Tài liệu Thiết kế các hoạt động đóng vai nhằm bồi dưỡng, phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh THPT thông qua dạy học bộ môn Sinh học THPT_2

Xây dựng một số tiểu phẩm đóng vai vào dạy học Sinh học theo hướng bồi dưỡng và phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh THPT Trang 14 Phụ lục 1: Các minh chứng hoạt động trải nghiệm

Họ và tên giáo viên: Đậu Thị Diệu Thúy

Thuộc tổ CM: Khoa học tự nhiên Điện thoại: 098 980 4422

Quỳ Hợp, tháng 3/2020

khoa luan, tieu luan1 of 102.

2.1.1 Các phương pháp và kĩ thuật dạy học với phát triển năng lực

2.1.4 Xây dựng bộ tiêu chí (Rubic) và quy trình đánh giá năng lực

2.4 Xây dựng một số tiểu phẩm đóng vai vào dạy học Sinh học theo

hướng bồi dưỡng và phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh THPT Trang 14

Phụ lục 1: Các minh chứng hoạt động trải nghiệm Trang 43 Phụ lục 2: Nội dung bài kiểm tra kiến thức trong thực nghiệm Trang 48

khoa luan, tieu luan2 of 102.

3

PHẦN I MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Chương trình giáo dục phổ thông mới – mà trước hết là chương trình tổng

thể được xây dựng theo định hướng tiếp cận năng lực, phù hợp với xu thế phát

triển chương trình của các nước tiên tiến, nhằm thực hiện yêu cầu của Nghị quyết

số 88/2014/QH13 của Quốc hội: "Tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hoà trí, đức, thể,

mỹ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh" Chiến lược phát triển giáo dục

giai đoạn 2011 – 2020 ban hành kèm theo Quyết định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012

của Thủ tướng Chính phủ: "Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo

và năng lực tự học của người học"; "Đổi mới kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông,

kỳ thi tuyển sinh đại học, cao đẳng theo hướng đảm bảo thiết thực, hiệu quả, khách quan và công bằng; kết hợp kết quả kiểm tra đánh giá trong quá trình giáo dục với kết quả thi" Đổi mới phương pháp dạy học là một giải pháp được xem là then chốt,

có tính đột phá cho việc thực hiện chương trình này

Dạy cách học - một trọng tâm trong đổi mới tư duy giáo dục hiện nay –Theo

đó, việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm đáp ứng bối cảnh của thời đại, nhu cầu phát triển đất nước, nhu cầu phát triển nguồn nhân lực, mục tiêu giáo dục phổ thông, yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực: "Chuyển mạnh quá trình giáo

dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất

người học"

Môn Sinh học góp phần hình thành, phát triển ở học sinh các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung cốt lõi và năng lực chuyên môn trên cơ sở đó học sinh định hướng được ngành nghề để tiếp tục học và phát triển sau THPT Dạy học bằng phương pháp đóng vai là phương pháp dạy học dựa trên việc giao cho người học giải quyết một tình huống cụ thể thông qua đóng vai Dạy học bằng phương pháp đóng vai là một trong các phương pháp dạy học chủ động, ngày càng được ứng dụng rộng rãi, là phương pháp dạy học cơ bản và tốt nhất để dạy về kỹ năng giao tiếp - một kỹ năng cần thiết và quan trọng để người học hoạt động được trong một tập thể, cộng đồng

Để giúp học sinh trở thành chủ thể tích cực, sáng tạo chiếm lĩnh tri thức tôi

lựa chọn đề tài “Thiết kế các hoạt động đóng vai nhằm bồi dưỡng, phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh THPT thông qua dạy học bộ môn Sinh học THPT”

khoa luan, tieu luan3 of 102.

4

1.2 Mục tiêu, phương pháp nghiên cứu của đề tài

* Mục tiêu của đề tài:

- Thiết kế các nội dung vận dụng vào phương pháp đóng vai nhằm bồi dưỡng

và phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh THPT

- Vận dụng một cách phù hợp, linh hoạt phương pháp đóng vai trong dạy học nhằm phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, tạo niềm vui và sự hứng thú trong học tập, góp phần nâng cao chất lượng dạy học

* Phương pháp nghiên cứu của đề tài: đề tài vận dụng 4 phương pháp

nghiên cứu thường quy là nghiên cứu lý thuyết; phương pháp điều tra; phương pháp chuyên gia và phương pháp thực nghiệm sư phạm

1 3 Tính mới và những đóng góp của đề tài

Đề tài xây dựng được các nội dung và kĩ thuật đóng vai phù hợp với quy trình rèn luyện kỹ năng giao tiếp cho học sinh trong dạy học Sinh học THPT, qua đó bồi dưỡng và phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh THPT theo hướng tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông mới

khoa luan, tieu luan4 of 102.

5

PHẦN II NỘI DUNG ĐỀ TÀI 2.1 Cơ sở khoa học của đề tài

2.1.1 Các phương pháp và kĩ thuật dạy học với phát triển năng lực giao tiếp

- Dạy học tích cực trong phát triển năng lực

Phương pháp dạy học tích cực là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học Tuy nhiên, để dạy học theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực rất nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy Trong đổi mới phương pháp dạy học phải có sự hợp tác của cả thầy và trò, sự phối hợp nhịp nhàng hoạt động dạy với hoạt động học thì mới thành công Đặc điểm quan trọng nhất của dạy học tích cực là phát triển năng lực cho học sinh, là đo được “năng lực” của học sinh hơn là thời gian học tập và cấp lớp

Theo Từ điển giáo dục học: Năng lực là khả năng được hình thành hoặc phát triển cho phép một con người đạt thành công trong một hoạt động thể lực, trí lực hoặc nghề nghiệp Năng lực được thể hiện vào khả năng thi hành một hoạt động, thực hiện một nhiệm vụ

Theo tâm lý học: Năng lực là một thuộc tính tâm lý phức hợp, là điểm hội tụ của nhiều yếu tố như tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và trách nhiệm

Như vậy, “Năng lực là khả năng kết hợp nhuần nhuyễn kiến thức, kĩ năng, thái độ

để thực hiện hiệu quả một hoạt động nào đó trong những bối cảnh nhất định”

- Một số phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học phát triển năng lực giao tiếp:

Phương pháp dạy học phát triển năng lực giao tiếp

+ Phương pháp dạy học nhóm

+ Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề

+ Phương pháp dạy học đóng vai

+ Phương pháp dạy học dự án

+ Phương pháp dạy học trò chơi

Kĩ thuật dạy học phát triển năng lực

+ Kĩ thuật chia nhóm

+ Kĩ thuật giao nhiệm vụ

+ Kĩ thuật đặt câu hỏi

+ Kĩ thuật trình bày có giới hạn thời gian

+ Kĩ thuật phân tích phim video

khoa luan, tieu luan5 of 102.

sự thảo luận sau phần diễn ấy

- Quy trình vận dụng phương pháp đóng vai

Bước 1: Xác định chủ đề (đây là bước rất quan trọng)

