mê, nhiệt huyết nghề nghiệp, từ thực trạng dạy và học phân môn Tập đọc , với kinhnghiệm của bản thân, tôi xin được trình bày: “Một số biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 ở Trườ
Trang 1Nội dung Trang
1.Mở đầu
1.2 Lý do chọn đề tài
2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6 Biện pháp 1 Tìm hiểu học sinh, ổn định tổ chức lớp 6 Biện pháp 2 Khắc phục tình trạng đọc ngắc ngứ và ngắt nghỉ
chưa đúng
6
Biện pháp 3 Khắc phục tình trạng đọc sai những tiếng có phụ âm
đầu hay nhầm lẫn s – x ; ch – tr; d – r- gi…; tiếng có dấu thanh
hay nhầm lẫn: thanh ngã/ thanh hỏi
7
Biện pháp 4 Khắc phục tình trạng đọc lên xuống giọng tùy tiện 9 Biện pháp 5 Hướng dẫn đọc ngắt nhịp, nhịp độ đọc 9 Biện pháp 6 Bám sát yêu cầu của bài tập đọc 10
Biện pháp 7 Giảng từ và khai thác nghệ thuật. 11
Biện pháp 9 Xây dựng không khí hào hứng, say mê học tập cho
học sinh bằng cách tổ chức trò chơi học tậ trong giờ học
14
1 Mở đầu
Trang 21.1 Lý do chon đề tài
Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên; phát triển khả năng tự học và học tập suốt đời hoặc tham gia vào cuộc sống lao động, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.Giáo dục tiểu học giúp hoc sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ, năng lực của học sinh; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên trung học cơ sở
Tiếng Việt có vai trò cực kì quan trọng trong đời sống hằng ngày Với con người, tiếng Việt là công cụ để giao tiếp và tư duy Đối với học sinh tiểu học thì tiếng Việt càng có vai trò quan trọng hơn, vì đó là tiếng phổ thông dùng trong giao tiếp chính thức hàng ngày của các em Bên cạnh đó, tiếng Việt còn có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt động ngôn ngữ cho học sinh Năng lực hoạt động ngôn ngữ này được thể hiện ở bốn dạng hoạt động tương ứng với bốn kỹ năng “nghe, nói, đọc, viết” Dạng hoạt động ngôn ngữ này là quá trình chuyển từ hình thức chữ viết sang lời nói có âm thanh (ứng với hình thức đọc thành tiếng)
và hình thức chữ viết thành các đơn vị không có âm thanh (ứng với đọc thầm) Đây là một việc làm quan trọng để tạo cho các em có khả năng sử dụng tiếng Việt thành thạo trong học tập và giao tiếp Từ đó, giúp các em nói-viết đúng, chính xác, phù hợp với từng hoàn cảnh giao tiếp, đồng thời góp phần mở mang tri thức, rèn luyện tình yêu tiếng Việt và giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt
Tập đọc là phân môn mang tính chất tổng hợp vì ngoài nhiệm vụ dạy đọc cho học sinh, nó còn có nhiệm vụ trau dồi kiến thức về Tiếng Việt cho học sinh( phát âm, từ ngữ, câu văn, đoạn văn ), kiến thức bước đầu về văn học ( văn xuôi, văn vần, nhân vật ), kiến thức về đời sống, về giáo dục tình cảm, thể chất, thẩm mĩ Môn học này góp phần rèn luyện cho học sinh tư duy trừu tượng,
tư duy lôgic Giờ tập đọc, ngoài việc rèn đọc, dẫn dắt cho học sinh cảm thụ tốt bài văn, thấy cái hay cái đẹp của hình tượng văn học, chúng ta còn cho học sinh tìm bố cục để phát triển óc phân tích, tìm đại ý để phát triển óc tổng hợp
Phân môn Tập đọc kết hợp chặt chẽ với các phân môn khác của chương trình Tiếng Việt Qua các bài văn, bài thơ chọn lọc, học sinh vừa cảm thụ được cái hay cái đẹp, vừa học cách dùng từ chính xác, đặt câu sinh động, được luyện
về ngữ âm, chính tả, tập làm văn
Học phân môn Tập đọc, việc rèn đọc và cảm thụ bài đọc là hai yếu tố không thể thiếu, hai yếu tố này có quan hệ mật thiết với nhau, gắn bó, hỗ trợ đắc lực cho nhau Cảm thụ tốt giúp cho các em tìm được giọng đọc thích hợp cho bài đọc, từ đó các em sẽ đọc một cách hay, diễn cảm Ngược lại, đọc diễn cảm không tốt sẽ khó khăn việc cảm thụ bài văn
