Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến việc điều trị bệnh trên heo do vi khuẩn không hiệu quả như chẩn đoán không đúng bệnh, không dựa vào kết quả kháng sinh đồ, dược động học của thuốc để lựa chọn kháng sinh phù hợp, sử dụng kháng sinh không đúng kĩ thuật, không theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Trong đó việc lựa chọn kháng sinh trong điều trị bệnh không dựa vào kháng sinh đồ gần nhất sẽ dẫn đến nguy cơ tăng tình trạng đề kháng, kháng sinh trong chăn nuôi. Nắm được tình trạng đó, bài viết này sẽ giúp cho chúng ta tỷ lệ nhạy cảm với kháng sinh của những loại vi khuẩn thường gây bệnh trên đường hô hấp và đường tiêu hoá của heo, từ đó lựa chọn đúng kháng sinh, nâng cao hiệu quả điều trị bệnh.
Trang 2CÁCH LỰA CHỌN KHÁNG SINH PHÙ HỢP ĐỂ ĐIỀU TRỊ MỘT SỐ BỆNH THƯỜNG GẶP TRÊN HEO DO VI KHUẨN
Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến việc điều trị bệnh trên heo do vi khuẩn không hiệu quả như chẩn đoán không đúng bệnh, không dựa vào kết quả kháng sinh
đồ, dược động học của thuốc để lựa chọn kháng sinh phù hợp, sử dụng kháng sinh không đúng kĩ thuật, không theo hướng dẫn của nhà sản xuất Trong đó việc lựa chọn kháng sinh trong điều trị bệnh không dựa vào kháng sinh đồ gần nhất sẽ dẫn đến nguy cơ tăng tình trạng đề kháng, kháng sinh trong chăn nuôi Nắm được tình trạng đó, bài viết này sẽ giúp cho chúng ta tỷ lệ nhạy cảm với kháng sinh của những loại vi khuẩn thường gây bệnh trên đường hô hấp và đường tiêu hoá của heo, từ đó lựa chọn đúng kháng sinh, nâng cao hiệu quả điều trị bệnh
Từ tháng 01 đến tháng 08 năm 2020, phòng xét nghiệm thuộc ba miền bắc, trung, nam đã tiếp nhận và tiến hành phân lập vi khuẩn gây bệnh trên đường tiêu hoá như Clostridium spp., E coli, Salmonella spp Và vi khuẩn gây bệnh trên đường
hô hấp gồm Pasteurella multocida, Streptococcus spp., Haemophilus parasuis với số lượng mẫu qua phân lập được thể hiện qua bảng dưới
Tên vi khuẩn Khu vực
Trang 3Sau khi phân lập, phòng xét nghiệm đã tiến hành làm kháng sinh đồ để đánh giá sự nhạy cảm của các loại vi khuẩn này với kháng sinh thường được sử dụng điều trị bênh trên heo
1 NHÓM VI KHUẨN ĐƯỜNG TIÊU HOÁ
1.1 Vi khuẩn Clostridium spp
Vi khuẩn Clostridium spp Là trực khuẩn gram dương, hình que thường gây bệnh cho heo Clostridium spp có nhiều chủng, trong đó chủng C.perfringens thường gây bệnh viêm ruột hoại tử trên heo con Độc tố vi khuẩn được xác định là nguyên nhân chính gây ra triệu chứng và bệnh tích của bệnh Sau khi khảo sát về sự đề kháng, kháng sinh của Clostridium spp Cho thấy vi khuẩn còn nhạy cảm với nhiều
Biểu đồ 1 Tỷ lệ nhạy cảm với thuốc kháng sinh của vi khuẩn Clostridium spp ở 3 miền Bắc – Trung – Nam
78
54
88
82
71
35
50
0
0
20
40
60
80
100
120
Doxycyline Amoxicillin Ampiciillin Penicillin Florfenicol
Chart Title
Miền Bắc Miền Trung Miền Nam
Trang 4Qua biểu đồ cho thấy, vi khuẩn Clostridium spp tại khu vực miền bắc nhạy cảm với tất cả loại kháng sinh sử dụng để làm kháng sinh đồ Trong khi đó Clostridium spp được phân lập ở khu vực miền nam đã đề kháng với Penicillin Người chăn nuôi khu vực miền trung có thể sử dụng kháng sinh ampicillin (100%, penicillin (100% để điều trị bệnh do vi khuẩn Clostridium spp
1.2 Vi khuẩn Escherichia coli
