Phân Tích Chuyên Sâu Hai Tác Phẩm: Vợ Chồng A Phủ và Chiếc Thuyền Ngoài Xa

Bài viết phân tích chuyên sâu hai tác phẩm Vợ chồng A Phủ và Chiếc thuyền ngoài xa với những góc nhìn sâu sắc cùng với những lí luận dẫn chứng mới lạ giúp các bạn học sinh từng bước cảm nhận được vẻ đẹp văn học và chạm đến điểm 9+

Phần I:

PHÂN TÍCH CHUYÊN SÂU TÁC PHẨM VỢ CHỒNG A PHỦ

Đoạn Đêm tình mùa đông

Nguyễn Minh Châu từng khẳng định:” nhà văn phải là kẻ nâng giấc cho những con người cùng đường tuyệt lộ, bị cái ác hoặc số phận đen đuổi dồn đến chân tường” Đó cũng là tư tưởng của Tô Hoài trong truyện ngắn “Vợ chồng Aphủ” sau một thước phim hiện thực đầy chua xót của thân phận người lao động bị áp bức, bóc lột, ẩn sau căn buồng chật hẹp của Mị, sau thân phận lầm lũi sống kiếp ngựa trâu là mong muốn đấu tranh, mong muốn giải thoát Đó là sức sống tiềm tàng, sức phản kháng mãnh liệt của Mị trong đêm đông cứu Aphủ Qua đó Tô Hoài đã bậc lên tư tưởng nhân đạo sâu sắc khi mở ra con đường tự giải thoát, để nhân vật của mình tìm đến ánh sáng của khát vọng tự do và hạnh phúc qua đoạn trích:

Tô Hoài, một cây bút “cự phách” trong nền văn học việt nam hiện đại Ông được xem là “một từ điển sống, một pho sách sống” bởi vốn hiểu biết phong phú về phong tục, tập quán của nhiều dân tộc Với hơn 60 năm lao động nghệ thuật miệt mài và tâm huyết, Tô Hoài đã tạo nên một “mùa gặt ngoạn mục” với khoảng 200 đầu sách ở nhiều thể loại khác nhau Tác phẩm của ông đi sâu vào lòng người đọc bởi lối trần thuật hóm hỉnh, sinh động, cùng với sự tinh tế, sâu sắc của người từng trãi Truyện ngắn “vợ chồng Aphủ” là một trong những sáng tác tiêu biểu của Tô Hoài Tác phẩm được in trong tập truyện Tây Bắc, là thành quả đẹp của chuyến đi thâm nhập thực tế của Tô Hoài cùng bộ đội vào giải phóng Tây Bắc(1952) Truyện kể về quá trình đấu tranh từ tự phát đến tự giác của người lao động nhằm chống lại những áp bức, bất công và sự tàn độc mà bọn thống trị đã gieo rắc, điển hình là Mị

Mị, một cô gái xinh đẹp, tài năng và cũng là nhân vật điển hình cho người lao động Mị vốn là một cô gái yêu tự do, yêu lao động nhưng vì món nợ truyền kiếp của gia đình, từ cô gái phóng khoáng, mang dại nơi núi rừng Tây Bắc trở thành cô con dâu gạt nợ nhà thống lí Pá Tra Kiếp đời nô lệ, cùng với những xót xa, tủi hờn đã khiến cô mất hết ý niệm về cuộc sống Và rồi, với tác động của ngoại cảnh trong đêm tình mùa xuân, Mị trỗi dậy sức sống tiềm tàng sau chuỗi ngày “lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa” Đành đoạn

thay! Sợi dây trói của ASử một lần nữa xiết chặt, bóp nghẹn sức sống đang dần hồi sinh trong Mị Đó là sợ dây trói thần quyền, cường quyền và bạo quyền đã kiềm hãm, đọa đày người lao động Từng vòng dây xiết chặt như muốn giết chết khát vọng sống của con người

