dựng công trình: công nghiệp

điện, khai thác dầu khí, hóa chất, phân bón, chế tạo

máy, xi măng, luyện kim, khai thác chế biến khoáng

sản, các dự án giao thông (cầu, cảng biển, cảng sông,

sân bay, đường sắt, đường quốc lộ), xây dựng khu nhà

ở

Trên 600 tỷđồng

4 Các dự án đầu tư xây dựng công trình: thủy lợi, giao

thông (khác ở điểm II-3), cấp thoát nước và công trình

hạ tầng kỹ thuật, kỹ thuật điện, sản xuất thiết bị thông

tin, điện tử, tin học, hóa dược, thiết bị y tế, công trình

cơ khí khác, sản xuất vật liệu, bưu chính, viễn thông

Trên 400 tỷđồng

5 Các dự án đầu tư xây dựng công trình: công nghiệp nhẹ,

sành sứ, thủy tinh, in, vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên

nhiên, sản xuất nông, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản,

chế biến nông, lâm sản

Trên 300 tỷđồng

6 Các dự án đầu tư xây dựng công trình: y tế, văn hóa,

giáo dục, phát thanh, truyền hình, xây dựng dân dụng

khác (trừ xây dựng khu nhà ở), kho tàng, du lịch, thể

dục thể thao, nghiên cứu khoa học và các dự án khác

Trên 200 tỷđồng

III Nhóm B

1 Các dự án đầu tư xây dựng công trình: công nghiệp

điện, khai thác dầu khí, hóa chất, phân bón, chế tạo

máy, xi măng, luyện kim, khai thác chế biến khoáng

sản, các dự án giao thông (cầu, cảng biển, cảng sông,

sân bay, đường sắt, đường quốc lộ), xây dựng khu nhà

ở

Từ 30 đến 600

tỷ đồng

2 Các dự án đầu tư xây dựng công trình: thủy lợi, giao

thông (khác ở điểm II-3), cấp thoát nước và công trình

hạ tầng kỹ thuật, kỹ thuật điện, sản xuất thiết bị thông

tin, điện tử, tin học, hóa dược, thiết bị y tế, công trình

cơ khí khác, sản xuất vật liệu, bưu chính, viễn thông

Từ 20 đến 400

tỷ đồng

3 Các dự án đầu tư xây dựng công trình: hạ tầng kỹ thuật

khu đô thị mới, công nghiệp nhẹ, sành sứ, thủy tinh, in,

vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, sản xuất nông,

lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, chế biến nông, lâm

sản

Từ 15 đến 300

tỷ đồng

4 Các dự án đầu tư xây dựng công trình: y tế, văn hóa,

giáo dục, phát thanh, truyền hình, xây dựng dân dụng

khác (trừ xây dựng khu nhà ở), kho tàng, du lịch, thể

dục thể thao, nghiên cứu khoa học và các dự án khác

Từ 7 đến 200

tỷ đồng

IV Nhóm C

1 Các dự án đầu tư xây dựng công trình: công nghiệp

điện, khai thác dầu khí, hóa chất, phân bón, chế tạo

máy, xi măng, luyện kim, khai thác chế biến khoáng

sản, các dự án giao thông (cầu, cảng biển, cảng sông,

sân bay, đường sắt, đường quốc lộ) Các trường phổ

thông nằm trong quy hoạch (không kể mức vốn), xây

dựng khu nhà ở

Dưới 30 tỷđồng

2 Các dự án đầu tư xây dựng công trình: thủy lợi, giao

thông (khác ở điểm II-3), cấp thoát nước và công trình

hạ tầng kỹ thuật, kỹ thuật điện, sản xuất thiết bị thông

tin, điện tử, tin học, hóa dược, thiết bị y tế, công trình

cơ khí khác, sản xuất vật liệu, bưu chính, viễn thông

Dưới 20 tỷđồng

3 Các dự án đầu tư xây dựng công trình: công nghiệp nhẹ,

sành sứ, thủy tinh, in, vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên

nhiên, sản xuất nông, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản,

chế biến nông, lâm sản

Dưới 15 tỷđồng

4 Các dự án đầu tư xây dựng công trình: y tế, văn hóa,

giáo dục, phát thanh, truyền hình, xây dựng dân dụng

khác (trừ xây dựng khu nhà ở), kho tàng, du lịch, thể

dục thể thao, nghiên cứu khoa học và các dự án khác

Dưới 7 tỷ đồng

1.1.4 Yêu cầu đối với một dự án đầu tư.

Soạn thảo dự án là một công việc khó khăn, phức tạp Không thể xemsoạn thảo dự án là việc làm chiếu lệ để tìm đối tác hoặc vay vốn đầu tư Để một

dự án đầu tư có tính thuyết phục và thu hút các bên tham gia, khi soạn thảo dự

án cần đảm bảo đầy đủ những yêu cầu cơ bản sau:

* Tính khoa học: Đây là yêu cầu quan trọng hàng đầu của dự án đầu tư.

Đảm bảo yêu cầu này sẽ tạo tiền đề cho việc triển khai và thực hiện thành công

dự án Tính khoa học của dự án được thể hiện trên những khía cạnh chủ yếu sau:

- Về số liệu thông tin: Những dữ liệu, thông tin để xây dựng dự án phảiđảm bảo trung thực, chính xác, tức là phải chứng minh được nguồn gốc và xuất

xứ của những thông tin và những số liệu đã thu thập được

- Về phương pháp lý giải: Các nội dung của dự án không tồn tại độc lập,riêng rẽ mà chúng luôn nằm trong một thể thống nhất, đồng bộ Vì vậy, quá

trình phân tích, lý giải các nội dung đã nêu trong dự án phải đảm bảo lôgic vàchặt chẽ.

- Về phương pháp tính toán: Khối lượng tính toán trong một dự ánthường rất lớn Do đó, khi thực hiện tính toán các chỉ tiêu cần đảm bảo đơn giản

và chính xác Đối với các đồ thị, các bản vẽ kỹ thuật phải đảm bảo chính xác vềkích thước, tỷ lệ

- Về hình thức trình bày: Dự án chứa đựng rất nhiều nội dung, nên khitrình bày phải đảm bảo có hệ thống, rõ ràng và sạch đẹp

* Tính pháp lý: Để đảm bảo yêu cầu quản lý Nhà nước một cách thống

nhất trong lĩnh vực đầu tư, dự án cần có tính pháp lý Vì vậy, việc triển khaithực hiện dự án phải được phép của các cơ quan có thẩm quyền Muốn vậy, dự

án đầu tư không được chứa đựng những điều trái với luật pháp và chính sách củaNhà nước về đầu tư Nói khác đi là dự án cần có cơ sở pháp lý vững chắc, tức làphù hợp với chính sách và luật pháp của Nhà nước Điều này đòi hỏi người soạnthảo dự án phải nghiên cứu kỹ chủ trương, chính sách của Nhà nước và các vănbản luật pháp có liên quan đến các hoạt động đầu tư đó

* Tính khả thi: Tính khả thi của dự án đầu tư thể hiện ở chỗ nó phải được

xuất phát từ thực tế và có khả năng ứng dụng và triển khai trong thực tế Thậtvậy, một dự án đầu tư khi không có tính khả thi, tức là một dự án không phảnánh đúng hiện thực, thiếu các yếu tố cần thiết để định lượng được biên độ antoàn khi bỏ vốn đầu tư Vì vậy muốn bảo đảm yêu cầu tính khả thi đòi hỏi dự ánphải phản ánh đúng môi trường đầu tư tức là phải được xây dựng trong nhữnghoàn cảnh và điều kiện cụ thể về thị trường, mặt bằng, vốn, nguồn nguyênliệu…Đặc biệt đối với những dự án gọi vốn đầu tư nước ngoài, để đảm bảo tínhkhả thi của nó đòi hỏi việc soạn thảo dự án phải hết sức tranh thủ ý kiến tư vấncủa các phòng làm dịch vụ đầu tư ở các nước tiếp nhận đầu tư vì họ là người amhiểu đầy đủ mọi đặc điểm của môi trường đầu tư ở nước họ

* Tính thống nhất: Lập và thực hiện dự án đầu tư là một quá trình gian

nan, phức tạp Đó không chỉ là công việc độc lập của chủ đầu tư mà nó còn liênquan đến nhiều bên như cơ quan quản lý Nhà nước trong lĩnh vực đầu tư xâydựng, các nhà tài trợ…Vì vậy, dự án phải biểu hiện sự thống nhất về lợi ích giữacác bên có liên quan đến dự án Muốn các bên đối tác hiểu và quyết định thamgia dự án đầu tư, các tổ chức tài chính quyết định tài trợ hay cho vay đối với các

dự án và muốn được cơ quan có thẩm quyền xem xét cấp giấy phép đầu tư thìviệc xây dựng dự án từ các bước tiến hành đến nội dung, hình thức, cách trìnhbày dự án cần phải tuân thủ theo những quy định chung mang tính thống nhấttrong quốc gia và quốc tế Điều này sẽ tạo thuận lợi cho các bên chấp thuận dựán

* Tính hiệu quả: Được phản ánh thông qua chỉ tiêu lợi nhuận và những

chỉ tiêu về lợi ích kinh tế xã hội mà dự án mang lại Thật vậy, không một nhàđầu tư nào khi bỏ vốn đầu tư vào một lĩnh vực kinh doanh mà không nghĩ đếnphần lợi nhuận mà mình được hưởng Song, phần lợi ích mà nhà đầu tư được

hưởng đó chỉ được coi là có hiệu quả khi nó không gây ảnh hưởng xấu hoặc viphạm đến lợi ích của xã hội

* Tính giả định: Xuất phát từ tính phức tạp của hoạt động đầu tư nên

người soạn thảo dự án dù đã có nhiều kinh nghiệm và chuẩn bị kỹ lưỡng đến đâucũng không thể lường hết được những yếu tố sẽ chi phối hoạt động đầu tư trongtương lai Những nội dung, tính toán về quy mô sản xuất, chi phí, giá cả, doanhthu, lợi nhuận…trong dự án chỉ có tính chất dự trù, dự báo Thực tế thường xảy

ra không hoàn toàn đúng như dự báo Thậm chí, trong nhiều trường hợp, thực tếxảy ra lại khác xa so với dự kiến ban đầu trong dự án Vì vậy, trong quá trình lập

dự án cần chú ý đến tính giả định Có nghĩa là người lập dự án cần đưa ra nhữngtình huống giả định có tính rủi ro trên một số phương diện như thị trường, côngnghệ, quản trị…của dự án, từ đó, tiến hành việc phân tích, đánh giá xem nhữngrủi ro đó sẽ tác động đến dự án như thế nào để có biện pháp phòng ngừa hiệuquả

1.1.5 Sự cần thiết của dự án đầu tư.

* Đối với chủ đầu tư:

Dự án đầu tư có ý nghĩa quan trọng đối với nhiều đối tượng khác nhau,trong đó có thể nói quan trọng nhất và trực tiếp nhất là đối với các chủ đầu tư

Trước hết, dự án đầu tư là một căn cứ quan trọng nhất để nhà đầu tư quyếtđịnh có nên tiến hành đầu tư hay không bởi vì sau khi thiết lập và thẩm định dự

án đầu tư, nhà đầu tư sẽ thấy rõ được tất cả những lợi hại do dự án mang lại Dự

án đầu tư sẽ là công cụ giúp nhà đầu tư xác định được cơ hội đầu tư tốt, giảmthiểu rủi ro, chi phí cơ hội Ngoài ra, sau khi đã quyết định đầu tư, dự án đầu tư

sẽ là cơ sở cho các nhà đẩu tư xây dựng kế hoạch đầu tư, theo dõi, đôn đốc vàkiểm tra quá trình thực hiện dự án Dự án đầu tư cũng sẽ là công cụ để tìm kiếmcác đối tác liên doanh, tài trợ vốn cho dự án thông qua việc các đối tác này cóđiều kiện đánh giá triển vọng hợp tác đầu tư qua những giải trình chi tiết, đầy đủtrong dự án Dự án đầu tư lại là căn cứ để soạn thảo hợp đồng liên doanh ngaysau khi quyết định hợp tác với nhau cũng như là căn cứ để giải quyết các mốiquan hệ tranh chấp giữa các đối tác trong quá trình thực hiện dự án

* Đối với Nhà nước:

Dự án đầu tư là tài liệu để các cấp có thẩm quyền xét duyệt cấp giấy phépđầu tư, là căn cứ pháp lý để tòa án xem xét, giải quyết khi có sự tranh chấp giữacác bên tham gia đầu tư

* Đối với các tổ chức tài trợ vốn:

Đối với các tổ chức tài trợ vốn, ví dụ như các NHTM – một nhà tài trợlớn, thường xuyên và quan trọng, ngoài những ý nghĩa được chú trọng trên thì

dự án đầu tư là căn cứ để các tổ chức này xem xét tính khả thi của dự án, từ đóquyết định có nên tài trợ hay không, tài trợ đến mức độ nào nhằm đảm bảo thuhồi được vốn, hạn chế tối đa mọi rủi ro Trong thực tế có thể nói đó chính làđiều bận tâm lớn nhất, điều quan tâm tập trung nhất và cũng hầu như là duy nhấtđối với các chủ ngân hàng trong hoạt động cho vay Để đạt được mục tiêu đó,trên cơ sở các dự án đầu tư thì các nhà tài trợ, các chủ ngân hàng sẽ xem xét,

thẩm định một cách kỹ lưỡng trên nhiều phương diện dự án bằng các phươngpháp, nghiệp vụ khác nhau.

1.1.6 Cơ cấu, nội dung của một dự án đầu tư.

Thông thường, một dự án đầu tư phải được trình bày theo những nội dungsau:

Một là: Nghiên cứu về sự cần thiết phải đầu tư.

Dự án đầu tư là một công cụ thể hiện kế hoạch chi tiết của một công cuộcđầu tư sản xuất – kinh doanh, phát triển kinh tế, làm tiền đề cho các quyết địnhđầu tư và hoạt động tài trợ Tùy theo từng dự án cụ thể để nghiên cứu, xác địnhnhững cơ sở về sự cần thiết phải tiến hành đầu tư theo dự án đó Tuy nhiên, dohoạt động đầu tư mang tính phức tạp, có liên quan, ảnh hưởng và chịu sự chiphối của rất nhiều yếu tố, trong đó đặc biệt là tình hình kinh tế của mỗi vùng,mỗi khu vực và mỗi quốc gia Vì vậy, có thể nói rằng, tình hình kinh tế tổngquát là cơ sở chủ yếu nhất để nghiên cứu sự cần thiết phải thực hiện các dự ánđầu tư Khi nghiên cứu tình hình kinh tế tổng quát có liên quan đến dự án đầu tưcần xem xét trên các khía cạnh chủ yếu sau:

- Điều kiện về địa lý, tự nhiên

- Điều kiện về dân số và lao động

- Tình hình chính trị, các chính sách và hệ thống luật pháp của Nhà nước

- Tình hình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, thực trạng sản xuất– kinh doanh của ngành, của cơ sở

Hai là: Nghiên cứu về phương diện thị trường của dự án.

