BÀI GIẢNG đạo đức KINH DOANH và TRÁCH NHIỆM xã hội

1 KHÁI NIỆM VỀ ĐẠO ĐỨC KINH DOANH1.1.1.Khái niệm đạo đức - Đạo đức là tập hợp các nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh, đánh giá hành vi của con người đối với bản thân v

CHƯƠNG 1

MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐẠO ĐỨC KINH DOANH

MỤC TIÊU

❖Hiểu được tầm quan trọng của đạo đức kinh

doanh đối với hoạt động của doanh nghiệp,

❖Nhận thức được vai trò, tầm quan trọng của

đạo đức trong doanh nghiệp, biết cách xây dựng Đạo đức doanh nghiệp.

1 1 KHÁI NIỆM VỀ ĐẠO ĐỨC KINH DOANH

1.1.1.Khái niệm đạo đức

- Đạo đức là tập hợp các nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh, đánh giá hành vi của con người đối với bản thân và trong quan hệ với người khác, với xã hội.

- Đạo đức là những quy tắc, chuẩn mực hành vi ứng xử trong công việc, trong đời sống được nhiều người trong XH thừa nhận và tuân thủ.

- Đạo đức là các nguyên tắc luân lí cơ bản và phổ biến

mà mỗi người phải tuân theo.

1.1.2 Khái niệm đạo đức kinh doanh

❖ Đạo đức kinh doanh là một tập hợp các nguyên tắc, chuẩn mực có tác dụng điều chỉnh, đánh giá, hướng dẫn và kiểm soát hành vi của các chủ thể kinh doanh Đạo đức kinh doanh chính là đạo đức được vận dụng vào trong hoạt động kinh doanh.

❖ Các nguyên tắc và chuẩn mực của đạo đức kinh doanh.

- Tính trung thực

- Tôn trọng con người

- Gắn lợi ích của doanh nghiệp với lợi ích của khách hàng và

xã hội, coi trọng hiệu quả gắn với trách nhiệm xã hội.

- Bí mật và trung thành với các trách nhiệm đặc biệt.

“ Giữ chữ tín Trung thực trong kinh doanh”

❖ Đối tượng điều chỉnh của đạo đức kinh doanh

- Tầng lớp doanh nhân làm nghề kinh doanh

- Khách hàng của doanh nhân

❖ Phạm vi áp dụng của đạo đức kinh doanh

Đó là tất cả những thể chế xã hội, những tổ chức, những người liên quan, tác động đến hoạt động kinh doanh: Thể chế chính trị, chính phủ, công đoàn, nhà cung ứng, khách hàng,

cổ đông, chủ doanh nghiệp, người làm công

Thảo luận: Đạo đức khác với pháp luật như thế nào?

www.thmemgallery.com Company Logo

TÍNH CƯỠNG CHẾ TỰ NGUYỆN BẮT BUỘC

THỂ HIỆN VĂN BẢN KHÔNG CÓ

PHẠM VI ĐIỀU RỘNG (BAO QUÁT HẸP (CHỈ ĐIỀU

LUẬT NHỎ NHẤT CỦA

CÁC HÀNH VI HỢP

LẼ PHẢI 12

1.2 VAI TRÒ CUẢ ĐẠO ĐỨC TRONG

DOANH NGHIỆP

Góp phần điều chỉnh hành vi của các chủ thể kinh doanh

- Góp phần nâng cao chất lượng của doanh nghiệp

- Góp phần tạo sự tin tưởng, tận tâm và gắn kết của nhân viên.

- Góp phần làm hài lòng (tin tưởng, thỏa mãn) khách

hàng, đối tác.

- Góp phần tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp.

- Góp phần vào sự vững mạnh của nền kinh tế quốc gia

5

1.2 SỰ CẦN THIẾT CỦA ĐẠO ĐỨC KINH DOANH

www.thmemgallery.com Company Logo

Thành công của các hành vi có đạo đức

Theo John Kotter và James Heskett (Harvard)

nghiên cứu trong 11 năm

1.2.2 Nguồn gốc của vấn đề đạo đức kinh doanh

❖ Bản chất của vấn đề đạo đức là sự mâu thuẫn hay tự – mâu thuẫn.

