CÁCH MẠNG KHOA HỌC CÔNG NGHỆ 4 0 VỚI VIỆC THAY ĐỔI TƯ DUY VÀ NỘI DUNG ĐỐI NGOẠI TRONG QUAN HỆ QUỐC TẾ

CÁCH MẠNG KHOA HỌC CÔNG NGHỆ 4 0 VỚI VIỆC THAY ĐỔI TƯ DUY VÀ NỘI DUNG ĐỐI NGOẠI TRONG QUAN HỆ QUỐC TẾCÁCH MẠNG KHOA HỌC CÔNG NGHỆ 4 0 VỚI VIỆC THAY ĐỔI TƯ DUY VÀ NỘI DUNG ĐỐI NGOẠI TRONG QUAN HỆ QUỐC TẾCÁCH MẠNG KHOA HỌC CÔNG NGHỆ 4 0 VỚI VIỆC THAY ĐỔI TƯ DUY VÀ NỘI DUNG ĐỐI NGOẠI TRONG QUAN HỆ QUỐC TẾCÁCH MẠNG KHOA HỌC CÔNG NGHỆ 4 0 VỚI VIỆC THAY ĐỔI TƯ DUY VÀ NỘI DUNG ĐỐI NGOẠI TRONG QUAN HỆ QUỐC TẾCÁCH MẠNG KHOA HỌC CÔNG NGHỆ 4 0 VỚI VIỆC THAY ĐỔI TƯ DUY VÀ NỘI DUNG ĐỐI NGOẠI TRONG QUAN HỆ QUỐC TẾCÁCH MẠNG KHOA HỌC CÔNG NGHỆ 4 0 VỚI VIỆC THAY ĐỔI TƯ DUY VÀ NỘI DUNG ĐỐI NGOẠI TRONG QUAN HỆ QUỐC TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Phần 1: Khái quát và ảnh hưởng của 4.0 2

I/ Khái quát công nghệ 4.0 2

II/ Ảnh hưởng của công nghệ 4.0 3

Phần 2: Thay đổi tư duy đối ngoại 6

I/Các xu thế chính trong quan hệ quốc tế hiện nay 6

II/ Đổi mới tư duy đối ngoại trong quan hệ quốc tế 9

1.Tư duy toàn cầu : 9

2.Trong lĩnh vực an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống 12

3 Vai trò của chủ thể phi quốc gia tăng lên 14

II/ Thay đổi tư duy truyền thống về lợi ích quốc gia 16

Phần 3: Thay đổi nội dung đối ngoại : 17

I/Về chiến tranh và hòa bình 17

II/Về kinh tế 17

III/Về chính trị 19

IV/Về quốc phòng an ninh 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

Phần 1: Khái quát và ảnh hưởng của 4.0

I/ Khái quát công nghệ 4.0

Thuật ngữ "Cách mạng công nghiệp lần thứ tư" đã được áp dụng cho sự phát triển công nghệ quan trọng một vài lần trong 75 năm qua, và là để thảo luận về học thuật Khái niệm Công nghiệp 4.0 hay nhà máy thông minh lần đầu tiên được đưa ra tại Hội chợ công nghiệp Hannover tại Cộng hòa Liên bang Đức vàonăm 2011 Công nghiệp 4.0 nhằm thông minh hóa quá trình sản xuất và quản lý trong ngành công nghiệp chế tạo Sự ra đời của Công nghiệp 4.0 tại Đức đã thúcđẩy các nước tiên tiến khác như Mỹ, Nhật, Trung Quốc, Ấn Độ thúc đẩy phát triển các chương trình tương tự nhằm duy trì lợi thế cạnh tranh của mình

Năm 2013, một từ khóa mới là "Công nghiệp 4.0" (Industrie 4.0) bắt đầu nổi lênxuất phát từ một báo cáo của chính phủ Đức đề cập đến cụm từ này nhằm nói tới chiến lược công nghệ cao, điện toán hóa ngành sản xuất mà không cần sự tham gia của con người

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) lần thứ 46 đã chính thức khai mạc tại

thành phố Davos-Klosters của Thụy Sĩ, với chủ đề “Cuộc CMCN lần thứ 4”,

Chủ tịch Diễn đàn Kinh tế Thế giới đã đưa ra một định nghĩa mới, mở rộng hơn khái niệm Công nghiệp 4.0 của Đức Nhân loại đang đứng trước một cuộc cách mạng công nghiệp mới, có thể thay đổi hoàn toàn cách chúng ta sống, làm việc

và quan hệ với nhau Quy mô, phạm vi và sự phức tạp của lần chuyển đổi này không giống như bất kỳ điều gì mà loài người đã từng trải qua