 Chủ đề phải nằm trong nội dung chương trình học, nếu nội dung chưa được học thì giáo viên phải hướng dẫn học sinh tự học qua tài liệu có sẵn, hướng dẫn học sinh cách khai thác kiến thức bằng cách học xác định mục tiêu bài học và các câu hỏi trong sách giáo khoa, sách bài tập Với nội dung chưa được học phải có thời gian nghiên cứu cụ thể

 Chủ đề phải có thể thực hiện được bằng phương pháp đóng vai

 Chủ đề phát huy được ưu thế của phương pháp đóng vai là những chủ đề thể hiện được kỹ năng giao tiếp, thái độ, cách ứng xử giải quyết vấn đề

Bước 2: Giao nhiệm vụ

+ Giáo viên chia nhóm, gợi ý một số nội dung/ chủ đề cần đóng vai phù hợp Trong đó quy định rõ ràng thời gian chuẩn bị và thời gian đóng vai cho các nhóm Tùy vào đặc điểm bài học, học sinh có thể xây dựng kịch bản ngay tại lớp hoặc chuẩn bị kịch bản ở nhà

+ Giáo viên có thể chia nhóm dựa trên năng lực của học sinh, đảm bảo các nhóm phải đồng đều năng lực

+ Các nhóm thảo luận, giao nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm: cử một bạn làm nhóm trưởng, một bạn làm thư kí, giao nhiệm vụ phân vai, dàn cảnh, lời thoại…

+ Xây dựng tình huống và vai đóng: tình huống phải rất cụ thể; vai đóng càng

cụ thể bao nhiêu càng tốt Các dữ liệu không phải tùy tiện đặt ra mà cần suy nghĩ, cân nhắc để thể hiện tốt mục tiêu học tập; nêu lên được nhiều vấn đề, khía cạnh để học tập

Bước 3: Học sinh trình bày sản phẩm

+ Các nhóm trình bày sản phẩm + Đảm bảo về nội dung kịch bản + Đảm bảo về thời gian

Bước 4 Thảo luận, chốt kiến thức (đây là bước quan trọng nhất)

+ Giáo viên định hướng học sinh thảo luận về những nội dung trọng tâm của bài học bám tài liệu là sách giáo khoa

khoa luan, tieu luan6 of 102.

 Về kỹ năng giao tiếp của học sinh

Có trình bày, giải thích rõ ràng, dễ hiểu không?

Các ngôn từ sử dụng có phù hợp cho vai “chính”, “phụ” không?

Trong sử dụng ngôn từ cần lưu ý tránh việc trình bày như sách vở; dùng các ngôn từ khoa học khó hiểu, khó tiếp thu

 Về thái độ, phong cách:

Việc chào hỏi, cách xưng hô trong giao tiếp như thế nào?

Có thực sự tôn trọng, chú ý lắng nghe, giải đáp đúng yêu cầu của các vai đóng?

 Những điều có thể học tập rút kinh nghiệm qua đóng vai:

Cần bố trí, động viên để mọi người đều có thể phát biểu thoải mái Khi có những nhận xét chưa đúng, chưa rõ, nên tiến hành trao đổi để có thể đi đến kết luận Nếu nảy sinh những vấn đề cơ bản chưa thống nhất có thể để lại, tổ chức một buổi thảo luận nhóm riêng

- Phương pháp đóng vai có những ưu điểm sau :

 Học sinh được rèn luyện thực hành những kỹ năng ứng xử và bày tỏ thái độ trong môi trường an toàn trước khi thực hành trong thực tiễn

 Gây hứng thú và chú ý cho học sinh

 Tạo điều kiện làm nảy sinh óc sáng tạo của học sinh

 Khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của học sinh theo chuẩn mực hành vi đạo đức và chính trị – xã hội

 Có thể thấy ngay tác động và hiệu quả của lời nói hoặc việc làm của các vai diễn

 Qua đóng vai cũng rèn luyện cho người học ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường đã được làm quen với vai của người cán bộ sẽ đảm nhiệm sau khi tốt nghiệp, luyện tập năng lực giải quyết vấn đề theo cương vị mà người học sẽ đảm nhiệm sau này

 Giúp cho giờ giảng của giáo viên trở nên sinh động, hấp dẫn và có ý nghĩa Bên cạnh đó, khả năng chuyên môn của giáo viên sẽ tăng lên nhờ áp lực của phương pháp, mối quan hệ giữa thầy – trò sẽ trở nên gần gũi, tốt đẹp hơn

- Hạn chế của phương pháp đóng vai trong dạy học

khoa luan, tieu luan7 of 102.

 Việc sử dụng phương pháp học sinh cần dành nhiều thời gian và đầu tư trang phục để có thể cho ra những sản phẩm chất lượng

 Một số học sinh còn hạn chế về năng khiếu diễn xuất, chưa thực sự tự tin khi đứng trước đám đông

- Những điều cần lưu ý khi sử dụng :

 Tình huống nên để mở, không cho trước “ kịch bản”, lời thoại

 Phải dành thời gian phù hợp cho các nhóm chuẩn bị đóng vai

 Người đóng vai phải hiểu rõ vai của mình trong bài tập đóng vai để không lạc đề

 Nên khích lệ cả những học sinh nhút nhát tham gia

 Nên hoá trang và đạo cụ đơn giản để tăng tính hấp dẫn của trò chơi đóng vai

2.1.3 Năng lực giao tiếp

- Khái niệm:

Năng lực giao tiếp là hoạt động trao đổi thông tin giữa người nói và người nghe, nhằm đạt được một mục đích nào đó Việc trao đổi thông tin được thực hiện bằng nhiều phương tiện, tuy nhiên, phương tiện giao tiếp quan trọng nhất là ngôn ngữ Năng lực giao tiếp do đó thể hiện ở khả năng sử dụng các quy tắc của hệ thống ngôn ngữ để chuyển tải trao đổi thông tin về các phương diện của đời sống

xã hội, trong từng bối cảnh cụ thể, nhằm đạt đến một mục đích nhất định trong việc thiết lập mối quan hệ giữa những con người với nhau trong xã hội

- Cấu trúc năng lực giao tiếp: bao gồm bốn thành phần:

+ Thành phần làm chủ ngôn ngữ gồm các kiến thức ngôn ngữ, các kỹ năng liên quan đến sự vận hành của ngôn ngữ với tư cách là một hệ thống cho phép thực hiện các phát ngôn;

+ Thành phần làm chủ văn bản gồm các kiến thức ngôn ngữ, kỹ năng liên quan đến diễn ngôn, các thông điệp với tư cách là một chuỗi tổ chức phát ngôn; + Thành phần làm chủ các yếu tố về phong tục gồm các kiến thức, kỹ năng liên quan đến tập quán, chiến lược, cách điều chỉnh trong trao đổi liên nhân theo đúng địa vị, vai vế và ý định của những người tham gia giao tiếp;

khoa luan, tieu luan8 of 102.