Nghiên cứu về phương diện thị trường là nội dung quan trọng đầu tiên và

có ý nghĩa sống còn của dự án Thị trường là nơi phát ra những tín hiệu rất cầnthiết đối với chủ đầu tư, là nhân tố quyết định việc lựa chọn mục tiêu và quy môcủa dự án Nghiên cứu thị trường dự án bao gồm các vấn đề chính sau:

- Lựa chọn sản phẩm dự án

- Xác định nhu cầu thị trường hiện tại

- Dự báo nhu cầu tương lai sản phẩm dự án

- Phân tích khả năng cạnh tranh của sản phẩm

- Xây dựng các biện pháp tiếp thị và mạng lưới tiêu thụ sản phẩm của dựán

Ba là: Nghiên cứu phương diện kỹ thuật – công nghệ của dự án.

Tùy thuộc vào từng loại dự án cụ thể mà nội dung nghiên cứu kỹ thuật –công nghệ có nội dung và mức độ phức tạp khác nhau Tuy nhiên, những nộidung cơ bản cần tập trung nghiên cứu bao gồm các vấn đề chính sau:

- Lựa chọn hình thức đầu tư

- Nghiên cứu lựa chọn công suất của dự án

- Xác định chương trình sản xuất và nhu cầu các yếu tố đầu vào cho sảnxuất

- Lựa chọn địa điểm xây dựng dự án

- Nghiên cứu về công nghệ và trang thiết bị

- Nghiên cứu kỹ thuật xây dựng công trình của dự án

Bốn là: Nghiên cứu phương diện quản trị nhân lực dự án.

Năm là: Nghiên cứu phương diện tài chính dự án.

Đầu tư là hoạt động sử dụng vốn nên quyết định đầu tư trước hết vàthường là quyết định tài chính Trên thực tế hoạt động đầu tư, các quyết địnhnhư chọn địa điểm xây dựng, mua máy móc, thiết bị, xây dựng công trình…luônđược cân nhắc, xem xét từ khía cạnh tài chính Nếu dự án có thể khả thi ở một

số phương diện nhưng không khả thi ở phương diện tài chính sẽ không thể thựchiện trên thực tế Điều đó khẳng định tầm quan trọng của việc thẩm định, đánhgiá về phương diện tài chính của dự án

Mục đích chủ yếu của việc thẩm định, đánh giá về mặt tài chính của dự ánđầu tư nhằm:

- Kiểm tra nhu cầu và sự đảm bảo các nguồn lực tài chính cho việc thựchiện có hiệu quả các dự án đầu tư

- Kiểm tra tình hình, kết quả và hiệu quả hoạt động của dự án để đánh giákhả năng sinh lời của vốn đầu tư, thời gian hoàn vốn, độ rủi ro của dự án…

Để đạt được mục tiêu trên, cần tiến hành thẩm định thông qua các nộidung chủ yếu sau:

- Xác định tổng vốn đầu tư và nguồn vốn

- Nghiên cứu giá thành sản phẩm dự án

- Nghiên cứu doanh thu của dự án

- Nghiên cứu các chỉ tiêu hiệu quả tài chính chủ yếu của dự án

- Đánh giá mức độ rủi ro của dự án

Sáu là: Nghiên cứu lợi ích kinh tế - xã hội của dự án.

Cần đánh giá, so sánh giữa lợi ích do dự án tạo ra và cái giá mà xã hộiphải trả trong việc sử dụng các nguồn lực trên các mặt chủ yếu sau:

- Khả năng tạo nguồn thu Ngân sách

- Tạo công ăn, việc làm

- Mức phù hợp với mục tiêu của Chính Phủ

- Nâng cao mức sống người dân

- Tăng thu và tiết kiệm ngoại tệ

- Yếu tố môi trường

Bảy là: Kết luận và kiến nghị.

Thông qua nội dung nghiên cứu trên cần kết luận tổng quát về khả năngthực hiện của dự án, những khó khăn và thuận lợi trong quá trình chuẩn bị vàthực hiện dự án, đồng thời đề xuất kiến nghị đối với các tổ chức có liên quanđến dự án

1.2 Thẩm định dự án đầu tư trong hoạt động cho vay của NHTM.

1.2.1 Hoạt động cho vay theo dự án đầu tư của NHTM.

Dự án đầu tư có tầm quan trọng vô cùng to lớn không những đối với cácdoanh nghiệp, đối với sự phát triển của nền kinh tế nói chung mà còn đối với cácNHTM Cho vay theo dự án là một hoạt động tín dụng hỗ trợ cho các doanhnghiệp có được lượng vốn ban đầu để đầu tư, tư vấn cho họ về tính hợp lý haykhông hợp lý của dự án đầu tư, về những thay đổi có thể xảy ra trong tương lai

của dự án và về những rủi ro mà dự án có thể gặp phải Đây là hoạt động manglại phần lớn lợi nhuận cho ngân hàng nhưng lại chứa đựng rủi ro rất cao Tuynhiên, đã là một NHTM đa năng trong nền kinh tế thị trường đầy biến động vàthách thức thì phải xác định luôn chung sống với rủi ro, và tìm cách hạn chế,phòng ngừa nó.

Họat động cho vay theo dự án đầu tư của NHTM có những đặc trưng chủyếu sau:

- Là hoạt động cho vay trung dài hạn, nhưng thời hạn cho vay khôngđược vượt quá thời gian khấu hao tài sản hình thành từ vốn vay đó

- Là hoạt động cho vay với quy mô lớn

- Là hoạt động cho vay có mức rủi ro cao vì thời hạn dài, quy mô lớn, và

dự án chịu nhiều tác động bởi các yếu tố môi trường, kinh tế, xã hội, kỹ thuật…

1.2.2 Khái niệm về thẩm định dự án đầu tư trong hoạt động cho vay của NHTM.

NHTM là một tổ chức trung gian tài chính hoạt động trên lĩnh vực kinhdoanh tiền tệ Trong kinh doanh của ngân hàng hiện đại, việc đa dạng hóa cáchoạt động nghiệp vụ là hết sức cần thiết Cùng với nhiều nghiệp vụ khác, tài trợ

dự án là một trong những lĩnh vực căn bản và quan trọng nhất trong các nghiệp

vụ của NHTM

Tại Việt Nam, thực hiện mục tiêu công nghiệp hóa – hiện đại hóa, rấtnhiều dự án đầu tư thuộc mọi thành phần kinh tế, mọi ngành nghề và lĩnh vựcđang được thực hiện Để công cuộc đầu tư triển khai được thuận lợi thì việc đảmbảo đầy đủ vốn đầu tư là vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt

Đầu tư là hoạt động kinh tế – kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi một thời gian dàivới khối lượng vốn đầu tư sử dụng rất lớn Đứng trên góc độ doanh nghiệp, chủđầu tư phải huy động mọi nguồn tài chính của mình để thực hiện dự án Tuynhiên, trên thực tế, nguồn tài chính của chủ đầu tư thường không thể đáp ứnghoàn toàn nhu cầu vốn của dự án Điều này không chỉ xảy ra đối với các doanhnghiệp ở nước ta, một quốc gia đang phát triển, mà còn là tình trạng chung củanhiều nước trên thế giới, kể cả một số nước công nghiệp phát triển

Để đáp ứng nguồn tài chính cho hoạt động đầu tư, nhất là đối với các dự

án có quy mô lớn, các chủ đầu tư phải tìm kiếm nguồn tài chính hỗ trợ từ bênngoài Việc thu hút vốn đầu tư xã hội để tài trợ cho dự án có thể thông qua nhiềucon đường khác nhau Trong đó, nguồn vốn tài trợ cho dự án từ các NHTM cóvai trò đặc biệt quan trọng, nhất là trong điều kiện Việt Nam hiện nay, khi cáckênh dẫn vốn khác còn rất hạn chế hoặc hoạt động chưa mấy hiệu quả

Hoạt động tài trợ dự án của NHTM có thể thực hiện thông qua nhiều hìnhthức khác nhau như tín dụng trung, dài hạn, đồng tài trợ, cho thuê tài chính, …Trong quá trình tài trợ, điểm mấu chốt nhất mà các NHTM đều quan tâm đó làtính hiệu quả và an toàn của khoản tài trợ cho dự án

Trên thực tế, đầu tư dự án là lĩnh vực tiềm ẩn rất nhiều rủi ro Do đó, vừađảm bảo hiệu quả đồng thời đảm bảo an toàn vốn đầu tư là một bài toán hết sứcphức tạp đối với các NHTM Hướng tới mục tiêu này, NHTM đã sử dụng nhiều

phương thức khác nhau để đánh giá tính khả thi và quản trị khoản tài trợ sao chođạt được yêu cầu mong muốn Trong đó, thẩm định dự án đầu tư luôn luôn đượccác NHTM coi như một công cụ hữu hiệu và đặc biệt quan trọng trong hệ thốngcác biện pháp đảm bảo cho hoạt động tài trợ vốn của ngân hàng đối với dự án.

Các doanh nghiệp khi có định hướng đầu tư sẽ tiến hành thuê các cơ quan

tư vấn để cùng phối hợp xây dựng dự án Do có nhiều kinh nghiệm trong lĩnhvực lập dự án nên các dự án có sự tham gia của tư vấn đều đảm bảo được nhữngyêu cầu cơ bản trong lập dự án

Tuy nhiên, bất cứ một dự án nào trong quá trình soạn thảo cũng có thểmắc phải những sai sót, khiếm khuyết mang tính khách quan và chủ quan.Những sai sót này nếu không được phát hiện và kịp thời điều chỉnh sẽ gây ranhững hậu quả khôn lường khi dự án được triển khai và nhất là giai đoạn đi vàovận hành khai thác Một thông tin sai trong quá trình lập dự án có thể buộc chủđầu tư và NHTM trả một giá rất đắt khi dự án được đưa vào vận hành

Chính vì lý do nói trên, trước khi quyết định tài trợ vốn cho dự án, NHTMnhất thiết phải tiến hành công tác thẩm định để có thể nắm bắt một cách cụ thể

và rõ ràng tất cả các vấn đề có liên quan đến dự án

“ Thẩm định dự án là quá trình NHTM phân tích và đánh giá lại dự án mộtcách khoa học, độc lập và khách quan trên cơ sở các thông tin do ngân hàng thuthập được nhằm khẳng định tính hiệu quả, tính an toàn, tính khả thi của dự án.Qua đó, NHTM có cơ sở chắc chắn để quyết định về quy mô và hình thức tài trợcho dự án ”

1.2.3 Ý nghĩa của công tác thẩm định dự án đầu tư đối với NHTM.

Hỗ trợ về mặt tài chính cho các dự án là hoạt động cần thiết đối với cácNHTM, các chủ đầu tư cũng như với nền kinh tế nói chung Trên quan điểmngân hàng, đây là hoạt động có rủi ro rất cao đồng thời cũng có lợi nhuận kỳvọng rất lớn Vấn đề ngân hàng quan tâm nhất là nhà đầu tư có khả năng trả đủ

và trả đúng thời hạn những khoản vay hay không Để có câu trả lời chính xác thìngân hàng cần thẩm định lại những dự án đầu tư đó Việc thẩm định dự án đầu

tư sẽ góp phần không nhỏ tránh được rủi ro và thiệt hại không chỉ về vật chất, uytín mà còn ảnh hưởng đến cả nền kinh tế và xã hội, đồng thời không bỏ lỡ cơ hộithu về lợi nhuận Về cơ bản, thẩm định dự án trước mắt sẽ tránh được hai vấnđề:

Một là: Nếu dự án vay vốn mà khả thi nhưng ngân hàng lại không cho

vay thì sẽ mất cơ hội sử dụng đồng vốn hiệu quả, mất khách hàng tốt và giảm uytín của chính mình

Hai là: Nếu dự án vay vốn mà không khả thi nhưng ngân hàng vẫn đầu tư

thì rủi ro mất vốn, thua lỗ, mất an toàn trong kinh doanh tất yếu sẽ xảy ra

Do đó, hoạt động thẩm định dự án sẽ giúp ngân hàng:

- Đưa ra những cơ sở, những kết luận vững chắc về tính khả thi, tính hiệuquả của dự án, và quan trọng hơn cả là khả năng hoàn trả vốn vay của chủ đầu tư

để từ đó đưa ra những quyết định đúng đắn nhất

- Dự đoán những rủi ro có thể xảy ra ảnh hưởng tới quá trình triển khai,thực hiện dự án như các yếu tố về sự biến động thị trường, nguyên liệu đầu vào,chi phí sản xuất, các yếu tố về môi trường, chính sách quản lý,…Trên cơ sở này,phát hiện và bổ sung thêm các biện pháp phòng ngừa hoặc hạn chế rủi ro, đồngthời tham gia ý kiến với các cơ quan Nhà nước và chủ đầu tư, từ đó nâng caotính khả thi trong việc thực hiện dự án

- Lựa chọn phương án tốt nhất, xác định được lợi nhuận của dự án khiđưa vào hoạt động

- Xác định chính xác chi phí sử dụng vốn, thời gian thực hiện cũng nhưthời gian hoàn vốn để từ đó ngân hàng có thể đưa ra thời hạn cho vay và lãi suấthợp lý để thu hồi vốn đúng hạn Trên cơ sở đó tạo ra căn cứ để kiểm tra việc sửdụng vốn đúng mục đích, đối tượng và tiết kiệm trong quá trình thực hiện dự án

- Một dự án đầu tư dù được tiến hành soạn thảo kỹ lưỡng đến đâu cũngvẫn mang tính chủ quan của người soạn thảo Người soạn thảo thường đứng trêngóc độ hẹp để nhìn nhận các vấn đề của dự án Các nhà thẩm định thường có cáinhìn rộng hơn trong việc đánh giá dự án, xuất phát từ lợi ích của ngân hàng vàcủa nền kinh tế nói chung để nhìn nhận một cách khách quan về dự án

- Khi soạn thảo dự án có thể có những sai sót, các ý kiến có thể mâuthuẫn, không lôgic, thậm chí có những câu văn, những từ dùng sơ hở có thể gây

ra những tranh chấp giữa các đối tác tham gia đầu tư Thẩm định dự án sẽ pháthiện và sửa chữa được những sai sót đó

- Qua mỗi lần thẩm định dự án đầu tư, ngân hàng sẽ rút ra được nhữngkinh nghiệm trong hoạt động đầu tư, cho vay để chất lượng hoạt động của ngânhàng ngày càng được nâng cao

Như vậy, thẩm định dự án đầu tư là cần thiết và trên thực tế, nghiệp vụnày đã trở thành một bộ phận quan trọng mang tính quyết định trong hoạt độngtín dụng trung dài hạn của mỗi NHTM

1.2.4 Nội dung thẩm định dự án đầu tư.

1.2.4.1 Thẩm định tính đầy đủ, hợp pháp, hợp lệ của hồ sơ xin vay vốn.

a Giấy đề nghị vay vốn

b Danh mục hồ sơ pháp lý

Hồ sơ pháp lý mà khách hàng phải gửi đến ngân hàng bao gồm:

* Đối với khách hàng hoạt động theo luật doanh nghiệp Nhà nước:

- Quyết định thành lập doanh nghiệp

- Điều lệ doanh nghiệp

- Quyết định bổ nhiệm Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, giámđốc, quyết định bổ nhiệm kế toán trưởng

- Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh

- Giấy phép hành nghề đối với những ngành nghề có giấy phép

- Giấy phép xuất nhập khẩu trực tiếp nếu ngành nghề có qui định hoặcđăng ký mã số xuất nhập khẩu

- Văn bản ủy quyền hoặc xác định về thẩm quyền trong quan hệ vay vốnnhư: văn bản của Hội đồng quản trị, ủy quyền của Tổng giám đốc, Giám đốccho người khác ký hợp đồng.