Hiện nay, Công nghiệp 4.0 đã vượt ra khỏi khuôn khổ dự án của Đức với sự tham gia của nhiều nước và trở thành một phần quan trọng của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư

Bản chất của CMCN lần thứ 4 là dựa trên nền tảng công nghệ số và tích hợp tất

cả các công nghệ thông minh để tối ưu hóa quy trình, phương thức sản xuất; nhấn mạnh những công nghệ đang và sẽ có tác động lớn nhất là công nghệ in 3D, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ tự động hóa, người máy,

Cuộc CMCN thứ 4 hay Công nghiệp 4.0, là xu hướng hiện tại của tự động hóa

và trao đổi dữ liệu trong công nghệ sản xuất Nó bao gồm các hệ thống mạng vật lý, mạng Internet kết nối vạn vật và điện toán đám mây

Cuộc CMCN lần thứ 4 không chỉ là về các máy móc, hệ thống thông minh và được kết nối, mà còn có phạm vi rộng lớn hơn nhiều Đồng thời là các làn sóng của những đột phá xa hơn trong các lĩnh vực khác nhau từ mã hóa chuỗi gen cho tới công nghệ nano, từ các năng lượng tái tạo tới tính toán lượng tử

Công nghiệp 4.0 tạo điều kiện thuận lợi cho việc tạo ra các "nhà máy thông minh" hay “nhà máy số” Trong các nhà máy thông minh này, các hệ thống vật

lý không gian ảo sẽ giám sát các quá trình vật lý, tạo ra một bản sao ảo của thế giới vật lý Với IoT, các hệ thống vật lý không gian ảo này tương tác với nhau

và với con người theo thời gian thực, và thông qua IoS thì người dùng sẽ được tham gia vào chuỗi giá trị thông 7qua việc sử dụng các dịch vụ này.

II/ Ảnh hưởng của công nghệ 4.0

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư có những tác động to lớn về kinh tế, xã hội và môi trường ở tất cả các cấp – toàn cầu, khu vực và trong từng quốc gia Các tác động này mang tính rất tích cực trong dài hạn, song cũng tạo ra nhiều thách thức điều chỉnh trong ngắn đến trung hạn.

Về mặt kinh tế, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư có tác động đến tiêu dùng, sản xuất và giá cả Từ góc độ tiêu dùng và giá cả, mọi người dân đều

được hưởng lợi nhờ tiếp cận được với nhiều sản phẩm và dịch vụ mới có chất lượng với chi phí thấp hơn

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư cũng tác động tích cực đến lạm phát toàn cầu Nhờ những đột phá về công nghệ trong các lĩnh vực năng lượng (cả

sản xuất cũng như sử dụng), vật liệu, Internet vạn vật, người máy[5], ứng dụng công nghệ in 3D (hay còn được gọi là công nghệ chế tạo đắp dần, có ưu việt là giúp tiết kiệm nguyên vật liệu và chi phí lưu kho hơn nhiều so với công nghệ

chế tạo cắt gọt truyền thốngv.v… đã giúp giảm mạnh áp lực chi phí đẩy đến lạm phát toàn cầu nhờ chuyển đổi sang một thế giới hiệu quả, thông minh và

sử dụng nguồn lực tiết kiệm hơn

Từ góc độ sản xuất, trong dài hạn, cuộc cách mạng công nghiệp lần này sẽ tác động hết sức tích cực Kinh tế thế giới đang bước vào giai đoạn tăng trưởng

chủ yếu dựa vào động lực không có trần giới hạn là công nghệ và đổi mới sáng tạo, thay cho tăng trưởng chủ yếu dựa vào các yếu tố đầu vào luôn có trần giới hạn

Tuy nhiên cuộc cách mạng công nghệ này đang tạo ra những thách thức liên

quan đến những chi phí điều chỉnh trong ngắn đến trung hạn do tác động

không đồng đều đến các ngành khác nhau: có những ngành sẽ tăng trưởng mạnh mẽ và có những ngành sẽ phải thu hẹp đáng kể Trong từng ngành, kể cả

các ngành tăng trưởng, tác động cũng có sự khác biệt giữa các doanh nghiệp,

với sự xuất hiện và tăng trưởng nhanh của nhiều doanh nghiệp tạo ra những công nghệ mới và sự thu hẹp, kể cả đào thải của các doanh nghiệp lạc nhịp về công nghệ.