Sau tất cả những bi kịch của đời mình, Mị trở thành một cô gái vô cảm Mùa Đông trên núi cao dài và lạnh lắm nhưng có lẽ cõi lòng Mị còn lạnh hơn gấp nhiều lần Mị có một thói quen là sưởi lửa mỗi đêm Với Mị, bếp lửa là người bạn tri âm, tri kỉ là thứ mang đến một nguồn sáng ấm áp hiếm hoi để sưởi ấm trái tim đang dần nguội lạnh của cô Bên cạnh Mị lúc này là một người cùng khổ đang bị trói – Aphủ Aphủ là chàng trai bất hạnh, mồ côi cha lẫn mẹ, nghèo khổ và lưu lạc; vì đánh Asử Aphủ bị bắt phạt vạ trở thành con

nợ nhà thống lí Pá Tra.Nhưng tàn bạo nhất là sự coi rẻ, coi khinh của bộ mặt chúa đất phong kiến dành cho người nô lệ, một lần vô ý để hổ vồ mất bò, Aphủ bị trói đứng giữa mùa đông giá rét Từ ánh sáng lập lòe của ngọn lửa,

Mị “thấy mắt Aphủ trừng trừng, mới biết Aphủ còn sống”, vậy mà cô vẫn

“thản nhiên, thổi lửa, hơ tay”,”Nếu Aphủ là cái xác chết đứng đấy, cũng thế thôi”.Những trang văn như có cái gì da diết, se sắt vừa uẩn ức vừa đau xót khiến ta không nén được tiếng thở dài đầy xót xa cho một kiếp người, Mị đã không còn là chính mình của ngày trước Một sự điềm nhiên, lạnh lùng đến đáng sợ, Mị sống vô cảm, vô hồn.Bởi lẽ “một người đau chân có lúc nào quên được cái chân đau của mình để nghĩ đến một cái gì khác đâu! Khi người ta khổ quá thì người ta chẳng còn nghĩ gì đến ai được nữa Cãi bản tính tốt của người ta bị những nỗi lo lắng, buồn đau che lấp mất” (Nam Cao) Mị đã quá khổ rồi, từng vết cứa vô tình của bọn cầm quyền giờ đây đã làm sẹo, đã chai sạn dần Mị thậm chí còn không yêu lấy chính bản thân mình “Asử đánh Mị ngã ngay xuống cửa bếp” mỗi khi thấy cô sưởi lửa, Mị cũng chẳng màng.Nhưng, dưới ánh sáng mạnh mẽ của bếp lửa phải chăng sẽ dẫn Mị đến những điều tốt đẹp, để lòng ham sống của cô gái này được bùng

nổ, giải thoát cho người và cũng chính là giải thoát cho mình Bởi so với ánh lửa đêm xuân ngày trước, lửa hồng đêm đông này mạnh mẽ hơn, chói sáng hơn và tất nhiên sức nóng, sự lan tỏa cũng dữ dội hơn Chi tiết ấy khiến người đọc có dự cảm về tương lai tươi sáng hơn của nhân vật

Nhận xét về nhân vật của mình, Tô Hoài từng tâm sự: sức sống tiềm tàng, mãnh liệt của Mị như một lớp tro tàng phủ khuất chỉ cần một cơn gió có thể thổi bay lớp tro buồn nguội lạnh ấy cuộc sống sẽ tái sinh Và “cơn gió” ấy chính là giọt nước mắt của Aphủ Đó là giọt nước mắt không dễ rơi của một

người đàn ông mạnh mẽ, gan lì đã cho thấy sự khốn khổ đến cùng cực Mị

đã thấy “một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại” Dòng nước mắt chậm chạp ấy như tua lại một thời quá vãng đầy đau thương, một thời tuổi trẻ tràn đầy khát vọng ngày trước của Mị “Mị chợt nhớ lại đêm năm trước Asử trói Mị , Mị cũng phải trói đứng thế kia, nước mắt chảy xuống miệng, xuống cổ không biết lau đi được” Dòng nước mắt ấy đã gột rửa trái tim băng của Mị, khiến trái tim ấy ấm nóng trở lại , khiến lòng Mị dậy xót xa Đó là điểm chạm của hai con người cùng cảnh ngộ Mị thương Aphủ cũng chính là thương lấy mình Lần đầu tiên sau chuỗi ngày dìm mình vào thinh lặng, một luồn suy nghĩ mạnh mẽ trào dâng trong Mị “trời ơi, nó bắt trói đứng người ta đến chết”, “chúng nó thật độc ác” Hai tiếng “trời ơi” đầy nỗi bất bình và đắng cay như xóa tan mọi ranh giới giữa vô cảm và đồng cảm Giờ đây, Mị ý thức sâu sắc về ngọn nguồn bao đau khổ của mình là

