TÀI LIỆU THAM KHẢO NHỮNG NHÀ tâm LÝ HỌC nổi TIẾNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM

“Trái ngược với giả định của Freud cho rằng tánh hạnh của con người là các bản năng bẩm sinh kích động, trái ngược hẳn với tiền đề chính của Jung cho rằng tánh hạnh của con người là do các mẫu hình tâm lý bẩm sinh chế ngự. Adler thì cho rằng con người chủ yếu bị kích động bởi các thúc đẩy xã hội. Con người tự mình liên hệ với những người khác, dấn thân vào các hoạt động có tính cách hợp tác và xã hội, đặt sự an lạc của xã hội lên trên cái lợi của cá thể ích kỷ, và có một nếp sống nổi bật sắc thái xã hội... Freud nhấn mạnh dục tính, Jung nhấn mạnh mẫu tư tưởng từ ban sơ, và Adler nhấn mạnh lợi ích xã hội.

Alfred Adler?

Sinh ở Vienna năm 1870 và chết ở Aberdeen,Scotland năm 1937, là một nhà tâm thần học, thànhviên của Hội Phân Tâm học của Áo, sau đó là chủtịch của Hội

Ông đi theo phân tâm học của Freud rồi chấm dứtliên hệ với Phân tâm học ấy và thành lập một nhómriêng gọi là “Tâm lý học cá nhân” (Individual Psychology) Adler đã xuất bản hơnmột trăm tập sách, trong đó tập ‘thực hành và lý thuyết của Tâm lý cá nhân’ có lẽ

là tập giới thiệu tốt nhất về lý thuyết Nhân Tính của Adler

Calvin S Hall và Gardner Lindzey đánh giá rằng:

“Trái ngược với giả định của Freud cho rằng tánh hạnh của con người là các bảnnăng bẩm sinh kích động, trái ngược hẳn với tiền đề chính của Jung cho rằng tánhhạnh của con người là do các mẫu hình tâm lý bẩm sinh chế ngự Adler thì chorằng con người chủ yếu bị kích động bởi các thúc đẩy xã hội Con người tự mìnhliên hệ với những người khác, dấn thân vào các hoạt động có tính cách hợp tác và

xã hội, đặt sự an lạc của xã hội lên trên cái lợi của cá thể ích kỷ, và có một nếpsống nổi bật sắc thái xã hội Freud nhấn mạnh dục tính, Jung nhấn mạnh mẫu tưtưởng từ ban sơ, và Adler nhấn mạnh lợi ích xã hội

Sự đóng góp lớn thứ hai của Adler vào lý thuyết Nhân Tính là lý thuyết của ông vềcái ngã sáng tạo

Nét đặc trưng thứ ba của tâm lý học của Adler làm tâm lý học ấy khác hẳn Phântâm học cổ điển là điểm nhấn mạnh vào tính độc đáo của Nhân Tính Sau cùng Adler xem ý thức là trung tâm của Nhân Tính, khiến Adler trở nên ngườitiên phong trong việc phát triển một tâm lý học - hướng - đến - ý thức (ego)”

Sự khám phá hữu ích nhất của lý thuyết Nhân Tính của Adler là nhấn mạnh vào lợiích xã hội, cái ngã sáng tạo và ý thức là trung tâm của Nhân Tính Khám phá nàyđem lại một sự đóng góp ý nghĩa vào lãnh vực các lý thuyết Nhân Tính Tuy nhiên,dưới ánh sáng duyên khởi, ý thức chỉ là hậu quả của sự vận hành của hai chi phần

Vô minh và Hành, mà không phải là trung tâm điểm của Nhân Tính Bằng cách

nào rồi lý thuyết của Adler cũng cần được điều chỉnh như lý thuyết của Freud vàJung.

Carl Gustav Jung

Carl Gustav Jung (1875-1961) chào đời ở Kesswill, trên bờ

hồ Constance phía Thuỵ Sĩ Cha ông là một mục sư Tin lành, bởi vậy đã có ảnh

hưởng tinh thần đến tác phẩm của ông Họ đến ở gần Schloss-Laufen, bên bờ thácnước sông Rhin, rồi ở gần Bâle, thành phố nơi chàng thanh niên Carl Gustav họctập và nhận chức vị thầy thuốc

Jung tự đặt ra cho mình, ngay từ những năm đầu, câu hỏi kép vốn chế ngự

cuộc sống của ông: “Thế giới là gì và ta là ai?”và, mặc dù sự tò mò mãnh liệt đưa

ông về phía hiện thực bên ngoài, nhưng ông dựđoán rằng câu trả lời nằm ở bên trong ông chứkhông phải bên ngoài Đối với ông, Thiên Chúagiáo và khái niệm về một Thượng đế toàn ái không

đủ để giải đáp thoả đáng những vấn đề ấy Tâmthần học có vẻ như đã tặng ông một phương tiện đểtiếp cận tổng thể con người

Để cho những nghiên cứu của mình được trọnvẹn, ông vào Burghölzli, bệnh viện tâm thần củatổng Zurich, nơi ông là học trò của Eugen Bleuler.Sau khi bảo vệ luận án về “bệnh học tâm thần củanhững hiện tượng được gọi là bí ẩn” (1902), ông chuẩn bị cho việc xuất bản đầutiên: nghiên cứu về liên tưởng (1903) và sự sa sút trí tuệ sớm (1907) Jung nỗ lựcvượt qua thái độ chỉ thuần tuý mô tả căn bệnh tinh thần và cố gắng hiểu nội tâm

Những công trình của Freud khiến ông chú ý, ông gắn bó với tác giả của

cuốn Giải mộng bằng một tinh thần nhiệt thành kéo dài bảy năm, đến nỗi Freud

muốn chọn ông làm người kế nghiệp Nhưng hệ tư tưởng của bậc đàn anh càng

ngày càng xa cách ông: Jung không thể chấp nhận một quan niệm về năng lực tâm

thần (libido) giới hạn cho nhu cầu của một học thuyết ở xung năng tình dục.