Chính vì vậy mà Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang vẽ lại bản đồ kinh tế trên thế giới, với sự suy giảm quyền lực của các quốc gia dựa chủ yếu

vào khai thác tài nguyên và sự gia tăng sức mạnh của các quốc gia dựa chủ yếu vào công nghệ và đổi mới sáng tạo:

* Nhiều quốc gia phát triển song chủ yếu dựa vào tài nguyên như Úc, Canada,

Na Uy v.v… đang phải trải qua một quá trình tái cơ cấu nền kinh tế nhiều thách thức A rập Xê út gần đây đã chính thức tuyên bố về kế hoạch tái cơ cấu nền kinh tế và chuyển đổi mô hình tăng trưởng để giảm mạnh sự phụ thuộc vào dầu

mỏ Trừ Ấn Độ, các nước còn lại trong nhóm BRICS đang gặp nhiều thách thức

do có nền kinh tế dựa nhiều vào tài nguyên khoáng sản

* Nước Mỹ - đầu tàu thế giới về công nghệ và dẫn dắt cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang khôi phục vị thế hàng đầu của mình trên bản đồ kinh tế thế giới.Các nước Đông Bắc Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan) cũng tham gia mạnh mẽ vào quá trình này, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghiệp chế tạo Trung Quốc cũng là nước có thể sẽ được hưởng lợi nhiều do sau nhiều năm xây dựng và củng cố khả năng áp dụng và hấp thụ công nghệ thông qua tăng trưởng xuất khẩu (kể cả bắt chước và sao chép) đã bắt đầu bước vào giai đoạn tạo ra công nghệ với sự xuất hiện mạnh mẽ của một số tập đoàn phát triển công nghệ hàng đầu thế giới Điều này giúp Trung Quốc giảm nhẹ được tác động của quá trình điều chỉnh đang diễn ra sau giai đoạn tăng trưởng nóng của thập niên trước.

* Tại châu Âu, một số nước như Đức, Na Uy có thể tham gia và tận dụng được nhiều cơ hội từ cuộc cách mạng công nghiệp mới Tuy nhiên, nhiều nền kinh tế châu Âu khác tỏ ra hụt hơi trong cuộc đua này cho dù có hệ thống nguồn nhân lực tốt, được lý giải một phần là do tinh thần và môi trường khởi nghiệp để thúcđẩy phát triển công nghệ mới không bằng so với Mỹ và các nước Đông Bắc Á

Bản đồ sức mạnh của các doanh nghiệp cũng đang được vẽ lại: các tập đoàn

lớn vang bóng một thời và thống lĩnh thị trường trong một giai đoạn dài đang bị các doanh nghiệp trẻ khởi nghiệp trong giai đoạn gần đây trong lĩnh vực công nghệ vượt mặt.Một số ví dụ điển hình là:

Trong lĩnh vực công nghệ thông tin, các công ty như Google, Facebook v.v… đang tăng trưởng nhanh, trong khi các công ty tiếng tăm khác như IBM, Microsoft, Cisco, Intel, hay một loạt các tập đoàn điện tử lớn của Nhật Bản đang phải trải qua một quá trình tái cơ cấu đầy khó khăn Sự sụp đổ của các

“ông lớn” như Nokia, hay trước đó là Kodak cho thấy nguy cơ “sai một ly đi một dặm” mà các công ty phải đối mặt trong cuộc cạnh tranh đã khốc liệt lại càng khốc liệt hơn trong thời đại của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra với tốc độ của “lũ quét”

Trong lĩnh vực chế tạo, các công ty ô tô truyền thốngđang chịu sức ép cạnh tranh quyết liệt từ các công ty mới nổi lên nhờ cách tiếp cận mới như Tesla đang đẩy mạnh sản xuất ô tô điện và tự lái, cũng như Google và Uber

Trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, quá trình tái cơ cấu đang diễn ra trên diện rộng ảnh hưởng đến việc làm của hàng triệu nhân viên trong 10 năm tới do ứng dụng ngân hàng trực tuyến di động, và sự cạnh tranh quyết liệt từ các doanh nghiệp khởi nghiệp từ Silicon Valley cung cấp các dịch vụ tài chính rẻ hơn nhiều cho khách hàng nhờ ứng dụng điện toán đám mây Ngành bảo hiểm cũng đang chịu sức ép tái cơ cấu dưới tác động của việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, và tương lai sụt giảm nhu cầu bảo hiểm xe cộ khi xe tự lái trở nên phổ biến trên thị trường

Cuộc cạnh tranh toàn cầu lại càng thêm khốc liệt với sự nhập cuộc của nhiều công ty đa quốc gia siêu nhỏ, đang trở thành một xu hướng rõ nét nhờ hạ tầng thông tin Internet cho hiện thực và thương mại hóa một ý tưởng mới trên toàn

cầu một cách nhanh chóng do chi phí giao dịch giảm mạnh, giúp giảm đáng kể chi phí và qui mô nhập cuộc.

Tác động đến môi trường là tích cực trong ngắn hạn và hết sức tích cực trong

trung và dài hạn nhờ các công nghệ tiết kiệm năng lượng, nguyên vật liệu và thân thiện với môi trường Các công nghệ giám sát môi trường cũng đang phát triển nhanh, đồng thời còn được hỗ trợ bởi Internet kết nối vạn vật, giúp thu thập và xử lý thông tin liên tục 24/7 theo thời gian thực, ví dụ thông qua các phương tiện như máy bay không người lái được kết nối bởi Internet được trang

bị các camera và các bộ phận cảm ứng có khả năng thu thập các thông tin số liệu cần thiết cho việc giám sát

Tác động đến xã hội thông qua kênh việc làm trong trung hạn là điều đáng

quan ngại nhất hiện nay Trong những thập niên gần đây, bất bình đẳng về thu nhập đã có xu hướng tăng nhanh, nổi bật là 1% số người giàu nhất nắm tài sản tương đương với 99% số người còn lại Nhưng cuộc cách mạng công nghiệp lầnthứ tư lại càng làm khuyếch đại thêm xu hướng này do lợi suất của ý tưởng tăngmạnh: nhờ có ý tưởng liên quan đến công nghệ và đổi mới sáng tạo nên đã xuất hiện nhiều tỷ phú đô la chỉ ở độ tuổi trên 20 dưới 30, điều rất khác biệt so với giai đoạn trước đây Lợi suất của kỹ năng, đặc biệt là các kỹ năng thúc đẩy hay

bổ trợ cho quá trình số hóa, tự động hóa (bằng người máy hay bằng phần mềm –tức là trí tuệ nhân tạo có khả năng tự học) cũng tăng mạnh.Trong khi đó, các kỹ năng truyền thống đã từng có vai trò quan trọng trong giai đoạn trước, song đang bị người máythay thế nên có lợi suất giảm mạnh Nhóm lao động chịu tác động mạnh nhất là lao động giản đơn, ít kỹ năng do rất dễ bị thay thế bởi người máy và do vậy có giá đang giảm nhanh Đây là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng bất bình đẳng trên toàn cầu, làm doãng chênh lệch về thu nhập và tài sản giữa một bên là lao động ít kỹ năng hay có kỹ năng dễ bị người máy thay thế chiếm tuyệt đại bộ phận người lao động, và bên kia là

những người có ý tưởng hay kỹ năng bổ trợ cho quá trình tự động hóa và số hóađang diễn ra với tốc độ nhanh

Như vậy, ở những nước tư bản phát triển nhất đang diễn ra một mâu thuẫn mang tính nền tảng của kinh tế thị trường: dưới tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, cung gia tăng mạnh mẽ trong khi cầu không theo kịp do nhiều người lao động bị thay thế bởi quá trình tự động hóa nên không có thu nhập Phổ thu nhập ở nhiều nước phát triển mang tính lưỡng cực với sự phân hóa rất rõ nét, tạo nên một khoảng trống lớn ở giữa Đây cũng là mâu thuẫn đã được Các Mác chỉ ra giữa sự phát triển lực lượng sản xuất ở mức cao và phươngthức phân phối của chủ nghĩa tư bản Điều này dẫn đến việc một số nhà kinh tế nổi tiếng của thế giới như Dani Rodrik kêu gọi chủ nghĩa tư bản phải thực hiện thay đổi căn bản lần thứ hai, với việc đưa vào mô hình “Nhà nước sáng tạo”, sau lần thay đổi thứ nhất với sự ra đời của Nhà nước phúc lợidưới tác động của cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân[7] Một số chuyên gia khác đề nghị người máy thông qua chủ phải đóng thuế thu nhập và đóng bảo hiểm xã hội để dùng tiền đó đào tạo lại và hỗ trợ cho những công nhân bị thay thế