❖ Về cơ bản, mâu thuẫn có thể xuất hiện trên các khía cạnh khác nhau như triết lý hành động, mối quan hệ quyền lực trong cơ cấu tổ chức, sự phối hợp trong các hoạt động tác nghiệp hay phân phối lợi ích, ở các lĩnh vực như marketing, điều kiện lao động, nhân lực, tài chính hay quản lý.

❖ Mâu thuẫn có thể xuất hiện trong mỗi con người (tự mâu thuẫn), giữa những người hữu quan bên trong như chủ sở hữu, người quản lý, người lao động, hay với những người hữu quan bên ngoài như với khách hàng, đối tác - đối thủ hay cộng đồng, xã hội.

2.1 CÁC KHÍA CẠNH THỂ HIỆN ĐẠO ĐỨC KINH DOANH

2.1.1 Trong các chức năng của doanh nghiệp

1 Đạo đức trong quản trị nguồn nhân lực

2 Đạo đức trong marketing

3 Đạo đức trong hoạt động kế toán, tài chính

2.1 CÁC KHÍA CẠNH THỂ HIỆN ĐẠO ĐỨC KINH DOANH

2.1.1 Trong các chức năng của doanh nghiệp

1 Đạo đức trong quản trị nguồn nhân lực

- Đạo đức trong tuyển dụng, bổ nhiệm, sử dụng lao động:Phân biệt đối xử là việc không cho phép một người nào

đó được hưởng những lợi ích nhất định xuất phát từ địnhkiến về phân biệt Biểu hiện ở phân biệt chủng tộc, giớitính, tôn giáo, địa phương, vùng văn hóa, tuổi tác

- Đảm bảo điều kiện lao động an toàn

Người quản lý sẽ bị quy trách nhiệm vô đạo đức trongcác trường hợp dưới đây:

+ Không trang bị đầy đủ các trang thiết bị an toàn laođộng cho người lao động, cố tình duy trì các điều kiệnnguy hiểm và không đảm bảo sức khỏe tại nơi làm việc.+ Che giấu thông tin về mối nguy hiểm của công việc,làm ngơ trước một vụ việc có thể dự đoán được và cóthể phòng ngừa được

+ Bắt buộc người lao động thực hiện những công việcnguy hiểm mà không cho phép họ có cơ hội từ chối, bấtchấp thể trạng, bất chấp khả năng và năng lực của họ

+ Không phổ biến kỹ lưỡng các quy trình, quy phạm sảnxuất và an toàn lao động cho người lao động.

+ Không thường xuyên kiểm tra các thiết bị an toàn laođộng để đề ra các biện pháp khắc phục

+ Không thực hiện các biện pháp chăm sóc y tế và bảohiểm

+ Không tuân thủ các quy định của ngành, quốc gia,quốc tế về các tiêu chuẩn an toàn

2 Đạo đức trong marketing

Marketing là hoạt động hướng dòng lưu chuyển hànghóa dịch vụ chảy từ người sản xuất đến người tiêudùng Triết lý của marketing là thỏa mãn tối đa nhucầu của khách hàng nhờ đó tối đa hóa lợi nhuận củadoanh nghiệp, tối đa hóa lợi ích cho toàn xã hội

- Các biện pháp marketing phi đạo đức.

+ Quảng cáo phi đạo đức: Lạm dụng quảng cáo có thểxếp từ nói phóng đại về sản phẩm và che dấu sự thật tớilừa gạt hoàn toàn

Quảng cáo bị coi là vô đạo đức khi:

Lôi kéo, nài ép dụ dỗ người tiêu dùng ràng buộc vớisản phẩm của nhà sản xuất bằng những thủ thuật quảngcáo rất tinh vi, không cho người tiêu dùng cơ hội đểchuẩn bị, để chống đỡ, không cho người tiêu dùng cơhội lựa chọn hay tư duy bằng lý trí

Quảng cáo tạo ra hay khai thác, lợi dụng niềm tin sailầm về sản phẩm, gây trở ngại cho người tiêu dùng trongviệc ra quyết định lựa chọn tiêu dùng tối ưu, dẫn dắtngười tiêu dùng đến những quyết định lựa chọn lẽ ra họkhông thực hiện nếu không có quảng cáo

Quảng cáo phóng đại, thổi phồng sản phẩm vượtquá mức hợp lý có thể tạo nên trào lưu hay cả chủnghĩa tiêu dùng sản phẩm đó, không đưa ra đượcnhững lý do chính đáng đối với việc mua sản phẩm,