Để nâng cao chất lượng học phân môn Tập đọc cho học sinh khối 5 nói chung và cho học sinh lớp tôi nói riêng là một vấn đề vô cùng cần thiết Là một giáo viên Tiểu học,nhiều năm giảng dạy lớp 5, tôi nhận thức được rất rõ tầm quan trọng của môn tập đọc trong chương trình giáo dục Xuất phát từ lòng say
Trang 3mê, nhiệt huyết nghề nghiệp, từ thực trạng dạy và học phân môn Tập đọc , với kinh
nghiệm của bản thân, tôi xin được trình bày: “Một số biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 ở Trường Tiểu học Quảng Minh- Thành phố Sầm Sơn” 1.2 Mục đích nghiên cứu:
- Nhằm nâng cao chất lượng dạy- học cho giáo viên và học sinh
- Giúp học sinh đọc đúng, đọc diễn cảm không chỉ trong phạm vi một văn bản của tiết tập đọc mà biết đọc diễn cảm bất kì một bài văn nào
- Biết vận dụng kiến thức, hiểu biết của mình trong giao tiếp hàng ngày để nói hay, nói đúng, mạnh dạn, tự tin, bình tĩnh trước tập thể Đóng góp một số kinh nghiệm nhỏ của mình cho đồng nghiệp, cho trường trong việc rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 nói riêng và cho học sinh toàn trường nói chung, góp phần nâng cao chất lượng dạy- học phân môn Tập đọc,
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Một số biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 ở Trường Tiểu học Quảng Minh- Thành phố Sầm Sơn
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp điều tra
Phương pháp kiểm tra, đánh giá
Phương pháp trực quan
Phương pháp trò chơi
Phương pháp thu thập , nghiên cứu tài liệu
2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm.
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Mục tiêu của phân môn Tập đọc ở sách Tiếng Việt 5.
Tập đọc là một phân môn thực hành Nhiệm vụ quan trọng nhất của nó là hình thành năng lực đọc cho học sinh.Phân môn Tập đọc lớp 5 tiếp tục củng cố và nâng cao kĩ năng đọc một cách đầy đủ, toàn diện cho học sinh nhằm hoàn thiện yêu cầu cần đạt ghi trong Chương trình Tiểu học do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành: Đọc rành mạch, lưu loát bài văn( khoảng 120 tiếng/ phút); đọc có biểu cảm bài văn, bài thơ ngắn; hiểu nội dung, ý nghĩa của bài đọc Cụ thể:
Củng cố, phát triển kĩ năng đọc trơn, đọc thầm đã được hình thành ở các lớp dưới; tăng cường tốc độ đọc, khả năng đọc lướt để chọn thông tin nhanh; khả năng đọc diễn cảm
Phát triển kĩ năng đọc - hiểu lên mức cao hơn: nắm và vận dụng được một
số khái niệm như đề tài, cốt truyện, nhân vật, tính cách, để hiểu ý nghĩa của bài và phát hiện một vài giá trị nghệ thuật trong các bài văn, bài thơ.Mở rộng vốn hiểu biết về tự nhiên, xã hội và con người để góp phần hình thành nhân cách của con người mới
2.1.2 Nội dung, cấu trúc phân môn Tập đọc lớp 5.
Phân môn Tập đọc ở lớp 5 gồm 66 tiết/ năm, mỗi tuần có hai tiết 40 bài văn xuôi thuộc loại hình nghệ thuật, báo chí, khoa học, 2 vở kịch ( trích), 18 bài thơ
Trang 4Các bài Tập đọc gồm các chủ đề: " Việt Nam- Tổ quốc em ", " Cánh chim hoà bình", " Con người với thiên nhiên", "Giữ lấy màu xanh","Vì hạnh phúc con người","Người công dân","Vì cuộc sống thanh bình","Nhớ nguồn","Nam và nữ","Những chủ nhân tương lai" Bài Tập đọc lớp 5 nhằm mục đích: Tiếp tục củng cố và nâng cao kĩ năng đọc cho HS: đọc trơn, đọc thầm với tốc độ nhanh hơn, nâng cao kĩ năng đọc diễn cảm Từ đó giúp các em hiểu sâu hơn nội dung,
ý nghĩa của văn bản Mở rộng vốn hiểu biết, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, nhân cách cho HS Các bài đọc gồm các phần: văn bản đọc, chú giải những từ ngữ khó, hướng dẫn đọc( chỉ dẫn cách đọc một số câu khó, đoạn khó, cách ngắt nhịp, nhấn giọng hoặc gợi ra những đặc điểm về nội dung, những sắc thái tình cảm được biểu hiện qua giọng đọc) Phần tìm hiểu bài gồm những câu hỏi, bài tập giúp học sinh hiểu giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của bài văn, bài thơ Ở nhiều bài có thêm yêu cầu học thuộc lòng từng đoạn, cả bài