Những ý tưởng về sàn an sinh xã hội – mọi người đề được cấp một khoản tiền nhất định không phụ thuộc vào việc có đi làm hay không, những manh nha của phương thức phân phối cộng sản chủ nghĩa “Làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu” - đang được xem xét ở một số nước tư bản phát triển Ví dụ, gần đây một số quốc gia như Phần Lan, Hà Lan, Thuỵ Sỹ và gần đây nhất là Canada đã quyết định thử nghiệm việc “cho tiền” người dân hàng tháng bất kể họ có thất nghiệp hay không

Những kế hoạch này có cơ sở hợp lý nếu xét về mức độ phát triển của lực lượngsản xuất hiện nay ở một số nước có trình độ phát triển cao, đồng thời cũng phần nào giúp giải quyết những mâu thuẫn cố hữu của hệ thống phân phối của nền kinh tế thị trường có khả năng phá hủy cân đối cung cầu khi cách mạng công nghệ có khả năng tạo ra nhiều của cải vật chất nhờ tự động hóa thay thế nhiều lao động ít kỹ năng

Phần 2: Thay đổi tư duy đối ngoại

I/Các xu thế chính trong quan hệ quốc tế hiện nay

Theo nhìn nhận của chuyên gia, tình hình thế giới và khu vực hiện nay nổi lên 8

xu thế lớn, tác động đến quan hệ quốc tế

Trước hết, khác với thời Chiến tranh Lạnh, khái niệm “cực” quyền lực không còn mang ý nghĩa kiểm soát đơn tuyến từ trên xuống Thực tế là tập hợp lực lượng hiện nay đa dạng, phức tạp, lỏng lẻo hơn, chủ yếu trên cơ sở lợi ích quốc gia

Trong cấu trúc và phân bố quyền lực hiện nay, do vai trò tăng lên của các nước tầm trung, khả năng đơn phương chi phối của các cực giảm xuống Sự ra đời của G20 cho thấy nếu chỉ có các tập hợp cũ như G7 thì không đáp ứng được thực tiễn quốc tế mới

Đồng thời, tuy là các cực với khả năng kiểm soát lỏng lẻo hơn so với trước nhưng quan hệ giữa các nước lớn vẫn mang tính định hình cục diện, cạnh tranh hay hợp tác giữa các nước này có tác động lớn đến chiều hướng vận động của tình hình

Thứ hai, tiếp đà những năm gần đây, xu thế toàn cầu hóa tuy chưa bị đảo ngược nhưng nhiều khía cạnh bị chững lại do sự nổi lên của chủ nghĩa dân túy, chủ nghĩa bảo hộ và chủ nghĩa dân tộc

Xu thế chuyển dịch tư bản (và kéo theo nhiều lĩnh vực khác) vẫn diễn tiến theo hướng từ Tây sang Đông, Bắc xuống Nam Trong những năm vừa qua, tự do hóa thương mại tiếp tục phát triển mạnh mẽ, thể hiện ở việc ký kết ba hiệp định thương mại táo bạo và quy mô hàng đầu là CTPP, FTA EU-Nhật và USMCA (phiên bản mới của NAFTA)

Đồng thời, trong khi thúc đẩy tự do hóa thương mại và thuận lợi hóa đầu tư, giờđây nhiều chính phủ phải tính đến lợi ích của tổng thể hoặc một bộ phận thiểu

số người dân Phong trào “áo vàng” ở Pháp, Brexit ở Anh, vấn đề người nhập

cư tại Mỹ, Đức, Áo cho thấy rõ điều đó

Thứ ba, hòa bình, hợp tác tiếp tục là xu thế chủ đạo nhưng nguy cơ chiến tranh, xung đột cục bộ tăng cao hơn so với trước, xuất hiện các hình thái mới, trong khi tình hình nhiều điểm nóng khu vực chứng kiến những chuyển động khác nhau