- Trường hợp khách hàng vay vốn là đơn vị hạch toán hụ thuộc của phápnhân thì phải có văn bản pháp lý như quyết định thành lập, quy chế tổ chức vàhoạt động, xác định rõ thẩm quyền hoặc ủy quyền vay vốn tại Ngân hàng Nộidung ủy quyền phải thể hiện cụ thể số tiền vay hoặc số tiền được vay cao nhất,thời hạn vay vốn, mục đích vay vốn, bảo đảm tiền vay,…và có cam kết chịutrách nhiệm trả nợ thay khi đơn vị phụ thuộc không trả được nợ vay Người ủyquyền phải có đủ thẩm quyền pháp lý

- Đăng ký mã số thuế

- Các văn bản khác theo quy định của pháp luật

* Đối với khách hàng hoạt động theo luật doanh nghiệp

- Quyết định thành lập doanh nghiệp

- Điều lệ doanh nghiệp

- Giấy chứng nhận dăng ký kinh doanh

- Giấy phép hành nghề đối với doanh nghiệp cần giấy phép

- Giấy phép xuất nhập khẩu trực tiếp nếu ngành nghề có quy định

- Giấy chứng nhận phần vốn góp của từng thành viên

- Biên bản bầu thành viên Hội đồng quản trị, Chủ tịch, văn bản bổ nhiệmTổng giám đốc, Giám đốc, Kế toán trưởng

- Quyết định của Hội đồng thành viên hoặc Hội đồng quản trị về việc ủyquyền cho người đaị diện doanh nghiệp vay vốn ngân hàng

- Các giấy tờ khác liên quan

* Đối với khách hàng là doanh nghiệp hoạt động theo luật đầu tư nướcngoài:

- Giấy phép đầu tư

- Hợp đồng liên doanh hoặc hợp đồng hợp tác kinh doanh

- Điều lệ doanh nghiệp

- Văn bản bổ nhiệm hoặc bầu Hội đồng quản trị, Chủ tịch, Tổng giámđốc, Giám đốc, kế toán trưởng hoặc một chức danh quản lý về tài chính

- Văn bản ủy quyền hoặc xác định về thẩm quyền trong quan hệ vay vốn

- Các giấy tờ khác liên quan

c Danh mục hồ sơ đảm bảo tiền vay

* Trường hợp cho vay không có tài sản đảm bảo:

Giấy cam kết của khách hàng về việc thực hiện đảm bảo bằng tài sản khiđược đơn vị trực tiếp cho vay yêu cầu

Chỉ định của Chính Phủ về việc cho vay không có đảm bảo đối với kháchhàng

* Trường hợp đảm bảo bằng tài sản của khách hàng:

- Giấy tờ pháp lý chứng nhận quyền sở hữu tài sản:

- Giấy chứng nhận bảo hiểm tài sản

- Các giấy tờ khác có liên quan

* Trường hợp bảo đảm bằng tài sản hình thành từ vốn vay:

- Giấy cam kết thế chấp, cầm cố tài sản hình thành từ vốn vay trong đónêu rõ quá trình hình thành tài sản và bàn giao ngay các giấy tờ liên quan đến tàisản khi được hoàn thành hoặc hợp đồng thế chấp cầm cố, dự phòng

- Văn bản của Chính Phủ cho phép được bảo đảm bằng tài sản hình thành

từ vốn vay (nếu việc bảo đảm bằng tài sản hình thành từ vốn vay theo chỉ địnhcủa Chính Phủ)

* Trường hợp bảo lãnh bằng tài sản của bên thứ ba:

Ngoài các giấy tờ như ở trường hợp thứ hai còn có hợp đồng, văn bản bảolãnh của bên thứ ba

1.2.4.2 Thẩm định về tư cách và năng lực pháp lý, năng lực điều hành và quản lý sản xuất kinh doanh của khách hàng.

* Đánh giá chung về khách hàng:

- Lịch sử công ty

- Những thay đổi về vốn góp

- Những thay đổi trong cơ chế quản lý

- Những thay đổi về công nghệ hoặc thiết bị

- Những thay đổi về sản phẩm

- Lịch sử về các quá trình liên kết, hợp tác, giải thể

- Loại hình kinh doanh hiện tại

- Khía cạnh chính trị và xã hội đằng sau các hoạt động kinh doanh

- Điều kiện địa lý kinh tế

Những thông tin này được dùng để đánh giá chung về khả năng hiện tạicũng như tính cạnh tranh cuả công ty trong tương lai Đây là điều cần thiết đểbiết liệu công ty có thể đứng vững trước những thay đổi bên ngoài cũng như khảnăng mở rộng hoạt động

* Đánh giá tư cách và năng lực pháp lý

- Khách hàng vay vốn có trụ sở tại địa bàn nơi Ngân hàng cho vay có trụ

sở không?

- Khách hàng vay vốn là pháp nhân có năng lực pháp luật dân sự không?

- Khách hàng vay vốn là doanh nghiệp tư nhân, chủ doanh nghiệp có đủhành vi năng lực dân sự, năng lực pháp luật dân sự và hoạt động theo luật doanhnghiệp?

- Khách hàng vay vốn là công ty hợp danh có hoạt động theo luật doanhnghiệp? Thành viên công ty có đủ năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vidân sự?

- Điều lệ, quy chế tổ chức của khách hàng vay vốn có thể hiện rõ vềphương thức tổ chức, quản trị, điều hành?

- Giấy phép đầu tư, chứng nhận đăng ký kinh doanh, giấy phép hành nghề

có còn hiệu lực trong thời hạn cho vay?

- Khách hàng vay vốn là đơn vị hạch toán phụ thuộc có giấy ủy quyền vayvốn của pháp nhân trực tiếp?

- Mẫu dấu, chữ ký

* Mô hình tổ chức, bố trí lao động của doanh nghiệp:

- Quy mô hoạt động của doanh nghiệp

- Cơ cấu tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh

- Số lượng lao động, trình độ lao động, cơ cấu lao động trực tiếp và giántiếp

- Tuổi trung bình, thời gian công việc, mức thu nhập trung bình

- Chính sách và kết quả tuyển dụng

- Chính sách tăng lương, thưởng

- Hiệu quả sản xuất

- Trình độ kỹ thuật, trình độ học vấn, kinh nghiệm và lĩnh vực của các kỹ

sư chính trong doanh nghiệp

- Tình hình đầu tư vào công tác nghiên cứu và phát triển về doanh số vàthiết bị, phát triển các sản phẩm mới, kiểu dáng, mẫu mã, hợp tác công nghệ

* Quản trị điều hành của Ban lãnh đạo

- Danh sách Ban lãnh đạo, tuổi, sức khỏe, thời gian đã đảm nhiệm chứcvụ

- Trình độ chuyên môn

- Kinh nghiệm, cách thức quản lý, đạo đức của người lãnh đạo cao nhất

và ban điều hành

- Khả năng nắm bắt thị trường, thích ứng hội nhập thị trường

- Uy tín của lãnh đạo trong và ngoài doanh nghiệp

- Ai là người ra quyết định thực sự của doanh nghiệp

- Những biến động về nhân sự lãnh đạo của công ty

- Ban quản lý có khả năng ra các quyết định dựa vào các thông tin tàichính không

- Việc ra quyết định có phải được tập trung vào một người và cách thứcquản lý của họ hay không?

1.2.4.3 Thẩm định sự cần thiết phải đầu tư và mục tiêu của dự án.

- Mỗi một dự án, đánh giá được sự cần thiết phải đầu tư và những mụctiêu mà dự án cần đạt được là mối quan tâm hàng đầu của người thẩm định Cụthể, người thẩm định cần phải nắm bắt được những nội dung chủ yếu sau đây:

- Mục tiêu của dự án có phù hợp và đáp ứng mục tiêu của ngành, của địaphương và của cả nước không?

- Đánh giá về sự cần thiết phải phát triển doanh nghiệp trước những đòihỏi ngày càng cao và đa dạng của thị trường? Dự án nếu được thực hiện sẽ manglại lợi ích cho chủ đầu tư, cho nền kinh tế - xã hội như thế nào?

- Đánh giá quan hệ cung cầu của sản phẩm hiện tại và dự đoán trongtương lai, từ đó xác định được khả năng tham gia thị trường cũng như tiềm năngphát triển của dự án

Nếu là đầu tư để cải tiến kỹ thuật, mở rộng sản xuất của doanh nghiệphiện có thì đánh giá về trình độ sản xuất, chất lượng quy cách, giá cả sản phẩmtrước và sau khi đầu tư Phân tích năng lực máy móc, thiết bị, quy mô sản xuấthiện có so với nhu cầu thị trường hiện tại, từ đó, nêu bật lên sự cần thiết phải

đầu tư để đáp ứng nhu cầu đổi mới công nghệ, tăng sức cạnh tranh của sảnphẩm.

Nếu dự án được thực hiện thì sẽ đem lại những lợi ích cụ thể gì cho địaphương, cho ngành và cho nền kinh tế quốc dân?

Nhìn một cách tổng thể, các dự án có rất nhiều mục tiêu khác nhau cầnphải đạt được Tuy nhiên, đối với một dự án sản xuất kinh doanh thì mục tiêuquan trọng nhất là tối đa hóa giá trị doanh nghiệp từ đồng vốn đầu tư Bên cạnh

đó, dự án có thể giải quyết nhiều mục tiêu khác như tăng cường khả năng cạnhtranh của sản phẩm, giải quyết công ăn việc làm cho người lao động, tạo sảnphẩm thay thế nhập khẩu, xuất khẩu tăng thu ngoại tệ hoặc đem lại những lợi íchkinh tế xã hội khác,…

1.2.4.4 Thẩm định phương diện thị trường của dự án.

Nghiên cứu thị trường trong dự án đầu tư xuất phát từ việc nắm bắt cácthông tin và nhu cầu của giới tiêu thụ để quyết định sản xuất mặt hàng gì, quycách phẩm chất thế nào, khối lượng là bao nhiêu, lựa chọn phương thức bán,phương thức tiếp cận thị trường như thế nào để tạo chỗ đứng cho sản phẩm trênthị trường hiện tại và tương lai Thực tế cho thấy, trong nền kinh tế thị trường,sức cạnh tranh giữa các doanh nghiệp là rất lớn, khả năng tiêu thụ sản phẩm, khảnăng chiếm lĩnh và mở rộng thị trường quyết định trực tiếp đến sự thành bại của

dự án Do đó, việc chủ đầu tư nghiên cứu kỹ về nội dung thị trường và NHTMthẩm định lại những luận cứ của chủ đầu tư đã đưa ra là hết sức cần thiết để cóthể khẳng định tính vững chắc về mặt thị trường của dự án

Mục đích của việc thẩm định thị trường là xác định và đánh giá xem dự ánđầu tư sẽ khai thác sản phẩm nào là có triển vọng nhất, khu vực nào sẽ tiêu thụcác sản phẩm đó Trên cơ sở nghiên cứu về thị trường như quy mô tiêu thụ hiệntại, tình hình cạnh tranh,…cán bộ thẩm định sẽ khẳng định được về khả năngtiêu thụ của sản phẩm đồng thời đánh giá được tính đúng đắn về chiến lược sảnphẩm, chiến lược giá cả, chiến lược phân phối sản phẩm và chiến lược khuyếnthị của dự án

Nội dung thẩm định thị trường bao gồm các vấn đề sau:

a Đánh giá tổng quan về nhu cầu sản phẩm dự án

 Cần xác định rõ thị trường của dự án là thị trường trong nước, nướcngoài hay cả hai thị trường đó Trên cơ sở định hướng thị trường cần tiếp tụcnghiên cứu phân tích đến tình hình dân số, tốc độ tăng dân số, khả năng thunhập và thị hiếu, tập quán tiêu dùng của người dân từng khu vực,…Từ đó hìnhthành nên định hướng sản xuất sản phẩm cũng như cách thức phân phối bánhàng đến từng khu vực để đạt hiệu quả cao nhất

 Phân tích quan hệ cung – cầu đối với sản phẩm, dịch vụ đầu ra của dựán

 Định dạng sản phẩm của dự án

 Đặc tính của nhu cầu đối với sản phẩm, dịch vụ đầu ra của dự án Tìnhhình sản xuất, tiêu thụ các sản phẩm, dịch vụ thay thế đến thời điểm thẩm định

 Xác định tổng nhu cầu hiện tại và dự đoán nhu cầu tương lai đối với sảnphẩm, dịch vụ đầu ra của dự án, ước tính mức tiêu thụ gia tăng hàng năm của thịtrường nội địa và khả năng xuất khẩu sản phẩm dự án trong đó lưu ý liên hệ vớimức gia tăng trong quá khứ, khả năng sản phẩm dự án có thể bị thay thế bởi cácsản phẩm khác có cùng công dụng.