ưu thế của nó với sản phẩm khác

Quảng cáo và bán hàng trực tiếp cũng có thể lừadối khách hàng bằng cách che dấu sự thật trong mộtthông điệp

Quảng cáo đưa ra những lời giới thiệu mơ hồ vớinhững từ ngữ không rõ ràng khiến khách hàng phải tựhiểu những thông điệp ấy Những lời nói khôn ngoannày thường rất mơ hồ và giúp nhà sản xuất tránhmang tiếng lừa đảo

Quảng cáo có hình thức khó coi, phi thị hiếu, saochép lố bịch, làm mất đi vẻ đẹp của ngôn ngữ, làm biếndạng những cảnh quan thiên nhiên.

Quảng cáo nhằm vào những đối tượng nhạy cảm nhưngười nghèo, trẻ em, trẻ vị thành niên làm ảnh hưởngđến sự kiểm soát hành vi của họ và những quảng cáonhồi nhét vào người tiêu dùng những tư tưởng, bạo lực

và quyền thế

+ Bán hàng phi đạo đức:

Bán hàng lừa gạt: Sản phẩm được ghi “giảm giá”, “thấphơn mức bán lẻ dự kiến”, trong khi chưa bao giờ bánđược mức giá đó, hoặc là ghi nhận “sản phẩm giới thiệu”cho sản phẩm bán đại trà Hoặc là giả vờ bán thanh lý

Bao gói và dán nhãn lừa gạt: Ghi loại “mới”, “đã cảitiến”, “tiết kiệm” nhưng thực tế sản phẩm không hề cónhững tính chất này, hoặc phần miêu tả có cường điệu vềcông dụng của sản phẩm, hoặc hình dáng bao bì, hìnhảnh quá hấp dẫn gây hiểu lầm đáng kể cho người tiêudùng

Nhử và chuyển kênh: Đây là biện pháp marketingdẫn dụ khách hàng bằng một “mối câu” để phải chuyểnkênh sang mua sản phẩm khác với giá cao hơn

Lôi kéo: Là biện pháp marketing dụ dỗ người tiêu dùngmua những thứ mà lúc đầu họ không muốn mua vàkhông cần đến bằng cách sử dụng các biện pháp bánhàng gây sức ép lớn, lôi kéo tinh vi, bất ngờ hoặc kiêntrì Chẳng hạn như các nhân viên bán hàng được huấnluyện riêng với những cách nói chuyện có bài bản đượcsoạn sẵn một cách kỹ lưỡng, những lập luận thuộc lòng

để dụ dỗ người mua hàng.

Bán hàng dưới chiêu bài nghiên cứu thị trường: Sử dụngcác cuộc nghiên cứu thị trường nhằm tạo ra một đợt bánđiểm hay để thành lập một danh mục khách hàng tiềmnăng, hoặc sử dụng các số liệu nghiên cứu thị trường đểxây dựng một cơ sở dữ liệu thương mại phục vụ mục tiêuthiết kế sản phẩm Hoạt động này đòi hỏi ngầm thu thập

và sử dụng thông tin cá nhân về khách hàng, do đó đã viphạm quyền riêng tư của người tiêu dùng Hoạt độngnghiên cứu thị trường còn có thể bị lợi dụng để thu thậpthông tin bí mật hay bí mật thương mại

+ Những thủ đoạn phi đạo đức trong quan hệ với đối thủ

Cố định giá cả: Đó là hành vi hai hay nhiều doanhnghiệp hoạt động trong cùng một thị trường thỏa thuận vềviệc bán hàng hóa ở cùng một mức giá đã định

Phân chia thị trường: Là hành vi các đối thủ cạnh tranhkhông cạnh tranh với nhau trên cùng một địa bàn hay thỏathuận hạn chế khối lượng bán ra

Hai hình thức trên là vô đạo đức vì chúng gây rối loạn

cơ chế định giá không thực qua việc ngăn cản thị trườnghoạt động, tạo điều kiện hình thành độc quyền bằng cáchtạo thuận lợi cho người bán, loại trừ điều kiện cạnh tranh

Bán phá giá: Đó là hành vi định cho hàng hóa của mìnhnhững giá bán thấp hơn giá thành nhằm mục đích thôntín để thu hẹp cạnh tranh.