E coli là một trong những loại vi khuẩn phổ biến trong hệ vi sinh vật đường ruột của heo, do đó khi heo bị stress, giảm sức đề kháng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn E coli sinh trưởng, phát triển và gây bệnh cho heo Bệnh do vi khuẩn
E coli xảy ra hầu hết các lứa tuổi của heo, tuy nhiên heo ở giai đoạn theo mẹ và heo cai sữa thường mắc bệnh ở mức độ nghiêm trọng hơn so với heo giai đoạn lớn trong một số trường hợp heo tiêu chảy trong thời gian dài và không có sự can thiệp, heo thường mất nước, mất chất điện giải và dẫn đến chết Do đó để sử dụng kháng sinh hiệu quả trong việc điều trị bệnh do E coli, người chăn nuôi tại ba khu vực Bắc, Trung, Nam có thể sử dụng halquinol và colistin, vì vi khuẩn có tỷ lệ nhạy cảm
Trang 5caovới hai loại kháng sinh này
Biểu đồ 2 Tỷ lệ nhạy cảm với thuốc kháng sinh của vi khuẩn E coli ở 3
miền Bắc – Trung – Nam
1.3 Vi khuẩn Salmonella spp
Vi khuẩn salmonerla spp Có nhiều chủng nhưng hai chủng gây bệnh nặng cho heo là S choleraesuis và S typhimurium
Bệnh xảy ra ở mọi lứa tuổi của heo nhưng phổ biến nhất là heo sau cai sữa và trong giai đoạn nuôi vỗ béo Heo tiêu chảy do nhiễm salmonerlla spp, chủ yếu do cơ chế gây viêm niêm mạc ruột, từ đó giảm tiêu hoá và giảm hấp thu các chất dinh dưỡng từ thức ăn Kết hợp phân lập các mẫu phân heo dương tính với Salmonerlla spp Gửi về phòng xét nghiệm và làm kháng sinh đồ, và cho kết quả như sau
97
92
86
80
34
29
95
50
1
33
0
20
40
60
80
100
120
Halquinol Colistin Ceftiofur Norfloxacin
Chart Title
Miền Bắc Miền Trung Miền Nam
Trang 6Biểu đồ 3 Tỷ lệ nhạy cảm với thuốc kháng sinh của Salmonerlla spp
ở 3 miền Bắc – Trung – Nam
Qua 4 loại kháng sinh sử dụng để đánh giá sự nhạy cảm của Salmonerlla spp Cho thấy, vi khuẩn tại khu vực Miền Trung có tỷ lệ nhạy cảm cao nhất so với hai khu vực còn lại, Salmonerlla spp Được phân lập tại khu vực miền nam đã đề kháng với gentamycin(44%) và vi khuẩn tại khu vực miền bắc đề kháng thêm Halquinol (39%)
2 VI KHUẨN ĐƯỜNG HÔ HẤP
2.1 Vi khuẩn Pasteurella multocida
Vi khuẩn Pasteurella multocida thường trực khuẩn trên đường hô hấpntreen của heo, khi heo bị stress hoặc sức đề kháng heo giảm, vi khuẩn sẽ tăng sinh và phát triển.Từ đó nhờ các yếu tố độc lực như vỏ capsul, vi khuẩn gây viêm, tổn thương niêm mạc đường hô hấp và phá huỷ toàn bộ hàng rào bảo vệ đường hô hấp vi khuẩn
sẽ tiết ra nội độc tố LPS, kích thích sản xuất ra cytokine gây viêm các cơ quan trong
cơ thể Ngoài ra, nội độc tố LPS còn phá huỷ thành mạch máu trong cơ thể, dẫn đến
96
87
31
39
67
78
76
58
44
5
0
20
40
60
80
100
120
Colistin Norfloxacin Gentamycin Halquinol
Chart Title
Miền Bắc Miền Trung Miền Nam
Trang 7máu thoát ra khỏi thành mạch và thấm vào các mô trong cơ thể Do đó heo mắc bệnh thường có triệu chứng và bệnh tích tụ huyết tại các mô và cơ quan
Theo kết quả khảo sát tỷ lệ nhạy cảm với thuốc kháng sinh của Pasteurella multocida cho thấy , khu vực miền bắc vi khuẩn nhạy cảm với hầu hết các loại kháng sinh sử dụng, trong khi đó Pasteurella multocida được phân lập tại miền trung, miền nam đã đề kháng với nhiều loại kháng sinh Tại miền trung, người chăn nuôi có thể
sử dụng doxycycline, enrofloxacin, ampicillin, ceftioful và norfloxacin