Ông cũng ngờ vực thuyết của Freud về môn cận tâm lý học (parapsychologie)

và khoa thần thoại học so sánh (mythologio comparée), thế rồi sự rạn vỡ giữa hai

con người trở nên không thể tránh khỏi sau khi cuốn Những biến thái và biểu tượng của libido (1912) được xuất bản Cũng chính trong thời kỳ này, Jung đến ở

Küsnacht, gần Zurich, bên bờ hồ, nơi ông hành nghề cho đến lúc mất, rời bỏ chức

vị Privatdozent ở đại học Zurich Chỉ từ đó trở đi và trong việc nghiên cứu theo

một định hướng, ông mới cảm thấy rằng, để khám phá thế giới bên ngoài, ông cầnphải đương đầu với thế giới tăm tối trong chính bản thân mình

Carl Rogers

Carl Rogers (8/1/1902 – 4/2/1987) được biết đến như là một trong những người đặt nền tảng cho việc nghiên cứu liệu pháp tâm lý và được vinh danh vì những cống hiến tiên phong của ông về cách tiếp cận Nhân văn có tầm ảnh hưởng sâu rộng trong Tâm lý học.

Rogers được xem là một trong sáu nhà tâm lý học kiệt suất nhất của thế kỷ 20,

và được xếp thứ hai sau Sigmund Freud.

Carl Ransom Rogers sinh vào ngày 8 tháng 1 năm 1902, tại Oak Park, ngoại ôChicago Cha của ông Walter Rogers là một kỹ sư, mẹ ông làm nội trợ và là ngườisùng đạo Thiên Chúa

Rogers từ nhỏ đã tỏ ra thông minh và nổi bật Theo học nền giáo dục tôn giáonghiêm khắc trong nhà xứ Jimpley, môi trường đạo đức đã nuôi dưỡng Rogers

Ông sống khá tách biệt, độc lập và có kỷ luật, ham thích với kiến thức vàcách đánh giá khoa học về thế giới thực nghiệm

Năm 1931, ông lấy bằng tiến sĩ

Năm 1930, ông là giám đốc Hội Phòng chống Bạo hành Trẻ em tại Rochester, NewYork

Năm 1940, ông là giáo sư tâm lý lâm sàng tại trường đại học tiểu bang Ohio

Từ năm 1945-1957, ông được mời thành lập nên Trung tâm Tham vấn tạitrường Đại học Chicago và giảng dạy tâm lý học tại đây

Năm 1956 Rogers trở thành chủ tịch đầu tiên của Viện Hàn Lâm các nhà Trịliệu Tâm lý Mỹ.

Khoảng 1957- 1963, Ông giảng dạy tâm lý học tại đại học Wisconsin Ôngtrở thành chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu vì Con người tại La Jolla năm 1963, vàlàm việc tại đây cho đến cuối đời Cùng với con gái của mình, Natalie Rogers,những năm 1975-1980, ông đã xây dựng hàng loạt chương trình dân sự (residentialprogramme) tại Mỹ, Châu Âu, Nhật Bản, làm việc theo tiếp cận đặt con người làmtrọng tâm, chú trọng đến những cách thức giao tiếp có tính giao lưu văn hóa (cross-cultural communications), sự trưởng thành của con người, tăng nội lực, thay đổi xãhội Rogers mất năm 1987, sau một cơn đau tim đột ngột

Năm 1956 ông được Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ trao giải Cống hiến Khoa học Nổi bật (Distinguished Scientific Contributions) Và tiếp tục nhận giải Người

có cống hiến nổi bật về Tâm lý học (Distinguished Professional Contributions to Psychology) năm 1972.

Các tác phẩm nổi tiếng

- Trị liệu lâm sàng các vấn đề của trẻ em (The Clinical Treatment of the Problem Child) năm 1939

- Tham vấn và Trị liệu Tâm lý (Counseling and Psychotherapy) năm 1942

- Liệu pháp Thân chủ Trọng tâm (Client-Centered Therapy) năm 1951

- Liệu pháp Tâm lý và sự Thay đổi Nhân cách (Psychotherapy and Personality Change) năm 1954

- Tiến trình thành nhân (On Becoming a Person) năm 1961

- Nội lực (Personal Power) năm 1977

- Tự do để học tập trong thập kỷ 80 (Freedom to Learn for the 80’s) năm 1983

Là một nhà tâm lý đã khởi xướng cách tiếp cận trị liệu không hướng dẫn,thân chủ trọng tâm, nhấn mạnh đến quan hệ liên cá nhân giữa nhà trị liệu và thânchủ, Rogers cũng xác định tiến trình, tốc độ và sự dai dẳng của việc điều trị

Tiếp cận Thân chủ Trọng tâm là cách tiếp cận tâm lý đặc trưng của ôngnhắm đến sự thông hiểu bản tính con người và các mối quan hệ nhân bản, đượcứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực có liên quan khác như Trị liệu Tâm lý vàTham vấn (Liệu pháp thân chủ trọng tâm), Giáo dục (phương pháp người học trọngtâm), tổ chức nhân sự, thiết lập nhóm

Albert Ellis

Albert Ellis sinh ngày 17-9-1913 ở Pittsburgh, cha mẹ ông là những người Do Thái.

Ông là anh cả, một người em trai kém ông 2 tuổi và một em gái kém ông 4tuổi Cha của Ellis là một doanh nhân không mấy thành công; ông ít quan tâm tớicác con và thường xuyên vắng nhà đi làm ăn xa trong suốt tuổi thơ của các con

Trong tiểu sử của mình, Ellis miêu tả mẹ mình là một phụ nữ chỉ quan tâmđến thế giới riêng của bà với một cảm xúc lưỡng cực Theo Ellis, bà là một ngườinói luyên thuyên rất nhiều mà không bao giờ lắng nghe, bà sẽ trình bày các quanđiểm mạnh mẽ của bà về hầu như mọi chủ đề nhưng hiếm khi đưa ra một nền tảng

thực tế nào cho những quan điểm đó Giống nhưngười cha, mẹ của Ellis rất xa cách với các conmình Ellis kể lại rất chi tiết rằng mẹ luôn ngủkhi ông đi tới trường và thường không ở nhà khiông trở về Thay thế cho cảm giác cay đắng đó,ông tự nhận trách nhiệm chăm sóc cho các emmình Ông tự mua một chiếc đồng hồ báo thứcbằng tiền riêng để thức dậy sớm và mặc đồ chocác em Dù thiếu thốn tình cảm, gia đình ôngvẫn đủ sống cho đến khi sa sút Lúc đó cả bađứa trẻ cần phải tìm việc làm để trợ giúp cho gia đình