“chúng nó” Chính “chúng nó” - bọn thống trị và chúa đất phong kiến miền núi đã ức hiếp, đọa đày và đối xử tàn tệ với những người lương thiên như

Mị, như Aphủ và khiến cuộc đời của rất nhiều người lao động vần xoay không lối thoát Đó là một sự thức tỉnh trong ý niệm của Mị Không còn là những cảm xúc tê dại, Mị cảm thương cho một con người cùng cảnh ngộ “cơ chừng này chỉ đêm mai là người kia chết, chết đau, chết đói, chết rét, phải chết” Điệp từ “chết” tạo nên sự khẩn thiết, nguy cấp, nó thôi thúc Mị vượt lên giới hạn thương mình, để rồi bậc lên một ý thức chua xót về thân phận , giai cấp “ta đã là thân đàn bà nó đã bắt ta về trình ma nhà nó rồi thì chỉ còn đợi ngày rũ xương ở đây thôi”,”người kia việc gì phải chết” Qua đó, Tô Hoài không chỉ ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn Mị mà còn tố cáo những hủ tục lạc hậu đã ghì chặt người lao động trong bóng tối Những bóng ma của thần quyền cứ đeo bám dai dẳng trong tiềm thức của con người Nhưng với khát vọng sống và sức phản kháng mạnh mẽ của Mị, tin chắc rằng không ai khác

mà chính cô sẽ tự giải thoát cho mình, để sống một cuộc đời đáng sống

Sức phản kháng của Mị đã thật sự bùng lên qua hành động cắt dây mây cởi trói cho Aphủ Đã có lúc Mị mường tượng ra cảnh mình sẽ bị trói thay vào đấy và chết trên cái cột này nhưng rồi Mị cũng không thấy sợ Bởi lòng trắc

ẩn trong Mị - lòng thương người, sự dũng cảm đã thôi thúc cô giành lại công

lí Đó là một hành động tất yếu phải xảy ra- ở đâu có áp bức, ở đó có đấu tranh, Mị cắt dây trói cho Aphủ cũng chính là gở bỏ gông xiềng trong lòng mình Lúc này, Mị có chút gì đó hốt hoảng, “chỉ thì thào được hai tiếng “Đi ngay” rồi Mị nghẹn lại” Có lẽ cô đang có những dự cảm không hay cho số phận của mình, đó là sự giằng xé giữa việc thành công cứu người và cái chết của bản thân đang cận kề Và rồi, trước hành động vụt chạy mạnh mẽ của

Aphủ, Mị khựng lại rồi chạy theo Từng bước chân của cô như đạp đổ thần quyền, cường quyền và bạo quyền Trước mắt vẫn tối lắm, mọi thứ vẫn mơ

hồ, vô dịnh nhưng mếu ở lại thì chỉ có đường chết Thế nên, “Mị cũng vụt chạy ra Trời tối lắm Mị vẫn băng đi Mị đuổi kịp Aphủ, đã lăn, chạy, chạy xuống tới lưng dốc” Từng câu văn ngắn, nhịp nhanh, gấp gáp vơi những từ

“vụt chạy”, “băng đi” tạo sự kịch tính khiến độc giả nín thở trong từng bước chân của Mị Hành động của Mị không đơn giản là một sự ý thức, một khát vọng sống mạnh mẽ mà còn là sự chống lại các thế lực tâm linh, các hủ tục

đã ăn sâu bám rễ đày đọa con người Mị như tìm lại được con người thật, một con người đầy sức sống và khát vọng thay đổi số phận qua câu nói hiếm hoi nhưng mang ý nghĩa vô cùng lớn lao: “Aphủ cho tôi đi”, “ở đây thì chết mất” Rồi đây, hai người sẽ tới Phiềng Sa, được giác ngộ cách mạng, đấu tranh cho tự do và hạnh phúc của người lao động