Về tổng thể, hòa bình thế giới được duy trì, các cuộc xung đột quy mô lớn không xảy ra, tuy nhiên thế giới những năm qua đã xảy ra cuộc chiến tranh Syria, căng thẳng gia tăng tại nhiều nước Trung Đông, châu Phi, Mỹ La tinh Tình hình Biển Đông tuy không xảy ra sự cố lớn trên bề mặt nhưng nguy cơ va chạm, xung đột không giảm, thậm chí nguy hiểm hơn do mật độ hiện diện các phương tiện tăng lên

Một số hình thái chiến tranh, xung đột mới xuất hiện như chiến trạng mạng, chiến tranh bất quy tắc, xung đột phi vũ trang Đáng chú ý, tình hình bán đảo Triều Tiên hạ nhiệt nhanh chóng, thể hiện rõ các cuộc gặp cấp cao liên Triều và Mỹ-Triều Nguy cơ khủng bố ISIS giảm đi

Tuy nhiên trên bình diện toàn cầu, hợp tác đa phương bị thách thức đáng kể Anh thúc đẩy thỏa thuận với EU về thực thi Brexit tuy chưa đạt được thống nhấtnội bộ APEC dưới sự điều hành của nước chủ nhà Papua New Guinea không rađược Tuyên bố chung G20 tại Argentina đạt thỏa thuận nhưng với công thức yếu G7 bất đồng nhiều hơn so với trước Trong khi đó, hợp tác song phương vàgiữa các nhóm nhỏ hơn tăng lên, ví dụ hợp tác tay ba, tay tư (Mỹ - Nhật - Australia, Mỹ - Nhật - Ấn Độ - Australia), hợp tác tiểu vùng tích cực hơn

(Mekong, Vành đai Ấn Độ Dương, CLMV…)

Thứ năm, các thách thức an ninh ngày càng đa dạng, phức tạp, khó lường, có thể tạo ra các hệ quả trên diện rộng và trong dài hạn, bao gồm nhiều vấn đề phi truyền thống tác động đến an ninh, phát triển của nhiều quốc gia, tạo thêm gánh nặng về tài lực, vật lực và nhân lực

Kể từ cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Obama, Mỹ đã bắt đầu xem an ninh mạng

là thách thức nghiêm trong hơn cả chủ nghĩa khủng bố Cáo buộc can thiệp vào bầu cử năm qua liên quan đến yếu tố an ninh mạng An ninh nguồn nước tiếp tục diễn biến đáng báo động ví dụ tại lưu vực hạ nguồn sông Mekong Việc Mỹ rút khỏi Thỏa thuận Paris 2015 làm giảm các nỗ lực quốc tế về ứng phó với biếnđối khí hậu trong khi các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng tăng Tội phạm công nghệ cao tăng lên về số lượng và mức độ phức tạp An ninh tài

chính xuất hiện các vấn đề như như tiền ảo (cryptocurrency), tài chính công nghệ (fintech) mới, nạn đánh cắp bí mật thông tin, tin tặc can thiệp giao dịch ngân hàng

Cùng với xu thế tán quyền, mạng xã hội với tính chất siêu kết nối, lan tỏa cực nhanh (nhiều lúc khó kiểm chứng và kiểm soát) trở thành công cụ chuyển tải thông điệp chính trị sắc bén, đặt ra nhu cầu thay đổi phương thức quản lý và quản trị tại nhiều quốc gia

Thứ sáu, nỗ lực xu thế dân chủ hóa đời sống quốc tế, đấu tranh bảo vệ các quyền lợi chính đáng, bình đẳng giữa các quốc gia vẫn tiếp tục nhưng kết quả đạt được hạn chế hơn trong năm qua do tác động của chính trị cường quyền, chủnghĩa đơn phương và tình trạng không có thể chế siêu quốc gia bảo đảm cưỡng chế thi hành luật pháp quốc tế

Quá trình pháp điển hóa và tiến bộ luật pháp quốc tế nhìn chung được thúc đẩy nhưng có mặt thụt lùi, nhất là trên khía cạnh thực thi Ví dụ Phán quyết của Tòa Trọng tài theo phụ lục VII của Công ước Luật biển năm 1982 chưa được tuân thủ trên thực tế

Chủ nghĩa đơn phương có dấu hiệu tăng lên, ví dụ việc Mỹ rút khỏi Hiệp định Hạt nhân P5+1 với Iran, Hiệp ước lực lượng hạt nhân tầm trung (INF),

