LÀM rõ NHỮNG hạn CHẾ TRONG các PHONG TRÀO yêu nước THEO KHUYNH HƯỚNG CHÍNH TRỊ PHONG KIẾN và tư sản ở VIỆT NAM từ CUỐI THẾ kỉ XIX đến đầu THẾ kỉ XX được GIẢI QUYẾT THÔNG QUA nội DUNG của CƯƠNG LĨNH CHÍNH TRỊ đầu TIÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TP.HCM BÁO CÁO MÔN HỌC ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM ĐỀ TÀI: LÀM RÕ NHỮNG HẠN CHẾ TRONG CÁC PHONG TRÀO YÊU NƯỚC THEO KHUYNH HƯỚNG CHÍNH TRỊ PHONG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TP.HCM

BÁO CÁO MÔN HỌC ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

ĐỀ TÀI:

LÀM RÕ NHỮNG HẠN CHẾ TRONG CÁC PHONG TRÀO YÊU NƯỚC THEO KHUYNH HƯỚNG CHÍNH TRỊ PHONG KIẾN VÀ TƯ SẢN Ở VIỆT NAM TỪ CUỐI THẾ KỈ XIX ĐẾN ĐẦU THẾ KỈ XX ĐƯỢC GIẢI QUYẾT THÔNG QUA NỘI DUNG CỦA CƯƠNG LĨNH CHÍNH TRỊ ĐẦU TIÊN

 GVHD: Nguyễn Hữu Kỷ Tỵ Danh sách nhóm 1:

MỤC LỤC

I Hoàn cảnh lịch sử cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX 1

1.1 Hoàn cảnh quốc tế cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX: 1

1.1.1 Sự chuyển biến của chủ nghĩa tư bản và hậu quả của nó 1

1.1.2 Ảnh hưởng của chủ nghĩa Mac-Lenin 1

1.1.3 Tác động của Cách mạng tháng Mười Nga và Quốc tế Cộng sản 1

1.2 Hoàn cảnh trong nước: 2

1.2.1 Chính sách cai trị của thực dân Pháp 2

1.2.2 Tình hình giai cấp và mâu thuẫn cơ bản trong xã hội Việt Nam 3

II Các phong trào yêu nước theo khuynh hướng chính trị phong kiến và tư sản ở Việt Nam từ cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX 5

2.1 Phong trào yêu nước theo khuynh hướng chính trị phong kiến: 5

2.1.1 Phong trào Cần Vương: 5

2.1.2 Khởi nghĩa Yên Thế 7

2.1.3 Khởi nghĩa Trương Định 8

2.1.4 Nguyên nhân thất bại chung của các phong trào yêu nước theo khuynh hướng chính trị phong kiến: 9

2.2 Phong trào yeu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản: 9

2.2.1 Phong trào Đông Du 9

2.2.2 Phong trào Duy Tân 10

2.2.3 Việt Nam Quốc dân Đảng 11

2.2.4 Nguyên nhân thất bại chung cho các phong trào yêu nước theo hướng dân chủ tư sản 11

III Hoàn cảnh ra đời và nội dung Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng 12

3.1 Hoàn cảnh ra đời Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng 12

3.2 Nội dung Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng 12

IV Những hạn chế trong các phong trào yêu nước cuối XIX đến đầu XX được giải quyết thông qua nội dung của Cương lĩnh chính trị đầu tiên 14

4.1 Phong trào Cần Vương (1885-1896) 14

4.2 Khởi nghĩa Yên Thế (1884-1913) 15

4.3 Khởi nghĩa Trương Định 15

4.4 Phong trào Đông Du (1906-1908) – xu hướng bạo động: 16

4.5 Phong trào Duy Tân (1905-1908) – xu hướng cải cách 16

4.6 Tổ chức Việt Nam Quốc dân Đảng 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

I Hoàn cảnh lịch sử cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX

1.1 Hoàn cảnh quốc tế cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX:

1.1.1 Sự chuyển biến của chủ nghĩa tư bản và hậu quả của nó

Ngày 1/8/1914, Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ Cuộc chiến tranh này đã gây

ra những hậu quả đau thương cho nhân dân các nước, đồng thời cũng đã làm cho chủnghĩa tư bản suy yếu và mâu thuẫn giữa các nước tư bản đế quốc càng tăng thêm Tìnhhình đó đã tạo điều kiện cho phong trào đấu tranh ở các nước nói chung, các dân tộcthuộc địa nói riêng phát triển mạnh mẽ