Cậu bé Albert vốn yếu ớt và trải qua nhiều vấn đề về sức khỏe trong suốt tuổi trẻcủa mình Lúc 5 tuổi, cậu phải vào viện để làm một tiểu phẫu về thận, cậu cũngphải vào viện vì viêm amidan cấp Albert kể rằng ông đã 8 lần nhập viện chỉ trong

độ tuổi từ 5 đến 7, có lần nhập viện kéo dài tới gần một năm Cha mẹ ông rất íthoặc hầu như không biểu lộ tình cảm gì để nâng đỡ cho ông trong suốt những năm

đó, hiếm khi thăm nom hay khuyên nhủ ông Ông nói mình đã học để đương đầuvới những nghịch cảnh theo như cách ông nói là "tạo thành một sự trưởng thànhdửng dưng với tình trạng bị bỏ rơi" Cha mẹ đã ly hôn khi ông 12 tuổi

Thời trung học ông đã mơ ước trở thành người viết tiểu thuyết nổi tiếng nhấtnước Mỹ Kế hoạch cuộc đời ông đặt ra là hoàn thành việc học trung học, kiếmtiền đủ để có thể nghỉ hưu năm 30 tuổi và tự do viết mà không phụ thuộc vào tiềnbạc Cuộc suy thoái kinh tế thời đó đã làm ông không thể thực hiện mong ước,nhưng ông vẫn hoàn thành việc học với tấm bằng trung cấp về quản trị kinh doanh

từ đại học thành phố New York Năm 1938 ông trở thành người quản lý nhân sựcủa một hãng bán quà tặng và đồ trang trí

Ellis dùng thời gian rỗi để viết truyện ngắn, kịch, tiểu thuyết, thơ vui, tiểuluận và sách tả thực Ông cũng tìm cách viết về thể loại văn viễn tưởng vồn khôngphải xu hướng của ông, nhưng nhờ đó mà ông nhận ra tài năng của mình về văn tảthực Năm 28 tuổi, ông đã hoàn thành khoảng hai tá bản thảo viết tay nhưng chưa

có dịp đưa đi xuất bản

Khả năng viết văn tả thực hướng ông viết về lĩnh vực bản năng giới tính củacon người, và ông đã thu được nhiều hiểu biết cho chuyên luận về tự do tình dục.Rất nhiều bạn bè bắt đầu tìm tới ông để hỏi lời khuyên, và Ellis nhận ra rằng mình

có thể tham vấn tốt như là việc viết Năm 1942, ông bắt đầu việc nghiên cứu để đạttấm bằng thạc sỹ tâm lý lâm sàng tại đại học Columbia nơi đã đào tạo những nhàtâm lý học theo trường phái phân tâm cổ điển Ông bắt đầu tự thực hành bán thờigian về tham vấn giới tính và gia đình không lâu sau khi nhận bằng vào tháng 6-

1943, trong khi vẫn học tập để đạt học vị tiến sĩ Ellis bắt đầu xuất bản những bàiviết mới ngay trước khi nhận bằng tiến sĩ Vào năm 1946, ông đã viết một bài phêbình các trắc nghiệm nhân cách phóng chiếu dùng bút và giấy đang được sử dụngrộng rãi mà không được chuẩn hóa Ông kết luận rằng chỉ có Bảng khảo sát nhâncách của đại học Minnesota (MMPI) mới là công cụ nghiên cứu chuẩn về nhâncách (Ellis,1946)

Sau khi đạt học vị tiến sĩ, Ellis tìm kiếm thêm cơ hội học tập về phân tâmhọc Như hầu hết các nhà tâm lý học thời đó cảm thấy hấp dẫn bởi tính huyền bí vàphức tạp của các lý thuyết của Freud Không lâu sau khi nhận bằng tiến sĩ năm

1947, Ellis bắt đầu tiến hành tự phân tâm với sự giám sát của Richard Hulbeck(người đã được Herman Rorschach phân tâm) và lúc ấy là lãnh đạo khóa huấn

luyện phân tâm tại Viện Karen Horney Horney cũng để lại dấu ấn lớn trong tưtưởng của ông, dù là chỉ qua các tác phẩm của Alfred Adler, Erich Fromm và HaryStack Sullivan cũng đóng vai trò định hình nên kiểu thức tâm lý học của ông.

Sự gia tăng về hiểu biết và kinh nghiệm trong phân tâm học càng làm choông băn khoăn về nguyên tắc khoa học và tính hiệu lực của nó Đầu năm 1947,Ellis xuất bản bài viết "Thần giao cách cảm và Phân tâm học: Một bài phê bình vềnhững nghiên cứu gần đây", bài đầu tiên trong một loạt bài về chủ nghĩa huyền bíphản khoa học và tôn giáo tính trong tâm lý học

Sự tin tưởng của Ellis vào phân tâm học nhanh chóng thay đổi Ông khám phá rarằng khi ông gặp thân chủ chỉ một lần mỗi tuần hoặc thậm chỉ vài tuần một lần, họvẫn tiến triển giống như khi ông gặp họ hàng ngày Ông tạo thêm một vai trò năngđộng hơn, khuyên bảo và trực tiếp giải thích như khi ông tham vấn về lĩnh vực giađình và giới tính Thân chủ của ông dường như tiến triển tốt hơn là khi ông chỉdùng kỹ thuật phân tâm một cách thụ động

Khi kết thúc việc thực hành bán thời gian ở New York, Ellis làm việc toànthời gian như một nhà tâm lý cho bang New Jersey và trở thành nhà tâm lý họchàng đầu của bang vào năm 1950 Tuy nhiên, ông rời cương vị lãnh đạo của Trungtâm Chẩn đoán New Jersey và phát triển công việc thực hành toàn thời gian củamình như một chuyên gia về tính dục Ông là nhà tâm lý học ủng hộ cho xu hướng

tự do tính dục và tính dục đồng giới

Trong suốt thời gian đầu của sự nghiệp, ông kết hôn hai lần và cả hai đều kếtthúc Những người vợ và những người phụ nữ ông yêu đều không đem tới cho ôngđứa con nào Tất cả các cuộc tình đều chóng vánh và kết thúc trong nhiều xungđột Đó cũng là bối cảnh để ông viết nên nhiều tác phẩm về chủ đề tính dục

