Các mô hình kinh tế cũ đã kém hiệu quả đi cùng với những cơ hội to lớn, sự phát triển nhanh chóng từ những lợi ích mà định hướng 4.0 mang lại,việc tạo lập kế hoạch chuyển đổi mô hình kin
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
quốc gia để phân tích ”
Sinh viên thực hiện: Ngô Tiên Tiến
Trang 2nào trong đây là sản phẩm của sự hợp tác, trừ những phần đã được thừa nhận rõ ràng.Các nội dung, số liệu, phân tích, nhận xét đã được trích dẫn rõ ràng trong hiểu biết tốtnhất của tôi.
Hà Nội, ngày 02 tháng 07 năm 2020
Ngô Tiên Tiến
i
Trang 3MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT iii
PHẦN I: MỞ ĐẦU 1
1 Tính cấp thiết của nghiên cứu 1
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 1
3 Mục đích và mục tiêu nghiên cứu 3
4 Đối tượng nghiên cứu 4
5 Câu hỏi nghiên cứu 4
6 Phương pháp nghiên cứu 4
7 Cấu trúc nghiên cứu 5
PHẦN II: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀMÔ HÌNH TĂNG TRƯỜNG 6
2.1 Cơ sở lí luận 6
2.2 Cơ sở thực tiễn 7
PHẦN III: MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG CỦA THÁI LAN TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA VÀ CÁCH MẠNG CÔNG NGHỆ 4.0 9
3.1 Thực trạng mô hình tăng trưởng của Thái Lan 9
3.2 Chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Thái Lan trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghệ 4.0 11
3.2.1 Quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Thái Lan 11
3.2.2 Kết quả đạt được của chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Thái Lan 11
3.2.3 Cơ hội và thách thức 11
PHẦN IV: BÀI HỌC CHO VIỆT NAM VÀ KẾT LUẬN 17
TÀI LIỆU THAM KHẢO 18
Trang 4DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
STT Chữ viết tắt Tên tiếng Anh Tên tiếng Việt
1 WEF World Economic Forum Diễn đàn Kinh tế Thế giới
2 GNP Gross National Product Tổng sản phẩm quốc dân
4 IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ Quốc tế
Organization forEconomic Cooperation and
Development
Tổ chức Hợp tác và Pháttriển Kinh tế
8 CNTT & TT Công nghệ thông tin vàtruyền thông
Trang 510 IIoT Industrial Internet of things Ứng dụng vạn vật kết nốitrong công nghiệp
11 IR 4.0 the 4th Industrial Revolution Cách mạng công nghiệplần thứ 4
12 HDI Human Development Index Chỉ số phát triển con người
15 GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội
16 ASEAN Association of SoutheastAsian Nations Hiệp Hội Các Quốc GiaĐông Nam Á
Trang 6PHẦN I: MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của nghiên cứu
Bất kỳ quốc gia nào trên thế giới đều có cùng một mục tiêu quan trọng muốnđạt được là tăng trưởng kinh tế Nhưng mỗi quốc gia đều có một mô hình tăng trưởngkhác nhau do những điều kiện để phát triển của quốc gia đó là khác nhau Có nhữngquốc gia được thiên nhiên ưu ái nhưng lại kém phát triển hơn các nước ít tài nguyên
do mô hình tăng trưởng không phù hợp, không phân bổ tốt Vì vậy việc có được một
mô hình phù hợp với nền kinh tế của một nước là rất quan trọng
Thế giới hiện nay đang ngày càng phát triển hơn trong các lĩnh vực côngnghiệp, kỹ thuật, các tiến bộ về khao học công nghệ ngày càng tiên tiến hơn Từnhững cuộc cách mạng 1.0 về nông nghiệp, 2.0 về công nghiệp nhẹ cho đến 3.0 pháttriển về các ngành công nghiệp nặng, nay chúng ta đã tiến tới cuôc cách mạng 4.0 vềcông nghệ khoa học kỹ thuật