2.1.3 Vị trí, vai trò của môn Tập đọc trong Tiếng Việt.
Môn Tiếng Việt ở trường phổ thông có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt động ngôn ngữ cho học sinh Đọc không chỉ là công việc giải quyết một bộ mã gồm hai phần chữ viết và âm thanh, nghĩa là nó không phải chỉ là sự "đánh vần" lên thành tiếng theo đúng như các ký hiệu chữ viết, mà đọc còn là quá trình nhận thức để có khả năng hiểu đọc những gì đã được đọc Tập đọc là cách học văn bản từ đọc đúng, đọc nhanh, đọc hiểu, đọc diễn cảm Dạy Tập đọc chính là việc giáo viên hướng dẫn hoàn thành 4 kĩ năng trên Tập đọc là một phân môn có ý nghĩa to lớn ở Tiểu học Đọc giúp trẻ chiếm lĩnh được ngôn ngữ trong giao tiếp
và học tập, nó cũng là công cụ để học các môn khác, nó tạo ra hứng thú và động
cơ trong học tập Đồng thời nó tạo điều kiện để HS có khả năng tự học và tinh thần học Đọc là khả năng không thể thiếu được của con người Trong thời đại văn minh, biết đọc sẽ giúp các em hiểu biết nhiều hơn, hướng các em tới cái thiện và cái đẹp, dạy cho các em biết tư duy
Để bài dạy đạt kết quả cao, cần quan tâm đến cách tổ chức và lôgíc các nội
dung bài trong giờ học không bị ngắt quãng, gián đoạn Vai trò của giáo viên trong mỗi tiết học chỉ là người tổ chức, dẫn dắt học sinh tự tìm ra tri thức Ngoài ra, để phần tìm hiểu bài tiến hành được tốt thì cần phải có yếu tố như: cơ sở vật chất đầy đủ, tranh ảnh minh hoạ cho bài tập phải đẹp, phong phú và cuối cùng là trình độ giáo viên phải đáp ứng được yêu cầu của môn học
Muốn rèn đọc diễn cảm tốt, trước hết trong các giờ Tập đọc, HS phải nắm được nội dung, phong cách văn bản của bài đọc Mức độ đọc diễn cảm tỉ lệ thuận với mức độ hiểu bài của học sinh Qua hệ thống từ ngữ, kiểu câu, bố cục, thể loại văn bản các em cảm thụ sâu sắc văn bản( bài văn, bài thơ) từ đó giúp các em đọc đúng, đọc hay, đọc diễn cảm văn bản nghệ thuật, đọc đúng ngữ điệu các văn bản có mục đích thông báo khác Đọc diễn cảm( đọc hay) là biết thể hiện kĩ thuật đọc phù hợp với từng bài như: ngắt nhịp đúng câu văn, câu thơ, thể hiện được nội dung bài đọc bằng sắc thái giọng đọc vui, buồn, trầm, bổng, gợi
Trang 5cảm, nhẹ nhàng, thiết tha hay mạnh mẽ, dứt khoát, tốc độ chậm rãi, khoan thai hay dồn dập Ngoài ra, cần biết thể hiện đúng các kiểu câu như: câu hỏi, câu
kể, câu cảm Biết phân biệt giọng đọc của các nhân vật, của người dẫn chuyện trong bài Học sinh bước đầu làm chủ được giọng đọc sao cho vừa đúng về ngữ điệu, về tốc độ, cao độ, trường độ và âm sắc; vừa thể hiện cảm nhận riêng của từng
cá nhân nhằm diễn tả đúng nội dung đọc
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN.