Do được nổi tiếng nhờ các tác phẩm đã xuất bản và lại có chuyên môn tinh thông

về lĩnh vực tính dục con người, Ellis là một trong những nhà tâm lý học ít ỏi

ở New York có khả năng kiếm tiền từ việc thực hành tâm lý Ông nhận thấy rằng,hầu như tất cả những người nhiễu tâm thông thường đều có xu hướng viện dẫn ranhững suy nghĩ không hợp lý và cứng nhắc Điều mà Ellis nhận thấy là một khámphá lớn từ tác phẩm "Sự đau khổ, sự ngu ngốc và các triệu chứng" của Dollard vàMiller (1950) Trong sự kết hợp của họ về các khái niệm phân tâm và hành vi, họ

cho rằng tình trạng nhiễu tâm bị gây ra bởi sự ức chế có điều kiện các suy nghĩ vàhành vi vốn đưa đến lo âu.

Tháng 1-1953, Ellis tách rời khỏi cách tiếp cận phân tâm và có xu hướng vềtrị liệu nhận thức Ông đang chủ trương một cách tiếp cận tâm lý trị liệu mới mẻ,năng động và trực tiếp hơn Năm 1955, ông đặt tên cho cách tiếp cận mới của mình

là Trị liệu cảm xúc hợp lý (Rational-Emotive Therapy: RET), nó đòi hỏi nhà trịliệu giúp thân chủ hiểu biết rằng triết lý sống của họ bao gồm nhiều niềm tin gây racảm giác đau khổ của họ và họ cần thay thế những niềm tin phi lý bằng nhữngniềm tin thích nghi hơn Năm tiếp theo, Ellis bắt đầu giảng dạy kỹ thuật mới củamình cho những nhà trị liệu khác và vào năm 1957, ông công bố chính thức điềuđầu tiên là trường phái trị liệu nhận thức hành vi đề nghị các nhà trị liệu giúp conngười chỉnh sửa hành vi và suy nghĩ của họ như là sự trị liệu cho các nhiễu tâm.Hai năm sau, Elllis xuất bản cuốn sách "Làm sao để sống cùng với chứng nhiễutâm" dựa trên phương pháp mới của mình Năm sau đó, Ellis giới thiệu một bài báo

về cách tiếp cận mới của mình trong hội nghị của Hiệp hội Tâm lý học Mỹ

ở Chicago Vào thời kỳ đó, đang thịnh hành trong tâm lý học thực nghiệm là chủnghĩa hành vi, còn trong tâm lý học lâm sàng là các trường phái phân tâm học củaFreud, Jung, Adler và Perls Mặc dù cách tiếp cận của Ellis nhấn mạnh vào cácphương pháp nhận thức, cảm xúc và hành vi, sự nhấn mạnh nhận thức của ông đãkích động hầu hết mọi người phản đối những ai theo tư tưởng của Alfred Adler Do

đó, ông thường được tiếp đón với sự thù nghịch tại các cuộc hội thảo chuyên môn

và trong các bài viết Đáng chú ý là trong các cơ hội ở nhiều cuộc hội nghị củaAPA, Pritz Perls người xây dựng nên liệu pháp Gestal thích viện dẫn tới "sự hợplý" của Ellis một cách châm biếm trong khi hoàn toàn lờ đi các thành tố về hành vi

và có trải nghiệm của RET

Dù rằng việc phổ biến cách tiếp cận của mình khá chậm nhưng Ellis cũng đãlập được học viện của riêng mình Học viện về trị liệu cảm xúc hợp lý được lậpnhư một tổ chức không chính thức vào năm 1959 Năm 1968 nó được chínhquyềnNew York gọi là một học viện tập huấn và làm lâm sàng tâm lý

Cuốn sách thành công đầu tiên của ông là "Nghệ thuật và khoa học về tình yêu"xuất bản năm 1960, cho tới nay ông đã có hàng chục cuốn sách được xuất bản và

hơn 600 bài viết về REBT, gia đình và giới Năm 2005, cuốn sách thứ 78 của ông

"Huyền thoại về lòng tự trọng" được xuất bản Ông vẫn đảm nhận cương vị chủtịch danh dự của viện mang tên ông ở New York, nơi cung cấp những chương trìnhtập huấn chuyên nghiệp và trị liệu cho cá nhân, gia đình và nhóm

Albert Ellis mất ngày 24-7-2007 sau một thời gian dài lâm bệnh

Erik Erikson

Erik Erikson sinh năm 1905 tại Franfurt (Đức) Ông đã từng học nghệ thuật

và vẽ chân dung trẻ em Sau đó ông vào học tại viện phân tâm học của thành phốViên (Áo) và được đào tạo trực tiếp bởi S.Freud, Anna Freud và nhiều nhà phân

tâm tài năng khác

Năm 1933, ông trở thành nhà phân tâm trẻ em đầutiên của Boston (Mỹ), giảng dạy tại trường yHarvard và nhiều viện danh tiếng khác, cuối cùngông làm việc tại bệnh viện ở San Fracisco

Các tác phẩm chính: Trẻ em và xã hội(1950), Bảnsắc, Tuổi trẻ và khủng hoảng (1968)

Với việc rời khỏi cách tiếp cận sinh học của Freud,ông xem xét nhiều hơn ảnh hưởng to lớn của yếu tốvăn hoá xã hội tới sự phát triển của nhân cách

Lý thuyết phân tâm học của S.Freud là nền tảng cho sự ra đời của hàng loạt các lýthuyết tâm lý khác nhau, trong đó có lý thuyết tâm lý xã hội (psychosocial theory)của Erikson

Ông chia quá trình phát triển con người thành 8 giai đoạn trong đó có 5 giai đoạntâm lý xã hội mô tả đặc điểm quá trình phát triển nhân cách trẻ Trong mỗi giaiđoạn có một mâu thuẫn trọng tâm cần được giải quyết dứt điểm để có thể ứng phóthắng lợi với các mâu thuẫn ở các giai đoạn sau

Theo Erik Erikson, hoàn cảnh chung quanh ảnh hưởng rất mãnh liệt trong việcphát triển tính tình con người Ông nhấn mạnh rằng người ta chỉ có thể phát triểnđầy đủ ở một giai đoạn nào đó về phương diện tình cảm, tâm lý, xã hội, nếu giai

đoạn trước đó không bị gián đoạn bởi các mâu thuẫn Có thể hiểu rằng khi mâuthuẫn ở một giai đoạn được giải quyết, con người phát triển sang giai đoạn kế tiếp.Nếu nó không được giải quyết, con người có thể thoái lui về thời kỳ trước đó.