Biểu đồ 4 Tỷ lệ nhạy cảm với thuốc kháng sinh của vi khuẩn Pasteurella multocida ở 3 miền Bắc – Trung – Nam
2.2 Vi khuẩn streptococus spp
Bệnh do vi khuẩn Streptococcus spp Gây ra trên heo là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm xảy ra ở mọi lứa tuổi của heo Tuỳ theo lứa tuổi heo , bệnh do vi khuẩn streptococcus spp, biểu hiện ở 4 dạng sau: viêm khớp trên heo con theo mẹ, viêm não trên heo sau cai sữa, viêm phổi ở heo nuôi thịt và viêm đường tiết niệu trên heo
89
67
78
100
78
100
30
90
20
80
30
40
58
26
42
58
11
63
0
20
40
60
80
100
120
Doxycycline Penicillin Enrofloxacin Amoxicillin Ampicillin Tiamulin Florfenicol Ceftioful Norfloxacin
Chart Title
Miền Bắc Miền Trung Miền Nam
Trang 8sinh sản để điều trị bệnh do Streptococcus spp Trên heo, người chăn nuôi có thể tham khảo kết quả kháng sinh đồ qua biểu đồ sau
Biểu đồ 5 Tỷ lệ nhạy cảm với thuốc kháng sinh của vi khuẩn streptoccoccus spp ở 3 miền Bắc – Trung – Nam
Qua biểu đồ 5, cho thâyStreptococcus spp Nhạy cảm với nhiều loại kháng sinh Tại khu vực miền bắc, vi khuẩn nhạy cảm với amoxicillin, doxyclin, ampicillin, flofenicol,penicillin Khu vực miền nam nhạy cảm với amoxicillin, doxycillin,ampicillin và miền trung nhạy cảm với doxycillin , flofenicol Tuy nhiên kháng sinh doxycillin và penicillin không phân bố đến dịch khớp do đó tronmg trường hợp heo bị viêm khớp do vi khuẩn Streptococcus spp., người chăn nuôi chỉ nên sử dụng amoxicilin, ampicillin, florfernicol để mang lại hiệu quả cao
2.3 Vi khuẩn Haemophilus parasuis
Bệnh có thể xảy ra trên heo ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất là heo từ 4 đến 8 tuần tuổi Vi khuẩn từ môi trường xâm nhập vào cơ thể và cư trú tại đường hô hấp
78
33
67
33
67
0
76
40
20
0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
Amoxicillin Doxiciline Ampicillin Florfenicol Penicicillin
Chart Title
Miền Bắc Miền Trung Miền Nam
Trang 9trên của heo, khi heo gặp các yếu tố stress, sức đề kháng suy yếu sẽ tạo điều kiện vi khuẩn tăng sinh và gây bệnh
Biểu đồ 6 Tỷ lệ nhạy cảm với thuốc kháng sinh của vi khuẩn H.parasuis ở 3 miền Bắc – Trung – Nam
Qua biểu đồ 6 cho thấy vi khuẩn Haemophilus parasuis nhạy cảm với nhiều loại kháng sinh như doxycylline, norfloxacin, tiamulin và florfernicol Ngoài ra, Haemophilus parasuis tại khu vực miền bắc còn nhạy cảm với ceftiofur, ampicillin, penicillin và amoxicilin Tại khu vực miền trung nhạy cảm với ceftiofur và amoxicillin Vi khuẩn này thường gây viêm đa màng thanh dịch, do đó khi sử dụng kháng sinh điều trị bệnh do Haemophilus parasuis người chăn nuôi nên dùng đường tiêm để hiệu quả nhanh chóng
Như vậy, tỷ lệ đề kháng kháng sinh của vi khuẩn luôn thay đổi và kết quả kháng sinh đồ tại miền trung , miền nam, miền bắc có sự khác biệt do đó để mang lại hiệu quả cao trong việc điều trị bệnh do vi khuẩn, người chăn nuôi cần dựa vào kết quả kháng sinh đồ đã được phân lập tại phòng xét nghiệm của từng khu vực
100 100
67
100 100
33
67
100 100
33
67
43
86
71
57
0
43
14
86
0
20
40
60
80
100
120
Ampicillin Doxycycline Norfloxacin Tiamulin Ceftiofur Amoxicillin Penicillin Florfenicol
Chart Title
Miền Bắc Miền Trung Miền Nam
Trang 10không quá 6 tháng Khi sử dụng kháng sinh cần căn cứ vào liều sử dụng và hướng dẫn của nhà sản xuất, để hạn chế tình trạng kháng kháng sinh