Những việc đã làm được:
Nhà trường đã tổ chức coi, chấm thi KTĐK một cách nghiêm túc, đánh giá một cách chính xác chất lượng các môn học nói chung và phân môn Tập đọc nói riêng, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học phân môn Tập đọc trong nhà trường
Dưới sự chỉ đạo của nhà trường các tổ khối đã tổ chức cho giáo viên của
tổ mình thi đọc hay một cách có hiệu quả, nhằm củng cố, nâng cao hiểu biết về tầm quan trọng của phân môn Tập đọc nói chung và đọc diễn cảm nói riêng Từ việc làm này đã giúp cho giáo viên phần nào nắm vững hơn phương pháp dạy phân môn Tập đọc
Mỗi giáo viên đều tìm tòi, học hỏi, đổi mới phương pháp giảng dạy phân môn Tập đọc và đã chú trọng đến việc đọc diễn cảm của học sinh, đặc biệt chú trọng hơn về vấn đề này đối với HS lớp 5; đã khắc phục được tình trạng đọc ê a ngắc ngứ, ngắt nghỉ chưa đúng và phát âm sai ở nhiều học sinh; đã tổ chức cho các em thi đọc diễn cảm trong nhóm và trước lớp, giúp các em học tốt hơn phân môn Tập đọc nói riêng, môn tiếng Việt nói chung Hầu hết các em học sinh đều nêu cao ý thức rèn đọc cho mình, đặc biệt là đọc diễn cảm Nhiều HS biết đọc diễn cảm, đọc hay, ham mê học tiếng Việt Chất lượng môn Tập đọc ngày một được nâng lên một cách rõ rệt
Những việc chưa làm được:
Qua thực tế giảng dạy ở lớp 5, tại trường Tiểu học Quảng Minh, tôi nhận thấy việc dạy của giáo viên và việc học của HS có một số vấn đề như sau:
Về phía giáo viên: Đối với đa số giáo viên, Tập đọc không phải là phân môn khó dạy Hầu hết trong số họ đều có nhiều cố gắng trong việc tìm tòi phương pháp, nghiên cứu nội dung, học hỏi kinh nghiệm, đặc biệt có đổi mới phương pháp giảng dạy“ Lấy học sinh làm trung tâm” song kết quả cho thấy học sinh chưa đọc được hay( đọc diễn cảm) bài đọc Bởi trong khi dạy, giáo viên thường mới chỉ coi trọng và sửa cho học sinh vấn đề đọc to, rõ ràng, lưu loát chứ chưa quan tâm nhiều đến kĩ thuật đọc, giọng đọc, cách đọc diễn cảm của học sinh hay việc đọc mẫu của giáo viên Giáo viên dạy Tập đọc như dạy Văn trước đây Nhìn chung phương pháp còn mang tính chất hưởng thụ và áp đặt( về cách hiểu nội dung bài, cách đọc bài) Giáo viên giảng giải quá nhiều về các từ khó,
về ý nghĩa của bài mà xem nhẹ phần luyện đọc, đặc biệt là luyện đọc diễn cảm Bên cạnh đó, do khách quan, một số giáo viên không có chất giọng tốt để đọc hay bài đọc Giáo viên tiểu học lại dạy quá nhiều môn trong một buổi học nên việc đầu tư thời gian để luyện đọc trước khi lên lớp còn có phần hạn chế
Về phía học sinh: Học sinh không quan tâm đến phương pháp đọc của mình, do đó các em rất yếu về năng lực di chuyển kĩ năng đọc đã được hình
Trang 6thành ở các lớp trước, các bài trước để giải quyết những vấn đề đặt ra trong bài mới Các em đã đọc thành tiếng, phát âm tương đối tốt ,song các em còn gặp khó khăn khi phát âm các tiếng từ có âm đầu s/x, ch/tr; r/d/gi, chưa phân biệt được thanh hỏi, thanh ngã (lỗi vùng miền) Khả năng đọc để thể hiện nội dung bài đọc thì còn thấp Khi đọc, nhiều em chưa hiểu ý của từng đoạn, từng bài, các
em ngắt nghỉ câu văn, ngắt nhịp câu thơ chưa chính xác, vẫn còn hiện tượng đọc
ê a , ngắc ngứ, phát âm sai, chưa thể hiện được nội dung và tình cảm bài đọc bằng sắc thái giọng đọc vui, buồn, trầm, bổng, gợi cảm Kĩ năng đọc lướt để tìm hiểu nội dung bài chưa tốt ở đa số các em Ảnh hưởng của phương ngữ: tình trạng phát âm lẫn giữa các tiếng có thanh ngã và thanh hỏi, các tiếng có nguyên
âm đôi còn nặng nề Do đặc điểm vùng miền, kinh tế ở gia đình chưa cao nên các em chưa được tạo điều kiện tốt để học tập Qua điều tra khảo sát chất lượng đọc của học sinh ngay từ đầu năm học, tôi thấy lượng học sinh đã biết đọc diễn cảm bài văn, bài thơ rất ít, nhất là đối với những học sinh có lực học trung bình hay yếu