8 giai đoạn và các mâu thuẫn đó là:

Giai đoạn 1: Từ khi mới sinh đến 1 tuổi rưỡi - Mâu thuẫn giữa niềm tin và nghingờ

Giai đoạn 2: Từ 1 tuổi rưỡi đến 3 tuổi - Mâu thuẫn giữa tự chủ và tự hoài nghi và

Giai đoạn 5: Thanh thiếu niên từ 13 - 20 tuổi - Mâu thuẫn giữa cái chính mình và

sự mơ hồ về vai trò bản thân

Giai đoạn 6: Thanh niên - từ 20 đến 35 Tuổi - mâu thuẫn giữa Gắn bó và Cô lậptrong các mối quan hệ hay mâu thuẫn giữa sự thân thiện với sự tách biệtGiai đoạn 7: Trung niên - từ 35 đến 60 tuổi - mâu thuẫn giữa Sáng tạo và đình trệGiai đoạn 8: Cao niên - từ 60 tuổi trở lên - mâu thuẫn giữa Hoàn thành và Thấtvọng

Trong 8 giai đoạn trên đều có 2 mặt tích cực và tiêu cực, lành mạnh và không lànhmạnh Theo Erikson, hầu hết mọi người đều không đạt được hoàn toàn sự tích cựctrong mỗi giai đoạn phát triển của mình

Quan điểm của Erikson được chấp nhận rộng rãi ở các nước phương Tây hiện nay

và có nhiều ứng dụng trong hoạt động giáo dục và đào tạo

Học thuyết của Erik Erikson về sự phát triển của cái tôi là một trong nhữnghọc thuyết phân tâm mới Nếu S.Freud nhấn mạnh vai trò của yếu tố năng lượngsinh học trong phát triển tâm lý, thì Erik Erikson lại đánh giá cao tác nhân xã hộiđối với sự phát triển tâm lý của con người Ông chia đời người thành 8 giai đoạn.Mỗi giai đoạn được đặc trưng bởi 1 dạng khủng hoảng tâm lý xã hội xuất phát từ

sự xung đột giữa nhu cầu của cá nhân và yêu cầu của xã hội Nếu khủng hoảng nàyđược giải quyết, nó sẽ là tiền đề cho sự phát triển tâm lý của cá nhân trong giai

đoạn tiếp theo Ngược lại, nếu con người thất bại trong việc giải quyết xung đột đóthì sự thất bại này sẽ gây nên những rối loạn trong những giai đoạn về sau của conngười.

Giai đoạn 1 (từ 0 – 1 tuổi): Niềm tin và nghi ngờ

Trong giai đoạn này, trẻ có quan hệ xã hội chủ yếu với bố mẹ đặc biệt làngười mẹ và người thân trong gia đình Sự quan tâm, chăm sóc của bố mẹ tạo chotrẻ lòng tin, cảm giác được thỏa mãn Tình yêu, sự âu yếm, ôm ấp của cha mẹ rấtcần thiết để giúp em bé có được tình yêu và và sự tin tưởng với con người sau này.Lòng tin là một tình cảm tự nhiên đi kèm một mối quan hệ gắn bó khăng khít vớimột ngời chăm sóc, cung cấp thức ăn, hơi ấm, và sự an toàn nhờ sự gần gũi thânxác

Nếu được giải quyết thoả đáng nhu cầu này, bé sẽ có ý thức cơ bản về sự antoàn Và ngược lại, nếu không được giải quyết thoả đáng, chẳng hạn bị đối xửkhông nhất quán, thiiếu sự gần gũi và ấm áp thân xác, nhất là của ngời mẹ, haythường xuyên vắng mặt một ngời lớn làm nhiệm vụ chăm sóc, bé nảy sinh mộtcảm giác mất lòng tin, mất an toàn, lo lắng và sợ hãi Nếu không được âu yếm, em

bé sẽ trở nên thiếu tin tưởng nơi chính mình cũng như với người khác sau này nữa.Như vậy, bé sẽ không được chuẩn bị cho giai đoạn thứ 2 đòi hỏi con người phảibiết phiêu lưu

Giai đoạn 2 ( từ hơn 1 – 3 tuổi): Tự chủ và nghi ngờ, xấu hổ

Ở tuổi này, em bé bắt đầu khám phá ra những hoàn cảnh chung quanh xemchúng liên quan với mình như thế nào Em bắt đầu "thử xem" mình có thể làmđược những gì Tuy nhiên vì còn quá nhỏ và chưa có kinh nghiệm để "thành công".Những hoạt động này giúp cho các em có được cảm giác thoải mái về tính tự chủ,trở thành một con người có năng lực và đáng tôn trọng

Trong thời gian này, hoặc là em bé có được sự tự tin và độc lập, hoặc sẽ trởthành con người liều lĩnh hoặc mặc cảm tự ti Đây là giai đoạn hình thành tính tựchủ, ý thức độc lập, mong muốn có quyền riêng ở đứa trẻ Trẻ luôn luôn nói “đểcon”, “của con”, “tự con làm”… và đôi khi chúng tỏ ra bướng bỉnh

Những hành vi luôn ngăn cấm và phê phán quá mức hoặc hạn chế sự thểhiện tính độc lập của trẻ sẽ làm cho trẻ dễ này sinh cảm giác nghi ngờ, xấu hổ dẫn