UNESCO, Hội đồng Nhân quyền LHQ, Cơ quan Bưu chính Quốc tế Sáng kiến của các nước lớn như Chiến lược Ấn-Thái, BRI đặt ra vấn đề liệu ASEAN có còn giữ được vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực đang định hình và rộng hơn là vai trò của các nước vừa và nhỏ Tính hiệu quả, hiệu lực của nhiều định chế quốc tế vẫn phụ thuộc chủ yếu vào quyết định của các nước lớn

Thứ bảy, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 tác động ngày càng sâu rộng, trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp và là công cụ quan trọng hàng đầu trong việc xây dựng sức mạnh tổng hợp quốc gia

Công nghệ mới khiến tư duy chính sách, tổ chức, quản trị và kinh doanh thay đổi Facebook không viết bất kỳ tin nào nhưng lại là hãng sở hữu nhiều tin tức nhất thế giới Các mô hình kinh tế số (thương mại điện tử, hạ tầng số), kinh tế chia sẻ (Uber, Grab, Airbnb) xuất hiện, cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ với các

mô hình kinh doanh, sản xuất và dịch vụ truyền thống Mỹ phóng tàu thăm dò Insight lên sao Hỏa Lần đầu tiên trong lịch sử, một công ty tư nhân có giá trị tàisản vượt mốc 1.000 tỷ USD (hãng công nghệ Apple) Chương trình Made in China 2025 đặt mục đích biến Trung Quốc thành cường quốc công nghệ hàng đầu, dành 2,1% GDP cho nghiên cứu và phát triển, đứng thứ 2 thế giới Nhật Bản xây dựng xã hội 5.0 Hàm lượng tri thức trung bình trong các sản phẩm chiếm tỷ trọng ngày càng cao Cạnh tranh công nghệ ngày càng khốc liệt

Thứ tám, châu Á-Thái Bình Dương tiếp tục là khu vực phát triển năng động nhất và là trọng tâm địa chiến lược mới của thế giới, đem đến cả cơ hội và tháchthức cho các quốc gia khu vực.

Sự tập trung của các nền kinh tế hàng đầu như Mỹ (số 1), Trung Quốc (2), Nhật Bản (3), Ấn Độ (6), ASEAN (7), Hàn Quốc (11), cộng với tốc độ tăng trưởng cao (năm 2018 khoảng 5,6% so với mức kỷ lục 6,6% năm 2017) khiến châu Á-Thái Bình Dương tiếp tục là địa điểm hấp dẫn nhất cho thương mại và đầu tư toàn cầu

Cùng với đó, các nước lớn triển khai các chiến lược quy mô, tiêu biểu là BRI (Trung Quốc) và Chiến lược Ấn-Thái (Mỹ), đem lại cả cơ hội và thách thức mớicho khu vực

II/ Đổi mới tư duy đối ngoại trong quan hệ quốc tế

Ðổi mới tư duy nội dung của đối ngoại là sự đổi mới trong đánh giá tình hình quốc tế, trong hoạch định và triển khai đường lối đối ngoại để từ đó bảo vệ và thúc đẩy hiệu quả hơn lợi ích quốc gia - dân tộc

Ví dụ như ở Việt Nam, Ðiều này đã thể hiện rõ qua các giai đoạn của đổi mới,

từ phá thế bao vây cấm vận (1986 - 1995), mở rộng quan hệ và hội nhập kinh tế quốc tế (1995 - 2010), giai đoạn đưa quan hệ đi vào chiều sâu và hội nhập quốc

tế toàn diện (2011 - nay)

Ðổi mới tư duy nội dung đối ngoại còn được thể hiện ở việc không ngừng hoàn thiện nội hàm lợi ích quốc gia - dân tộc Như ở Việt Nam, Ðại hội XII của Ðảngnêu rõ phải "bảo đảm lợi ích tối cao của quốc gia - dân tộc, trên cơ sở các

nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, bình đẳng và cùng có lợi" Lợi ích quốc gia - dân tộc của Việt Nam không phải là những lợi ích dân tộc vị kỷ, hẹp hòi, mà được xác định trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, bình đẳng và cùng có lợi Việc bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc phải là

nguyên tắc tối cao của mọi hoạt động đối ngoại

1.Tư duy toàn cầu :