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 này lan tỏa và tác động mạnh đến mọilĩnh vực chứ không chỉ trong 3 lĩnh vực chính là công nghệ sinh học, kỹ thuật số vàvật lí Với sức mạnh lan tỏa công nghệ thông tin trong sự đột phá về trí tuệ nhân tạo(AI), Internet of things (IoT) và Big data đã tạo dã một sự xoay chuyển lớn trongchuỗi cung ứng toàn cầu Nhu cầu về nắm bắt thông tin, kết nối được với khách hàngngày càng lớn giờ đã có những phương pháp hiệu quả hơn
Nắm bắt xu thế toàn cầu, các nước đang dần triển khai các dự án, thay đổi môhình theo định hướng 4.0 Các mô hình kinh tế cũ đã kém hiệu quả đi cùng với những
cơ hội to lớn, sự phát triển nhanh chóng từ những lợi ích mà định hướng 4.0 mang lại,việc tạo lập kế hoạch chuyển đổi mô hình kinh tế trong thời đại toàn cầu hóa và cáchmạng công nghiệp lần thứ tư này có một vị trí quan trọng trong chiến lược phát triểncủa một quốc gia Với vị thế là một nước có ảnh hưởng lớn tới nền kinh tế khu vựcĐông Nam Á, Thái Lan thực sự cần thiết phải nắm bắt cơ hội và đương đầu với nhưngthách thức hướng tới “Thailand 4.0”
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Trang 72.1 Tài liệu trong nước
Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 là chọn làm đề tài nghiên cứu của rất nhiềuhọc giả sau khi bùng nổ Vũ Thị Hường, Ngô Thị Luyện, Nguyễn Thị Ngọc Mai(2017) trong nghiên cứu “Doanh nghiệp tư nhân trước cuộc cách mạng công nghiệp
4.0 - cơ hội, thách thức và một số đề xuất” đã tóm gọn rằng: ”Cuộc Cách mạng công
nghiệp 4.0 đang tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực, mọi ngành nghề Nó có sức lan tỏa mạnh mẽ và làm thay đổi phương thức kinh doanh của các doanh nghiệp hiện nay Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 vừa tạo ra những cơ hội, vừa tạo ra những thách thức đối với kinh tế tư nhân nói chung và doanh nghiệp tư nhân nói riêng Kết quả nghiên cứu cho thấy, các doanh nghiệp tư nhân đang đóng góp một phần không nhỏ vào sự đổi mới và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Tuy nhiên, kinh tế tư nhân đang hạn chế về trình độ công nghệ, khả năng tài chính, năng lực quản lý và trình độ chuyên môn kỹ thuật của lao động Để làm được điều đó đòi hỏi Nhà nước, doanh nghiệp cần có chính sách hợp lý trong từng giai đoạn”.
Tác giả Nguyễn Thị Hòa (2018) trong bài viết được đăng trên tạp chí “Xâydựng và Đô thị”, trang 6-9 số 60 năm 2018, cũng đã nói đến phát triển kinh tế trong
thời kỳ 4.0 này: “Phát triển bền vững đã không còn là câu chuyện của những nước
phát triển mà đã trở thành kim chỉ nam và là con đường duy nhất cho sự thịnh vượng của thế giới nói chung, trong đó có Việt Nam nói riêng Nâng cao năng lực cạnh tranh, hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững trong thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 đang trở thành một xu thế bắt buộc”.
Bên cạnh đó, tác giả Lê Thị Hương (2019) với nghiên cứu “Cuộc cách mạngcông nghiệp 4.0 và nhu cầu du lịch” đăng ở trang 206-211 trong số 6 của Tạp chí
Công thương đã chỉ ra bất cập của cơ hội này: “Cách mạng công nghiệp lần thứ tư
cũng mang đến nhiều thách thức về đảm bảo việc làm, quản trị xã hội, an toàn và an ninh thông tin Đối với các nước phát triển như VIệt Nam, thách thức lại càng lớn hơn khi các điều kiện về hạ tầng công nghệ và nguồn nhân lực chưa sẵn sàng để thích ứng
và tận dụng cơ hội mà cách mạng công nghiệp lần thứ tư mang đến Cách mạng công nghiệp 4.0 có thể mang lại sự bất bình đẳng lớn hơn, đặc biệt là ở khả năng phá vỡ thị trường lao động Khi tự động hóa thay thế con người người trong toàn bộ nền kinh
Trang 8tế, người lao động sẽ bị dư thừa và nhiều đó làm trầm trọng hơn khoảng cách giữa lợi nhuận so với đồng vốn và lợi nhuận so với sức lao động”.