1.1.2 Ảnh hưởng của chủ nghĩa Mac-Lenin

Vào giữa thế kỷ XIX, phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân phát triển mạnh

mẽ, đặt ra yêu cầu bức thiết phải có hệ thống lý luận khoa học với tư cách là vũ khí tưtưởng của giai cấp công nhân trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản Trong bốicảnh đó, chủ nghĩa Mác ra đời, về sau được Lênin phát triển và trở thành chủ nghĩa Mác –Lênin

Chủ nghĩa Mác – Lênin chỉ rõ, muốn giành được thắng lợi trong cuộc đấu tranhthực hiện sứ mệnh lịch sử của mình, giai cấp công nhân phải lập ra đảng cộng sản Sự rađời của đảng cộng sản là tất yếu khách quan đáp ứng cuộc đấu tranh của giai cấp côngnhân chống áp bức, bóc lột

Kể từ khi chủ nghĩa Mác – Lênin được truyền bá vào Việt Nam, phong trào yêunước và phong trào công nhân phát triển mạnh mẽ theo khuynh hướng cách mạng vô sản,dẫn tới sự ra đời của các tổ chức cộng sản ở Việt Nam Nguyễn Ái Quốc đã vận dụngsáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam, sáng lập ra Đảngcộng sản Việt Nam Chủ nghĩa Mac-Lenin là nền tảng tư tưởng của Đảng

1.1.3 Tác động của Cách mạng tháng Mười Nga và Quốc tế Cộng sản

Năm 1917, Cách mạng tháng Mười Nga giành được thắng lợi Nhà nước Xô viếtdựa trên nền tảng liên minh công - nông dưới sự lãnh đạo của Đảng Bôsêvích Nga ra đời.Thắng lợi của Cách mạng tháng Mười mở ra một thời đại mới, “thời đại cách mạngchống đế quốc, thời đại giải phóng dân tộc” Cuộc cách mạng này cổ vũ mạnh mẽ phongtrào đấu tranh của giai cấp công nhân, nhân dân các nước và là một trong những động lựcthúc đẩy sự ra đời của nhiều đảng cộng sản.

Đối với các dân tộc thuộc địa, Cách mạng tháng Mười Nga đã nêu tấm gương sángtrong việc giải phóng các dân tộc bị áp bức Về ý nghĩa của Cách mạng tháng Mười,Nguyễn Ái Quốc khẳng định: Cách mạng tháng Mười như tiếng sét đánh thức nhân dânchâu Á tỉnh giấc mê hàng thế kỷ nay “Cách mệnh Nga dạy cho chúng ta rằng muốn cáchmệnh thành công thì phải lấy dân chúng (công nông) làm gốc, phải có đảng vững bền,phải bền gan, phải hy sinh, phải thống nhất Nói tóm lại là phải theo chủ nghĩa Mã Khắc

Đối với Việt Nam, Quốc tế cộng sản có vai trò quan trọng trong việc truyền bá chủnghĩa Mác – Lênin và thành lập Đảng cộng sản Việt Nam Nguyễn Ái Quốc khẳng địnhvai trò của tổ chức này đối với cách mạng nước ta là: “An Nam muốn làm cách mệnhthành công, thì tất phải nhờ Đệ tam quốc tế”

1.2 Hoàn cảnh trong nước:

1.2.1 Chính sách cai trị của thực dân Pháp

Năm 1858, thực dân Pháp nổ súng tấn công xâm lược Việt Nam Sau khi tạm thờidập tắt được các phong trào đấu tranh của nhân dân ta, thực dân Pháp từng bước thiết lập

bộ máy thống trị ở Việt Nam

- Về chính trị : thực dân Pháp áp đặt chính sách cai trị thực dân, tước bỏ quyền lựcđối nội và đối ngoại của chính quyền phong kiến nhà Nguyễn, chia Việt Nam thành 3 xứ:Bắc Kỳ, Trung kỳ, Nam kỳ và thực hiện ở mỗi kỳ một chế độ cai trị riêng Đồng thời vớichính sách nham hiểm này, thực dân Pháp câu kết với giai cấp địa chủ trong việc bóc lộtkinh tế và áp bức chính trị đối với nhân dân ta