Cụ thể điều tra chất lượng đọc của HS hai lớp 5 đầu năm học này có số liệu cụ thể như sau:
Lớp 5A đầu năm học 2020- 2021
Sĩ số Học sinh đọc diễn cảm Học sinh đọc to, lưu loát Học sinh chưa đọc to,lưu loát
- Lớp 5B đầu năm học 2020 - 2021
Sỉ số Học sinh đọc diễn cảm Học sinh đọc to, lưu loát Học sinh chưa đọc to,lưu loát
Sau khi khảo sát thực trạng, tôi tiến hành phân tích, thâm nhập thực tế cuộc sống của các em, đồng thời trao đổi với giáo viên chủ nhiệm năm trước và tìm ra nguyên nhân dẫn đến tồn nêu trên là:
- Nhìn chung: Tỉ lệ học sinh đọc diễn cảm của hai lớp còn quá thấp Tỉ lệ học sinh đọc to, lưu loát gần như ngang nhau Tỉ lệ đoc chưa đọc to, lưu loát còn cao
-Do học sinh chủ yếu các em người nông thôn, chủ yếu làm nghề nông Một số gia đình chưa quan tâm tới việc học tập của con cái, phó mặc mọi việc cho nhà trường Thời gian học của các em chủ yếu ở trường, nhiều em chưa nắm vững cách ngắt hơi, nghỉ hơi, chưa biết nhấn giọng, lên giọng, hạ giọng những
từ ngữ cần thiết Khả năng cảm thụ văn thơ của các em và vốn hiểu biết về từ ngữ còn có những hạn chế, các em chưa hiểu rõ tác dụng của việc sử dụng các biện pháp nghệ thuật trong thơ
Trang 7Trong khi đó việc chữa lỗi cho học sinh giáo viên chưa được tiến hành một cách thường xuyên triệt để trong tất cả các giờ học, giáo viên thường sửa các lỗi mà sách giáo viên gợi ý chứ chưa sữa được lỗi mà thực tế học sinh mình mắc phải Các em có đọc đúng, đọc nhanh, hiểu được nội dung ý nghĩa bài học thì các em mới từng bước tiến hành đọc diễn cảm tốt Mặt khác thời gian dành cho phần luyện đọc diễn cảm trong một tiết tập đọc lại ít (5 đến 7 phút ) không
đủ để giáo viên hướng dẫn cụ thể cho học sinh luyện đọc diễn cảm ( từ ngữ, câu ,đoạn, cả bài ) trong một bài văn cụ thể đã hết giờ Vì vậy, số lượng các em được đọc ít và chỉ chú trọng vaò các em đọc hoàn thành tốt với hình thức đọc lại bài còn học sinh chưa hoàn thành hầu như không có
Đứng trước thực trạng đó, tôi luôn trăn trở, không ngừng tìm tòi, học hỏi ,tham khảo tài liệu, kinh nghiệm của các bạn đồng nghiệp và mạnh dạn đưa
ra các biện pháp thực hiện nhằm nâng cao chất lượng dạy học phần luyện đọc diễn cảm- phân môn tập đọc cho học sinh lớp 5
2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:
Để giúp học sinh lớp mình đọc diễn cảm tốt, tôi đã tiến hành và thực hiện các biện pháp sau:
Biện pháp 1: Tìm hiểu học sinh, ổn định tổ chức lớp:
Sau khi được phân công chuyên môn, việc làm đầu tiên là tôi cho lớp ổn định mọi nề nếp tổ chức Sau đó đi sâu, đi sát để nắm được từng đối tượng HS
về lực học, về hoàn cảnh gia đình, đặc biệt là về khả năng đọc, kĩ năng đọc vàphân loại học sinh theo 3 đối tượmg:
*Đối tượng 1: Học sinh đọc chậm nhỏ
*Đối tượng 2: Học sinh biết đọc to, lưu loát
*Đối tượng 3: Học sinh biết đọc diễn cảm
Căn cứ vào đó, tôi đã tiến hành sắp xếp chỗ ngồi cho học sinh, những em đọc yếu ngồi cạnh những em đọc khá, đọc tốt Trong cùng một bàn có đủ các đối tượng học sinh để các em có điều kiện giúp đỡ nhau, rèn luyện bổ sung cho nhau qua quá trình luyện đọc theo cặp đôi và theo nhóm bàn để các em cùng tiến bộ
Công việc tiếp theo, tôi giới thiệu với học sinh về cấu trúc chương trình phân môn để các em nắm được các chủ điểm chính trong từng học kỳ và trong
cả năm học Đặc biệt tôi đã nêu tầm quan trọng, yêu cầu kỹ năng cơ bản về việc rèn kĩ năng đọc diễn cảm Hướng dẫn học sinh lưu lại những câu, đoạn văn, đoạn thơ, bài văn, bài thơ hay trong sổ tay của mình, giao trách nhiệm cho một
số em đọc khá, đọc tốt thường xuyên kèm cặp giúp đỡ những em đọc chưa tốt ở mọi bài học, mọi môn học chứ không chỉ dừng lại ở phần đọc theo cặp đôi hay đọc theo nhóm, đọc phân vai
Biện pháp 2: Khắc phục tình trạng đọc ngắc ngứ và ngắt nghỉ chưa đúng.