2.2 Tài liệu nước ngoài
Kaushik Kumar, Divya Zindani, J Paulo Davim (2019) trong cuốn “Industry
4.0: developments towards the fourth industrial revolution” đã nhận định rằng :”Hiện
nay với toàn cầu hóa và nền kinh tế thị trường mở, thị trường đang hướng đến người tiêu dùng hoặc khách hàng định hướng thị trường Điều này đã dẫn đến cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 hoặc IR 4.0 Điều này đã khởi xướng sự kết hợp của Internet, CNTT & TT và máy móc vật lý với các từ như IoT, IIoT, cobot (robot hợp tác), Big Data , điện toán đám mây, sản xuất ảo, in 3D đang dần dần tham gia vào cuộc sống hàng ngày của chúng ta”.
Trong bài nghiên cứu “The Fourth Industrial Revolution: Opportunities andChallenges”, in trong trang 90-96 Vol.9 International Journal of Financial Research,
Xu, Min & David, Jeanne & Kim, Suk (2018) đã kết luận lại:” Cuộc cách mạng công
nghiệp lần thứ tư sẽ thể ảnh hưởng đến xã hội và nền kinh tế theo nhiều cách khác nhau Đầu tiên, một phần lớn người dân trên toàn thế giới sẽ sử dụng các nền tảng truyền thông xã hội để kết nối, tìm hiểu và thay đổi thông tin Thứ hai, một loạt các nhà sản xuất và đối thủ sáng tạo sẽ dễ dàng truy cập vào các nền tảng tiếp thị, bán hàng và phân phối kỹ thuật số, từ đó cải thiện chất lượng và giá cả của hàng hóa và dịch vụ Thứ ba, người tiêu dùng sẽ ngày càng tham gia nhiều hơn vào chuỗi sản xuất
và phân phối Những tác động chính của cuộc cách mạng này đối với môi trường kinh doanh là tác động của nó đối với sự mong đợi của người tiêu dùng, chất lượng sản phẩm, hướng tới sự đổi mới hợp tác và đổi mới trong các hình thức tổ chức”.
Qua các đè tài đã nghiên cứu của các tác giả khác, tầm ảnh hưởng của cáchmạng 4.0 đến thay đổi và phát triển kinh tế là rất lớn Tuy nhiên, các nghiên cứu chưa
đi sâu vào đánh giá tác động tới các nước đang phát triển một các cụ thể trong bốicảnh toàn cầu hóa hiện nay Vậy nên, bài nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tíchnhững khía cạnh của việc chuyển đổi mô hình kinh tế của Thái Lan trong thời kỳ cáchmạng công nghiệp 4.0 này
Trang 93 Mục đích và mục tiêu nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của Bài tập lớn này là nhằm cung cấp cơ sở/luận cứ khoahọc để đưa ra hướng đi, tầm nhìn, mô hình về phát triển kinh tế trong thời đại côngnghiệp 4.0 ở Thái Lan
Mục tiêu nghiên cứu của Bài tập lớn này là để đạt được:
Hê ̣ thống hóa tài liê ̣u nghiên cứu liên quan đến mô hình tăng trưởng kinh tếthời kỳ 4.0 ở Thái Lan
Hiểu rõ khái niệm/nội hàm về tăng trưởng kinh tế
Mô tả thực trạng hiện nay của mô hình tăng trưởng của Thái Lan
Kết quả đạt được của Thái Lan trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng
Cơ hội và thách thức của Thái Lan khi thực hiện chuyển đổi mô hình
Liên hệ và rút ra bài học cho Việt Nam trong tương lai
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Mô hình tăng trưởng kinh tế của Thái Lan
- Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi về nội dung nghiên cứu: Mô hình trong thời kỳ công nghiệp 4.0
Phạm vi về không gian nghiên cứu: Thái Lan
Phạm vi về thời gian: tập trung nghiên cứu giai đoạn 1990-2019
5 Câu hỏi nghiên cứu
Để đạt được các mục tiêu và mục đích nghiên cứu trên đây, Bài tập lớn sẽ tậptrung trả lời các câu hỏi nghiên cứu sau đây:
Mô hình tăng trưởng kinh tế là gì và hiện nay đang được áp dụng như thế nào?