đến nhút nhát và lệ thuộc vào người khác Cũng không nên có những đòi hỏi vượtquá năng lực của trẻ, vì có thể làm nản lòng những cố gắng có thể có khi kiên trìlàm các nhiệm vụ mới Bên cạnh đó, những đòi hỏi như vậy cũng có thể tạo ranhững đối đầu căng thẳng phá vỡ mối quan hệ nâng đỡ giữa bố mẹ và con cái Cha

mẹ cần ủng hộ và khuyến khích em hơn là làm cho em sợ Ngoài ra, cha mẹ cũngkhông nên quá bảo vệ em đến nỗi không dám để cho em được tự do khám phá vàhành động một mình

Giai đoạn 3 (từ 3 – 6 tuổi): Khả năng khởi sự công việc và mặc cảm thiếu khả năng

Bé bắt đầu quan sát người khác để học hỏi và bắt chước, em cũng tìm cáchhành động theo cách riêng của mình Em bắt đầu tập đương đầu với những khókhăn do ngoại cảnh, tập tranh đấu và thi đua với bạn bè Đây còn được coi là giaiđoạn của óc sang kiến – giai đoạn của sự sáng tạo, bởi trẻ khá tò mò, muốn tìmhiểu thế giới xung quanh bằng nhiều con đường Chính vì vậy chúng thường cónhững trò chơi nguy hiểm, hay đặt ra nhiều câu hỏi “tại sao?”

Nếu đáp ứng được những đòi hỏi này một cách thoả đáng, các em sẽ có sự tựtin, từ đó khuyến khích tự do sáng tạo của các em Và ngược lại, nếu cấm đoán,chê bai hoặc để mặc các em khi thất bại, các em sẽ có cảm giác thiếu tự trọng (self-worth) Cần động viên, khuyến khích trí tưởng tượng, tò mò của trẻ dưới sự kiểmsoát của người lớn Nếu không được sự khuyến khích, không có cơ hội để khámphá, trẻ sẽ không biết làm, có xu hướng rụt rè và cảm giác tội lỗi Cha mẹ và ngườilớn cần phải để cho em có cơ hội thắc mắc và được hướng dẫn hơn là khiển tráchhoặc coi thường Hơn nữa, đôi khi em cũng cần có kinh nghiệm thất bại để học hỏithêm, nhưng quá nhiều thất bại có thể biến em thành con người mất tự tin Nếu làm

gì cũng bị mắng, hay hơi sai đã bị khiển trách, em sẽ dễ bị mặc cảm tội lỗi, trở nênkhép kín, dần dần đi đến bi quan và không dám tự mình làm lấy điều gì Lối giáodục ép buộc, hoặc không cho phép các em khởi xướng và thực hiện các nhiệm vụtrong giai đoạn này sẽ hạn chế sự phát triển nhân cách của các em

Giai đoạn 4 (từ 6 – 12 tuổi): Chăm chỉ và Kém cỏi

Ở tuổi này em bắt đầu một mình bước vào xã hội với các cuộc giao tiếp vàganh đua với bạn bè tại trường học Em tập phát triển các tài năng và năng khiếu

riêng nhờ các sinh hoạt chung và giao tiếp với mọi người Trẻ ở giai đoạn nàythường cần cù, chăm chỉ, hào hứng tiếp thu những kỹ năng mới Quan hệ xã hộivới bạn bè bắt đầu chiếm tỷ trọng lớn

Nếu giai đoạn này thành công, em sẽ có nhiều nghị lực và kinh nghiệm đểđương đầu với những khó khăn và khủng hoảng sau này trong cuộc đời Nếukhông phát triển trong giai đoạn này, trong tương lai, em sẽ dễ cảm thấy mình thuakém bạn bè, co mình khi gặp những thử thách khó khăn

Trong giai đoạn này, cơ thể của trẻ phát triển chưa cân đối Sự điều hòa, phốihợp chân tay chưa nhịp nhàng và ăn khớp, do vậy đôi khi trẻ tỏ ra vụng về Không

vì vậy mà trách mắng trẻ, hãy khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động Đây là tiền

đề cho việc hình thành cảm giác thành công ở trẻ Sự cấm đoán sẽ làm cho trẻkhông dám giao tiếp, không có cơ hội để phát triển trí tuệ Cảm giác tự ti, kém cỏicũng bắt nguồn từ chính những hạn chế này

Giai đoạn 5 (Vị thành niên):Thể hiện bản thân và sự lẫn lộn về vai trò

Lúc này, cơ thể trẻ đã phát triển nhanh, cân đối dần và đây là thời kỳ quá độ

từ trẻ em sang người lớn Một mặt, trẻ đang muốn thể hiện sự “ngươi lớn” ở mìnhnhưng đôi khi cũng có những biểu hiện thoái bộ về thời nhỏ Chúng đã tạo dựngcho mình lòng tự trọng rất lớn Khi hoạt động với bạn bè trong một nhóm, trẻ chậpchững làm người lớn, khám phá ra vai trò và địa vị mình trong mối tương quan vớicon người và xã hội Ở giai đoạn này, trẻ vị thành niên phải đối mặt với nhữngnhiệm vụ để trở thành người trưởng thành Đó là xác định lại các vai trò xã hội, kể

cả việc dành quyền tự chủ đối với cha mẹ, và đưa ra các quyết định trên các mụctiêu nghề nghiệp Việc tạo ra một bản sắc giới tính cũng là một vấn đề rất lớn vớicác em

Erikson cho rằng bước ngoặt cốt lõi của tuổi vị thành niên là khám phá rabản sắc đích thực của mình giữa cái hỗn độn do đóng nhiều vai khác nhau trong xãhội Bản sắc cái tôi chiếm một vị trí quan trọng trong sự phát triển nhân cách củacác em độ tuổi này Mối ràng buộc với gia đình giãn ra bởi sự mở rộng trong quan

hệ tình bạn - đặc biệt là tình bạn khác giới

Các lực kép vừa của cha mẹ, vừa của bạn bè đôi khi bộc lộ các mâu thuẫnthúc đẩy sự tách biệt khỏi cha mẹ và gia tăng sự đồng nhất hoá với bạn bè cùng

trang lứa Việc quyết định lập nghiệp là một mốc quan trọng trong việc xác địnhbản sắc của các em Thông qua lựa chọn nghề nghiệp theo năng khiếu, các em cóthể phân biệt mình với người khác, đồng thời chứng minh sự chấp nhận của chínhcác em với những chuẩn mực xã hội