9

+ Thành phần làm chủ tình huống bao gồm các kiến thức và kỹ năng liên quan đến các yếu tố khác nhau có thể ảnh hưởng đến cộng đồng và sự lựa chọn của người sử dụng ngôn ngữ trong một hoàn cảnh cụ thể

- Các biểu hiện của năng lực giao tiếp

 Kĩ năng hòa nhập với mọi người

 Kĩ năng quản lí nhận thức của bản thân

 Kĩ năng chọn lựa ngôn từ và điều chỉnh giọng nói

 Kĩ năng tận dụng hiệu quả của giao tiếp phi ngôn ngữ

 Kĩ năng lắng nghe

 Kĩ năng thấu hiểu sự khác biệt và giải quyết những xung đột

 Kĩ năng trình bày

- Vai trò của năng lực giao tiếp

Kĩ năng giao tiếp là một trong những kĩ năng mềm cực kì quan trọng trong thế kỉ XXI Đó là một tập hợp những quy tắc, nghệ thuật, cách ứng xử, đối đáp được đúc rút qua kinh nghiệm thực tế hằng ngày giúp mọi người giao tiếp hiệu quả thuyết phục Như vậy giao tiếp là điều kiện đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của xã hội

Nhờ có giao tiếp mà mỗi con người có thể tham gia vào các mối quan hệ xã hội, gia nhập vào cộng đồng, phản ánh các quan hệ xã hội, kinh nghiệm xã hội và chuyển chúng thành tài sản của riêng mình

Trong quá trình tiếp xúc với những người xung quanh, chúng ta nhận thức được các chuẩn mực đạo đức, thẩm mỹ, pháp luật, tồn tại trong xã hội, tức là những nguyên tắc ứng xử: chúng ta biết được cái gì tốt, cái gì xấu; cái gì đẹp, cái

gì không đẹp; cái gì cần làm, cái gì không nên làm mà từ đó thể hiện thái độ và hành động cho phù hợp Những phẩm chất như khiêm tốn hay tự phụ, lễ phép hay hỗn láo, ý thức nghĩa vụ, tôn trọng hay không tôn trọng người khác…chủ yếu được hình thành và phát triển trong giao tiếp Do đó thông qua giao tiếp con người hình thành năng lực tự ý thức

Giao tiếp đóng vai trò quan trọng trong sự hình thành và phát triển tâm lý, nhân cách cá nhân

2.1.4 Xây dựng bộ tiêu chí (Rubic) và quy trình đánh giá năng lực giao tiếp

(theo bài giảng đánh giá các năng lực người học – TS Phạm Thị Hương – Đại học Vinh)

2.1.4.1 Mục đích giao tiếp

1 Phân tích được bối cảnh, xác định được nhu cầu giao tiếp

2 Đề ra được mục đích giao tiếp (giao tiếp có mục đích) khoa luan, tieu luan9 of 102.

10

a) Xác định được đối tượng giao tiếp b) Xác định được bối cảnh giao tiếp c) Lựa chọn nội dung giao tiếp phù hợp với chủ đề giao tiếp d) Dự kiến được thuận lợi, khó khăn để đạt được mục đích giao tiếp

2.1.4.2 Nội dung và phương thức giao tiếp

1 Đầy đủ ý

2 Diễn đạt ý rõ ràng

3 Diễn đạt ý dễ hiểu

4 Ngôn ngữ phù hợp với ngữ cảnh

5 Ngôn ngữ phù hợp với đối tượng người nghe

2.1.4.3.Thái độ giao tiếp

1 Chủ động trong giao tiếp

2 Linh hoạt trong các tình huống

3 Tự tin khi nói trước nhiều người

4 Tôn trọng người đối diện

5 Tạo thiện cảm trong giao tiếp bằng biểu cảm ngôn ngữ cơ thể

6 Lắng nghe và có phản hồi tích cực trong giao tiếp

7 Đặt câu hỏi thể hiện sự quan tâm với người đối diện

8 Biết cách khen ngợi hay chê một cách khéo léo

9 Động viên, khích lệ người đối diện tiến bộ

10 Biết kiềm chế trong tình huống tiêu cực

11 Tiếp thu một cách tích cực ý kiến của người đối diện

2.2 Cơ sở thực tiễn

Sử dụng một số phiếu điều tra trong đề tài

2.2.1 Phiếu điều tra dành cho giáo viên:

Kính đề nghị Thầy/Cô vui lòng dành thời gian đọc kỹ và trả lời chính xác, khách quan các câu hỏi dưới đây bằng cách đánh dấu ( ) vào ô của phương án trả lời phù hợp

1 Thầy (cô) có cho rằng dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh là rất cần thiết hay không?

a Rất cần thiết khoa luan, tieu luan10 of 102.

a Trình độ chưa cao, không đồng đều

b Không hứng thú với môn học

c Chưa làm quen với hướng tiếp cận này

d Chưa tích cực hoạt động

Với giáo viên

a Chưa có kinh nghiệm, phương pháp

b Chưa có tài liệu hướng dẫn Nội dung chương trình

a Chưa gắn với thực tiễn

c Không hiệu quả

5 Thầy (cô) đã áp dụng phương pháp dạy học tích cực nào?

……… khoa luan, tieu luan11 of 102.

12

………

………

………

2.2.2 Phiếu dành cho học sinh: Rubic đánh giá năng lực giao tiếp

Mẫu phiếu số 1 Mục đích giao tiếp

1 Phân tích được bối cảnh, xác định được nhu

cầu giao tiếp

2 Xác định được đối tượng giao tiếp

3 Xác định được bối cảnh giao tiếp

4 Lựa chọn nội dung giao tiếp phù hợp với chủ

đề giao tiếp

Mẫu phiếu số 2 Nội dung và phương thức giao tiếp

1 Đầy đủ ý

2 Diễn đạt ý rõ ràng

3 Diễn đạt ý dễ hiểu

4 Ngôn ngữ phù hợp với ngữ cảnh

5 Ngôn ngữ phù hợp với đối tượng người nghe

Mẫu phiếu số 3 Thái độ giao tiếp

1 Chủ động trong giao tiếp

2 Linh hoạt trong các tình huống

3 Tự tin khi nói trước nhiều người

4 Tôn trọng người đối diện

5 Lắng nghe và có phản hồi tích cực trong giao tiếp

khoa luan, tieu luan12 of 102.

13

6 Đặt câu hỏi thể hiện sự quan tâm với người đối diện

7 Biết cách khen ngợi hay chê một cách khéo léo

8 Tạo thiện cảm trong giao tiếp bằng biểu cảm ngôn ngữ

cơ thể

9 Động viên, khích lệ người đối diện tiến bộ

10 Biết kiềm chế trong tình huống tiêu cực

11 Tiếp thu một cách tích cực ý kiến của người đối diện

2.3 Thực trạng của vấn đề

Kết quả phiếu điều tra dành cho giáo viên

Tổng số giáo viên được khảo sát 100 người

Bảng 1 KẾT QUẢ PHIẾU ĐIỀU TRA TÍNH CẦN THIẾT TRONG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

Các câu hỏi khảo sát a Rất cần

thiết

b Cần thiết c Không

cần thiết

Thầy (cô) có cho rằng dạy học theo

định hướng phát triển năng lực cho

học sinh là rất cần thiết hay không?

Theo thầy (cô) năng lực giao tiếp

có cần thiết đối với học sinh THPT

hay không?