- Về kinh tế : thực dân Pháp tiến hành cướp đoạt ruộng đất để lập đồn điền, đầu tưvốn khai thác tài nguyên; xây dựng một số cơ sở công nghiệp, xây dựng hệ thống đườnggiao thông, bến cảng phục vụ cho lợi ích của chúng Chính sách khai thác thuộc địa củaPháp đã tạo sự chuyển biến đối với nền kinh tế Việt Nam (hình thành một số ngành kinh

tế mới…) nhưng cũng dẫn đến hậu quả là nền kinh tế nước ta bị lệ thuộc vào tư bản Pháp,

bị kìm hãm trong vòng lạc hậu

- Về văn hóa : thực dân Pháp thực hiện chính sách văn hóa giáo dục thực dân; dungtúng, duy trì các hủ tục lạc hậu… Nguyễn Ái Quốc đã vạch rõ tội ác của chế độ cai trịthực dân ở Đông Dương: “chúng tôi không những bị áp bức và bóc lột một cách nhụcnhã, mà còn bị hành hạ và đầu độc một cách thê thảm… bằng thuốc phiện, bằng rượu…chúng tôi phải sống trong cảnh ngu dốt tối tăm vì chúng tôi không có quyền tự do họctập”

1.2.2 Tình hình giai cấp và mâu thuẫn cơ bản trong xã hội Việt Nam

Dưới tác động của chính sách cai trị và chính sách kinh tế, văn hóa, giáo dục thựcdân, xã hội Việt Nam diễn ra quá trình phân hóa ngày càng sâu sắc:

- Giai cấp địa chủ : Giai cấp địa chủ câu kết với thực dân Pháp tăng cường bóc lột,

áp bức nông dân Tuy nhiên, trong nội bộ giai cấp địa chủ Việt Nam lúc này có sự phânhóa: một bộ phận địa chủ có lòng yêu nước, căm ghét chế độ thực dân đã tham gia đấutranh chống Pháp dưới các hình thức và mức độ khác nhau

- Giai cấp nông dân : Giai cấp nông dân là lực lượng đông đảo nhất trong xã hội ViệtNam, bị thực dân và phong kiến áp bức, bóc lột nặng nề Tình cảnh khốn khổ, bần cùngcủa giai cấp nông dân Việt Nam đã làm tăng thêm lòng căm thù đế quốc và phong kiếntay sai, làm tăng thêm ý chí cách mạng của họ trong cuộc đấu tranh giành lại ruộng đất vàquyền sống tự do.

- Giai cấp công nhân Việt Nam : Ra đời từ cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất củathực dân Pháp, giai cấp công nhân tập trung nhiều ở các thành phố và vùng mỏ như: HàNội, Sài Gòn, Hải Phòng, Nam Định, Vinh, Quảng Ninh

Đa số công nhân Việt Nam trực tiếp xuất thân từ giai cấp nông dân, nạn nhân củachính sách chiếm đoạt ruộng đất mà thực dân Pháp thi hành ở Việt Nam Vì vậy, giai cấpcông nhân Việt Nam có quan hệ trực tiếp và chặt chẽ với giai cấp nông dân Giai cấp côngnhân Việt Nam bị đế quốc, phong kiến áp bức, bóc lột Đặc điểm nổi bật là: “ra đời trướcgiai cấp tư sản dân tộc Việt Nam, và vừa lớn lên nó đã sớm tiếp thu ánh sáng cách mạngcủa chủ nghĩa Mác – Lênin”

- Giai cấp tư sản Việt Nam : bao gồm tư sản công nghiệp, tư sản thương nghiệp Ngay từ khi ra đời, giai cấp tư sản Việt Nam bị tư sản Pháp và tư sản người Hoa cạnhtranh, chèn ép, do đó thế lực kinh tế và địa vị chính trị của giai cấp tư sản Việt Nam nhỏ

bé, yếu ớt Vì vậy, giai cấp tư sản Việt Nam không đủ điều kiện để lãnh đạo cuộc cáchmạng dân tộc, dân chủ đi đến thành công

- Tầng lớp tiểu tư sản Việt Nam : Bao gồm học sinh, trí thức, viên chức và nhữngngười làm nghề tự do Trong đó, giới trí thức và học sinh là bộ phận quan trọng của tầnglớp tiểu tư sản Đời sống của tiểu tư sản Việt Nam bấp bênh và dễ bị phá sản trở thànhnhững người vô sản Tiểu tư sản Việt Nam có lòng yêu nước, căm thù đế quốc thực dân,lại chịu ảnh hưởng của những tư tưởng tiến bộ từ bên ngoài truyền vào Vì vậy, đây làlực lượng có tinh thần cách mạng cao

 Tóm lại, chính sách thống trị của thực dân Pháp đã tác động mạnh mẽ đến xã hội

Việt Nam trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội Trong đó đặc biệt là sự ra