Nguyên nhân khiến cho Thái Lan phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng là gì ?
Việc chuyển đổi như vậy giúp ích được gì và rào cản của nó như thế nào?
6 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu được sử dụng để phân tích trong Bài tập lớn này làphương pháp phân tích định tính, trong đó chủ yếu là phương pháp phân tích so sánh,phân tích mô tả, phân tích thống kê, phân tích tổng hợp, phương pháp điều tra xã hộihọc,…
Trang 10Phương pháp thu thập số liệu: Bài tập lớn sẽ sử dụng số liệu được thu thập từcác nguồn chính thống của nhà nước và từ một số tổ chức quốc tế có uy tín như WB,IMF, OECD, Các số liệu trong Bài tập lớn là số liệu theo năm hoặc theo quý nếutiếp cận được.
7 Cấu trúc nghiên cứu
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung chính của bài nghiêncứu gồm có 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn
Chương 2: Mô hình tăng trưởng của Thái Lan trong bối cảnh toàn cầu hóa vàcách mạng công nghệ 4.0
Chương 3: Bài học cho Việt Nam và kết luận
Trang 11PHẦN II:
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG
2.1 Cơ sở lí luận
Một quốc gia đang phát triển, theo định nghĩa của Wikipedia “là quốc
gia có mức sống còn khiêm tốn, có nền tảng công nghiệp chưa phát triển và có chỉ
số phát triển con người (HDI) không cao Ở các nước này, thu nhập bình quân đầu người còn trung bình”
“Toàn cầu hóa” được giải thích ngắn gọn như sau: “Toàn cầu hóa là một thuật
ngữ dùng để mô tả sự gia tăng trong các mối quan hệ và sự phụ thuộc lẫn nhau của các nền kinh tế và văn hóa trên thế giới” (Theo từ điển của National Geographic,
25/7/2019, https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/globalization)
Theo Lead The Change trích bài viết của Klaus Schwab, nhà sáng lập và Giám
đốc điều hành của Diễn đàn kinh tế thế giới (World Economic Forum), “Cuộc cách
mạng lần thứ ba sử dụng công nghệ điện tử và thông tin để tự động hóa sản xuất Giờ đây, một cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang được xây dựng trên nền tảng cuộc cách mạng công nghiệp thứ 3, cuộc cách mạng kỹ thuật số đã xảy ra từ giữa thế
kỷ trước Nó được đặc trưng bởi sự hợp nhất của các công nghệ đang xóa nhòa ranh giới giữa các lĩnh vực vật lý, kỹ thuật số và sinh học”
GS TS Vũ Thị Ngọc Phùng, Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân, trong giáo
trình môn Kinh tế Phát triển đã định nghĩa mô hình tăng trưởng kinh tế như sau:” Mô
hình kinh tế là một cách diễn đạt quan điểm cơ bản nhất về sự phát triển kinh tế thông qua các biến số kinh tế và mối liên hệ giữa chúng Mục đích của những mô hình này
là mô tả phương thức vận động của nền kinh tế thông qua mối liên hệ nhân quả giữa các biến số quan trọng trong quá trình phát triển sau khi đã tước bỏ đi sự phức tạp không cần thiết”.
Trong bài viết “Mô hình tăng trưởng kinh tế của VIệt Nam: Thực trạng và sựlựa chọn cho thời gian tới” được in trong tạp chí Tài Chính vào 6/2010 trang 32, PGS.,
TS Quách Đức Pháp cũng đã viết: ”Mô hình tăng trưởng kinh tế là cách thức tổ chức
huy động và sử dụng các nguồn lực để đảm bảo có sự tăng trưởng về kinh tế qua các năm, với một tốc độ hợp lý”.