Bảng 2 KẾT QUẢ PHIẾU ĐIỀU TRA XÁC ĐỊNH CÁC KHÓ KHĂN KHI

ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG VIỆC HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH

Các khó khăn khi sử dụng phương pháp dạy học tích cực

nhằm phát huy năng lực cho học sinh

Tỉ lệ %

Với học sinh a Trình độ chưa cao, không đồng đều 26,0%

b Không hứng thú với môn học 37,0%

c Chưa làm quen với hướng tiếp cận này 8,0%

Với giáo viên a Chưa có kinh nghiệm, phương pháp 64,0%

b Chưa có tài liệu hướng dẫn 36,0%

khoa luan, tieu luan13 of 102.

Theo thầy (cô) phương pháp dạy học đóng vai

có mang lại hiệu quả trong dạy học nhằm phát

huy năng lực giao tiếp cho học sinh?

Rất hiệu quả

Hiệu quả

Không hiệu quả

Bảng 4 KẾT QUẢ PHIẾU ĐIỀU TRA VIỆC ÁP DỤNG CÁC PHƯƠNG

PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC

Thầy (cô) đã áp dụng phương pháp dạy học tích cực nào?

Để thực hiện đổi mới trong giáo dục, các trường THPT đã cố gắng đổi mới PPDH, qua khảo sát thực tế cho thấy phong trào đổi mới PPDH bước đầu

đã thu được nhiều kết quả khả quan Tuy nhiên, bên cạnh những giáo viên nghiêm túc, tâm huyết với nghề, năng động, mạnh dạn tìm tòi, áp dụng các phương pháp dạy học tích cực thì cũng còn một bộ phận không nhỏ giáo viên chưa chịu cải tiến phương pháp dạy học: phương pháp chủ đạo trong dạy học vẫn là diễn giảng, thuyết trình; vẫn còn hiện tượng “đọc - chép” trong các giờ dạy; giáo viên vẫn ôm đồm kiến thức, làm việc quá nhiều mà chưa tạo điều kiện, chưa hướng dẫn và khích lệ học sinh làm việc, hay nói cách khác, học sinh vẫn hoàn toàn thụ động trong quá trình tiếp nhận kiến thức

Qua bảng kết quả khảo sát trên, ta rút ra một số nhận xét sau:

Đa số giáo viên cho rằng định hướng phát triển năng lực cho học sinh là rất cần thiết (67%)

Đa phần giáo viên thấy rằng năng lực giao tiếp rất cần cho học sinh trong học tập cùng như trong cuộc sống (89%)

 Tìm hiểu một số khó khăn khi sử dụng phương pháp dạy học tích cực nhằm phát huy năng lực cho học sinh thấy rằng: về phía học sinh đa số không hứng thú với môn học (37%); nhiều giáo viên chưa có kinh nghiệm và phương pháp (64%), nội dung chưa gắn với thực tiễn (27%) và không gây hứng thu với học sinh (25%)

khoa luan, tieu luan14 of 102.

15

Đa số giáo viên cho rằng phương pháp đóng vai rất có hiệu quả trong phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh (64%)

Nhận xét: Từ các số liệu nghiên cứu, ta thấy rằng phần đa giáo viên đã chú

trọng hơn trong việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực nhằm phát huy các năng lực, phẩm chất của người học Tuy nhiên vì còn chưa có kinh nghiệm và nguồn tài liệu học hỏi còn ít bên cạnh đó sách giáo khoa hiện hành cũng chưa phù hợp cho phương pháp dạy học tích cực được ứng dụng, vì thế việc dạy học còn nhiều hạn chế Do đó các đề tài sáng kiến kinh nghiệm, nghiên cứu ứng dụng sư phạm là một nguồn tài liệu học hỏi quý báu cho các giáo viên, không chỉ ứng dụng cho nội môn mà liên môn cũng rất quan trọng Việc đúc rút kinh nghiệm và chia sẻ kinh nghiệm cho đồng nghiệp nên được động viên khuyến khích

2.4 Xây dựng một số tiểu phẩm đóng vai vào dạy học Sinh học theo hướng bồi dưỡng và phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh THPT

- Phân tích một số nội dung thuộc chương trình Sinh học trung học phổ thông trong việc vận dụng kỹ thuật đóng vai, trong bồi dưỡng và phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh THPT

- Xây dựng các nội dung, kỹ thuật đóng vai trong dạy học Sinh học THPT để rèn luyện, bồi dưỡng và phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh THPT

- Thông qua học sinh xây dựng kịch bản còn rèn luyện cho học sinh năng lực ngôn ngữ Việc thực hiện đóng vai, phân công nhiệm vụ trong nhóm giúp phát huy rất tốt năng lực giao tiếp cho học sinh

* Một số ví dụ được thu hoạch sau khi áp dụng kĩ thuật đóng vai

Bài 2: “Vận chuyển các chất trong cây” Sinh học 11

- Thời điểm khai thác: khi bắt đầu vào bài học

- Mục đích của kịch bản: học sinh nắm được

* Có hai loại dòng vận chuyển trong cây: dòng mạch gỗ, dòng mạch rây

* So sánh được dòng mạch gỗ và dòng mạch rây về các tiêu chí: cấu tạo, động lực của dòng mạch, thành phần dịch mạch

- Thời gian của kịch bản: 4 phút

- Cách tiến hành

Giáo viên: giao nhiệm vụ xây dựng kịch bản dựa vào mục đích xây dựng kịch

bản (nhiệm vụ này đã giao trước 1 tuần), tổ chức hội thi cho 2 đội, mỗi đội có ít

nhất 4 thành viên trong đó có 1 người là nhóm trưởng chỉ huy cả nhóm

Yêu cầu :

Nhóm 1: đóng vai dòng mạch gỗ Trưởng nhóm chỉ huy hoạt động của cả nhóm, mô tả về cấu tạo của dòng mạch gỗ, giới thiệu về các thành viên trong nhóm

(thành phần của dịch mạch gỗ), và giới thiệu đường đi của dòng mạch gỗ

khoa luan, tieu luan15 of 102.

16

Nhóm 2: đóng vai đóng mạch rây Trưởng nhóm chỉ huy hoạt động của cả nhóm, mô tả về cấu tạo của dòng mạch rây, giới thiệu về các thành viên trong

nhóm (thành phần của dịch mạch rây), và giới thiệu đường đi của dòng mạch rây

Học sinh: diễn trực tiếp tại lớp hoặc quay video làm tư liệu

Kết quả kịch bản được xây dựng

Vào một ngày đẹp trời, cuộc chiến giữa các dòng vận chuyển xảy ra

Nhóm 1: Xin chào các bạn chúng tôi là dòng mạch gỗ

Gỗ: Chúng tôi với biệt danh “died” là chết, chết và chết, nói đúng ra là được cấu tạo từ các tế bào chết nhưng chúng tôi vẫn đoàn kết Các tế bào cùng loại sẽ nối nhau thành một đường ống dài từ rễ lên lá để các thành viên của chúng tôi được vận chuyển thuận lợi từ dưới rễ lên trên lá, ngoài ra trên thành ống còn có các

lỗ bên giúp chúng tôi có dòng vận chuyển ngang Chúng tôi rất bền chắc vì trên thành chúng tôi được linhin hóa Vì vậy chúng tôi quan trọng nhất