Sử dụng những biện pháp thiếu văn hóa khác để hạ uytín của doanh nghiệp đối thủ như gièm pha hàng hóacủa đối thủ cạnh tranh, hoặc đe dọa người cung ứng sẽcắt những quan hệ làm ăn với họ

3 Đạo đức trong hoạt động kế toán, tài chính

Các kế toán viên cũng liên quan đến những vấn đề đạođức trong kinh doanh và phải đối mặt với các vấn đề như

sự cạnh tranh, số liệu vượt trội, các khoản phí “khôngchính thức” và tiền hoa hồng

Các áp lực đè lên những kiểm toán là thời gian, phí ngàycàng giảm, những yêu cầu của khách hàng muốn cónhững ý kiến khác nhau về những điều kiện tài chính,hay muốn mức thuế phải trả thấp hơn và sự cạnh tranhngày càng khốc liệt Bởi những áp lực như thế này vànhững tình huống khó khăn về vấn đề đạo đức do họ tạo

ra nên nhiều công ty kiểm toán đã gặp phải những vấn

đề tài chính

Sự điều chỉnh số liệu trong các bảng cân đối kế toán cuối kỳcũng là một luật “bất thành văn”, đa phần là những thay đổinhỏ mang mục đích tích cực cho phù hợp với những biếnđộng thị trường, những tác động cạnh tranh hay “độ trễ”trong chu kỳ sản xuất kinh doanh.

Làm thế nào để phân biệt điều chỉnh là tích cực haykhông, do ranh giới giữa “đạo đức” và “phi đạo đức”cũng khó có thể rõ ràng Chẳng hạn, doanh nghiệp cóthể điều chỉnh một vài số liệu trong báo cáo tài chính

để làm yên lòng các nhà đầu tư, khuyến khích họ tiếptục đổ vốn (đảm bảo tài chính cho doanh nghiệp) Đây

là điều chỉnh tích cực theo quan điểm của doanhnghiệp nhưng các cổ đông thấy có thể bị lừa đối vàcảm nhận có sự bất ổn trong hoạt động của doanhnghiệp.

2.1.2 Trong quan hệ với các đối tượng hữu quan

Các đối tượng hữu quan là những đối tượng hay nhómđối tượng có ảnh hưởng quan trọng đến sự sống còn và

sự thành công của một hoạt động kinh doanh Họ làngười có những quyền lợi cần được bảo vệ và có nhữngquyền hạn nhất định để đòi hỏi doanh nghiệp làm theo ýmuốn của họ

Đối tượng hữu quan bao gồm

kể cả ban giám đốc và các ủy viên trong hội đồng quản trị

hay tập thể khác gây ảnh hưởng tới các hoạt động củadoanh nghiệp như khách hàng, nhà cung cấp, các cơquan nhà nước, đối thủ cạnh tranh, cộng đồng địaphương

1 Chủ sở hữu

Chủ sở hữu có thể tự mình quản lý doanh nghiệp hoặcthuê những nhà quản lý chuyên nghiệp để điều hànhdoanh nghiệp

Chủ sở hữu là các cá nhân, nhóm cá nhân hay tổ chứcđóng góp một phần hay toàn bộ nguồn lực vật chất, tàichính cần thiết cho các hoạt động của doanh nghiệp, cóquyền kiểm soát nhất định đối với tài sản, hoạt động của

tổ chức thông qua giá trị đóng góp

2 Người lao động

Các nhân viên phải đối mặt với các vấn đề về đạo đức khi

họ buộc phải tiến hành những nhiệm vụ mà họ biết là vôđạo đức Những nhân viên có đạo đức cố gắng duy trì sựriêng tư trong các mối quan hệ làm tròn nghĩa vụ và tráchnhiệm, đồng thời tránh đặt áp lực lên người khác khiến họphải hành động vô đạo đức Các vấn đề đạo đức liênquan đến người lao động bao gồm các giác, quyền sởhữu trí tuệ, bí mật thương mại, điều kiện, môi trường laođộng và lạm dụng của công

- Vấn đề cáo giác.