Như chúng ta đã biết, chữ Tiếng Việt của chúng ta viết rời ra từng âm tiết chứ không phải viết liền từng từ như chữ một số nước khác (Anh, Nga, Pháp ) nhưng khi đọc ta lại không đọc rời rạc từng âm tiết một mà phải đọc theo từng cụm từ
Trang 8Ví dụ: Trong vườn, lắc lư những chùm quả xoan vàng lịm không trông thấy cuống, như những chuỗi tràng hạt bồ đề treo lơ lửng
Nếu tính về mặt âm tiết thì câu văn trên có 24 âm tiết, 19 từ, 7 cụm từ Khi học sinh tập đọc không để các em đọc rời rạc từng âm tiết như kiểu đọc nhát gừng Nếu để học sinh đọc theo từng từ thì vẫn chưa diễn đạt được ý của câu văn nên tôi phải hướng dẫn học sinh đọc theo cụm từ
Trong vườn,/ lắc lư /những chùm quả xoan/ vàng lịm/ không trông thấy cuống, /như những chuỗi tràng hạt bồ đề/ treo lơ lửng
Cách hướng dẫn học sinh đọc theo cụm từ của tôi như sau:
+ Tôi viết câu văn đó ra bảng phụ( đã chuẩn bị từ trước)
+ Vì giai đoạn đầu lớp còn đọc yếu, do vậy tôi đọc mẫu theo cách nghỉ như trên sao cho thật chuẩn Sau đó tôi cho học sinh phát hiện những chỗ ngắt nghỉ của cô, nếu đúng tôi sẽ dùng phấn màu gạch chéo sau những từ cần ngắt Nếu học sinh chưa phát hiện ra tôi có thể đọc mẫu lần thứ 2 những câu đó để học sinh có thể nhận ra Đồng thời tôi luôn củng cố kỹ năng đọc khi gặp dấu chấm( phải nghỉ hơi), gặp dấu phẩy phải ngắt hơi Khi đã nhận ra cách ngắt nghỉ sau cụm từ, sau dấu phẩy, sau dấu chấm tôi gọi một số học sinh khá đọc, sau đó mới gọi những em hay đọc ngắc ngứ Có thể là một lần, cũng có thể là hai lần
và phải tiến hành trong một thời gian Tôi nghĩ hiện tượng đọc ngắc ngứ và ngắt nghỉ chưa đúng ở các em sẽ không còn xảy ra nữa
+ Vậy khi học sinh đọc những câu văn dài, học sinh đã biết ngắt hơi sau cụm nhưng ngắt hơi trong thời gian bao lâu thì cũng là điều cần phải hướng dẫn các em Thông thường, tôi hướng dẫn các em ngắt hơi sau cụm từ bằng thời gian ngắt nghỉ khi gặp dấu phẩy hoặc dấu chấm phẩy và đương nhiên thời gian đó phải ít hơn thời gian nghỉ khi đọc gặp dấu chấm Tránh tình trạng học sinh ngắt nghỉ quá lâu làm cho người nghe cảm thấy rời rạc
Số học sinh mắc lỗi đọc ngắc ngứ, ngắt nghỉ chưa đúng hoặc đọc liến thoắng không nhiều nên chỉ sau 3 tuần kiên trì rèn đọc cho các em( gọi cho các
em đọc nhiều hơn, sửa cho các em kỹ hơn) thì loại lỗi này không còn trong lớp tôi nữa, các em đọc đã khá trôi chảy, lưu loát
Biện pháp 3: Khắc phục tình trạng đọc sai những tiếng có phụ âm đầu haynhầm lẫn s – x ; ch – tr; d – r- gi…; tiếng có dấu thanh hay nhầm lẫn: thanh ngã/ thanh hỏi.