Nhóm 2 Nào anh em ơi chúng ta cùng lên đây Hello tất cả mọi người, chúng tôi là dòng mạch rây Tôi nghĩ chúng tôi mới là thành phần quan trọng nhất, bởi vì chúng tôi được cấu tạo từ tế bào sống là ống rây và tế bào kèm Như các bạn đã biết cây xanh sống không thể thiếu nước và các chất dinh dưỡng, vậy các chất dinh dưỡng do cây tạo ra được vận chuyển nhờ dòng mạch nào, đó là nhiệm vụ của dòng mạch rây chúng tôi còn gọi là dòng vận chuyển đi xuống Đấy các bạn xem chúng tôi mới là thành phần quan trọng nhất chứ lị

Rây: Anh mạch gỗ, thành phần của anh có những gì nào mà so được với chúng tôi

Gỗ: Xin giới thiệu với các bạn thành phần dịch mạch gỗ của chúng tôi gồm: tôi là nước đội trưởng, và đây các ion khoáng (đây là hai thành viên chủ yếu nhất của đội chúng tôi), còn đây là bạn axit amin và bạn vitamin ngoài ra còn có một số bạn khác nữa

Rây: Các bạn mạch gỗ chỉ có như vậy thôi á!!! Hãy nhìn thành phần của

chúng tôi đây (Nào nào hãy xếp hàng không được chen lẫn, bạn nào cũng được giới thiệu): tôi là saccarozo đội trưởng, và đây bạn vitamin, bạn axit amin, còn đây bạn mittơ hooc môn ngoài ra còn có một số bạn khác nữa

Gỗ: Vậy bạn mạch rây có những động lực gì để vận chuyển chúng nó?

Rây: Quá trình vận chuyển của chúng tôi nhờ sự chênh lệch áp suất thẩm thấu giữa cơ quan nguồn và cơ quan chứa Vậy anh mạch gỗ thì có động lực gì nào? Gỗ: Chúng tôi có nhiều lắm Quá trình vận chuyển của chúng tôi không thể kể thiếu đến công lao của bạn thoát hơi nước, bạn rễ tạo ra lực đẩy và sự liên kết giữa các phân tử nước với nhau và với thành mạch gỗ

khoa luan, tieu luan16 of 102.

17

Cuộc ẩu đả giữa hai dòng mạch xảy ra

Lời bình: nếu cuộc chiến giữa hai dòng mạch xảy ra thì cả 2 mạch đều bị tổn thương hoặc một trong hai mạch bị tổn thương vậy thì đều ảnh hưởng đến sự sống của cây

Ví dụ như: nhóm cây 1: bị tổn thương mạch rây: cây chậm chậm phát triển, thân cây bị phình ra, sù sì

Nhóm cây 2: Bị tổn thương mạch gỗ: cây sinh trưởng còi cọc Nhóm cây 3: Mạch gỗ và mạch rây phát triển bình thường, cây sinh trưởng tốt

Lời kết: Tôi là mạch gỗ, tôi là mạch rây chúng ta cùng nhau giúp cây phát triển

Kết thúc phần trình bày của 2 đội thi, giáo viên cho học sinh ở dưới lớp sau khi lắng nghe và nghiên cứu sách giáo khoa để đặt câu hỏi cho 2 đội

Hình ảnh minh họa “vận chuyển các chất trong cây”

https://www.youtube.com/watch?v=wAF9gvJoKmw&feature=share&fbclid=IwAR 3yNxSJ3E66a7dsPFbhbJXCmmYBIo25dmrmnm-yuRjJ_cpy7ws6T9DGIog

Thảo luận, đặt câu hỏi

Gợi ý câu hỏi

Câu 1 (Nhận biết) Cấu tạo của dòng mạch gỗ phù hợp với chức năng hút nước và ion khoáng?

khoa luan, tieu luan17 of 102.

Câu 4: (Vận dụng) Sự vận chuyển liên tục của mạch gỗ phụ thuộc vào những yếu

tố nào? Yếu tố nào làm ngưng trệ sự liên tục đó?

Câu 5 (Vận dụng) Chứng minh cấu tạo của mạch gỗ phù hợp với chức năng vận chuyển nước và ion khoáng?

Câu 6 (Vận dụng cao) Tại sao các tế bào mạch gỗ lại được cấu tạo từ các tế bào chết còn tế bào mạch rây lại được cấu tạo từ các tế bào sống ?

Bài 5; 6 “Dinh dưỡng nito ở thực vật” Sinh học 11

- Thời điểm khai thác: sử dụng trong khi dạy bài

- Mục đích của kịch bản:

 Biết vai trò của nito đối với cây trồng

 Biểu hiện của cây khi thiếu một số nguyên tố khoáng

Yêu cầu: Lớp chia thành 3 nhóm

Nhóm 1: Đóng vai người nông dân đi mua phân bón

Nhóm 2: Đóng vai người bán phân bón

Nhóm 3 : Đóng vai người kĩ sư nông nghiệp

Người nông dân: Sao mà nhiều cửa hàng bán phân thế nhỉ, mình biết chọn

cửa hàng nào đây, thôi mình cứ vào thử cửa hàng này xem sao

khoa luan, tieu luan18 of 102.

Người bán phân: Thân cây gầy và còi, lá mất màu xanh thì có lẽ cây lúa đang

bị thiếu nito Bác hãy lấy thử phân nito nhà tôi về bón thử xem tình hình thế nào

Người nông dân: Cảm ơn chị Thế tại sao bón nito lại lại giúp khắc phục được

tình trạng này

Người bán phân: Nito là nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiếu yếu Nito có vai

trò cấu tạo nên các phân tử protein, enzim, coenzim, axit nucleic, diệp lục Nito tham gia vào điều tiết các hoạt động sống của cây Dấu hiệu của cây khi thiếu nito cây sinh trưởng kém, lá mất màu xanh

Người nông dân: bán cho tôi một bì về dùng thử nào

Người bán phân: dạ đây thưa bác

Hai tuần sau

Người nông dân: (hùng hục đến cửa hàng bán phân bón lúc trước) Này chị

bán phân kia, chị làm ăn kiểu gì thế này Tôi sẽ dẫn chị lên đồn cảnh sát, chị đã làm cho ruộng lúa nhà tôi chết hết rồi

Người bán phân: Bác cứ bình tĩnh, chuyện đâu rồi có đó Bây giờ Bác muốn

tôi chịu trách nhiệm cũng được, nhưng Bác cho tôi hỏi Bác sử dụng phân bón ấy như thế nào?

Người nông dân: Thì tôi cứ đưa về và rải vào ruộng thôi, rải như rải phân

chuồng ấy

Người bán phân: Thế Bác có đọc hướng dẫn bón phân trên bao bì không Người nông dân: Đọc cái “con khỉ” biết đọc đâu mà đọc, tôi mua phân về thì

bón tất, để thừa làm gì, bón nhiều tốt nhiều

Người bán phân: Thôi… cây chết là phải Hôm nay có đoàn kĩ sư nông

nghiệp xuống xã bên về hướng dẫn bà con nông dân sử dụng phân bón Tôi cùng với Bác về lắng nghe xem thử tôi nói có đúng không

Người nông dân: đi thì đi, chị mà nói sai chết với tui

Phân cảnh 2

Loa… loa…qua loa… thông báo với bà con, hôm nay có đoàn kĩ sư nông nghiệp

về tại địa bàn xã ta để hướng dẫn bà con nông dân cách sử dụng phân bón hợp lí giúp đưa lại hiệu quả năng suất cao

khoa luan, tieu luan19 of 102.