Cáo giác là việc một thành viên của tổ chức công bốnhững thông tin làm chứng cứ về những hành động bấthợp pháp hay vô đạo đức của doanh nghiệp

Người lao động có nghĩa vụ trung thành với doanh nghiệp,

vì lợi ích của doanh nghiệp và có trách nhiệm giữ bí mậtcác thông tin liên quan đến doanh nghiệp, nhưng mặt khác

họ cũng phải hành động vì lợi ích xã hội Khi đó, cáo giácđược coi là chính đáng

Cáo giác là một quyết định khó khăn vì nó đặt người cáogiác đứng trước mâu thuẫn giữa một bên là sự trungthành với doanh nghiệp với một bên là bảo vệ lợi ích xãhội, vì thế đòi hỏi người lao động phải cân nhắc rất thậntrọng, kỹ lưỡng những lợi ích và thiệt hại do cáo giác đưalại để đi đến quyết định có cáo giác hay không

Lợi ích mà cáo đưa lại là cáo giác ngăn chặn việc lấy động

cơ, lợi ích trước mắt để che lấp những thiệt hại lâu dài cho

tổ chức

Thiệt hại do cáo giác đưa lại là thiệt hại về kinh tế của tổchức cho việc sửa chữa những sai lầm mà cáo giác đưa ra.Nhân viên cáo giác cũng có thể làm tổn hại đến uy tín vàquyền lực quản lý của ban lãnh đạo và của doanh nghiệp.Ban lãnh đạo cũng không muốn nhân viên của mình nói với

họ sự thật đặc biệt nếu sự thật ấy có hại cho cấp trên hoặcdoanh nghiệp của họ

- Bí mật thương mại.

là những thông tin được sử dụng trong quá trình tiến hành hoạtđộng kinh doanh không được nhiều người biết tới nhưng lại cóthể tạo cơ hội cho người sở hữu nó có một lợi thế so vớinhững đối thủ cạnh tranh không biết hoặc không sử dụngnhững thông tin đó

Bí mật thương mại bao gồm công thức, thành phần một sảnphẩm dịch vụ, thiết kế một kiểu máy móc, công nghệ và kỹnăng đặc biệt, các đề án tài chính, quy trình đấu thầu các dự

án có giá trị lớn

Bí mật thương mại cần phải được bảo vệ vì nó là một loạitài sản đặc biệt mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp Bímật thương mại bị tiết lộ → mất lợi thế cạnh tranh trongkinh doanh.

Những người lao động trực tiếp liên quan đến bí mậtthương mại có nghĩa vụ bảo mật không được tiết lộ hay

sử dụng thông tin tích lũy được trong quá trình hoạt động.Tuy nhiên, việc ngăn chặn nhân viên sử dụng kiến thức,kinh nghiệm tích lũy được trong quá trình làm việc có thểlại là hành vi vi phạm quyền tự do và quyền sở hữu trí tuệ

- Điều kiện, môi trường làm việc

Cải thiện điều kiện lao động tuy có chi phí lớn nhưng bù lạiđem lại một lợi nhuận khổng lồ cho doanh nghiệp Vì thế,các nhà quản lý phải tạo ra được sự ưu tiên cao nhất vềtính an toàn và phải biết được hết những rủi ro có ngay tạinơi làm việc

Điều kiện, môi trường làm việc hợp lý cho người lao đông,

đó là trang thiết bị an toàn, chăm sóc y tế và bảo hiểm đểngười lao động tránh được các tai nạn rủi ro và tránh cácbệnh nghề nghiệp, đảm bảo sức khỏe cả về thể chất và tinhthần có thể làm việc lâu dài

Người lao động có quyền làm việc trong một môi trường

an toàn và vệ sinh, có quyền được bảo vệ tránh mọi nguyhiểm, có quyền được biết và được từ chối các công việcnguy hiểm

Nếu lãnh đạo doanh nghiệp không cung cấp đầy đủ cáctrang thiết bị an toàn cho người lao động, không thườngxuyên kiểm tra xem chúng có an toàn không, không đảmbảo các tiêu chuẩn cho phép về môi trường làm việc dẫnđến người lao động gặp tai nạn, bị chết, bị thương tật thì hành vi của người lãnh đạo ở đây là vô đạo đức

3 Khách hàng

chính là đối tượng phục vụ, là người thể hiện nhu cầu,

sử dụng hàng hóa, dịch vụ, đánh giá chất lượng, tái tạo

và phát triển nguồn tài chính cho doanh nghiệp Nhữngvấn đề đạo đức điển hình liên quan đến khách hàng lànhững quảng cáo phi đạo đức, những thủ đoạnmarketing lừa gạt và an toàn sản phẩm