Tư duy Toàn cầu cung cấp các thói quen tư duy giúp thúc đẩy sự hiểu biết và đánh giá cao thế giới toàn cầu hóa phức tạp ngày nay Các tài liệu và công cụ bao gồm một khuôn khổ để suy nghĩ về năng lực toàn cầu và cung cấp sự rõ ràng về các năng lực khác nhau liên quan đến năng lực toàn cầu

Bảo vệ môi trường, đại dương, chống biến đổi khí hậu, phát triển năng lượng sạch là những vấn đề cấp thiết mà cả thế giới đang quan tâm

Vd: G7 được biết đến là diễn đàn dành cho các nhà lãnh đạo, bộ trưởng và nhà hoạch định chính sách của bảy nước trong nhóm, gồm Pháp, Ðức, Italy, Nhật Bản, Anh, Mỹ và Canada cùng nhau xây dựng sự đồng thuận và tìm giải pháp cho những vấn đề thách thức nhất hiện nay của toàn cầu Liên hiệp châu

Âu (EU) được mời làm đối tác của G7 năm 1977 Tại Hội nghị cấp cao G7 diễn

ra trong các ngày 8 và 9-6, ngoài bảy thành viên G7 và đối tác EU, cùng bốn tổ chức quốc tế là Liên hợp quốc, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), Ngân hàng Thế giới (WB), còn có 12 quốc gia kháchmời, từ khắp các châu lục

Không phải ngẫu nhiên, Canada chọn vùng Charlevoix thuộc tỉnh Quebec, với phong cảnh thiên nhiên tươi đẹp và được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới năm 1989, làm nơi tổ chức Hội nghị cấp cao G7 lần này Ứng phó biến đổi khí hậu là một trong những chủ đề chính trong chương trình nghị sự của hội nghị Theo nước chủ nhà Canada, hội nghị sẽ tập trung thảo luận năm vấn đề ưu tiên, gồm đầu tư vào những lĩnh vực tăng trưởng có lợi; chuẩn bị cho việc làm trong tương lai; tăng cường bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ; cùng hành động trong các vấn đề về biến đổi khí hậu, đại dương, năng lượng sạch; và xây dựng một thế giới hòa bình, an toàn hơn

Dễ dàng nhận thấy hầu hết các quốc gia khách mời của Hội nghị cấp cao G7 mởrộng năm 2018, trong đó có Việt Nam, là những nước ven biển Ðại dương, các nguồn tài nguyên biển trong việc hỗ trợ kinh tế địa phương và quốc gia là

những trọng tâm trong tổng thể chương trình hoạt động năm nay của G7 về xây dựng nền kinh tế mạnh mẽ và bảo đảm tăng trưởng cho tất cả Dự kiến, ba nhómvấn đề chính được đưa ra thảo luận, gồm xây dựng khả năng chống chịu, tính ứng phó của các cộng đồng ven biển; hỗ trợ phát triển nghề cá bền vững và bảo

vệ môi trường đại dương; thúc đẩy các giải pháp xử lý rác thải nhựa ở các đại dương

Vd2: Các bộ trưởng năng lượng và môi trường của Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) vừa nhóm họp tại tỉnh Nagano, Nhật Bản

Hội nghị đã nhất trí thiết lập một khuôn khổ quốc tế nhằm giảm tình trạng ô nhiễm rác thải nhựa ở các đại dương, một trong những mối đe dọa cấp bách nhất đối với môi trường hiện nay Việc kết hợp giữa các chính sách năng lượng

và môi trường được hy vọng sẽ đạt hiệu quả hơn trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu, bảo vệ “hành tinh xanh”

Đây là lần đầu G20 tổ chức một hội nghị có sự tham dự của các bộ trưởng hai

bộ năng lượng và môi trường Sự kết hợp giữa hai lĩnh vực này được đánh giá

sẽ giúp thế giới đưa ra những chính sách phù hợp và có sức nặng hơn Tương tựHiệp định Pa-ri về chống biến đổi khí hậu, giải pháp đối với rác thải nhựa đòi hỏi sự nỗ lực và hợp tác của cộng đồng quốc tế Đây là một trong những nội dung hàng đầu trong chương trình nghị sự tại G20 Ngoài ra, thiết lập các quy định quốc tế mới nhằm thực hiện mục tiêu giảm rác thải nhựa, một vấn đề cấp