 Trên cơ sở phân tích quan hệ cung cầu, tín hiệu của thị trường đối vớisản phẩm, dịch vụ đầu ra của dự án, đưa ra nhận xét về thị trường tiêu thụ đốivới sản phẩm, dịch vụ đầu ra của dự án, nhận định về sự cần thiết và tính hợp lýcủa dự án đầu tư trên các phương diện như:

- Sự cần thiết phải đầu tư trong giai đoạn hiện nay

- Sự hợp lý của quy mô đầu tư, cơ cấu sản phẩm

- Sự hợp lý về việc triển khai thực hiện đầu tư (phân kỳ đầu tư, mức huyđộng công suất thiết kế)

b Đánh giá về cung sản phẩm

- Xác định năng lực sản xuất, cung cấp đáp ứng nhu cầu trong nước hiệntại của sản phẩm dự án như thế nào, các nhà sản xuất trong nước đã đáp ứngđược bao nhiêu phần trăm, phải nhập khẩu bao nhiêu Việc nhập khẩu là do sảnxuất trong nước chưa đáp ứng được hay sản phẩm nhập khẩu có ưu thế cạnhtranh hơn

- Dự đoán biến động của thị trường trong tương lai khi có các dự án khác,đối tượng khác cùng tham gia vào thị trường sản phẩm và dịch vụ đầu ra của dựán

- Sản lượng nhập khẩu trong những năm qua, dự kiến khả năng nhậpkhẩu trong thời gian tới

- Dự đoán ảnh hưởng của các chính sách xuất nhập khẩu khi Việt Namgia nhập các tổ chức khu vực và quốc tế như AFTA, WTO, APEC, Hiệp địnhthương mại Việt – Mỹ đến thị trường sản phẩm của dự án

- Đưa ra số liệu dự kiến về tổng cung, tốc độ tăng trưởng về tổng cungsản phẩm, dịch vụ

c Thị trường mục tiêu và khả năng cạnh tranh của sản phẩm dự án

Trong nền kinh tế thị trường, khả năng độc quyền sản xuất và phân phốimột mặt hàng nào đó là rất hiếm có Thường có rất nhiều doanh nghiệp cùng sảnxuất và kinh doanh một số sản phẩm tương tự như nhau Ngoài ra, xu hướng tự

do hóa thương mại trên thế giới phát triển một cách nhanh chóng dẫn đến khảnăng hàng hóa của các nước khác nhau có cơ hội thâm nhập vào thị trường ViệtNam ngày càng nhiều Điều này tạo nên một sức cạnh tranh gay gắt trên thịtrường nước ta hiện nay và trong những năm sắp tới

Xuất phát từ thực tiễn trên, trong công tác thẩm định dự án đầu tư, cán bộthẩm định cần tập trung phân tích một số điểm sau đây:

 Đối với thị trường nội địa:

- Đã có những sản phẩm của các doanh nghiệp nào đang được tiêu thụtrên thị trường, hình thức, mẫu mã, chất lượng sản phẩm của dự án so với cácsản phẩm đó, có ưu điểm gì không

- Các doanh nghiệp đó đang áp dụng phương thức cạnh tranh chủ yếunào, cạnh tranh qua giá bán hay qua chất lượng sản phẩm, qua phương thứcphân phối, qua chế độ hậu mãi,…

 Đối với thị trường nước ngoài:

- Cán bộ thẩm định cần nắm bắt tình hình và triển vọng trong quan hệkinh tế và chính trị giữa Việt Nam và những nước dự kiến sẽ nhập khẩu sảnphẩm của dự án

- Những quy định và mức độ khắt khe của thị trường nhập khẩu về tiêuchuẩn chất lượng, về bao bì, về vệ sinh thực phẩm,…

- Mức độ gay gắt về cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu, yếu tố nào đượccác nhà sản xuất khác sử dụng trong cạnh tranh trên thị trường đó: giá cả, chấtlượng hàng hóa, phương thức phân phối, phương thức thanh toán hay sức mạnhquảng cáo

Trên cơ sở các thông tin thu thập được, đối với Ngân hàng, khi thẩm địnhphương diện thị trường phải tập trung phân tích:

thực của các số liệu thông tin dựa vào luận chứng kinh tế kỹthuật trên các mặt: giá cả, quy cách phẩm chất, mẫu mã hànghóa, thị hiếu người tiêu dùng, đặc biệt đối với thị trường nướcngoài

Kinh nghiệm của đơn vị trong quan hệ thị trường về sản phẩm,khả năng nắm bắt các thông tin về thị trường quản lý xuất nhậpkhẩu của các nước có quan hệ

chủng loại, giá cả, thời gian và phương thức thanh toán

định đã ký, các biên bản đàm phán

Chú ý tính hợp lý, hợp pháp và mức độ tin cậy của các văn bản nói trên,tránh những trường hợp giả mạo, rủi ro có thể xảy ra Về phương thức tiêu thụhàng hóa cần tính toán để không nên chỉ bán hàng cho một thị trường hoặc mộtnhà tiêu thụ duy nhất mà cần chiếm lĩnh nhiều thị trường, tạo lập nhiều đầu mốitiêu thụ để chủ động bán được nhiều hàng hóa, tránh ép giá và ứ đọng hàng

Nếu các kết quả phân tích trên cho thấy nhu cầu của thị trường chỉ mangtính nhất thời hay đang dần dần bị thu hẹp lại thì cần phải hết sức thận trọng khi

bỏ vốn đầu tư cho dự án

d Phương thức tiêu thụ và mạng lưới phân phối:

Xem xét, đánh giá trên các mặt:

- Sản phẩm của dự án dự kiến được tiêu thụ theo phương thức nào, cócần hệ thống phân phối không

- Mạng lưới phân phối của sản phẩm dự án đã được xác lập hay chưa,mạng lưới phân phối có phù hợp với đặc điểm của thị trường hay không Cầnlưu ý trong trường hợp sản phẩm là hàng tiêu dùng, mạng lưới phân phối đóng

vai trò khá quan trọng trong việc tiêu thụ sản phẩm nên cần được xem xét, đánhgiá kỹ Cán bộ thẩm định cũng phải ước tính chi phí thiết lập mạng lưới phânphối khi tính toán hiệu quả của dự án.

- Phương thức bán hàng trả chậm hay trả ngay để dự kiến các khoản phảithu khi tính toán nhu cầu vốn lưu động ở phần tính toán hiệu quả dự án

Nếu việc tiêu thụ chỉ dựa vào một số đơn vị phân phối thì cần có nhậnđịnh xem có thể xảy ra việc bị ép giá hay không Nếu đã có đơn hàng cần xemxét tính hợp lý, hợp pháp và mức độ tin cậy khi thực hiện

e Đánh giá, dự kiến khả năng tiêu thụ sản phẩm của dự án

Trên cơ sở đánh giá thị trường tiêu thụ, công suất thiết kế và khả năngcạnh tranh của sản phẩm dự án, cán bộ thẩm định phải đưa ra được các dự kiến

về khả năng tiêu thụ sản phẩm của dự án sau khi đi vào hoạt động theo các chỉtiêu chính sau:

- Sản lượng sản xuất, tiêu thụ hàng năm, sự thay đổi cơ cấu sản phẩm nếu

dự án có nhiều loại sản phẩm

- Diễn biến giá bán sản phẩm, dịch vụ đầu ra hàng năm

1.2.4.5 Nghiên cứu và thẩm định phương diện kỹ thuật.

Đảm bảo kỹ thuật cho một dự án là một nội dung quan trọng

Trong điều kiện nhất định về vốn, về thị trường, về điều kiện xã hội, lựachọn công nghệ và trang thiết bị, nguyên liệu phù hợp, lựa chọn địa điểm xâydựng của dự án tối ưu chẳng những thỏa mãn các yêu cầu kinh tế kỹ thuật dự án

đề ra mà còn tránh gây ô nhiễm môi trường và thuận lợi trong việc tiêu thụ sảnphẩm Cho nên, nghiên cứu kỹ thuật của dự án thực sự góp phần rất quan trọngvào việc đảm bảo tính khả thi của dự án

Khi nghiên cứu và thẩm định phương diện kỹ thuật phải xem xét, phântích trên các mặt chính sau:

a Thẩm định về địa điểm xây dựng

Đây là một khâu quan trọng ban đầu và cũng rất khó khăn Để đảm bảo sựhoạt động của công trình về sau thì việc lựa chọn địa điểm xây dựng phải đảmbảo được các yêu cầu sau:

- Gần nơi cung cấp nguyên vật liệu chủ yếu hoặc nơi tiêu thụ chính

- Giao thông thuận tiện, chi phí vận chuyển, bốc dỡ hợp lý

- Thuận tiện đi lại cho cán bộ công nhân viên nhà máy

- Tận dụng được cơ sở hạ tầng sẵn có: đường sá, bến cảng, điện, nước,…

để tiết kiệm chi phí đầu tư

- Mặt bằng phải phù hợp với quy mô hiện tại và dự phòng khả năng dự

án phát triển, mở rộng trong tương lai Đảm bảo yêu cầu vệ sinh công nghiệp, xử

lý ô nhiễm môi trường, phòng cháy, chữa cháy,…

- Địa điểm xây dựng phải tuân thủ các văn bản quy định của Nhà nước vềquy hoạch, đất đai, kiến trúc xây dựng (có giấy phép của cấp có thẩm quyền).Cần tính toán đầy đủ chi phí đền bù, di dân, giải phóng mặt bằng, san lấp tạonền móng cho công trình có thể đi vào xây dựng

- Thông thường một dự án có thể dự kiến nhiều địa điểm xây dựng khácnhau Mỗi địa điểm có những thuận lợi và khó khăn riêng Cần tập trung phântích những thuận lợi và khó khăn theo các tiêu chuẩn đã nêu trên, từ đó lựa chọnđược phương án tối ưu.

b Thẩm định quy mô công suất của dự án

Công suất của dự án là khả năng tạo ra sản lượng sản phẩm và dịch vụtrong một khoảng thời gian nhất định như một tháng, một quí hoặc một năm.Công suất của dự án bao gồm các loại sau:

Công suất lý thuyết: Công suất lý thuyết là công suất lớn nhất mà dự án cóthể thực hiện được trong điều kiện sản xuất lý thuyết Điều kiện sản xuất lýthuyết được hiểu theo giả thiết là máy móc hoạt động liên tục, không bị giánđoạn vì bất kỳ lý do nào Công suất lý thuyết mang tính chất tham khảo, khó cóthể đạt được

Công suất thiết kế: Công suất thiết kế là công suất mà dự án đạt đượctrong điều kiện sản xuất bình thường Điều kiện sản xuất bình thường được hiểu

là máy móc thiết bị hoạt động theo đúng quy trình công nghệ, không bị ngừng vìnhững lý do không được dự tính trước, các yếu tố đầu vào được cung cấp đầy

đủ, kịp thời Công suất thiết kế của dự án được tính dựa vào công suất thiết kếcủa máy móc, thiết bị chủ yếu trong một giờ cùng với số giờ, số ca và số ngàylàm việc Khi tính công suất thiết kế một năm, thông thường số ngày làm việctrong năm lấy bằng 360 ngày, còn số ca/ngày, số giờ/ca lấy theo dự tính trong

dự án

Công suất thực tế: Công suất thực tế là công suất đạt được trong điều kiệnsản xuất cụ thể của dự án Điều kiện sản xuất cụ thể của dự án được hiểu là sựchi phối của các yếu tố như: sự thành thạo của người công nhân, kinh nghiệm tổchức sản xuất, khả năng cung cấp các yếu tố đầu vào và các trục trặc kỹ thuậtkhác Công suất thực tế được xác định trên cơ sở công suất thiết kế

Công suất tối thiểu: Công suất tối thiểu là công suất tạo ra mức sản phẩmtối thiểu cần thiết để dự án không bị lỗ Đây là công suất tương ứng với điểmhòa vốn Nếu sản lượng sản phẩm dưới mức sản lượng hòa vốn thì chi phí cốđịnh cho một đơn vị sản phẩm sẽ gia tăng, khiến giá thành cao, từ đó việc sảnxuất trở thành không kinh tế nữa, mặc dù về mặt chất lượng kỹ thuật có thể vẫnđảm bảo

Phân tích về quy mô công suất của dự án chủ yếu căn cứ vào các yếu tốsau:

- Mức độ yêu cầu của thị trường hiện tại và tương lai đối với các loại sảnphẩm của dự án

- Khả năng chiếm lĩnh thị trường của dự án

- Khả năng cung cấp các yếu tố đầu vào của sản xuất, nhất là các loạinguyên vật liệu phải nhập khẩu

- Khả năng mua được các thiết bị công nghệ có công suất phù hợp

- Khả năng đáp ứng về vốn đầu tư và năng lực quản lý của doanh nghiệp

c Thẩm định về công nghệ và trang thiết bị

Công nghệ và thiết bị của dự án là nhân tố quyết định chủ yếu đến chấtlượng sản phẩm Do đó, trong thẩm định dự án đầu tư, đây là vấn đề cần đượcđặc biệt quan tâm Tuy nhiên, đối với cán bộ thẩm định của NHTM, quá trìnhphân tích về công nghệ và thiết bị thường gặp phải những khó khăn nhất địnhchủ yếu là do không được đào tạo chuyên môn kỹ thuật và thiếu các thông tincần thiết về công nghệ - kỹ thuật Để khắc phục tình trạng này, có thể áp dụng

cơ chế thuê chuyên gia trong thẩm định nội dung kỹ thuật tuy nhiên, cán bộthẩm định cũng cần phân tích, đánh giá được một số vấn đề như sau:

- Lý do lựa chọn công nghệ thiết bị hiện tại

- Công nghệ thiết bị đó là của nước nào

- Quy trình công nghệ có tiên tiến, hiện đại không, ở mức độ nào của thếgiới

- Công nghệ có phù hợp với trình độ hiện tại của Việt Nam hay không, cókhả năng tạo ra sản phẩm có chất lượng phù hợp với yêu cầu của thị trường đòihỏi không

- Phương thức chuyển giao công nghệ có hợp lý hay không, có đảm bảocho chủ đầu tư nắm bắt và vận hành được công nghệ hay không

- Giá cả thiết bị và phương thức thanh toán có hợp lý, đáng ngờ không

- Thời gian giao hàng và lắp đặt thiết bị có phù hợp với tiến độ thực hiện

dự án dự kiến hay không

- Uy tín của các nhà cung cấp thiết bị, các nhà cung cấp thiết bị có chuyênsản xuất các thiết bị của dự án hay không

- Nếu là thiết bị cũ thì có đảm bảo các tiêu chuẩn mà Nhà nước đã quyđịnh với các loại công nghệ và thiết bị đã qua sử dụng không

Thẩm định số lượng, công suất, quy cách, chủng loại danh mục thiết bị,tính đồng bộ của dây chuyền sản xuất, năng lực hiện có của doanh nghiệp so vớiquy mô của dự án Đối với thiết bị nhập ngoại cần qua đấu thầu cạnh tranh quốc

tế hoặc chọn thầu nhằm bảo đảm chất lượng và giá cả Kiểm tra các hợp đồngcung ứng, các bản chào hàng, xem xét phương thức thanh toán,…tránh các sơ

hở gây thiệt hại cho chủ đầu tư và Ngân hàng tài trợ vốn

d Thẩm định về việc cung cấp nguyên vật liệu và các yếu tố đầu vàokhác

Trên cơ sở hồ sơ dự án (báo cáo chất lượng, trữ lượng tài nguyên, giấyphép khai thác tài nguyên, nguồn thu mua bên ngoài, nhập khẩu,…) và đặc tính

kỹ thuật của dây chuyền công nghệ, đánh giá khả năng cung cấp nguyên vật liệuđầu vào cho dự án:

- Nhu cầu về nguyên vật liệu đầu vào để phục vụ sản xuất hàng năm

- Các nhà cung ứng nguyên vật liệu đầu vào: một hay nhiều nhà cungcấp, đã có quan hệ từ trước hay mới thiết lập, khả năng cung ứng, mức độ tínnhiệm

- Chính sách nhập khẩu đối với các nguyên liệu đầu vào (nếu có)

- Biến động về giá mua, nhập khẩu nguyên vật liệu đầu vào, tỷ giá trongtrường hợp phải nhập khẩu

Tất cả những phân tích, đánh giá trên nhằm kết luận được hai vấn đề chínhsau:

nguồn nguyên liệu đầu vào

e Thẩm định về quy mô, giải pháp xây dựng công trình

Những vấn đề cần quan tâm phân tích trong thẩm định nội dung này là:

- Xem xét quy mô xây dựng, giải pháp kiến trúc có phù hợp với dự ánhay không, có tận dụng được các cơ sở vật chất hiện có hay không

- Tổng dự toán/dự toán của từng hạng mục công trình, có hạng mục nàocần đầu tư mà chưa được dự tính hay không, có hạng mục nào không cần thiếthoặc chưa cần thiết phải đầu tư hay không

- Tiến độ thi công có phù hợp với việc cung cấp máy móc thiết bị, có phùhợp với thực tế hay không

- Vấn đề hạ tầng cơ sở: giao thông, điện, cấp thoát nước,…

f Thẩm định về môi trường, phòng cháy chữa cháy

Xem xét, đánh giá các giải pháp về môi trường, phòng cháy chữa cháy của

dự án có đầy đủ, phù hợp chưa, đã được các cơ quan có thẩm quyền chấp thuậntrong trường hợp yêu cầu phải có hay chưa