Những tiếng, những từ này thường là những từ khó đối với HS Cho nên, trong bước rèn đọc đúng cho HS, tôi cho các em đọc thầm toàn bài để tự phát hiện ra những tiếng, từ mà HS cảm thấy khó có trong bài Trong thực tế, nhiều khi giáo viên quá phụ thuộc vào sách hướng dẫn mà ép học sinh phải chỉ ra những từ khó giống như trong sách nêu ra là không nên bởi những từ đó với HS
có thể chưa phải là khó Song từ, tiếng khó đọc mà tự các em phát hiện ra có thể
là rất nhiều Do vậy, giáo viên cần kết hợp với việc quan sát theo dõi của mình trong tất cả các giờ học để thấy HS lớp mình hay nhầm lẫn ở những cặp phụ âm nào, vần nào, tiếng nào để tập trung rèn cho các em những tiếng khó, từ khó ở các loại đó
Trang 9Ví dụ: Ở lớp tôi ngay từ khi mới nhận lớp, qua theo dõi trong các tiết học
và trong khi giao tiếp với học sinh tôi thấy các em còn hay nhầm lẫn khi phát âm: Các lỗi Nguyên âm đôi s/ x ch/ tr d/ r/ gi Thanh ngã/ Thanhhỏi
Tôi thấy đây không chỉ là những lỗi của các em khi đọc, khi nói mà cả nhân dân địa phương nơi đây cũng hay nhầm lẫn như vậy Do vậy, trong một giờ học, một tuần học, thậm chí cả một tháng ta cũng không thể sửa ngay cho các
em tất cả các loại lỗi Những lỗi mà tỷ lệ học sinh mắc ít hơn và cũng dễ sửa hơn tôi đặt ra cho mình kế hoạch sẽ tiến hành rèn cho các em liên tục trong nhiều tuần đầu (Đó là những cặp phụ âm s/x, ch/ tr, d/ r/ gi ) Còn những lỗi khó sửa hơn (lỗi thanh ngã/ thanh hỏi) tỷ lệ HS mắc lỗi nhiều hơn, tôi đặt ra cho mình kế hoạch rèn cho các em liên tục trong 3 tháng nhưng sau đó phải thường xuyên rèn trong khi nói, khi đọc và khi viết, có như thế mới trở thành thói quen nói đúng, viết đúng được
- Cách tiến hành rèn đọc đúng cho học sinh của tôi như sau:
+ Mục đích phần rèn đọc của bài “Phong cảnh Đền Hùng”( TV 5, tập 2, tr.68 ) tôi sẽ tập trung rèn HS đọc đúng những tiếng có phụ âm đầu s/x
+ Sau khi nghe HS đọc tốt đọc mẫu lần 1, tôi yêu cầu cả lớp đọc thầm toàn bài( kết hợp với việc dặn học sinh chuẩn bị bài ở nhà) tìm ra những từ, tiếng khó đọc có trong bài sau đó cho HS nêu ra, tôi lần lượt ghi lên bảng
Ví dụ: HS tìm được các từ khó: sừng sững, Sóc Sơn, phù sa, soi gương, xa
xa, trong xanh
Tôi ghi các từ đó lên bảng và hỏi: Em thấy những từ đó khó đọc ở phần nào?(HS:phụ âm đầu s và x) Tôi dùng phấn xanh mạc lại những tiếng có âm đầu là s, phấn đỏ mạc lại những âm đầu là x
Đối với những âm này, với HS của tôi, tôi phải hướng dẫn học các cách phát
âm thật cụ thể, chi tiết
+ Tôi hướng dẫn các em cách phát âm phụ âm s/nnhư sau:
Khi phát âm âm vị s ta để đầu lưỡi cong lên hàm trên Lúc này miệng hơi
mở Bật nhanh đầu lưỡi lên luồng hơi từ họng đi qua hai lỗ mũi tạo thành âm s ( ét sờ)
Phát âm âm vị x: Để đầu lưỡi sát chân răng hàm trên Lúc này miệng hơi
mở Cuốn nhanh đầu lưỡi lên; luồng hơi từ họng đi qua hai mép lưỡi tạo thành
âm x.(x xì)
Giáo viên làm mẫu hai lần, sau đó cho HS khá phát âm, gọi học sinh hay nhầm lẫn về phụ âm này tập phát âm Lưu ý nên cho các em phát âm cá nhân để