“Anh sẽ phất cùng em cờ giải phóng

Trên thế giới mênh mông đầy bão sóng”

(Sóng Hồng)

Mỗi nhà văn đều phải mang trong mình một cái nhìn khám phá và tấm lòng nhân đạo sâu săc Chúng ta hiểu rằng, nếu Nguyễn Minh Châu không nhìn thấu suốt, Kim Lân không đồng điệu tấm lòng, Tô Hoài không đặt hồn vào từng trái núi miền Tây, vào những mảnh đời éo le nhưng luôn tiềm tàng một khát vọng sống mãnh liệt thì đã không có một “Chiếc thuyền ngoài xa dấy lên nhiều trăn trở”, không có một tình huống nhặt vợ éo le nhưng đượm tình

và càng không có một câu nói ám ảnh người đọc: “Aphủ cho tôi đi ” qua ngòi bút tài hoa của mình, Tô Hoài đã thực sự trở thành một “nhà nhân đạo

từ trong cốt tủy Không chỉ ngợi ca vẻ đẹp của thiên nhiên Tây Bắc, của những phong tục tươi đẹp mà nhà văn còn phát hiện, ngợi ca sức sống tiềm tàng, sức phản kháng mãnh liệt và ý chí chiến đấu và niềm tin của người lao động; ông đã thấu hiểu đồng cảm và đồng tình với khát vọng giải phóng của nhân vật; đã lên án thế lực thống trị chà đạp quyền sống con người, tố cáo những hủ tục lỗi thời lạc hậu; đồng thời thấy được khả năng cách mạng và khát vọng hướng đến tự do của người lao động Tất cả tâm tình của nhà văn dành cho người lao động nghèo ở TB đã đi vào trang văn Bằng ngôn ngưc đặc sắc, tinh tế cùng cách dẫn dắt tình huống truyện tự nhiên, lôi cuốn, Tô Hoài đã thành công trong việc khắc họa tâm lí nhân vật sâu sắc, để bạn đọc cùng hồi hộp theo những hành động của Mị Cùng với đó là những chi tiết đắt giá từ hình ảnh bếp lửa bập bùng cháy thể hiện dự cảm về một tương lai tươi sáng đến hành động cắt dây mây cởi trói cho Aphủ để rồi hai tâm hồn neo đậu vào nhau, mở ra một chân trời mới Không còn là kết cục bế tắc, bi

quan như Chí Phèo hay Lão Hạc không còn là cảnh chị dậu mà đầy hi vọng vào tương lai bởi giờ đây ánh sáng cách mạng đã đến dẫn đường cho mỗi con người như cách Tô Hoài từng khẳng định: “ở nơi rừng núi mơ màng

ấy, các dân tộc đã không lặng lẽ chịu đựng Họ đã thức tỉnh Cán bộ của Đảng tới đâu thì các dân tộc đứng lên tới đấy, trước nhất là những người trẻ tuổi Họ thật đẹp và yêu đời” Đó là tư tưởng mới mẻ của nhà văn

Qua đoạn trích, ta thấy đằng sau bóng tối của bi kịch, đằng sau những dáng người lam lũ, cùng cực vẫn tiềm tàng trong mỗi người lao động Tây Bắc một niềm trắc ẩn mênh mông, một tình người để cùng nhau vượt qua bão giông

Mị đã đấu tranh, đã vươn lên tiềm ánh sáng, đã thành công tìm đúng bản ngã của cuộc đời mình Nếu như tiếng sáo đưa Mị về một thời thanh xuân tươi đẹp, dòng nước mắt đánh thức bao lòng thương cảm sâu kín mà tưởng chừng