20

Kĩ sư nông nghiệp: kính chào bà con nông dân, tôi là Nguyễn Văn Sư là cán

bộ kĩ sư nông nghiệp của Huyện được cử về đây giúp bà con nông dân hiểu biết thêm về vai trò của phân bón và cách sử dụng phân bón có hiệu quả

Anh kĩ sư quan sát bà con nông dân đang bón phân cho cây ngô

Kĩ sư nông nghiệp: Chào các bác!

Bà con nông dân: Chào chị !

Kĩ sư nông nghiệp: Các bác đang làm gì vậy ạ

Bà con nông dân: Chúng tôi đang bón phân cho cây

Kĩ sư nông nghiệp: Sao các bác lại bón nhiều phân quá vậy?

Bà con nông dân: Mọi người trong làng này đều bón vậy, chúng tôi cũng bón

theo thôi Bón càng nhiều thì cây càng tốt chứ sao!!

Kĩ sư nông nghiệp: Các bác nghĩ như vậy là sai rồi Bón phân quá nhiều

không những gây làng phí, gây ô nhiễm môi trường, mà còn làm chết cây Để cây trồng có năng suất cao cần phải bón phân hợp lí: đúng loại, đủ số lượng và tỉ lệ thành phần dinh dưỡng, đúng nhu cầu của từng loại cây và thời kì sinh trưởng, đất đai, mùa vụ

Bà con nông dân: À! Thì ra là như vậy, trách chi ruộng ngô nhà tôi cứ chết

dần chết mòn Cảm ơn chị kĩ sư nông nghiệp nhé

Kĩ sư nông nghiệp: Dạ, không có gì Khi chăm sóc cây trồng các bác cần theo

dõi các biểu hiện của cây để phát hiện kịp thời các dẫu hiệu khi cây thiếu chất dinh dưỡng khoáng nào, để cung cấp kịp thời ạ Ngoài ra các bác cũng nên xới đất vun gốc cho cây để hạn chế sự mất mát nito trong đất và đảm bảo sự thoáng khí để cây hút nước và ion khoáng được tốt nhất

Thảo luận, đặt câu hỏi

Gợi ý cây hỏi

Câu 1 (Nhận biết): Dấu hiệu của cây khi thiếu nito?

Câu 2 (Nhận biết): Vai trò của nito đối với cây trồng?

Câu 3 (Thông hiểu): Bón quá nhiều phân đạm có tốt cho cây trồng hay không? Câu 4 (Thông hiểu): Tại sao phải bón phân hợp lí?

Câu 5 (Vận dụng):

Tại sao khi trồng các cây họ đậu người ta không bón hoặc bón rất ít phân đạm? Câu 6 (Vận dụng): Có ý kiến cho rằng: “Khi làm tăng độ thoáng của đất có thể dẫn đến làm giảm lượng nitơ trong đất” Hãy cho biết quan điểm của em?

Câu 7 (Vận dụng cao): Mối quan hệ chặt chẽ giữa nhiệt độ và quá trình hấp thụ khoáng?

khoa luan, tieu luan20 of 102.

21

Câu 8 (Vận dụng cao): Khi quan sát các ruộng cây bị thiếu các nguyên tố khoáng người ta nhận thấy có 2 nguyên tố mà khi cây thiếu 1 trong 2 nguyên tố đều có biểu hiện: lá vàng, vàng lá bắt đầu từ đỉnh lá, sau đó héo và rụng, ra hoa giảm Đó

là 2 nguyên tố nào? Nêu cách kiểm tra sự thiếu hụt nguyên tố đó?

Bài 18: “Tuần hoàn máu” – Sinh học 11

- Thời điểm khai thác: sử dụng trong khi trong khi thác bài học

- Mục đích của kịch bản:

 Nắm được chiều hướng tiến hóa của hệ tuần hoàn

 Mô tả được cấu tạo, chức năng của hệ tuần hoàn, các dạng hệ tuần hoàn

 Phân biệt được hệ tuần hoàn hở với hệ tuần hoàn kín

 Phân tích được ưu điểm của hệ tuần hoàn kín so với hệ tuần hoàn hở, hệ tuần hoàn kép với hệ tuần hoàn đơn

- Thời gian của kịch bản: 6 phút

Cá chép: Vậy hả? Bạn vẫn sống tốt hả? Ồ, nhưng mà với bạn có lẽ chưa bao

giờ được nếm thử mùi vị “máu nguyên chất nhỉ”? Bởi vì máu nuôi cơ thể bạn chỉ toàn là máu pha vì bị trộn lẫn với dịch mô hừm .tội nghiệp bạn quá

Tôm* rất bực*: hứ tuy là như vậy nhưng máu của tôi được tiếp xúc trực tiếp

với cơ thể còn của bạn thì không nhá

Cá chép (cười lớn): hahaha như thế mà bạn cũng khoe được Bạn không có gì

để nói nữa đúng không Dù sao thì tiến hóa cũng không thể bằng người ta nên chịu thua đi

Tôm *chống chế*: Thế bạn có gì mà đòi hơn tôi nào

Cá chép: Tôi á tôi có rất nhiều thứ đấy nha!!! Hệ tuần hoàn của tôi có đầy đủ

những thứ mà ai cũng có như: dịch tuần hoàn ( máu, dịch mô), tim, hệ thống mạch máu, không giống như bạn không có mao mạch, tôi có đầy đủ động mạch, mao mạch, tĩnh mạch vậy nên máu của tôi không cần phải tiếp xúc trực tiếp với cơ thể

mà có thể thông qua mao mạch để trao đổi chất với tế bào tiện lợi biết bao

Tôm *không phục*: Như vậy thì sao chứ ?

khoa luan, tieu luan21 of 102.

22

Cá chép: Như vậy máu của tôi sẽ chảy trong động mạch với áp lực trung bình,

tốc độ chảy sẽ rất nhanh luôn, máu đi được xa, đến các cơ quan trong cơ thể kịp thời đáp ứng tốt các nhu cầu trao đổi khí và trao đổi chất của cơ thể

Tôm (buồn bã): hệ tuần hoàn của tôi không được bằng bạn, máu chảy trong

động mạch với áp lực thấp thôi, tốc độ máu chảy cũng chậm nữa, nhưng mà!!! nhưng mà dù sao tôi thấy nó cũng rất tốt, tôi cũng nhỏ hơn bạn nữa Vậy nên máu chảy chậm cũng được Hứ bạn cứ chờ đó tôi sẽ tìm được một người khác có hệ tuần hoàn tốt hơn bạn

Cá chép (cười nhạt): haha tôi sẽ chờ xem bạn sẽ tìm được cái gì

Kể từ hôm ấy, tôm ôm mối hận trong mình, nó đi tìm hết cả vùng sông nhỏ nhà nó

mà vẫn không thể tìm được một người nào có hệ tuần hoàn tốt hơn cá chép, tôm bực lắm , cho đến một ngày khi nó bị người ta bắt đi chuẩn bị cho vào nồi, nó gặp được thằn lằn nhỏ bé

Thằn lằn: Bạn tôm, sao bạn buồn vậy có phải là do bạn sắp bị ăn thịt không ?