đời của 2 giai cấp mới: công nhân và tư sản Việt Nam Các giai cấp, tầng lớp trong xã hộiViệt Nam lúc này đều mang thân phận người dân mất nước và ở những mức độ khácnhau đều bị thực dân Pháp áp bức, bóc lột Chính sách cai trị, áp bức, bóc lột của thựcdân Pháp và phong kiến tay sai đã tạo ra hai mâu thuẫn cơ bản trong xã hội Việt Nam:mâu thuẫn giữa toàn thể nhân dân Việt Nam với thực dân Pháp xâm lược và mâu thuẫngiữa nhân dân Việt Nam (chủ yếu là nông dân) với giai cấp địa chủ phong kiến Trong

đó, mâu thuẫn chủ yếu nhất là: mâu thuẫn giữa toàn thể nhân dân Việt Nam với thực dânPháp xâm lược Tính chất xã hội Việt Nam là xã hội thuộc địa nửa phong kiến Thực tiễnlịch sử Việt Nam đặt ra hai nhiệm vụ cách mạng: một là, phải đánh đuổi thực dân Phápxâm lược, giành độc lập cho dân tộc, tự do cho nhân dân; hai là, xóa bỏ chế độ phongkiến, giành quyền dân chủ cho nhân dân, chủ yếu là ruộng đất cho nông dân Trong đóchống đế quốc, giải phóng dân tộc là nhiệm vụ hàng đầu

II Các phong trào yêu nước theo khuynh hướng chính trị phong kiến và tư sản

ở Việt Nam từ cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX

2.1 Phong trào yêu nước theo khuynh hướng chính trị phong kiến:

2.1.1 Phong trào Cần Vương:

 Các giai đoạn phát triển của phong trào Cần Vương

Phong trào bùng nổ và phát triển qua 2 giai đoạn:

Từ 1885-1888

- Lãnh đạo: Hàm Nghi, Tôn Thất Thuyết, các văn thân, sĩ phu yêu nước

- Lực lượng: Đông đảo nhân dân, có cả dân tộc thiểu số

- Địa bàn: rộng lớn từ Bắc vào Nam, sôi nổi nhất là Trung Kì (từ Huế trở ra) và BắcKì

- Diễn biến: Các cuộc khởi nghĩa vũ trang bùng nổ tiêu biểu có khởi nghĩa Ba Đình,Hương Khê, Bãi Sậy

- Kết quả: cuối năm 1888 Hàm Nghi bị thực dân pháp bắt và bị lưu đày sangAlgeria

Từ năm 1888-1896

- Lãnh đạo: Các sĩ phu, văn thân yêu nước tiếp tục lãnh đạo

- Địa bàn: Thu hẹp, quy tụ thành trung tâm lớn Trọng tâm chuyển lên vùng núi vàtrung du, tiêu biểu có khởi nghĩa Hồng Lĩnh, Hương Khê

- Kết quả: năm 1896 phong trào thất bại

 Nguyên nhân thất bại:

Văn thân, sĩ phu còn chịu nhiều ảnh hưởng của ý thức hệ phong kiến

Khảu hiệu Cần Vương chỉ đáp ứng một phần nhỏ yêu cầu của nhân dân, chưa giải quyết triệt để yêu cầu khách quan của sự tiến bộ xã hội

Do sự chênh lệch lực lượng cũng như vũ khí giữa quân ta và địch

Các cuộc khởi nghĩa lộ ra còn rời rạc, không có sự đoàn kết thống nhất nên dễ bị quân Pháp đàn áp

Bị chi phối bởi quan điểm Nho giáo, ít chú ý đến điều kiện đảm bảo thắng lợi cho cuộc khởi nghĩa, dễ dao động khi bị dồn vào thế bí

Thiếu sự lãnh đạo tiên tiến

2.1.2 Khởi nghĩa Yên Thế

- Tháng 4 - 1892 cuộc khởi nghĩa do Đề Thám chỉ huy

Giai đoạn II (1893-1908) nghĩa quân vừa chiến đầu vừa xây dựng cơ sở

- Nghĩa quân đã chiến đấu quyết liệt, buộc kẻ thù hai lần phải giảng hòa và nhượng

bộ một số điều kiện có lợi cho ta

- Lần giảng hòa thứ nhất: sau khi bắt được tên điền chủ người Pháp - Sét-nay ĐềThám đã thỏa thuận với Pháp, nghĩa quân đã thả tên điền chủ, trong khi đó Đề Thám phảiđược cai quản 4 tổng: Nhã Nam, Mục Sơn, Yên Lễ và Hữu Thượng

- Đặc biệt trong thời kì giảng hòa lần thứ hai (12- 1897) Đề Thám cho sản xuất ởPhồn Xương, tích lũy lương thực, xây dựng quân đội, sẵn sàng chiến đấu Nhiều nhà yêunước đã tìm đến như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh

Giai đoạn III (1909-1913)

- Sau vụ đầu độc binh lính Pháp ở Hà Nội, Pháp đã dần hiện thấy Đề Thám có dínhlíu đến vụ đầu độc lính Vì vậy, Pháp tập trung lực lượng, mở cuộc tấn công quy mô lênYên Thế.