dễ phát hiện những em phát âm sai để sửa;
Nếu chỉ rèn như vậy thì cũng chưa đủ mà việc luyện đọc từ khó cần phải được đặt trong văn cảnh, trong môi trường ngôn ngữ thì HS đọc những từ đó
Trang 10mới đúng hơn Bởi nhiều khi đọc riêng từ HS có thể đọc đúng nhưng khi đặt từ
đó vào trong câu văn, đoạn văn thì chưa chắc các em đã đọc đúng Chính vì thế, sau khi rèn phát âm luyện đọc từ khó có chứa âm khó, tôi lại phải yêu cầu học sinh tìm những câu văn, câu thơ thậm chí đoạn văn, đoạn thơ có chứa từ khó đó cho học sinh đọc vì mục đích của rèn đọc đúng là rèn phát âm đúng để đọc đúng văn bản
Cách thức rèn cho HS đọc đúng các tiếng có thanh ngã, thanh hỏi cũng tương tự như trên Rèn cho HS thói quen đọc đúng những tiếng có nguyên âm đôi, các phụ âm mà học sinh hay nhầm lẫn là một việc làm không đơn giản Bản thân một mình phân môn Tập đọc cũng khó có thể giải quyết được Do vậy, theo tôi trong tất cả các giờ học và trong bất kỳ hoàn cảnh giao tiếp nào tôi và lực lượng nòng cốt của tôi gồm 20% HS không mắc lỗi sẽ giúp các em sửa ngay Có như thế mới giải quyết được vấn đề Với những cặp phụ âm còn lại, tôi cũng tiến hành rèn cho HS lần lượt theo từng bước như vậy Đến nay, năm học đã tiến hành được gần 3 tháng thì mức độ sai những tiếng có phụ âm hay nhầm lẫn, những tiếng có thanh hỏi, thanh ngã và những tiếng có nguyên âm đôi như đã nêu ra
ở trên đã giảm rõ rệt
Các lỗi Nguyênâm đôi s/x ch/ tr d/ r/ gi Thanh ngã/ Thanh hỏi
Tỷ lệ mắc
15
Từ kinh nghiệm của những năm học trước tôi tin tưởng rằng trong hơn hai tháng của học kỳ 2 tôi sẽ giải quyết triệt để các lỗi còn lại
Biện pháp 4: Khắc phục tình trạng đọc lên xuống giọng tùy tiện.
Theo tôi muốn khắc phục tình trạng lên xuống giọng tuỳ tiện thì giáo viên phải hướng dẫn thật tốt cách đọc các kiểu câu:
- Câu kể: Ở cuối câu có dấu chấm khi đọc thường phải xuống giọng ở cuối câu
- Câu hỏi:Ở cuối câu có dấu chấm hỏi, khi đọc ta phải lên giọng ở cuối câu
- Câu kể có dấu chấm lửng: khi đọc phải kéo dài giọng
- Câu cảm, cầu cầu khiến: Ở cuối câu có dấu chấm than khi đọc cần phải lên giọng ở cuối câu
Ví dụ: Trong bài"Tác phẩm của Si- le và tên phát- xít”(TV5, tập 1, tr.58) tôi hướng dẫn học sinh cách đọc các loại câu này như sau: Chép đoạn văn đó lên bảng phụ Hỏi học sinh trong đoạn văn đó có những câu văn nào là câu hỏi, câu kể,câu cảm, câu cầu khiến và cách đọc của từng loại câu này, giáo viên dùng phấn mầu ghi ký hiệu lên giọng , xuống giọng ở cuối mỗi loại câu
Lão thích nhà văn Đức hơn lời chào của người Đức chăng? ( câu hỏi)
Sao ngài lại nói thế? Si- le là nhà văn quốc tế chứ! ( câu cảm)- Ông già điềm đạm trả lời. ( câu kể)
Sau đó tôi hoặc học sinh khá đọc mẫu theo cách đọc đó rồi cho học sinh nhất là những em yếu kém luyện đọc với số lượng từ 5 – 6 em Việc làm này phải được tiến hành thường xuyên , có như thế mới hình thành được thói quen