Nếu học hỏi và có thêm những cảm nghiệm tích cực về bản thân, trẻ bắt đầu

có lòng tự hào và tự trọng, đồng thời biết tôn trọng người khác Nếu không đượcnhư vậy, trẻ sẽ mất ý thức về giá trị và địa vị chính mình trong mối tương quan với

xã hội.Thái độ và hành vi thể hiện sự không tôn trọng trẻ hay những lời quở trách,phê phán đối với trẻ dễ làm cho trẻ tự ái hay dỗi hờn

Giai đoạn 6 (Mới trưởng thành):Gắn bó và Cô lập

Erik Erikson xem đây là tuổi của yêu thương và lao động (tình yêu nam nữ,tình cảm gia đình, bố mẹ, con cái ), của học hành và nghề nghiệp Trong giai đoạnnày, khả năng độc lập, tự chủ, ý chí nghị lực, tinh thần trách nhiệm của cá nhân làkhá cao Ở lứa tuổi thanh niên này, con người có khuynh hướng tạo mối tươngquan với người khác một cách riêng tư và thân mật hơn Nếu thất bại, người thanh niên sẽ vụng về trong giao tiếp xã hội và khó kết thânvới người khác, nhất là những người khác phái Nếu không có được sự yêu thương,con người có xu hướng cô lập, vị kỷ, tự say mê với chính mình

Giai đoạn 7 (Trung niên): Sáng tạo và ngừng trệ

Lứa tuổi trung niên là lứa tuổi mà phần lớn cá nhân đã có sự hoàn thiện vềgia đình, nghề nghiệp, quan hệ xã hội Những người ở lứa tuổi này đã tích lũy đượcnhiều kinh nghiệm sống cũng như kinh nghiệm trong công việc, vì vậy người tathường coi đây là giai đoạn của tư duy sang tạo, của sự hoàn thiện với tính độc lậpcao, khả năng tự chủ và cống hiến cho khoa học kỹ thuật cũng như cho gia đình và

xã hội Ở tuổi trung niên, người ta bắt đầu quan tâm đến con người trong xã hội vàthế giới hơn là chính mình Người ta muốn làm hoặc để lại một cái gì cho thế hệmai sau

Nếu không được phát triển tốt, người ta sẽ có khuynh hướng ích kỉ và qui vềcuộc sống cá nhân cho riêng mình hơn là cho người khác Nếu như cá nhân tronggiai đoạn này chưa đạt được các yêu cầu về gia đình, xã hội và nghề nghiệp, thì họ

thường rơi vào tình trạng ngưng trệ, thường có cảm giác như không làm được việc

gì đó quan trọng cho bản thân, gia đình và xã hội

Giai đoạn 8 (Cao niên): Hoàn thành và Thất vọng

Khi đã ở giai đoạn này, con người thường có thay đổi lớn theo hướng giảmsút về sức khỏe, về thu nhập và các mối quan hệ xã hội Việc con cái trưởng thành,lập gia đình và sống độc lập, hay chuyển từ hoạt động lao động sang nghỉ ngơi để

về hưu dễ làm cho họ có cảm giác hụt hẫng, thậm chí cảm thấy cô đơn, lo lắng.Nhìn lại cuộc đời quá khứ, người ta nhìn thấy và cảm thấy rõ hơn về địa vị củamình trong thế giới Một là họ chấp nhận sự chết sắp đến như một điều phải đến vàhài lòng về cuộc sống quá khứ của mình; hai là họ hối hận đau buồn và bất mãnthất vọng về quá khứ của họ

Nếu người già mãn nguyện với những gì họ đã đạt được ở các giai đoạntrước như sự nghiệp, gia đình, con cái,…thì họ dễ dàng chấp nhận những giảm sút

về sức khỏe, thu nhập và vị thế xã hội, họ cũng không day dứt khi cận kề cái chết.Ngược lại, những người thấy mình chưa làm được nhiều điều, chưa hoàn thành

“nghĩa vụ” đối với gia đình và xã hội, khi về già họ thường kém thích nghi vớinhững thay đổi, quá trình lão hóa ở họ diễn ra nhanh hơn và họ thường hối tiếc vềquá khứ

Quan điểm của Erikson được chấp nhận rộng rãi ở các nước phương Tây hiện nay

Viktor Emil Frankl

Viktor Emil Frankl M.D., Ph.D ( 26/3/1905 – 2/9/1997) là nhà thần kinh học người Áo và là nhà tâm thần học được biết đến như một nhân chứng sống của

lò diệt chủng của Đức quốc xã

Frankl đặt nền móng cho Ý nghĩ Trị liệu (logotherapy), một liệu pháp dựatrên sự phân tích ý nghĩa của sự tồn tại Quyển sách “Con người đi tìm ý nghĩa

cuộc sống” (Man's Search for Meaning) (1946) kể về những trải nghiệm của ông

khi còn ở Trại tập trung và mô tả phương pháp tiếp cận có tính trị liệu trong việctìm kiếm ý nghĩa trong tất cả những dạng sinh tồn, ngay cả trong tình trạng khắcnghiệt nhất vẫn có một lý do để tiếp tục sống Ông gọi đó là một liệu pháp hiện

sinh (existential therapy).

Frankl sinh ra ở Áo trong một gia đình công chức người Do Thái Ông đã bộc lộ

niềm yêu thích tâm lý học từ rất sớm Sau khitốt nghiệp trung học ông học y khoa tại Đại họcViên và sau đó vào chuyên khoa thần kinh học

và tâm thần học, tập trung vào những chủ đề vềtrầm cảm và tự sát Ông có những liên hệ cánhân với Sigmund Freud và Alfred Adler

Năm 1924 ông là hiệu trưởng

trường Sozialistische Mittelschüler Österreich.