- Sau nhiều trận càn quét của địch, lực lượng nghĩa quân hao mòn dần

- Ngày 10- 2- 1913 Đề Thám bị sát hại phong trào tan rã

 Nguyên nhân thất bại

Bó hẹp trong 1 địa phương, bị cô lập lực lượng chênh lệch

Bị Pháp đàn áp

Thiếu sự lãnh đạo sáng suốt, tiên tiến

2.1.3 Khởi nghĩa Trương Định

 Diễn biến:

- Năm 1859, Gia Định bị Pháp Chiếm, lúc này ông làm việc trong quân thứ

- Năm 1860 ông trở về Gò Công chuẩn bị lực lượng được phong chức phó lãnh binh Gia Định

- Năm 1862, ông được triều đình điều về An Giang Ông phân vân nên hay không nên nghe theo lệnh này Mọi người cảm phục ông, chặn lại giữa đường không cho nhận chức

và tôn ông làm đại tướng quân (triều đình không hề hay biết điều này)

- Năm 863, nghe tin Gò Công thất thủ, Trương Định trở về và khởi binh

Tại Gò Công ông tiến hành bố trí pháo đội trên tất cả con rạch dẫn tới sông và đất nơi ông đang chiếm đóng Tàu tuần của Pháp cũng không nằm ngoài sự chống phá của ông

- Ngày 16/2/1863 tướng địch là Bonard xuống khảo sát Gò Công, phát thông báo ai lấy được đầu Trương Định thưởng 10.000 francs

- Ngày 22/2/1863, quân địch dưới trướng Chaumont từ Sài Gòn kéo xuống Sáng 26/2 quân Pháp tiến về Trại Cá Ngay lúc này, Trương Định hiểu ý giặc đã bố trí phục kích và

di chuyển toàn bộ lực lượng ra Quy Nhơn

- Ngày 25/9/1863, Pháp tấn công Quy Nhơn sau khi nhận được mật báo Nghĩa quân Trương Định dũng cảm chiến đấu thoát khỏi vòng vây trở về Gò Công

- Ngày 19/8/1864 Bình Tây đại nguyên soái – Trương Định hy sinh sau sự đuổi bắn của địch

 Nguyên nhân thất bại:

- Do sự chênh lệch lực lượng quá lớn giữa quân ta và địch

- Vũ khí thô sơ

- Những hạn chế về mặt giai cấp của bản thân Trương Định

2.1.4 Nguyên nhân thất bại chung của các phong trào yêu nước theo khuynh hướngchính trị phong kiến:

- Cuộc đấu tranh của ta nằm trong tình thế bị động, nên Pháp đã dập tắt nhanh chóng

- Những cuộc khởi nghĩa diễn ra lẻ tẻ, đa số các phong trào mang tính tự phát, trong nội

bộ chia rẽ

- Lực lượng ta và địch không cân xứng, ta đấu tranh khi địch vẫn còn mạnh, địch có trang

bị vũ khí hiện đại hơn ta

- Chưa sử dụng nhiều phương pháp đấu tranh

- Chưa có sự lãnh đạo của giai cấp tiên tiến

2.2 Phong trào yeu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản:

2.2.1 Phong trào Đông Du

Tháng 3/1909, Phan Bội Châu buộc phải rời Nhật Bản Đến đây, Phan Bội Châu rút

ra bài học: “Đã là phường đế quốc dù da trắng hay da vàng thì chúng đều là một lũ cướpnước như nhau”

Phong trào Đông Du tan rã, Hội Duy Tân ngừng hoạt động

 Nguyên nhân thất bại:

Năm 1908, thực dân Pháp đã cấu kết với Nhật chống phá phong trào đông du Bắttay với Pháp, ít lâu sau chính phủ Nhật đã trục xuất những người yêu nước Việt Nam vàPhan Bội Châu ra khỏi Nhật Bản

2.2.2 Phong trào Duy Tân

Năm 1908, sau phong trào chống thuế ở Trung kì, Pháp đàn áp dữ dội, Phan Châu Trinh

bị án tù 3 năm ở Côn Đảo

Năm 1911, chính quyền thực dân đưa Phan Châu Trinh sang Pháp

 Nguyên nhân thất bại

Các đề nghị cải cách của phong trào Duy Tân còn tản mạn, xa rời thực tế, không phù hợp với hoàn cảnh đất nước lúc bấy giờ