Tôm:*lắc đầu * : Không mình không có buồn vì chuyện đó, mình chỉ buồn rằng

cho đến khi sắp chết rồi mình vẫn không thể thắng được cá chép

Thằn lằn: Tại sao bạn lại không thắng được?

Tôm: Mình đã từng nói sẽ tìm được người có hệ tuần hoàn tốt hơn bạn ấy nhưng không, mình đã sai rồi

Thằn lằn: Đừng khóc bạn cá chép có hệ tuần hoàn kín đúng không ?

Tôm: Đúng vậy!!!

Thằn lằn: Ồ! Vậy thì đừng buồn nữa, mình đã tìm được cho bạn một người rồi Tôm: Bạn đừng lừa mình chứ, mình không tin đâu

Thằn lằn: Đừng như vậy, người đó là mình đây

Tôm: Không phải bạn cũng chỉ có hệ tuần hoàn kín thôi sao?

Thằn lằn: Đúng vậy mình có hệ tuần hoàn kín nhưng hệ tuần hoàn của cá chép

là hệ tuần hoàn đơn còn của mình là hệ tuần hoàn kép

Tôm: Vậy hai cái đó khác nhau chỗ nào? Hệ tuần hoàn của bạn có thật là tốt hơn không ?

Thằn lằn: Đương nhiên là tốt hơn rồi, để mình nói cho bạn nghe, đầu tiên hệ tuần hoàn đơn của cá chép chỉ có 1 vòng tuần hoàn còn của mình có đến tận 2 vòng là vòng tuần hoàn lớn và vòng tuần hoàn nhỏ

Tôm: Có 2 vòng tuần hoàn thì sao?

Thằn lằn: Bạn cá chép máu chảy với áp lực trung bình còn tôi máu chảy với áp lực cao, tốc độ nhanh và đi xa hơn đảm bảo cho các cơ quan hoạt động được tốt Tôm: Mình thấy bạn cá chép cũng nói như bạn

khoa luan, tieu luan22 of 102.

23

Thằn lằn *cười khẽ*: bạn cá chép nói vậy cũng đúng nhưng so ra bạn ấy sẽ

không được như mình đâu máu của bạn ấy chỉ được qua tim có 1 lần nên có màu

đỏ thẫm còn máu của tụi mình sẽ được oxy-hóa khi trở lại tim lần thứ hai nên nó rất là giàu oxi, rất là tốt luôn

Tôm: Thật á?

Thằn lằn: Đúng vậy, nhưng mà tim của mình chưa được hoàn thiện lắm nên vẫn

có máu pha nếu mà được như mấy chị chim bồ câu thì còn tốt hơn nữa

Tôm: Không đâu bạn như vậy là tốt lắm rồi, cảm ơn bạn đã nói chuyện với tôi, cho tôi biết rằng cá chép vẫn không phải là tốt nhất, tôi rất vui Cảm ơn thằn lằn rất nhiều

Hình ảnh minh họa: kịch tuần hoàn máu

(Địa chỉ trang web đoạn kịch của học sinh đóng:

https://www.youtube.com/watch?v=_cYlxn8aglk)

Thảo luận, đặt câu hỏi

Gợi ý cây hỏi

Câu 1 (Nhận biết) Hệ tuần hoàn kép có ở động vật nào?

A Chỉ có ở cá, lưỡng cư và bò sát

B Chỉ có ở lưỡng cư, bò sát, chim và thú

C Chỉ có ở mục ống, bạch tuột, giun đốt và chân đầu

D Chỉ có ở mục ống, bạch tuột, giun đốt và chân đầu và cá

Câu 2 (Thông hiểu) Nêu chiều hướng tiến hóa của hệ tuần hoàn?

khoa luan, tieu luan23 of 102.

24

Câu 3 (Thông hiểu) Nêu ưu điểm của hệ tuần hoàn kín so với hệ tuần hoàn hở? Câu 4 (Vận dụng) Phân biệt hệ tuần hoàn hở và hệ tuần hoàn kín, hệ tuần hoàn đơn và hệ tuần hoàn kép?

Câu 5 (Vận dụng): Giải thích tại sao hệ tuần hoàn hở thích hợp cho ĐV có kích thước cơ thể nhỏ và hoạt động chậm?

Câu 6: (Vận dụng cao) Cùng là động vật có xương sống nhưng vì sao ở cá tồn tại

hệ tuần đơn trong khi chim, thú tồn tại hệ tuần hoàn kép?

Bài 22: Ôn tập chương I , Sinh học 11

Chủ đề sự hấp thụ nước và ion khoáng ở rễ - Sinh học 11

- Thời điểm khai thác: sử dụng trong khi ôn tập phần chuyển hóa vật chất và năng

lượng ở thực vật

- Mục đích của kịch bản: học sinh tìm ra nguyên nhân vì sao vườn quýt của bác

nông dân không cho quả, từ đó học sinh rút ra được:

 Vai trò của nước và phân bón đối với cây trồng

 Cơ chế hút nước và ion khoáng

 Một số biện pháp chăm sóc cây trồng hợp lí

- Thời gian của kịch bản: 5 phút

- Cách tiến hành

Giáo viên: giao nhiệm vụ xây dựng kịch bản dựa vào mục đích xây dựng kịch

bản (nhiệm vụ này đã giao trước 1 tuần)

Lớp được chia thành 3 nhóm

 Nhóm 1: trong vai đoàn chuyên gia nông nghiệp (CGNN) : gồm 03 người

 Nhóm 2: trong vai phóng viên (PV) đài truyền hình VTV: 02 người (1 quay phim, 1 phóng viên)

 Nhóm 3: trong vai người nông dân (ND): 01 người

Học sinh: thực hiện nhiệm vụ được giao, quay lại video và nạp cho giáo viên duyệt trước khi được sử dụng vào bài học

Kịch bản đã được học sinh xây dựng như sau:

PV: Tôi là: Nguyễn Văn Quýt phóng viên đài VTV, tôi đang có mặt tại vườn

quýt nhà anh Toàn Cây Còi, cùng đoàn chuyên gia toàn giáo sư đến từ lớp 11A2 để

khảo sát nguyên nhân vườn quýt năm nay không cho quả của vợ chồng anh Còi

PV: Bản thân tôi và các GS muốn tìm hiểu nguyên nhân tại sao quýt qua cho

cổng à… quýt không cho quả mặc dù được vợ chồng anh chăm sóc bằng phương

pháp đặc biệt làm cho bộ rễ không đến nỗi khỏe và lá chưa yếu lắm

PV: Ông cha ta đã nói “nhất nước nhì phân tam cần tứ giống”, cây không chỉ

cần nước mà còn cần các loại muối khoáng, trong đó cần nhiều: muối đạm, muối

ăn, muối uống… xin lỗi muối kali và muối lung tung…vv

khoa luan, tieu luan24 of 102.