Mị đã bỏ quên, thì chi tiết cắt dây trói cho Aphủ chính là điểm sáng của tác phẩm Và, cùng với tấm lòng nhân đạo sâu sắc của Tô Hoài, chắc rằng, truyện ngắn “Vợ chồng Aphủ” sẽ mãi tỏa ra một thứ ánh sáng riêng của niềm hi vọng, lạc quan để từng bước chinh phục bạn đọc nhiều thế hệ,

trường tồn mãi với thời gian Và, chỉ cần còn niềm tin thì vẫn sẽ có một ngày mai tươi sáng như Jack Ma từng chia sẻ: “Ngày hôm nay khó khăn Ngày mai còn khó khăn hơn nhiều Nhưng ngày kia là ngày đẹp đẽ”

Tác giả: Huỳnh Thị Ngọc Ngân

Tự hào là một thành viên của gia đình TTS khóa 2K3

Khóa văn chuyên sâu: liên hệ fanpage Thưởng Thức Sách

Chị giáo xinh đẹp, siêu cute: Võ Phạm Trúc Linh

Phần II :

PHÂN TÍCH CHUYÊN SÂU TÁC PHẨM

CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA

_Nguyễn Minh Châu

Đề:Cảm nhận 2 phát hiện của nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng Từ đó nhận xét về

quá trình tự nhận thức của Phùng qua câu hỏi mà anh đặt ra cho người đàn

bà hàng chài: “ lão ta trước hồi bảy nhăm có đi lính Ngụy không ?” đến câu hỏi: “ cả đời chị có một lúc nào thật vui không?”

Bài làm

“Cuộc sống còn tuyệt vời biết bao trong thực tế và trên trang sách Nhưng cuộc sống cũng bi thảm biết bao Cái đẹp còn trộn lẫn niềm sầu buồn Cái nên thơ còn lóng lánh giọt nước mắt ở đời” (Trích trong nhật kí Nguyễn Văn Thạc) Thật vậy, những mảng màu sáng tối luôn tồn tại trong cuộc sống buộc con người phải có một cái nhìn đa diện, nhiều chiều Đặc biệt là nhà văn lại càng không được nhìn một cách hời hợt mà phải đi sâu vào khám phá sự thật của đời sống ở bình diện đạo đức, thế sự để hiểu đúng bản chất bên trong của hiện thực cuộc sống Truyện ngắn “ Chiếc thuyền ngoài xa” đã thể hiện rõ nét tư tưởng ấy của Nguyễn Minh Châu Qua hai phát hiện của nghệ sĩ Phùng, Nguyễn Minh Châu đã thành công dựng lên sự đối lập giữa bức tranh nghệ thuật đẹp như mơ và tấn bi kịch của gia đình hàng chài Từ đó, thể hiện quá trình thay đổi nhận thức của Phùng qua câu hỏi: “lão ta trước hồi bảy nhăm có đi lính Ngụy không?” đến câu hỏi: “Cả đời chị có lúc nào thật vui không?”

Nguyễn Minh Châu, nhà văn tiêu biểu của văn học Việt Nam thời kì

chống Mĩ, cũng là “ người mở đường tinh anh và tài năng”(Nguyên Hồng)

cho công cuộc đổi mới văn học từ sau năm 1975 Ở giai đoạn trước, ngòi bút của ông theo khuynh hướng sử thi, đậm tính chiến đấu và thiên hướng trữ tình lãng mạn, thời kì sau chuyển sang cảm hứng thế sự cùng những vấn đề triết lí nhân sinh Truyện ngắn “ chiếc thuyền ngoài xa” (1983) là một trong

số những sáng tác tiêu biểu của ông Tác phẩm thể hiện những chiêm

nghiệm sâu sắc về nghệ thuật và cuộc đời qua hai phát hiện đầy nghịch lí của nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng

Phát hiện thứ nhất trên bờ biển là bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp –

chiếc thuyền ngoài xa trên biển sớm mờ sương Để xuất bản một bộ lịch nghệ thuật theo yêu cầu của trưởng phòng, Phùng đã đi tới một vùng biển từng là chiến trường cũ thời kháng chiến Tại đây, anh đã phục kích mấy ngày liền để có thể chụp được bức ảnh ưng ý Với con mắt nhà nghề, anh đã phát hiện “một cảnh đắt trời cho” trên biển sớm mờ sương Khung cảnh ấy như “bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ”, hài hòa, mờ ảo, có sức hấp dẫn vô cùng Đó là hình ảnh một chiếc thuyền lưới vó từ từ cập bến, mũi thuyền in một nét mơ hồ, lòe nhòe trong bầu sương mù trắng có pha chút hồng hồng Toàn bộ khung cảnh từ đường nét đến ánh sáng đều hài hòa và đẹp một vẻ đẹp đơn giản và toàn bích Cái hương nồng nàn của biển cả, cái không khí thanh mát, cùng vẻ đẹp trong ngần, thuần khiết của ngoại cảnh khiến Phùng say mê, đắm chìm, tâm hồn nghệ sĩ như có cái gì bóp thắt vào Cái đẹp tuyệt đỉnh của ngoại cảnh đã khiến Phùng thăng hoa trong cảm xúc

và phải bấm máy liên tục Đó như một sự đền đáp xứng đáng cho sự lao động vì nghệ thuật của nhiếp ảnh Phùng Dường như, anh đã bắt gặp cái tận thiện, tận mĩ, thấy tâm hồn như được gột rửa, trở nên trong trẻo tinh khôi bởi cái đẹp hài hòa, lãng mạn, bình yên mà tạo hóa đã ban tặng Và theo Phùng,

“cái đẹp chính là đạo đức” Phùng hay cũng chính là Nguyễn Minh Châu là người nghệ sĩ tài hoa, tâm hồn nhạy cảm, tràn đầy đam mê và tâm huyết với nghệ thuật Và đúng như Thạch Lam từng khẳng định: “một nhà văn thiên tài là người muốn cảm nhận mọi vẻ đẹp man mác của vũ trụ” Từ đó, ta thấy rằng nghệ thuật chân chính chỉ có thể tạo nên từ quá trình khám phá nghiêm túc, kiên trì và nhiệt huyết, để rồi tạo ra một bức ảnh có giá trị thẩm mĩ lâu dài- mãi về sau vẫn còn treo ở nhiều nơi trong các gia đình sành nghệ thuật

Đó vẫn sẽ là một bức tranh tuyệt mĩ nếu Phùng không có phát hiện thứ hai- cảnh bạo lực của gia đình hàng chài Khi chiếc ngư phủ đẹp như mơ ấy tiến vào bờ cũng là lúc hiện thực trần trụi trong những cảnh đời éo le, nghèo khổ dần lộ rõ Giữa một vùng phá nước mênh mông xuất hiện hai dáng người lam lũ với tiếng quát của người đàn ông: “ Cứ ngồi nguyên đấy Động đậy tao giết cả mày đi bây giờ” Cùng với đó là hình ảnh người đàn bà xấu

xí, cam chịu với tấm lưng áo bạch phếch, nửa thân người ướt sủng, gương mặt nhợt trắng vì kéo lướt suốt đêm Ngỡ sau đó sẽ là một sự trân trọng từ

người chồng sau chuỗi ngày lao động mệt mỏi nhưng không, sự thật lại đáng

sợ và đau lòng: “Lão đàn ông lập tức trở nên hùng hổ, mặt đỏ gay, lão rút trong người ra một chiếc thắt lưng của lính ngụy ngày xưa, có vẻ như những điều phải nói với nhau họ đã nói hết, chẳng nói chẳng rằng lão trút cơn giận như lửa cháy bằng cách dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người đàn bà” Bi kịch của gia đình thuyền chài như một thứ thuốc rửa ảnh quái đản làm những bức ảnh huyền diệu mà anh dày công chụp được bỗng hiện hình thật khủng khiếp và ghê sợ Điều này khiến Phùng vô cùng ngỡ ngàng, trong mấy phút đầu cứ đứng ngây người ra, có lúc tưởng như chết lặng trước cảnh tượng đau lòng ấy Khung cảnh trước kia bình yên biết mấy vậy mà giờ đây trước mắt phùng là hình ảnh bạo lực gia đình đầy man rợ của gã chồng Bằng những vệt chì xám xịch, Nguyễn Minh Châu đã vẽ lên biết bao nghịch