Trang 122.2 Cơ sở thực tiễn
Toàn cầu hóa và Cách mạng 4.0 với những thay đổi to lớn trong mọi lĩnh vực,
từ những phương thức sản xuất cho đến quản lí, rồi các tương tác trong xã hội đượctăng cường, công nghệ mới được sinh ra và phát triển hơn, hứa hẹn đáp ứng được kỳvọng của người tiêu dùng, áp dụng được rộng rãi và tiện lợi Các nước đang phát triểncũng dần dần nắm bắt cơ hội này để vươn lên trong trường quốc tế, thay đổi bản thân
để thích nghi với cuộc cách mạng mạnh mẽ này
Theo bài viết “Cách mạng công nghiệp 4.0 ở Myanmar: Cú nhảy vọt của ngành
viễn thông” của Nguyễn Thái Quỳnh Trang trên trang CafeF.vn: “Từ một quốc gia lạc
hậu, đang tập trung phát triển để thích ứng và bắt kịp với các quốc gia khác trong lĩnh vực công nghệ thông tin, việc mở cửa ngành viễn thông đem lại một cú nhảy vọt cho Myanmar trong áp dụng những ứng dụng của cuộc cách mạng 4.0 cho đời sống người dân”
Việc thay đổi mô hình kinh tế, mở cửa cho phép ngành viễn thông cạnh tranhvới các doanh nghiệp nước ngoài đã cải thiện được tốc độ mạng cũng như tăng đượcnhu cầu sử dụng dữ liệu internet lên 1500 lần, mức độ phủ sóng của viễn thông nhảy
từ 10% lên con số 70% Các bước đi bình tĩnh với các giai đoạn đầu như phát triển cơ
sở hạ tầng, Myanmar hiện đã bước sang giai đoạn hai về tập trung đến người tiêu
dùng Các dịch vụ trực tuyến, các nội dung sáng tạo đổi mới, "Bạn sẽ thấy tất cả các
bác sĩ và y tá tư vấn bằng các video phát sóng trực tiếp" - Wai Lin Tun - giám đốc
điều hành của nhà cung cấp Internet Frontiir phát biểu tại một hội nghị công nghiệp ởNaypyitaw - "Myanmar Connect"
Không chỉ có thay đổi ở các nước đang phát triển với mức thu nhập trung bìnhthấp như ở Đông Nam Á, Châu Âu với đại diện là Ba Lan cũng đã và đang thích nghi,tận dụng các công nghệ 4.0 Năm 2017, theo Eurostat thì Ba Lan đang có tỷ lệ thấtnghiệp là 4.9%, thấp hơn trung bình của EU (7.7%) Cùng với việc tiền lương ngàycàng tăng, thị trường lao động ngày càng gia tăng áp lực lên phía các công ty sản xuấtcủa Ba Lan Với thị trường lao động đang già đi, việc thiếu hụt nhân lực trình độ caokhiến cho Ba Lan đã phải thay đổi mô hình của mình, nới lỏng và hỗ trợ các chínhsách đầu tư vào cộng nghệ robot tự động hóa, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tưvào cơ sợ hạ tầng tự động hóa Theo Cục Thống kê Ba Lan, chi phí đầu tư của ngành
Trang 13công nghiệp Ba Lan vào máy móc và thiết bị lên tới 7 tỷ franc Thụy Sĩ (+ 3,3% / năm)trong ba quý đầu năm 2017 Các nhà đầu tư lớn nhất là ngành chế biến thực phẩm (1
tỷ franc Thụy Sĩ) , ngành công nghiệp ô tô (1 tỷ franc Thụy Sĩ), ngành nhựa (0,5 tỷfranc Thụy Sĩ) và các nhà sản xuất các sản phẩm kim loại (0,4 tỷ franc Thụy Sĩ) Cácđầu tư này đồng thời tạo dựng thêm các mối quan hệ với các nước khác trong trao đổihàng hóa, theo đó tạo ra tăng trưởng bền vững trong tương lai
Có thể thấy, việc thay đổi nhằm thích nghi với xu hướng 4.0 là một điều tấtyếu Tuy rằng có những khó khăn ban đầu, những thách thức về vật chất, nhưng vớinhững kế hoạch đúng đắn sẽ giúp cho tăng trưởng của quốc gia đi lên một cách nhanhchóng Cơ hội hoàn toàn là rộng mở với tất cả các nước, đặc biệt là các nước đangphát triển