Trong vị trí đó ông đã cung cấp chương trìnhtham vấn đặc biệt cho những sinh viên trongsuốt thời gian học cho đến lúc họ tốt nghiệp Trong suốt nhiệm kỳ không một sinhviên nào trong trường ông có hành vi tự sát Thành công của chương trình nàyđược sự chú ý của Wilhelm Reich và ông được mời đến Berlin (Đức)

Năm 1933-1937 ông dẫn đầu chương trình Selbstmörderpavillon (suicide

pavilion), của Bệnh viện Đa khoa tại Vienna Tại đây ông đìêu trị cho hơn 30.000phụ nữ có xu hướng tự sát Ông bắt đầu mang những quan điểm riêng vào trongcông việc tại bệnh viện Rothschild, nơi ông làm trưởng khoa Thần kinh học và làmviệc như một bác sĩ phẫu thuật não bộ Trong một thời gian dài quan điểm y khoacủa ông đã giữ cho những bệnh nhân mắc bệnh nan y được bình an Tháng 12-

1941, ông kết hôn với Tilly Grosser

Tháng 9-1942, ông bị chuyển đến trại tập trung Theresienstadt Vào nhữngtuần cuối của cuộc chiến, Frankl được giao việc tại một trại cứu tế, tại đây ôngcùng đã cố gắng chữa trị cho những người đồng cảnh tù khỏi sự nản lòng và ngănchặn tự sát Ông làm việc trong khu chăm sóc tâm thần, điểm khám thần kinh tạikhu B IV, chịu trách giữ gìn và duy trì sự sạch sẽ và chăm sóc tâm thần cho nhữngngười bệnh, những người kiệt sức Tháng 4 năm 1945 ông được giải phóng khỏitrại tập trung, chỉ còn người chị của ông là sống sót, vợ và gia đình ông đều chếttrong trại tập trung Auschwitz.

Những trải nghiệm của ông và của những người đồng cảnh tù phải chịu đựng trongtrại tập trung hình thành nên quan điểm chính của ông và là nền tảng của liệu pháp

ý nghĩa (logotherapy) sau này: trong tình trạng phi lý, đau khổ cùng cực và mất cảnhân phẩm, cuộc sống vẫn có ý nghĩa tiềm tàng và do đó sự chịu đựng là có ýnghĩa

Frankl đã nhìn th y ba ngu n ý nghĩa c b n c a đ i ngấ ồ ơ ả ủ ờ ười: thành t uựtrong công vi c, s quan tâm chăm sóc đ i v i nh ng ngệ ự ố ớ ữ ười thân yêu và lòngcan đ m khi đ i m t v i nh ng th i kh c gay go c a cu c s ng Đau kh tả ố ặ ớ ữ ờ ắ ủ ộ ố ổ ự

b n thân nó không có ý nghĩa gì c , chính cách ph n ng c a chúng ta m iả ả ả ứ ủ ớkhoác lên cho chúng ý nghĩa Frankl đã vi t r ng m t ngế ằ ộ ười "có th gi v ngể ữ ữlòng qu c m, ph m giá và s bao dung, ho c ngả ả ẩ ự ặ ườ ấi y có th quên m tể ấ

ph m giá c a con ngẩ ủ ười và t đ t mình ngang hàng loài c m thú trong cu cự ặ ầ ộ

đ u tranh kh c nghi t đ sinh t n"ấ ắ ệ ể ồ

Năm 1946-1971, ông được bổ nhiệm làm việc tại bệnh viện ngoại trú thầnkinh học Vienna Năm 1947, ông kết hôn với Eleonore Kathrina Schiwindt và cómột con gái

Năm 1955, ông được mời làm giáo sư về thần kinh học và tâm thần học tạiĐại học Vienna và Đại học Harvard

Sau chiến tranh, ông viết hơn 32 cuốn sách (một số quyển đã được dịch ra10-20 thứ tiếng khác nhau) và được biết đến như người sáng lập nên Liệu pháp Ýnghĩa (logotherapy) Ông nhận 29 bằng tiến sĩ danh dự Ông mất vì tuổi già vàongày 2 tháng 9 năm 1977 tại Vienna

Các tác phẩm nổi tiếng

- On the Theory and Therapy of Mental Disorders (1938)

- Man's Search for Meaning (1945)

- Man's Search for Ultimate Meaning (1959)

- Psychotherapy and Existentialism (1967)

- The Will to Meaning Foundations and Applications of Logotherapy (1969)

Erich Fromm

Erich Fromm (1900 – 19820) sinh ra ở Frankfurt, Đức, tại một gia đình do thái chính thống Ông chào đời cùng năm mà Freud xuất bản cuốn chuyên đề đầu tiên của mình "Giải thích các giấc mơ".

Cha ông là một người nội tâm, cách biệt lolắng và buồn rầu, mẹ ông thì thường xuyên ủ rũ.Ông mô tả mình là một đứa trẻ “không thể chịunổi và ám ảnh” Khi Fromm 12 tuổi, ông thực

sự bị sốc bởi hành vi của một người bạn của bố

mẹ, một hoạ sĩ 25 tuổi - người chọn từ bỏnghiệp vẽ của mình để giành cả cuộc đời mìnhcho người cha goá bụa Có thể đơn giản chỉ làFromm ghen tuông, nhưng mà ông không thểhiểu nổi tại sao người phụ nữ trẻ kia thích ngườiđàn ông già chẳng có gì là thu hút kia Một thờigian ngắn sau đó cha cô ta chết và người phụ tựkết liễu cuộc đời mình Cô ta mong mỏi sẽ được chôn với người cha trong cùngmột mồ Ám ảnh bởi vụ tự tử, Fromm day dứt về quyết định của cô gái và sức hútcủa cô về phía người cha

Năm 1922, sau khi nhận bằng tiến sỹ của đại học Heidelberg, Ông được đàotạo phân tâm học ở Viện Phân tâm học ởBerlin

Năm 1933, ông đến Hoa Kỳ dạy ở Viện Phân tâm học Chicago và sau đó trởthành một người hành nghề tư ở thành phố NewYork Sau đó, ông chuyểnđến Mexico, gia nhập đội ngũ các giảng viên của đại học Quốc Gia và trở thànhgiám đốc của Viện phân tâm học Mexico