lí trong trang văn của mình: một khung cảnh nghệ thuật lại được phát hiện ở chiến trường từng nhuốm máu ngày trước; Phùng từng là người lính cầm súng chiến đấu với mong muốn giành lại cuộc sống thanh bình cho người lao động ấy vậy mà cái đói nghèo thời hậu chiến lại còn đáng sợ hơn cả; đó còn là hình ảnh một người phụ nữ cam chịu, không trốn chạy, một đứa con- thằng Phác vì muốn bảo vệ mẹ mà đánh lại cha mình Không thể ngờ rằng sau cái đẹp toàn bích, kì diệu của tạo hóa là cái xấu, cái ác chứ không phải cái thiện Hóa ra, cảnh đẹp anh vừa bắt gặp trên biển lại không phải là đạo đức , hóa ra cuộc sống còn tồn tại biết bao nốt nhạc trầm khiến con người tỉnh thức, xót xa Cảm giác hụt hẫng xâm chiếm tâm trí người nghệ sĩ Bất bình trước hành động của người chồng, Phùng lại càng không hiểu sự cam chịu của người vợ Cái vẻ cam chịu, nhẫn nhục của người phụ nữ từ ngàn đời đã đi vào thơ ca phải chăng là đúng hay sai? Và rồi, phẫn nộ trước cái ác Phùng vứt máy ảnh- chứa trong đó là cả một gia tài nghệ thuật, để bảo vệ công lí Cuộc đời không đơn giản, xuôi chiều mà rất phức tạp, đa đoan, không nên vội đánh giá con người, sự vật ở hình thức bên ngoài mà phải thận trọng khám phá bản chất bên trong bằng cái nhìn đa dạng, nhiều chiều đem đến cho người đọc bài học trong nhìn và thưởng thức

Đó còn là quan niệm: “ nghệ thuật vị nhân sinh”, phê phán nghệ thuật thuần túy xa rời thực tế Nghệ thuật phải có giá trị hiện thực sâu sắc và thấm đẫm tinh thần nhân đạo

Tại tòa án huyện, khi câu chuyện của người đàn bà hàng chài dần được lật mở cũng là lúc quá trình nhận thức trong Phùng dần hoàn thiện Lắng nghe câu chuyện của người đàn bà: cuộc sống mưu sinh đầy khó khăn trên biển, cả đời lênh đênh sông nước, sóng gió trời giông không thể không

có một người đàn ông chèo chống, muốn tồn tại phải chấp nhận, “đàn bà

trên thuyền chúng tôi phải sống cho con chứ không thể sống cho mình” Lúc đầu, Phùng khăng khăng muốn người đàn bà bỏ chồng cho thấy sự đơn giản trong cách nhìn của anh Với câu chuyện của người đàn bà, anh buộc phải nhìn lại chính mình nhưng đâu đó trong anh vẫn còn sự phản biện cuối cùng mong muốn chứng minh rằng gã chồng tàn tệ ấy không có điểm gì tốt đẹp để người đàn bà phải níu giữ Trong anh vẫn còn tồn tại quan niệm những người bên kia giới tuyến đều là người xấu và người đàn ông hàng chài cũng như thế qua câu hỏi: “Lão ta trước hồi bảy nhăm có đi lính ngụy không?”.Có

lẽ nguyên nhân khiến Phùng hỏi câu này chính từ sợi dây thắt lưng của lính ngụy mà người đàn ông hàng chài dùng để đánh vợ Nhưng khi nghe câu trả lời là không thì dường như có cái gì vừa vỡ lẽ Đằng sau bi kịch của gia đình

ấy là cuộc sống mưu sinh khó khăn sau khi hòa bình vừa lặp lại đã khiến con người bị tha hóa Bãi xa tăng hỏng vẫn còn đó, tàn dư chiến tranh vẫn còn

đó, nền kinh tế chìm trong đói nghèo, lạc hậu, với gánh nặng cơm áo gạo tiền trên vai để nuôi đàn con khôn lớn thì liệu rằng cuộc sống có hạnh phúc