25

PV: Tôi xin hỏi anh Còi một vài câu hỏi

- Chế độ bón phân và tưới nước được anh áp dụng như thế nào, trước khi vườn quýt không cho quả?

Còi: Việc bón phân tưới nước theo tôi được thực hiện theo chế độ rất khoa

học và nghiêm ngặt, tưới và bón theo cảm hứng, tức là hứng lên thì tôi mới bón và

tưới không thì thôi

PV: Thời gian tưới nước và bón phân mỗi ngày như thế nào?

Còi: Có ngày mưa thì tưới hạn thì thôi

PV: Vâng cảm ơn anh, phương pháp của anh rất đặc chủng sau đây để đánh

giá về phương pháp này và để hiểu rõ hơn về nguyên nhân tại sao quýt không cho

quả, chúng ta cùng hỏi ý kiến đoàn chuyên gia với 3 Sư tử, xin lỗi 3 giáo sư (GS)

GS: Cầm một kính lúp và quan sát cây có rễ

PV: Thưa Giáo sư, ngài có đánh giá như thế nào về phương pháp mà anh

Còi áp dụng, vai trò của bộ rễ mà GS đang cầm để Anh còi và người xem truyền hình được biết

GS: Về phương pháp bón phân, tưới nước này cả thế giới chỉ duy nhất anh

áp dụng nên làm cho quýt không cho quả nào, đây là một điển hình đáng nghiên cứu và hạn chế

– Phương pháp này được thời kỳ nguyên thủy sử dụng phổ biến nhằm lấy lá quýt nấu thịt chó, nhưng thời này chỉ còn anh sử dụng

- (Cầm kính lúp soi vào rễ) Còn về hệ rễ là cơ quan hấp thụ nước và ion

khoáng của cây, đối với những thực vật trên cạn miền lông hút đảm nhiệm chức năng chính là hút nước và ion khoáng…

PV: Cơ chế nào giúp rễ cây hấp thụ nước và ion khoáng?

GS: Về vấn đề này GS Đạm chuyên gia về ph….ân phân sẽ nói rõ hơn để

mọi người cùng biết mời GS Đạm

GS Đạm: Về cơ chế hấp thụ nước và ion khoáng thì đơn giản lắm, này nhá!

Cơ chế hấp thụ nước: thì theo cơ chế thụ động (cơ chế thẩm thấu), nước được vận chuyển từ nơi có thế nước cao đến nơi có thế nước

Cơ chế hấp thụ ion khoáng: theo cơ chế thụ động : từ nơi có nồng độ ion khoáng cao đến nơi có nồng độ ion khoáng thấp hoặc cơ chế chủ động, ngược chiều gradien nồng độ từ nơi có nồng độ ion khoáng thấp đến nơi có nồng độ ion

khoáng cao và tốn năng lượng ATP từ quá trình hô hấp

Còi: Tôi muốn hỏi GS một câu về vấn đề cây hút nước và ion khoáng từ đất

vào rễ như thế nào?

Đạm: Vấn đề này chuyên môn thuộc về GS to và cứng sẽ trả lời

GS to và cứng: Dòng nước và Ion khoáng đi từ đất vào rễ…

khoa luan, tieu luan25 of 102.

26

PV: Chúng ta cần căn cứ vào những đặc điểm nào để tưới tiêu hợp lí cho

cây trồng?

GS to và cứng: Chúng ta cần căn cứ vào thời tiết, đặc điểm của đất, đặc

điểm của cây trồng ….để tưới tiêu cho hợp lí

PV: Vậy tôi và quý vị khán giả đã nắm được nguyên nhân tại sao quýt nhà

anh Còi không cho quả nào và các biệp pháp cải tiến phương pháp thời nguyên thủy của vợ chồng anh Còi …… (chốt kiến thức)

Kính thưa các bạn xem truyền hình chúng ta vừa được tìm hiểu nguyên nhân quýt không cho quả do bón phân, tưới nước và cơ chế hấp thụ nước từ đất vào rễ

để có ứng dụng hiệu quả trong nông nghiệp, hy vọng mùa tới, quýt anh còi sẽ cho vài quả, xin lỗi sẽ cho quả, xin cảm ơn và hẹn gặp lại!!!!

Hình ảnh minh họa: kịch sự hấp thụ nước và muối khoáng ở rễ

Địa chỉ trang web đoạn kịch của học sinh đóng:

https://www.youtube.com/watch?v=OBZu6mlDnT4&fbclid=IwAR10K5aIC4wbHS 9pUX-KBa9eEbMVsuwXk31vx7fCfrG13yq9FlZQDxPVWbI

Thảo luận, đặt câu hỏi

Giáo viên gợi ý học sinh đặt câu hỏi

Câu 1 (Thông hiểu): Em có nhận xét gì về cách chăm sóc vườn quýt của anh

khoa luan, tieu luan26 of 102.

27

Câu 5 (Vận dụng): Vì sao cây trên cạn bị ngập úng lâu sẽ chết?

Câu 6 (Vận dụng): Tại sao thế nước ở lá lại thấp hơn ở rễ?

Câu 7 (Vận dụng cao): Vì sao một số thực vật ở vùng đầm lầy có khả năng sống được trong môi trường thường xuyên thiếu oxi?

 Nội dung chọn đóng kịch bao hàm kiến thức các bài càng tốt

- Thời gian của kịch bản: 6 phút

- Cách tiến hành

Giáo viên:

 Trước buổi ôn tập tóm tắt lại nội dung trọng tâm của chương

 Giao nhiệm vụ cho từng nhóm: viết kịch bản, diễn kịch

 Duyệt nội dung kịch bản

Vào một buổi tối nọ, khi cả khu dân cư Tiêu hóa đang nghỉ ngơi

Miệng: “Thật không hiểu nổi cậu chủ, suốt ngày chỉ có ăn, ăn và ăn, không

thấy mệt à ??? Tôi đây rất là mệt đấy Suốt ngày phải chuyển động lên xuống, vận động lưỡi cả ngày Còn làm khổ các con tôi nữa chứ !!!!”

Răng: “Đúng vậy mẹ, suốt ngày phải làm việc cực nhọc, cắt nhỏ, làm nhuyễn

thức ăn Thức ăn giòn hoặc mềm thì còn được, chứ thức ăn mà cứng hay dai thì ai

mà chịu nổi Đặc biệt, cậu chủ rất hay ăn kẹo, lại không chịu đánh răng, làm hỏng hết mấy anh em mất rồi Thật bực mình !!!!!!!”

Miệng: “Tội nghiệp các con tôi !!!!”

Thực quản: “Mấy mẹ con nhà bà bớt ồn ào lại đi nhá, suốt ngày kêu ca, ai mà

chẳng làm việc như nhau, cứ như bà có thể quản thúc hết cả khu này ấy.”

Miệng: “Ông im đi nha !! Cả ngày chỉ làm chắc một công việc là đưa thức ăn

xuống thôi mà lên mặt cái gì hả ?!!!”

khoa luan, tieu luan27 of 102.