Trong phần này, cán bộ thẩm định cần phải đối chiếu với các quy địnhhiện hành về việc dự án có phải lập, thẩm định và trình duyệt báo cáo đánh giátác động môi trường, phòng cháy chữa cháy hay không

g Kiểm tra tính hợp lý về kế hoạch tiến độ thực hiện dự án

Đây là yếu tố quan trọng liên quan đến kế hoạch sử dụng vốn, kế hoạchsản xuất và kế hoạch giải ngân, thu nợ của ngân hàng

Xác định thứ tự ưu tiên, tập trung vốn đầu tư hoàn thành dứt điểm từngphần để đưa vào sử dụng; trước hết là để các hạng mục công trình sản xuất, tiếpđến các hạng mục phụ trợ, cuối cùng đến các hạng mục phi sản xuất

Tính toán để hoàn thành các hạng mục cần thiết có thể đưa dự án vào hoạtđộng từng bộ phận, cố gắng đảm bảo thi công xong đến đâu đưa vào sản xuấtđến đó

Tránh hiện tượng thi công dàn đều không hiệu quả, thậm chí có khả năngthiếu vốn, thiếu nguyên liệu

1.2.4.6 Thẩm định phương diện tổ chức quản trị nhân sự của dự án.

Con người và bộ máy tổ chức hoạt động của nó là những yếu tố quantrọng quyết định sự thành công của kinh doanh Bởi vậy, tính khả thi của một dự

án phụ thuộc rất nhiều vào công tác tổ chức điều hành, vào việc xác định chứcnăng, nhiệm vụ và mối quan hệ tác nghiệp giữa các bộ phận chức năng Ngoài racòn phụ thuộc vào số lượng, chất lượng và cơ cấu nhân sự xác định cho dự án

Từ những nguyên nhân trên, bất cứ một luận chứng kinh tế kỹ thuật nàocũng phải được nghiên cứu nghiêm túc nội dung tổ chức quản trị và nhân sự baogồm:

a Hình thức kinh doanh

Là doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp của các đoàn thể, doanh nghiệp

tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn,…Các văn bản pháp lý chi phối loại hìnhkinh doanh

b Cơ chế điều hành

Dự án có nhiều hay một đơn vị tham gia xây dựng điều hành, quyền hạn,trách nhiệm, nghĩa vụ, sự phối hợp các bên, thành phần Hội đồng quản trị,quyền hạn, trách nhiệm

c Nhân sự

Trên cơ sở mô hình tổ chức được lựa chọn xuất phát từ nhu cầu sản xuấtkinh doanh và nhu cầu vận hành của dự án, chủ đầu tư cần thuyết minh các giảipháp bố trí nhân sự cho dự án:

Dự trù cơ cấu ngành nghề và năng lực người lao động (như kỹ sư, các cán

bộ điều hành, các công nhân lành nghề, công nhân phổ thông,…) Mỗi loại cóbao nhiêu người, số người này được bố trí cụ thể và các bộ phận như thế nào

Trên cơ sở lao động đã được phân loại, phải dự kiến được mức lương cơbản theo từng chức danh, bậc thợ cụ thể Từ đó xác định được tổng quỹ lươngcủa doanh nghiệp

Xác định sự cần thiết phải đào tạo các cán bộ quản lý, các kỹ thuật viên,công nhân sản xuất,…cho dự án Xem xét kế hoạch đào tạo một cách cụ thể: cầnđào tạo bao nhiêu người, đào tạo ở đâu, thời gian và kinh phí là bao nhiêu

Xác định sự cần thiết phải thuê chuyên gia cho dự án Cụ thể là phải thuêchuyên gia cho những vị trí công tác nào, số chuyên gia cần thuê, thời gian vàchi phí là bao nhiêu

Khi thẩm định về quản trị và nhân sự của dự án, cần xem xét khả năngchuyên môn, kinh nghiệm quản lý của các thành viên Hội đồng quản trị, Tổnggiám đốc, ban Giám đốc, và các thành viên quan trọng khác…Đó chính lànhững điều kiện quan trọng góp phần đảm bảo thành công cho dự án

1.2.4.7 Thẩm định phương diện tài chính của dự án.

Tài chính là nội dung quan trọng của dự án vì xét cho cùng, nó thể hiệnđược hiệu quả của việc đầu tư dự án thông qua các chỉ tiêu tài chính Do đó, nộidung tài chính của dự án được chủ đầu tư và NHTM tài trợ vốn đặc biệt quantâm Tuy nhiên, vấn đề tài chính của dự án phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, màtrước hết là yếu tố thị trường, các giải pháp công nghệ - kỹ thuật và quản trị quátrình thực hiện dự án Như vậy, thẩm định tốt nội dung thị trường và kỹ thuậtcủa dự án là cơ sở quan trọng để đảm bảo cho thẩm định tài chính được tiếnhành một cách thuận lợi

Nghiên cứu và thẩm định phương diện tài chính cần đi sâu vào các nộidung sau:

a Thẩm định tổng mức vốn đầu tư cho dự án

Tổng mức vốn đầu tư là toàn bộ chi phí đầu tư và xây dựng (kể cả vốn sảnxuất ban đầu) và là giới hạn chi phí tối đa của dự án được xác định trong quyếtđịnh đầu tư Tổng mức vốn đầu tư được xác định dựa trên cơ sở năng lực sản

xuất theo thiết kế, khối lượng các công tác chủ yếu và sản xuất đầu tư, giá chuẩnhay đơn giá tổng hợp do cơ quan có thẩm quyền ban hành.

Việc thẩm định tổng vốn đầu tư là rất quan trọng để tránh việc khi thựchiện, vốn đầu tư tăng lên hoặc giảm đi quá lớn so với dự kiến ban đầu, dẫn tớiviệc không cân đối được nguồn, ảnh hưởng đến hiệu quả và khả năng trả nợ của

dự án Xác định tổng vốn đầu tư sát thực tế sẽ là cơ sở để tính toán hiệu quả tàichính và dự kiến khả năng trả nợ của dự án

Trong phần này, cán bộ thẩm định phải xem xét, đánh giá tổng vốn đầu tưcủa dự án đã được tính toán hợp lý hay chưa, tổng vốn đầu tư đã tính đủ cáckhoản cần thiết hay chưa, cần xem xét các yếu tố làm tăng chi phí do trượt giá,phát sinh thêm khối lượng, dự phòng việc thay đổi tỷ giá ngoại tệ nếu dự án có

sử dụng ngoại tệ Thông thường, kết quả phê duyệt tổng vốn đầu tư của các cấp

có thẩm quyền là hợp lý Tuy nhiên, trên cơ sở những dự án tương tự đã thựchiện và được Ngân hàng đúc rút ở giai đoạn thẩm định dự án sau đầu tư (về suấtvốn đầu tư, phương án công nghệ, các hạng mục cần thiết và chưa thực sự cầnthiết trong giai đoạn thực hiện đầu tư,…), cán bộ thẩm định sau khi so sánh nếuthấy có sự khác biệt lớn ở bất kỳ một nội dung nào thì phải tập trung phân tích,tìm hiểu nguyên nhân và đưa ra nhận xét Từ đó đưa ra cơ cấu vốn đầu tư hợp lý

mà vẫn đảm bảo được mục tiêu dự kiến ban đầu của dự án để làm cơ sở xác địnhmức tài trợ tối đa mà Ngân hàng nên tham gia

Trường hợp dự án mới ở giai đoạn chủ trương, hoặc tổng mức vốn đầu tưmới ở giai đoạn khái toán, cán bộ thẩm định phải dựa vào số liệu thống kê, đúcrút ở giai đoạn thẩm định sau đầu tư để nhận định, đánh giá và tính toán

Tổng vốn đầu tư bao gồm:

- Vốn đầu tư xây lắp

- Vốn đầu tư thiết bị

- Vốn lưu động

- Dự phòng vốn đầu tư

Khi thẩm định về tổng mức vốn đầu tư cho dự án, ngân hàng cần xem xét:

 Đối với vốn đầu tư xây lắp:

Khi tính toán thường được ước tính trên cơ sở khối lượng xây dựng phảithực hiện và đơn giá xây lắp tổng hợp Khi kiểm tra cần lưu ý:

- Kiểm tra những công việc có tính chất trùng lắp

- Những công việc không nằm trong thành phần chi phí xây lắp

- Kiểm tra tính đúng đắn và tính hiện hành của các định mức, đơn giá

sử dụng trong dự án

 Đối với vốn đầu tư thiết bị:

Đây là loại vốn chiếm tỷ trọng tương đối lớn trong các công trình sản xuấtcông nghiệp, thường chiếm tới 60 – 70% tổng mức vốn đầu tư Vì vậy đối vớingân hàng, khi tiến hành kiểm tra cần chú ý:

- Kiểm tra lại danh mục thiết bị, số lượng, chủng loại, công suất và các chỉtiêu kỹ thuật đảm bảo đúng nội dung đầu tư cho thiết bị đã được tính toán trongphần kỹ thuật

- Kiểm tra lại giá mua, chi phí vận chuyển, bốc dỡ, bảo quản Tùy theotừng loại thiết bị mà giá mua có thể sử dụng là giá thị trường hay giá do Nhànước quy định.

- Đối với các thiết bị có kèm theo chuyển giao công nghệ sản xuất thì chiphí thiết bị còn bao gồm chi phí chuyển giao công nghệ, chi phí mua bí quyết kỹthuật, chi phí cho chuyên gia lắp đặt và điều chỉnh

Vốn thiết bị là yếu tố, là cơ sở cho việc tính khấu hao thiết bị sau này nênkhi tính toán cần phải bảo đảm tính chính xác

Vốn lưu động là số vốn tối thiểu cần thiết để đảm bảo cho việc dự trữ cáctài sản lưu động nhằm đáp ứng cho nhu cầu hoạt động của dự án Chỉ có vốn lưuđộng ban đầu (cho chu kỳ sản xuất đầu tiên của doanh nghiệp) mới được tínhvào vốn đầu tư.Vốn lưu động ban đầu bao gồm:

- Vốn sản xuất: chi phí nguyên vật liệu, điện, nước, phụ tùng, bao bì, tiềnlương,…

- Vốn lưu thông: sản phẩm dở dang, tồn kho, thành phẩm tồn kho, hànghóa bán chịu, vốn bằng tiền, chi phí tiếp thị,…

Trong nền kinh tế thị trường, nhân tố giá cả nguyên vật liệu xây dựng, giáthuê nhân công, máy thi công thường xuyên biến động Bên cạnh đó, trong quátrình thi công, công trình có thể gặp phải những rủi ro về kỹ thuật hoặc nảy sinhcác chi phí bất thường…Chính vì vậy, cần phải dự trù một khoản dự phòng vốnđầu tư để sẵn sàng ứng phó với những bất trắc có thể xảy ra

Ngoài ra, trong việc thẩm định, ngân hàng cần phải quan tâm đến cơ cấuvốn đầu tư bằng ngoại tệ, nội tệ để từ đó, xác định nguồn ngoại tệ nào sẽ đảmbảo cho dự án được thực hiện

Việc thực hiện dự án đầu tư cần phải trải qua nhiều giai đoạn với khốilượng công việc rất khác nhau Vì vậy, chi phí phát sinh trong từng thời kỳ cũngkhác nhau cho nên khi tính tổng mức vốn đầu tư cho dự án thì không có nghĩa làngay từ đầu, chủ đầu tư phải có số vốn đầu tư như vậy, mà số này sẽ được phân

bổ theo nhu cầu thi công xây lắp thực tế; nếu không thì vốn đầu tư sẽ giảm hiệuquả do không sử dụng ngay hay bị ứ đọng trong các công trình Bên cạnh đó,lạm phát làm giá cả bị bóp méo dẫn đến đồng vốn giảm khả năng sinh lời

Đối với ngân hàng, việc xác định tiến độ bỏ vốn cho dự án giúp cho quátrình điều hành vốn của ngân hàng được thuận lợi trong khâu lập kế hoạchnguồn vốn và sử dụng đồng vốn, đồng thời còn giúp cho ngân hàng theo dõi tốthơn các hoạt động của chủ đầu tư, từ đó đánh giá được mức độ hiệu quả củađồng vốn bỏ ra tài trợ

b Thẩm định nguồn vốn và khả năng đảm bảo nguồn tài trợ cho dự án.Một dự án có thể được hình thành từ nhiều nguồn vốn khác nhau:

- Nguồn từ Ngân sách Nhà nước

- Nguồn vốn tự có của doanh nghiệp

- Nguồn vốn vay hoặc liên doanh với các nhà đầu tư nước ngoài

* Đối với vốn từ ngân sách Nhà nước:

Nguồn vốn này chỉ áp dụng với một số doanh nghiệp quốc doanh mà sảnphẩm của doanh nghiệp thường mang tính chất chiến lược đối với nền kinh tế.Đây là một nguồn vốn có tính an toàn cao Để khẳng định được nguồn vốn này,cán bộ thẩm định phải dựa vào những văn bản cam kết việc cấp vốn của các cơquan có thẩm quyền kèm theo hồ sơ dự án và đơn xin vay

* Vốn vay từ các ngân hàng khác:

Người thẩm định cũng cần phải xem xét khả năng cho vay từ các ngânhàng này thông qua các văn bản cam kết ban đầu về số lượng, tiến độ bỏ vốnvào dự án của các ngân hàng đó

* Vốn doanh nghiệp vay trực tiếp nước ngoài:

Nguồn vốn này thường xuất hiện đối với các dự án lớn hoặc chuyển giaocông nghệ hoặc nhập thiết bị từ nước ngoài Đối với nguồn vốn này, cán bộthẩm định xem xét việc chấp hành các quy định của Nhà nước về vay vốn nướcngoài đối với doanh nghiệp, xem xét các điều kiện vay vốn như lãi suất, thời hạnvay, phương thức và kỹ thuật chuyển giao vốn

c Thẩm định dòng tiền của dự án

Một trong những nội dung cơ bản và quan trọng nhất của công tác thẩmđịnh dự án đầu tư là thẩm định dòng tiền của dự án Đây là cơ sở để vận dụngcác chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tài chính của dự án Tuy nhiên, do có nhiều bênliên quan đến dự án đầu tư và chịu tác động trực tiếp từ việc thực hiện dự án nênkhi thẩm định dự án đầu tư, các bên sẽ đứng trên quan điểm của mình để xácđịnh dòng tiền của dự án

Các nhà đầu tư sẽ đánh giá khả năng sinh lời của đồng vốn mà họ đã thực

sự bỏ ra Vì vậy, họ quan tâm đến dòng tiền liên quan đến chủ đầu tư tức là dòngvốn chủ sở hữu chi ra để đầu tư ban đầu (vốn tự có) và dòng thu nhập do đầu tưmang lại sau khi đã cân đối tất cả các khoản chi phí gồm cả chi phí trả nợ gốc,lãi vay và thuế Còn ngân hàng khi thẩm định dự án đầu tư sẽ đánh giá khả năngsinh lời của mỗi đồng vốn mà không phân biệt nó là vốn vay hay vốn chủ sởhữu

Khi tính toán dòng tiền của dự án, cần quan tâm tới một số điểm cơ bảnsau:

Trước khi đi vào tính toán dòng tiền của dự án, các ngân hàng cần phảitiến hành thẩm định tính hợp lý của các bảng dự trù tài chính được trình bàytrong luận chứng kinh tế kỹ thuật của dự án Có ba bảng dự trù tài chính mà cácngân hàng quan tâm đó là: Bảng dự tính mức lãi lỗ (doanh thu – chi phí), bảng

dự trù cân đối kế toán và bảng dự tính cân đối thu chi của dự án Khi thẩm địnhcác bảng dự trù tài chính, các ngân hàng tiến hành việc phân tích sự phù hợp vàtính chính xác của các chỉ tiêu so với các định mức kinh tế kỹ thuật của Nhànước, của ngành và của bản thân dự án Nếu phát hiện thấy sự bất hợp lý, ngânhàng sẽ xây dựng lại hoặc tư vấn để các doanh nghiệp chủ động xem xét lại cácbảng dự trù tài chính nhằm đảm bảo tính khoa học của các thông số kinh tế kỹthuật được đưa ra trong dự án Đây là một nội dung có ảnh hưởng quan trọng khithẩm định dự án đầu tư vì các bảng dự trù tài chính là cơ sở để xây dựng bảngtính dòng tiền của dự án, từ đó tính toán các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tài chính

dự án

Vấn đề tiếp theo cần lưu ý khi tính toán dòng tiền của dự án là phân biệtkhái niệm thu nhập ròng của dự án và khái niệm thu nhập kế toán trong các báocáo tài chính Thu nhập ròng (hay dòng tiền sau thuế) của dự án là căn cứ đểđánh giá dự án đầu tư, được xác định dựa vào số chênh lệch giữa lượng tiềnnhận được và lượng tiền đã bỏ ra Khái niệm này không hoàn toàn giống kháiniệm thu nhập trong Báo cáo kết quả kinh doanh của doanh nghiệp Tuy nhiên,những dự báo về thu chi của dự án được lập theo phương pháp kế toán là căn cứ

để xác định thu nhập ròng dự án Theo phương pháp kế toán, việc xác địnhnhững khoản thu nhập, chi phí và chi tiêu trên cơ sở thu chi đã được hoàn tất.Nhưng khi xác định dòng tiền của một dự án đầu tư, các khoản thu chi được tínhtại thời điểm ghi nhận nó

Như vậy, một cách tổng quát nhất, thu nhập ròng hay luồng tiền ròng của

dự án được hiểu là phần chênh lệch giữa luồng tiền vào và luồng tiền ra, đó lànhững khoản thu chi bằng tiền phát sinh liên quan đến việc hình thành và vậnhành dự án đầu tư Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng có thể rõ ràng và thốngnhất về những khoản thu chi đó, đặc biệt là dòng tiền liên quan đến việc vay vàtrả nợ vay Trong thực tế thẩm định dự án đầu tư tại nhiều tổ chức tín dụng ởViệt Nam, đặc biệt là các NHTM vẫn còn tồn tại nhiều quan điểm không thốngnhất về việc đưa và đưa như thế nào luồng tiền vay vào dòng tiền của dự án.Hiện nay tồn tại ba quan điểm xoay quanh vấn đề này như sau:

- Quan điểm 1: Không nên đưa luồng tiền vay vào dòng tiền của dự án.Việc sử dụng nợ vay không làm thay đổi về bản chất hiệu quả của dự án Hiệuquả đó phụ thuộc vào cách thức vận hành tài sản hình thành từ vốn đầu tư, còn

đi vay chỉ là một quyết định liên quan đến việc tìm nguồn đầu tư Do đó, đểquyết định lựa chọn hay loại bỏ dự án nên căn cứ vào những mục tiêu mà dự án

đó đạt được chứ không phải là vào các nguồn vốn đầu tư cho dự án

- Quan điểm 2: Cần đưa luồng tiền vay vào dòng tiền của dự án nhưng chỉđưa lãi vay mà không đưa gốc vay Số tiền trả lãi vay là một khoản chi tiêu bằngtiền thật sự Số tiền vay nhiều hay ít, lãi suất vay cao hay thấp sẽ ảnh hưởng đếnkhoản chi này, qua đó làm thay đổi luồng tiền của chủ đầu tư và lợi nhuận mà

dự án tạo ra cho chủ đầu tư thông qua chỉ tiêu NPV Do vậy, cần tính toán đếnkhoản chi này khi xác định dòng tiền của dự án Ngoài ra, số gốc vay chỉ đểhoàn trả lại số tiền vay ban đầu nên không cần đưa vào dòng tiền

- Quan điểm 3: Cần đưa cả luồng tiền trả nợ gốc và lãi vào dòng tiền của

dự án Trả gốc và lãi vay đều là nghiệp vụ phải chi tiền nên cần đưa vào luồngtiền của dự án

Trong một số tài liệu, quan điểm thứ nhất chiếm ưu thế vì cho rằng thẩmđịnh dự án đầu tư là thẩm định những nguồn lực mà dự án đã sử dụng để tạo ragiá trị tăng thêm Tuy nhiên, các NHTM Việt Nam lại sử dụng cách xây dựngdòng tiền theo quan điểm thứ 3 khi phân tích các dự án đầu tư Về mặt trựcquan, quan điểm này đúng vì nó xét đến luồng tiền trả nợ vay như một khoản chitiền, bám sát với nguyên tắc xác định dòng tiền Hơn nữa, việc sử dụng cácnguồn tiền vay tác động trực tiếp đến chi phí của dự án (chi phí lãi vay) Vì vậy,khi xác định dòng tiền theo quan điểm này, các ngân hàng có thể đánh giá đượckhả năng trả nợ của dự án Tuy nhiên, chi phí trả lãi vay tượng trưng cho thờigian của tiền tệ và khoản tiền này đã được tính bằng cách chiết khấu dòng tiềntương lai Khấu trừ tiền lãi vào dòng tiền cũng tức là tính lãi gấp đôi Vì vậy,không nên đưa lãi vay vào dòng tiền của dự án mà chỉ nên coi nó là một khoảnchi phí dự án Khi đó, nguyên tắc xác định dòng tiền của dự án đầu tư vẫn đượcđảm bảo, đồng thời tránh được hiện tượng tính lãi hai lần

Sau khi xem xét luồng tiền trả nợ vay của dự án, các ngân hàng quan tâmtới phương pháp tính khấu hao của dự án Bởi khấu hao được coi là một chỉ tiêuhết sức nhạy cảm đối với các dự án đầu tư Nó được định nghĩa là khoản chi phí

để bù đắp chi phí hình thành TSCĐ Trong báo cáo kết quả kinh doanh của kếtoán, khấu hao được khấu trừ vào chi phí để xác định lợi nhuận trong kỳ, nhưng

để tính dòng tiền của dự án, khấu hao không phải là chi phí bằng tiền, nó chỉ làmột yếu tố của chi phí làm giảm thuế thu nhập doanh nghiệp Do vậy, khấu haođược coi là một nguồn thu nhập của dự án Nếu dự án được tài trợ bằng vốn vaythì khấu hao là một nguồn trả nợ quan trọng của dự án Vì vậy, việc lựa chọnmột phương pháp tính khấu hao phù hợp có ý nghĩa quyết định tới hiệu quả hoạtđộng và khả năng trả nợ của dự án Bên cạnh đó, phần lớn các dự án đều có giátrị thu hồi TSCĐ Các tài sản của dự án như máy móc, thiết bị, nhà xưởng,phương tiện kỹ thuật khi dự án kết thúc vẫn còn có giá trị thị trường nhất định.Khi bán chúng sẽ xuất hiện một dòng tiền cuối dự án Dòng tiền này phụ thuộcvào giá bán và giá trị còn lại theo sổ sách của dự án Và dòng tiền này cùng vớicác dòng tiền hợp thành dòng tiền ròng của dự án

Vấn đề cuối cùng trong thẩm định dòng tiền của dự án là thu hồi vốn lưuđộng ròng Các dự án đầu tư không chỉ đòi hỏi đầu tư vào TSCĐ mà còn đòi hỏiđầu tư vào vốn lưu động ròng Vốn lưu động ròng được tính bằng tổng tài sản

lưu động trừ đi nguồn vốn ngắn hạn Khi vốn lưu động ròng dương, dự án phải

có nguồn tài trợ vượt quá số vốn đầu tư vào TSCĐ để tài trợ cho sự tăng lên củaTSLĐ Phần tăng lên của TSLĐ gồm các khoản phải thu và hàng tồn kho Khi

dự án kết thúc, hàng tồn kho được bán hết và không được thay thế, các khoảnphải thu được chuyển thành tiền mặt, dự án sẽ thu hồi được vốn đầu tư vào vốnlưu động ban đầu Dòng tiền này sẽ được cộng vào dòng tiền ròng của dự án

Ta có thể tính dòng tiền ròng từng năm của dự án như sau:

i Năm cuối, khi dự án kết thúc, doanh nghiệp thu hồi vốn lưu động

ròng và có doanh thu từ việc thanh lý TSCĐ Khi đó, dòng tiền của dự án đượctính như sau:

Dòng tiền ròng năm cuối = LNST năm cuối + LNST từ hoạt động bất thường +

thu hồi vốn lưu động ròng

Sau khi đã xác định được bảng tính dòng tiền qua các năm của dự án,ngân hàng sẽ lựa chọn lãi suất chiết khấu để quy đổi theo giá trị hiện tại của tiềnnhằm đánh giá chính xác hiệu quả kinh tế vốn đầu tư Ta đã biết, các dự án đầu

tư thường có thời gian trung hoặc dài hạn, mà tiền lại có giá trị theo thời giannên việc chiết khấu các dòng tiền của dự án về cùng một thời điểm sẽ tạo điềukiện thuận lợi cho việc tính toán các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tài chính dự án.Lãi suất chiết khấu là công cụ để quy đổi các dòng tiền xuất hiện ở những thờiđiểm khác nhau về cùng một thời điểm Nó phản ánh chi phí cơ hội của việc sửdụng vốn Chủ sở hữu sẽ lựa chọn lãi suất chiết khấu bằng chi phí vốn chủ sởhữu bởi đây là tỷ lệ sinh lời tối thiểu mà chủ dự án yêu cầu Theo quan điểm của

dự án thì chi phí vốn trung bình (WACC) sẽ được lựa chọn là lãi suất chiết khấu,

vì đây là chi phí huy động vốn trung bình của dự án Các ngân hàng sẽ lựa chọnlãi suất chiết khấu là mức độ rủi ro của dự án đối với ngân hàng Vì vậy, lãi suấtchiết khấu có thể là lãi suất cho vay hoặc là tỷ lệ sinh lời dự kiến của dự án đốivới ngân hàng Bên cạnh đó, ngân hàng còn đưa thêm mức độ điều chỉnh rủi rovào lãi suất cho vay để phản ánh mức độ rủi ro của những dự án có thời hạnkhác nhau đối với ngân hàng

Việc xác định lãi suất chiết khấu có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việctính toán các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả tài chính dự án Tuy nhiên, NHTMquyết định cho vay dựa trên nguyên tắc sinh lời và bảo toàn vốn Vì vậy, vấn đềđược quan tâm chính khi ngân hàng tiến hành thẩm định dự án đầu tư là khảnăng hoàn trả gốc và lãi đúng hạn Do đó, các dự án được ưu tiên lựa chọn lànhững dự án có khả năng trả nợ cao Khả năng này được thể hiện thông qua tìnhhình tài chính lành mạnh, sức thuyết phục của tài sản đảm bảo và uy tín củangười bảo lãnh Chính vì vậy, khi thẩm định dự án đầu tư, khác với các doanhnghiệp là chủ dự án, NHTM tính toán các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả tài chính

dự án hỗ trợ cho các quyết định cho vay của NHTM

d Thẩm định các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tài chính dự án

Khi thẩm định tài chính dự án đầu tư, các nhà thẩm định của ngân hàngtập trung chủ yếu vào các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả đầu tư sau:

* Giá trị hiện tại ròng ( Net Present Value – NPV)

Giá trị hiện tại ròng là chênh lệch giữa tổng giá trị hiện tại của các dòngtiền thu được trong từng năm thực hiện dự án với vốn đầu tư bỏ ra được hiện tạihóa ở mốc 0 NPV có thể mang giá trị dương, âm hoặc bằng 0 Đây là chỉ tiêuđược sử dụng phổ biến nhất trong thẩm định tài chính dự án

NPV phản ánh giá trị tăng thêm cho chủ đầu tư NPV mang giá trị dươngnghĩa là việc thực hiện dự án sẽ tạo ra giá trị tang thêm cho chủ đầu tư; hay nóicách khác, dự án không những bù đắp đủ vốn đầu tư bỏ ra, mà còn tạo ra lợinhuận; không những thế, lợi nhuận này còn được xem xét trên cơ sở giá trị thờigian của tiền Ngược lại, NPV âm có nghĩa là dự án không đủ bù đắp vốn đầu

tư, đem lại thua lỗ cho chủ đầu tư Tuy nhiên, NPV chỉ mang ý nghĩa về tàichính Việc tính toán NPV cho các dự án xã hội, môi trường phức tạp hơn nhiều,phải lượng hóa được các tác động xã hội, môi trường lên dòng tiền của dự án.Khi đó, NPV mới phản ánh lợi ích tăng thêm từ việc thực hiện dự án xã hội đó

k : Lãi suất chiết khấu, giả định là không đổi trong các năm

Tiêu chuẩn lựa chọn dự án

Trường hợp chỉ có một dự án, thì lựa chọn dự án có NPV dương, tức làđầu tư vào dự án tạo ra giá trị tăng thêm cho chủ đầu tư Loại bỏ dự án có NPV

âm Trường hợp có nhiều dự án nhưng phải lựa chọn một, chọn dự án có NPVdương là lớn nhất

Thực tế, việc sử dụng tiêu chuẩn NPV để đưa ra quyết định đầu tư có thểkhông hoàn toàn đúng như lý thuyết Một dự án có NPV dương, nhưng NPVquá nhỏ so với tổng vốn đầu tư hay so với lợi nhuận trung bình của doanhnghiệp thì vẫn không được chấp nhận Tiêu chuẩn NPV cũng tỏ ra bất lợi khi sosánh những dự án có vốn đầu tư khác nhau hay thời gian khác nhau Do vậy, cầnnghiên cứu thêm các tiêu chuẩn khác như IRR (tỷ suất hoàn vốn nội bộ), PI (chỉ

số doanh lợi)

* Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (Internal Rate of Return – IRR)

Tỷ suất hoàn vốn nội bộ là mức lãi suất mà nếu dùng nó để chiết khấu cácdòng tiền của dự án về hiện tại thì sẽ cho giá trị NPV bằng 0

IRR là một chỉ tiêu cơ bản trong phân tích tài chính dự án Nó cho biếtmức lãi suất mà dự án có thể đạt được, dự án sẽ được chấp nhận khi IRR  rgiới hạn, và ngược lại, dự án sẽ không được chấp nhận khi IRR < r giới hạn rgiới hạn có thể là lãi suất cho vay của ngân hàng, có thể là tỷ suất lợi nhuận địnhmức do Nhà nước quy định nếu dự án sử dụng vốn do Ngân sách cấp, có thể là

chi phí cơ hội nếu dự án sử dụng vốn tự có để đầu tư Chỉ tiêu IRR có thể đượcxác định theo 4 phương pháp sau:

- Sử dụng các phần mềm ứng dụng máy tính như chương trình bảng tínhExcel

- Thử dần các giá trị của lãi suất chiết khấu r (0 < r < ) vào vị trí củaIRR Trị số nào thỏa mãn công thức làm cho NPV = 0 thì đó chính là IRR cầntìm

- Xác định qua vẽ đồ thị: Lập hệ trục tọa độ, trục hoành là giá trị lãi suấtchiết khấu, trục tung là các giá trị NPV tương ứng Khi biểu diễn các giá trị (r1,NPV1), (r2, NPV2 ), … lên đồ thị ta được một đường cong biểu diễn NPV.Đường cong này cắt trục hoành tại một điểm, tại đó NPV=0 Đó chính là giá trịIRR cần tìm

- Phương pháp nội suy: Đây là phương pháp xác định một giá trị cần tìmgiữa hai giá trị đã chọn Theo phương pháp này, cần tìm 2 lãi suất chiết khấu r1

và r2 với r2 > r1 sao cho tương ứng với r1, ta có NPV1 > 0, tương ứng với r

2 , ta có NPV2 < 0 Khi đó, IRR được nội suy theo công thức:

IRR = r1 + ( r2 - r1 )

2 1

1

NPV NPV

NPV

 Trong đó: r2 > r1 và r2 - r1  5%

Các ngân hàng khi xem xét đơn xin vay vốn của chủ đầu tư thường đốichiếu IRR của dự án với lãi suất cho vay của ngân hàng Nếu đạt được mộtkhoảng cách an toàn cho phép thì ngân hàng mới quyết định cho vay, bởi vì IRR

có tính đến giá trị thời gian của tiền và nó cho biết lãi suất mà tự bản thân dự án

có thể mang lại cho nhà đầu tư do vậy, IRR càng lớn càng tốt và phải lớn hơn lãisuất cho vay của ngân hàng Thông thường với các dự án độc lập thì NPV vàIRR thường dẫn tới cùng một kết luận về dự án Tuy nhiên, trong trường hợpcác dự án loại trừ nhau, việc sử dụng hai chỉ tiêu này có thể dẫn tới những quyếtđịnh lựa chọn trái ngược nhau Khi đó, người ta ưu tiên sử dụng chỉ tiêu NPVhơn do IRR có nhược điểm là không cho biết giá trị lợi nhuận của dự án vàkhông đề cập đến quy mô đầu tư nên sẽ không hợp lý nếu sử dụng nó để lựachọn các dự án loại trừ có quy mô khác nhau

* Thời gian hoàn vốn (Payback Period - PP):

Thời gian hoàn vốn đầu tư là thời gian để chủ đầu tư thu hồi được sốvốn đã đầu tư vào dự án

PP phản ánh thời gian thu hồi vốn đầu tư vào dự án, nó cho biết sau baolâu thì dự án thu hồi đủ vốn đầu tư; do vậy, PP cho biết khả năng tạo thu nhậpcủa dự án từ khi thực hiện cho đến khi thu hồi đủ vốn Tuy nhiên, PP lại khôngxem xét đến khả năng tạo ra thu nhập sau khi đã thu hồi vốn đầu tư Giả sử một

dự án có thời hạn 10 năm, PP bằng 6 nghĩa là sau 6 năm thì đã thu hồi đủ vốnđầu tư, nhưng còn 4 năm nữa dự án mới kết thúc Rõ ràng, khả năng tạo ra thunhập của dự án trong thời gian này không được phản ánh bởi chỉ tiêu PP

Tuy nhiên, chỉ tiêu PP giúp cho cán bộ thẩm định có một cái nhìn tươngđối chính xác về mức độ rủi ro của dự án Chỉ tiêu này được các nhà tài trợ ưa

thích vì thời gian thu hồi vốn đầu tư càng dài thì nhà tài trợ càng phải đương đầuvới rủi ro trong việc thu hồi vốn Chủ đầu tư cũng ưa thích những dự án có thờigian hoàn vốn ngắn vì khả năng quay vàng vốn nhanh, rủi ro thấp.

Cách xác định:

PP = n +

Trong đó n là năm ngay trước năm thu hồi đủ vốn đầu tư

Khó có thể đưa ra một tiêu chuẩn chung nhất cho việc lựa chọn dự án theo

PP Vì mỗi dự án có mức độ rủi ro khác nhau, thời gian thu hồi vốn khác nhau,

do vậy, nếu đưa ra một thời hạn là 3 hay 5 năm cho một dự án trung, dài hạn đủ

để hoàn vốn thì không phản ánh được liệu dự án có tạo ra lợi nhuận cho chủ đầu

tư hay không Do vậy, thông thương PP chỉ được sử dụng như một chỉ tiêu bổsung cho các chỉ tiêu khác, hay để so sánh các dự án với nhau Tuy nhiên, để sosánh được nhiều dự án thì chỉ tiêu này đòi hỏi các dự án phải có thời hạn nhưnhau, vốn đầu tư như nhau, mức độ rủi ro như nhau Chính vì những hạn chế đó

mà chỉ tiêu PP mặc dù vẫn có ý nghĩa khi thẩm định dự án đầu tư nhưng nó phảiđược sử dụng kết hợp với các chỉ tiêu khác chứ khó có thể sử dụng một cách độclập để đưa ra quyết định đầu tư

* Chỉ số doanh lợi: ( Profit Index – PI ):

Chỉ số doanh lợi là chỉ số phản ánh khả năng sinh lợi của dự án, tính bằngtổng giá trị hiện tại của các dòng tiền trong tương lai chia cho vốn đầu tư bỏ raban đầu

PI cho biết một đồng vốn đầu tư bỏ ra sẽ tạo ra bao nhiêu đồng thu nhập.Thu nhập này chưa tính đến chi phí vốn đầu tư đã bỏ ra

PI cũng khắc phục được nhược điểm của những dự án có thời hạn khácnhau hay vốn đầu tư khác nhau vì nó phản ánh khả năng sinh lời của một đồngvốn đầu tư của cả vòng đời dự án Tuy nhiên, vì là số tương đối nên nó khôngphản ánh được quy mô gia tăng giá trị cho chủ đầu tư như NPV

* Điểm hòa vốn (BP):

Điểm hòa vốn là mức sản lượng mà tại đó nhà đầu tư thu hồi đủ vốn đầu tư.Nếu như PP phản ánh thời gian thu hồi đủ vốn thì BP cho biết phải sảnxuất và tiêu thụ bao nhiêu đơn vị sản phẩm thì thu hồi đủ vốn Tất nhiên, để tínhđược mức sản lượng hòa vốn thì phải căn cứ vào công suất thiết kế và khả năngtiêu thụ sản phẩm của dự án

Số vốn đầu tư còn lại cần được thu hồi Dòng tiền ngay sau thời gian hoàn vốn

Căn cứ vào chi phí cố định, chi phí biến đổi trên một đơn vị sản phẩm,người ta xác định mức sản lượng hòa vốn như sau:

Qhv = P FC AVC



Trong đó: Qhv : sản lượng hòa vốn

FC : tổng chi phí cố định – là chi phí không thay đổi khi sản

lượng sản xuất thay đổi

AVC : Chi phí biến đổi tính trên một đơn vị sản phẩm, AVC thay

đổi khi sản lượng sản xuất thay đổi

P : Giá bán

Giống như PP, BP không quan tâm đến khả năng tiêu thụ sản phẩm saukhi thu hồi vốn đầu tư, do vậy, khó có thể so sánh những dự án có thời gian khácnhau, vốn đầu tư khác nhau bằng chỉ tiêu BP

Hơn nữa, BP cũng không tính đến giá trị thời gian của tiền đối với chi phí

cố định, chi phí biến đổi nên sẽ không chính xác như các chỉ tiêu khác Tuynhiên, nó cũng giúp cho cán bộ thẩm định có một cái nhìn trực quan về khả nănghòa vốn của dự án Chỉ cần tiêu thụ vượt quá mức sản lượng hòa vốn thì chủ đầu

tư sẽ có lãi

* Tỷ số khả năng trả nợ:

Đối với các dự án vay vốn để đầu tư cần phải xem xét khả năng trả nợ.Khả năng này được đánh giá trên cơ sở nguồn thu và nợ (nợ gốc và lãi) phải trảhàng năm của dự án Việc xem xét này được thể hiện thông qua bảng cân đối thuchi và tỷ số khả năng trả nợ của dự án Tỷ số khả năng trả nợ của dự án đượcxác định bằng công thức:

=

Nguồn trả nợ hàng năm của dự án gồm lợi nhuận sau thuế và khấu hao cơbản Nợ phải trả hàng năm do người cho vay quyết định Tỷ số khả năng trả nợcủa dự án được so sánh với mức quy định chuẩn Mức này được xác định theotừng ngành kinh tế Khả năng trả nợ của dự án đóng vai trò quan trọng trongviệc đánh giá độ an toàn về mặt tài chính của dự án, đồng thời nó cũng là chỉtiêu được các ngân hàng đặc biệt quan tâm và coi đây là một trong những tiêuchuẩn để đưa ra quyết định có cung cấp tín dụng cho dự án hay không

Trên đây là những chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tài chính dự án mà cácNHTM thường dùng Khi tiến hành thẩm định dự án đầu tư, để đảm bảo tínhchính xác, các ngân hàng sẽ kết hợp nhiều chỉ tiêu để có cái nhìn toàn diện về dự

án Tuy nhiên, đây chỉ là kết quả được tính toán trên cơ sở dự tính dòng tiền của

dự án, vì vậy các ngân hàng còn quan tâm tới những tác động làm thay đổi cácchỉ tiêu trên

1.2.4.8 Phân tích rủi ro dự án.

Các dự án đầu tư được soạn thảo và tính toán hiệu quả kinh tế trên cơ sở

dự kiến quá trình kinh doanh, thu lợi nhuận sẽ diễn ra trong tương lai Trong nềnkinh tế thị trường, các số liệu dự báo thường xuyên có sự biến đổi, đặc biệt làtrong tương lai xa, khả năng dự án gặp phải những rủi ro là không thể tránhkhỏi Chính vì vậy, cần có những phương pháp và những công cụ dự báo rủi ro

dự án Qua các công cụ này, các nhân tố gây rủi ro và ảnh hưởng của chúng đến

dự án sẽ được lượng hóa, nhờ vậy chủ đầu tư có cơ sở đánh giá và đề ra nhữngbiện pháp hạn chế rủi ro dự án Đối với người thẩm định, việc đánh giá đượcmức độ rủi ro dự án là một thông tin rất quan trọng trong việc ra quyết định đầutư

Phân tích rủi ro dự án có nhiều phương pháp với độ phức tạp và ý nghĩathực tế khác nhau Phổ biến và đơn giản nhất là phân tích độ nhạy và phân tíchtình huống

* Phương pháp phân tích độ nhạy

Hiệu quả của dự án phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố được dự báo trongkhi lập dự án Đã là dự báo thì có thể bị sai lệch nhất là những biến động xảy ratrong tương lai xa Vì vậy, công tác thẩm định dự án của ngân hàng cần phảiđánh giá được sự ổn định của các chỉ tiêu hiệu quả của dự án khi các nhân tốđầu vào, đầu ra của dự án có sự biến động, nói khác đi cần phải phân tích độnhạy của dự án theo các nhân tố biến động đó Trong phân tích độ nhạy, kinhnghiệm của các chuyên gia thẩm định là hết sức quan trọng bởi vì chỉ có cácchuyên gia với kinh nghiệm tích lũy được của mình mới dự kiến được khả năngnhân tố nào có thể biến đổi và biến đổi mức độ bao nhiêu so với giá trị ban đầu

Trong phân tích độ nhạy người ta dự kiến một số tình huống thay đổi,những rủi ro trong tương lai làm cho giá nguyên vật liệu tăng, giá thuê nhâncông tăng, sản lượng giảm, doanh thu giảm,…Rồi từ đó tính lại các chỉ tiêu hiệuquả như: NPV, IRR,…Nếu các chỉ tiêu đó sau khi tính lại vẫn đạt yêu cầu thì dự

án được coi là ổn định và được chấp thuận Ngược lại, dự án bị coi là không ổnđịnh (độ nhạy cảm cao) buộc phải xem xét điều chỉnh tính toán mới được đầu tư

Để phân tích độ nhạy của dự án, thông thường người ta thực hiện qua 4bước sau:

- Bước 1: Xác định xem những nhân tố nào có khả năng biếnđộng theo chiều hướng xấu Để xác định được xu hướng này,cần căn cứ vòa các số liệu thống kê trong quá khứ, các số liệu

dự báo và đặc biệt là kinh nghiệm thực tiễn của các cán bộthẩm định

- Bước 2: Trên cơ sở các nhân tố đã được lựa chọn, dự đoánbiên độ biến động có thể xảy ra (tối đa là bao nhiêu so với giátrị chuẩn ban đầu)

- Bước 3: Chọn một phương pháp đánh giá độ nhạy nào đó nhưphân tích độ nhạy theo chỉ tiêu NPV hoặc IRR chẳng hạn

- Bước 4: Tiến hành tính toán lại NPV hoặc IRR theo các biến

số mới, trên cơ sở cho các biến số tăng giảm cùng một tỷ lệ %nào đó

Kết quả của việc phân tích độ nhạy sẽ cho ta biết nhân tố nào trong dự áncần được nghiên cứu kỹ, cần thu thập đủ thông tin để phòng ngừa và quản trị rủi

ro xảy ra trong quá trình khai thác dự án

Phân tích độ nhạy là một kỹ thuật phân tích rủi ro dự án tương đối giảnđơn Tuy nhiên, nhược điểm chính của kỹ thuật này là chưa tính đến xác suất cóthể xảy ra của các biến rủi ro và nó cũng không thể đánh giá được cùng một lúc

sự tác động của tất cả các biến rủi ro đến dự án

* Phương pháp phân tích tình huống

Mặc dù phân tích độ nhạy là kỹ thuật phân tích rủi ro khá phổ biến, tuynhiên nó có những hạn chế như đã chỉ ra ở trên Do đó, trong thẩm định và phântích rủi ro dự án, người ta còn sử dụng phương pháp phân tích tình huống Phântích tình huống là kỹ thuật phân tích rủi ro kết hợp cả hai nhân tố là tính đến xácsuất xảy ra của các biến rủi ro và sự tác động của chính biến đó đối với dự án.Trong phân tích này đòi hỏi phải xem xét cả một tập hợp những tình huống tàichính tốt và xấu từ đó so sánh với trường hợp cơ sở, tức là tính toán lại NPVhoặc IRR trong điều kiện tốt và xấu sau đó so sánh với các giá trị làm chuẩn (giátrị cơ sở)

Tuy nhiên, phân tích tình huống vẫn tồn tại những nhược điểm như khôngthể xác định được tất cả các trường hợp kết hợp lẫn nhau của các yếu tố và chỉphân tích được một vài khả năng (biến cố) rời rạc, trong khi thực tế có thể có vô

số khả năng kết hợp có thể xảy ra giữa các biến của dự án

1.2.4.9 Nghiên cứu và thẩm định phương diện kinh tế, xã hội môi trường.

Phân tích các lợi ích kinh tế - xã hội là nội dung quan trọng của dự án, nó

có các ý nghĩa sau:

- Đối với các nhà đầu tư: là căn cứ chủ yếu để nhà đầu tư thuyết phục các

cơ quan có thẩm quyền chấp nhận cho dự án được ra đời và các cơ quan cungứng vốn quan tâm trong việc tài trợ

- Đối với các cơ quan quản lý Nhà nước trong lĩnh vực đầu tư như Bộ Kếhoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính,…phân tích lợi ích kinh tế - xã hội là cơ sở chủyếu để các cơ quan này xam xét và tư vấn cho các cấp có thẩm quyền ra quyếtđịnh đầu tư

Để phân tích lợi ích kinh tế - xã hội của dự án đầu tư, người ta bắt đầuphân tích từ mục tiêu của dự án Sau đó phân tích các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật

để thấy được lợi ích kinh tế - xã hội mang lại cho Nhà nước

Nội dung nghiên cứu về kinh tế - xã hội bao gồm:

* Phân tích các chỉ tiêu định lượng:

- Khả năng thu ngoại tệ

- Mức độ thu hút lao động của dự án

- Đóng góp của dự án vào Ngân sách Nhà nước

* Xác định các nhân tố định tính:

- Thúc đẩy phát triển kinh tế ngành.

- Thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội tại địa phương nơi xây dựng dự án

* Các ảnh hưởng kinh tế xã hội khác:

Mức độ ảnh hưởng của dự án đối với môi trường, môi sinh về các mặt:bầu không khí nơi sản xuất, xử lý chất thải, tiếng ồn, mỹ quan toàn cảnh khuvực, sức khỏe của người dân

Hiện nay, tiêu chuẩn về môi trường tại các nước phát triển quy định rấtkhắt khe, buộc các nhà sản xuất kinh doanh phải chi phí những khoản tiền rấttốn kém để tránh ô nhiễm Trước tình hình đó, nhiều nhà sản xuất, để giảm chiphí, họ chuyển những công nghệ độc hại gây ô nhiễm môi trường sang các nướcđang phát triển để đầu tư Ở các nước đang phát triển, như Việt Nam chẳng hạn,

vì nền kinh tế còn khó khăn nên vấn đề bảo vệ môi trường thường chưa đượcquan tâm đúng mức Hậu quả là, chỉ một thời gian ngắn sau, vấn đề ô nhiễm môitrường trở nên trầm trọng, khó khắc phục Đây là bài học mà các nhà đầu tư vàquản lý đầu tư phải quan tâm

Trong các dự án đầu tư nói chung đều phản ánh cả lợi ích riêng của chủđầu tư dự án và lợi ích kinh tế - xã hội của nó Tuy nhiên trong nhiều trường hợp

có dự án mang lại lợi ích kinh tế xã hội lớn nhưng tính khả thi về mặt tài chínhcủa dự án không đạt được Trong trường hợp đó, các cấp thẩm quyền nên có sự

đề xuất cho hưởng chế độ ưu đãi trong đầu tư như thuế thu nhập doanh nghiệp,thuế sử dụng tài nguyên, tiền thuê đất, mặt nước,…với giá ưu đãi để chủ đầu tưtrang trải được chi phí và có lãi, đồng thời xã hội cũng thu được lợi ích từ côngcuộc đầu tư

1.2.4.10 Đánh giá, kết luận dự án.

Sau khi đã thẩm định đầy đủ trên mọi phương diện, tiến hành đúc kết cácvấn đề trọng tâm nhằm nêu bật được mục tiêu của dự án đầu tư, đặt ra thứ tự ưutiên về các chỉ tiêu và quan điểm khi lựa chọn dự án đó, ngân hàng sẽ đi đến kếtluận về khả năng có thể tài trợ cho dự án (hoặc đệ trình lên cấp trên nếu vượtphán quyết) hoặc lập công văn trả lời đơn vị nếu không đủ điều kiện vay vốn

1.2.5 Chất lượng thẩm định dự án đầu tư trong hoạt động cho vay của NHTM.

1.2.5.1 Quan niệm về chất lượng thẩm định dự án đầu tư trong hoạt động cho vay của các NHTM.

Như phần trước đã trình bày, vai trò của công tác thẩm định dự án đầu tưtrong hoạt động cho vay của các NHTM đã được khẳng định như một yếu tốquan trọng trong việc nâng cao chất lượng và không ngừng mở rộng hoạt độngcho vay theo dự án Tuy nhiên, vai trò này chỉ thực sự hiệu quả khi thẩm định dự

án đầu tư có chất lượng, tức là nó đặt được mục tiêu thẩm định của ngân hàng,đồng thời thỏa mãn được nhu cầu của khách hàng Mục tiêu của ngân hàng trongthẩm định dự án đầu tư là có được thông tin làm cơ sở cho việc đưa ra các quyếtđịnh cho vay chính xác và hợp lý, bằng cách trả lời câu hỏi có cho vay haykhông đối với mỗi khách hàng cụ thể, nếu cho vay thì khối lượng cho vay, thờihạn, lãi suất cho vay, các vấn đề về tài sản đảm bảo, kế hoạch giải ngân và thu

hồi nợ sẽ như thế nào Và trong trường hợp ngược lại thì phải giải trình được cụthể lý do từ chối món vay Các khách hàng xin vay vốn tại ngân hàng quan tâmtới công tác thẩm định dự án đầu tư dưới góc độ nó thỏa mãn như thế nào nhữngnhu cầu vay vốn và sự tư vấn chính đáng của ngân hàng cho họ Khách hàngmong muốn nhận được vốn vay đúng tiến độ để nắm bắt các cơ hội đầu tư, đồngthời sự tư vấn từ các cán bộ ngân hàng về hướng phát triển và cơ cấu vốn của dự

án được các khách hàng đánh giá là những tiện ích có giá trị mà công tác thẩmđịnh mang lại Việc đo lường chất lượng thẩm định dự án đầu tư trong hoạt độngcho vay của NHTM là rất khó khăn, vì điều này phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố

Vì vậy, khi đánh giá chất lượng công tác thẩm định, người ta thường dựa vàocác tiêu chí sau:

Thứ nhất đó là mức độ khoa học, chính xác, toàn diện và sâu sắc của các

kết quả thẩm định dự án đầu tư thông qua việc phân tích kế hoạch vốn dự án,nguồn tài trợ, dòng tiền của dự án, các chỉ tiêu hiệu quả tài chính, khả năng trả

nợ, mức độ rủi ro của dự án,…và vai trò của các kết quả đối với việc đưa ra cácquyết định đúng đắn của ngân hàng

Thứ hai, sự phù hợp của các dự đoán so với thức tế khi dự án được thực

hiện Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền cũng như khả năng trả nợ của

dự án

Thứ ba là thời gian thẩm định: đây là một chỉ tiêu thường được sử dụng

khi đánh giá chất lượng thẩm định của một ngân hàng Trên giác độ ngân hàng,thời gian thẩm định phải đủ dài để ngân hàng có cái nhìn toàn diện và đầy đủ về

dự án nhằm đưa ra các quyết định cho vay hiệu qủa Tuy nhiên, nếu như thờigian thẩm định quá dài sẽ làm mất đi cơ hội kinh doanh của khách hàng và ngânhàng vì trong môi trường cạnh tranh gay gắt hiện nay, các ngân hàng và cácdoanh nghiệp luôn phải tận dụng mọi cơ hội kinh doanh, dù là nhỏ nhất để cóthể đứng vững trên thương trường đầy biến động Dự án đầu tư là cơ hội kinhdoanh của doanh nghiệp và thẩm định dự án đầu tư là cơ sở để các ngân hàngchấp nhận tài trợ vốn cho dự án Mặt khác, sự tài trợ vốn của ngân hàng là yếu

tố cơ bản để các dự án đầu tư được thực hiện Vì vậy, thời gian thẩm định phảiđồng thời đảm bảo sự hỗ trợ cho việc ra quyết định của ngân hàng và không làmmất đi cơ hội kinh doanh của khách hàng Thông thường, thời gian thẩm địnhphù hợp với các dự án nhóm C là dưới 7 ngày, các dự án nhóm B là từ 7 đến 14ngày, và các dự án nhóm A là từ 14 đến 21 ngày

Thứ tư đó là chất lượng thẩm định dự án đầu tư còn được thể hiện ở chất

lượng tư vấn của các cán bộ ngân hàng đối với khách hàng Sự tư vấn này sẽgiúp các doanh nghiệp xây dựng và phát triển dự án theo hướng tối ưu nhằm đạtđược hiệu quả cao nhất

Ngoài ra, chất lượng thẩm định dự án đầu tư còn được thể hiện thông qua

các chỉ tiêu phản ánh chất lượng hoạt động cho vay trung và dài hạn như: tỷ lệ

nợ quá hạn, tỷ lệ gia hạn,…Đây là những chỉ tiêu phản ánh mức độ an toàn tíndụng mà công tác thẩm định dự án đầu tư mang lại trong hoạt động cho vay theo

dự án

Nhìn chung, chất lượng thẩm định dự án đầu tư được đánh giá tốt khi ngânhàng đưa ra được các phân tích, dự đoán chính xác, khách quan về hiệu quả của

dự án đầu tư, giúp ngân hàng đưa ra quyết định đúng đắn của mình

Trong trường hợp dự án được chấp nhận tài trợ thì chất lượng thẩm định

dự án đầu tư được kiểm chứng chính trong quá trình dự án được triển khai và đivào hoạt động Khi đó, nếu chất lượng thẩm định dự án đầu tư cao thì với sựthay đổi của các yếu tố khác thì do ngân hàng đã lường trước được các các yếu

tố đó rồi nên dự án đầu tư vẫn được đảm bảo tiến hành như dự kiến, góp phầnđem lại hiệu quả cho các nhà đầu tư cũng như sự an toàn và hiệu quả trong hoạtđộng tín dụng của ngân hàng Ngược lại, nếu chất lượng thẩm định dự án đầu tưthấp sẽ dẫn tới các dự đoán kém chính xác, gây nhiều khó khăn cho ngân hàngtrong việc đưa ra các phán quyết cho vay và đảm bảo thu hồi được giá trị khoảnvay

Như vậy, chất lượng công tác thẩm định dự án sẽ đạt được khi nó đảm bảođược mục tiêu của cả ngân hàng và khách hàng Tuy nhiên, thẩm định dự án đầu

tư lại chịu ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố, vì vậy, để không ngừng nâng caochất lượng thẩm định dự án đầu tư, các NHTM luôn phải quan tâm phân tích kỹcác yếu tố này

1.2.5.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại các NHTM.

Các yếu tố ảnh hưởng tới chất lượng thẩm định dự án đầu tư bao gồm cácyếu tố chủ quan thuộc về ngân hàng và các yếu tố khách quan bên ngoài ngânhàng

a Các nhân tố chủ quan

Đây là những nhân tố xuất phát từ phía các NHTM bao gồm: đội ngũ cán

bộ thẩm định, quy trình và phương pháp thẩm định, thông tin phục vụ công tácthẩm định, tổ chức điều hành công tác thẩm định và cơ sở vật chất kỹ thuật phục

vụ công tác thẩm định

Con người là nhân tố trung tâm của mọi hoạt động kinh tế xã hội nóichung và hoạt động ngân hàng nói riêng Trong hoạt động của mình, các NHTMquan tâm tới yếu tố con người không chỉ với tư cách là đối tượng phục vụ, màtrên hết, con người là chủ thể của ngân hàng Do đó, con người là yếu tố tiênquyết tác động tới chất lượng thẩm định dự án đầu tư Khía cạnh con người đầutiên cần được đề cập đến là nhận thức của ngân hàng về vai trò của công tácthẩm định Nếu ngân hàng đánh giá quá thấp vai trò của công tác này thì cơ sở

để ra quyết định cho vay của ngân hàng sẽ có độ tin cậy thấp và có thể dẫn tớinhững tổn thất nghiêm trọng cho ngân hàng Trong trường hợp ngược lại, donhững yêu cầu quá chi tiết trong công tác thẩm định nên dẫn tới thời gian thẩmđịnh kéo dài khiến chất lượng công tác thẩm định dự án đầu tư bị đánh giá thấp

Vì vậy, khi các cán bộ ngân hàng có được nhận thức đúng đắn về vai trò củacông tác thẩm định trong hoạt động của ngân hàng, thì một quy trình thẩm địnhthống nhất, chặt chẽ và khoa học với những nội dung phù hợp sẽ được thiết lập,

thỏa mãn được mục tiêu thẩm định của cả ngân hàng và khách hàng Để làmđược điều này, đòi hỏi các cán bộ ngân hàng phải có một trình độ chuyên môn

và kinh nghiệm làm việc phù hợp Đây sẽ là căn cứ để ngân hàng ra quyết địnhcho vay, đồng thời là cơ sở để ngân hàng xây dựng chiến lược quản lý rủi rotrong hoạt động cho vay theo dự án

Mặt khác, do thẩm định dự án đầu tư là một công việc phức tạp và đòi hỏinhiều tư duy nên trình độ kinh nghiệm của các cán bộ thẩm định đóng vai trò rấtquan trọng trong việc đưa ra các quyết định thẩm định Không những thế, họphải là những người rất năng động và nhạy cảm với những biến động của môitrường kinh tế xã hội cũng như khoa học kỹ thuật, để từ đó có khả năng dự đoáncác tình huống có thể xảy ra liên quan đến dự án đầu tư

Bên cạnh yếu tố trình độ và kinh nghiệm chuyên môn, yếu tố tư cách đạođức của đội ngũ thẩm định cũng có tác động không nhỏ tới chất lượng của côngtác thẩm định

Kết quả thẩm định dự án đầu tư là kết quả đánh giá của con người trên cơ

sở khoa học, với sự hỗ trợ tích cực của công nghệ hiện đại Ở một chừng mựcnào đó, thẩm định dự án đều mang tính chủ quan của cán bộ thẩm định Do đó,nếu đội ngũ cán bộ thẩm định có tư cách đạo đức tốt, say mê công việc, thườngxuyên cập nhật những quy định của Nhà nước liên quan đến lĩnh vự đầu tư thìchất lượng thẩm định dự án tại các NHTM sẽ được nâng cao

- Quy định trình tự tác nghiệp, phối hợp để thực hiện các bước công việc,xác định rõ ràng các nội dung cơ bản cần phải tiến hành triển khai, phục vụ choviệc phán quyết tín dụng trung dài hạn và bảo lãnh vay vốn

- Quy định rõ nhiệm vụ, trách nhiệm của cán bộ thẩm định và trưởngphòng thẩm định, làm cơ sở để tổ chức nghiệp vụ thẩm định dự án đầu tư, phùhợp với mô hình tổ chức của Hội sở chính và các Chi nhánh

- Tiêu chuẩn hóa các quy trình, thủ tục, giúp cho việc thẩm định đượcthống nhất, khoa học, đảm bảo kiểm soát được hoạt động nghiệp vụ, góp phầnphòng ngừa, hạn chế rủi ro trong đầu tư, không ngừng nâng cao chất lượngnghiệp vụ thẩm định dự án

Muốn có kết quả thẩm định đạt chất lượng cao, thì quy trình này phảiđược sắp xếp theo một trình tự khoa học, nội dung chi tiết, rõ ràng và dễ hiểu.Một quy trình đầy đủ và khoa học sẽ tạo điều kiện cho nhà đầu tư trong việccung cấp các tài liệu thông tin cần thiết cũng như tạo điều kiện cho ngân hàng