Để rồi một sự nhận thức sâu sắc hơn dần hiện lên với câu hỏi: “ Cả đời chị

có lúc nào thật vui không?” Một câu hỏi có phần trầm lắng, không còn là sự phản biện cho những lí lẽ thiếu thực tế của mình nữa, giờ đây Phùng thật sự muốn lắng nghe cuộc sống, muốn đào sâu vào cuộc sống để hiểu thấu Từ một mực khuyên người vợ bỏ chồng đến một câu hỏi ở khía cạnh khác có phần bất ngờ - niềm vui, hạnh phúc trong cuộc sống Đó là sự chuyển biến trong nhận thức của Phùng, anh muốn lắng nghe hơi thở của cuộc sống, lắng nghe câu chuyện từ chính người trong cuộc- người lao động, anh muốn khám phá những mảng màu sáng trong góc tối để có một cái nhìn toàn

diện.Phùng vừa tự hào về bức tranh, vừa trăn trở khi thấy hiện sau nó là bóng dáng của cuộc sống tù đọng, nhẫn nhục của ngư dân miền biển Và phải chăng sau khi trút bỏ lớp sơn hào nhoáng bên ngoài cái chất thật của cuộc sống hiện lên chỉ là hai màu đen- trắng, không, cái hồng hồng của ánh sáng vẫn tồn tại: đó là vẻ đẹp khuất lấp trong tâm hồn của người đàn bà Từ

đó thể hiện quan niệm sâu sắc về nghệ thuật và cuộc sống của Nguyễn Minh Châu

(liên hệ Vũ Như Tô trong tác phẩm “Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài”)

Chiếc thuyền ngoài xa là một hình ảnh ẩn dụ về nghệ thuật và cuộc đời Qua hai phát hiện của Phùng, cùng lối viết sinh động, ngôn ngữ linh hoạt, tình huống truyện độc đáo, Nguyễn Minh Châu đã thành công lột tả hiện thực cuộc sống, nêu lên triết lí nhân sinh sâu sắc: Chiếc thuyền nghệ thuật thì ở đằng xa nhưng cuộc đời thì lại rất gần, nghệ huật cần gắn bó và phản ánh

cuộc đời chứ không thể nhìn nó một cách hời hợt Qua đó, bạn đọc có thêm bài học về cách nhìn, cảm thụ và lắng nghe

Qua hai phát hiện của Phùng trong truyện ngắn: “Chiếc thuyền ngoài xa”, ta thấy cuộc cách mạng trong nghệ thuật và cả trong đời sống đều phải bắt đầu từ sự thay đổi cách nhìn của con người Đừng đơn giản hóa hay lí tưởng hóa, lãng mạn hóa mà phải nhìn gần, nhìn thẳng, nhìn thật vào hiện thực cuộc sống: “viết văn là một quá trình đấu tranh để nói ra sự thật Đã là

sự thật thì không tầm thường cho dù phải đập vỡ những thần tượng trong lòng người đọc” (Tô Hoài) Gấp lại trang sách “chiếc thuyền ngoài xa”, trong đầu tôi cứ hiện lên hình ảnh của một bãi biển nơi ” cuộc sống cứ lênh đênh khắp cả một vùng phá mênh mông” Trong cuộc sống lam lũ, khó nhọc của ngư dân hiện lên sự cảm thương và nỗi lo âu cho số phận con người ,qua

đó bậc lên tư tưởng hiện thực và tấm lòng nhân đạo sâu sắc của Nguyễn Minh Châu

Tác giả: Huỳnh Thị Ngọc Ngân

(*** Hôn nhân không giống như ánh sao trên kia, cạn đêm là có thể vụt tắt bay biến như chưa từng có thật.Hôn nhân là khi ta nhẫn nại rồi bao dung, nhẫn nại rồi hiểu thấu Đó cũng chính là cách mà người đàn bà hàng chài đã

lựa chọn ***) (Trích sách: Thưởng văn 12 – Võ Phạm Trúc Linh)

Tự hào là một thành viên của gia đình TTS khóa 2K3

Khóa văn chuyên sâu: liên hệ fanpage Thưởng Thức Sách

Chị giáo xinh đẹp, siêu cute: Võ Phạm Trúc Linh