CHẨN đoán PHÂN tử và LIỆU PHÁP GEN đề tài “DỊCH BỆNH DO COVID – 19, BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA và SINH PHẨM CHẨN đoán

Đại dịch COVID-19 trên toàn cầu Đại dịch COVID-19 còn được gọi là đại dịch coronavirus, là một đại dịch bệnh truyền nhiễm với các tác nhân là virus SARS-CoV-2, đang diễn ra trên Corona

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM KHOA CÔNG NGHỆ SINH HỌC

MỤC LỤC

1 Đại dịch COVID-19 3

1.1 Đại dịch COVID-19 trên toàn cầu 3

1.1.1 Bối cảnh 3

1.1.2 Diễn biến tình hình dịch bệnh đến nay 4

1.2 Đại dịch COVID-19 ở Việt Nam 5

1.3 Chủng Virus SARS-CoV-2 7

1.3.1 SARS-CoV-2 là gì? 7

1.3.2 Nguồn gốc lây truyền 7

1.3.3 Đặc điểm 8

1.4 Ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 9

1.4.1 Ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 đến các nước trên thế giới 9

1.4.2 Ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 đến Việt Nam 14

2 Biện pháp phòng ngừa 16

2.1 Phòng tránh 16

2.2 Cách ly với cộng đồng 18

2.3 Điều trị 19

2.4 Vaccine 19

2.5 Tăng cường hệ miễn dịch 20

3 Sinh phẩm chẩn đoán 21

3.1 Chẩn đoán là gì? Sinh phẩm chẩn đoán là gì ? 21

3.2 Tại sao cần sử dụng sinh phẩm chẩn đoán ? 21

3.3 Một số sinh phẩm chẩn đoán tại các nước trên thế giới 22

3.3.1 NeuMoDxTM SARS-CoV-2 22

3.3.2 GenomeCov19 IgM/IgG Test Kit 36

3.4 Một số sinh phẩm chẩn đoán tại Việt Nam 38

3.4.1 RT-LAMP COVID-19 kit Thái Dương 39

3.4.2 Abbott RealTime SARS-CoV-2 42

3.5 Tài liệu tham khảo 47

3.5.1 Tài liệu tham khảo tiếng anh 47

3.5.2 Tài liệu tham khảo tiếng việt 48

1 Đại dịch COVID-19

1.1 Đại dịch COVID-19 trên toàn cầu

Đại dịch COVID-19 còn được gọi là đại dịch coronavirus, là một đại dịch bệnh truyền nhiễm với các tác nhân là virus SARS-CoV-2, đang diễn ra trên

Coronavirus chủ yếu truyền bệnh ở động vật, nhưng đã tiến hóa và lây nhiễm sang người, như đã thấy ở SARS, MERS và bốn loại coronavirus khác

được tìm thấy ở người gây ra các triệu chứng nhẹ về hô hấp như cảm lạnh thông thường Cả sáu loại đều có thể lây sang người Năm 2002, với nguồn gốc

từ cầy hương ở các chợ động vật hoang dã, một đợt bùng phát SARS bắt đầu ở

Trung Quốc và lan sang Canada, Hoa Kỳ, khiến hơn 700 người tử vong trên toàn thế giới Trường hợp cuối cùng xảy ra năm 2004, Trung Quốc đã bị WHO

chỉ trích vì cách xử lý dịch bệnh Mười năm sau khi xuất hiện SARS,

coronavirus liên quan đến lạc đà một bướu, MERS cũng khiến 750 người tử

vong ở 27 quốc gia

Trước khi bùng phát dịch, một nghiên cứu tiến hành trong tự nhiên công bố

năm 2015 đã cảnh báo nguy cơ tiềm tàng tái phát dịch SARS-CoV, dựa trên các

chủng virus tồn tại trong quần thể dơi Trung Quốc Dựa trên nguyên lý kỹ

thuật di truyền gen SARS-CoV, một nhóm nghiên cứu đã tạo ra và miêu tả tính chất của coronavirus SHCO14, một loại virus chimera có protein gai lấy từ chủng SARS-CoV đã thích nghi với chuột Việc sử dụng kháng thể và vaccine đơn dòng đều thất bại trong việc vô hiệu hóa và phòng ngừa nhiễm CoV có

protein gai trên bề mặt

1.1.2 Diễn biến tình hình dịch bệnh đến nay

Các ca nghi nhiễm đầu tiên ở Vũ Hán được báo cáo vào ngày 31 tháng 12 năm

2019, với các triệu chứng xuất hiện khoảng hơn ba tuần trước đó (ngày 8 tháng 12năm 2019) Chợ hải sản Hoa Nam, nơi được giới chức y tế địa phương cho là địađiểm bùng phát dịch bệnh đầu tiên, đã bị đóng của vào ngày 1 tháng 1 năm 2020 vàcác bệnh nhân có các triệu chứng được cách ly Hơn 700 người, bao gồm hơn 400nhân viên y tế, những người tiếp xúc gần gũi với người bị nghi ngờ mắc bệnh sau đó

đã được theo dõi Với sự phát triển một phương pháp xét nghiệm phản ứng tổng hợpchuỗi polymerase sao chép ngược đã chẩn đoán cụ thể để phát hiện người nhiễm

virus, 41 người ở Vũ Hán đã được xác nhận là bị nhiễm virus 2019-nCoV, trong đó

có hai người được báo cáo là một cặp vợ chồng mà một trong hai người chưa bao giờđến khu chợ, ba người là thành viên trong cùng gia đình đó và làm việc tại quầy hảisản ở chợ

Vào ngày 9 tháng 1 năm 2020, ca tử vong đầu tiên là một người đàn ông 61 tuổi ở

Vũ Hán Vào ngày 16 tháng 1 năm 2020, chính quyền Trung Quốc thông báo rằng cómột người đàn ông 69 tuổi khác được xác nhận mắc bệnh, cũng ở Vũ Hán, đã chếtvào ngày trước đó

Ngày 14 tháng 1 năm 2020 việc lây truyền từ người sang người không được loại

từ, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo rằng một vụ dịch lan rộng hơn có thể xảy

ra Từ ngày 14 đến ngày 22 tháng 1 năm 2020, các trường hợp nhiễm bệnh đầu tiênđược xác nhận bên ngoài Trung Quốc đại lục đầu tiên bao gồm 3 người phụ nữ, 1người đàn ông ở Thái Lan, 1 người đàn ông ở Nhật Bản, 1 người phụ nữ ở Hàn Quốc,

1 người phụ nữ ở Đài Loan, 1 người đàn ông ở Hồng Kông, 1 người phụ nữ ở MaCao và 1 người đàn ông ở Hoa Kỳ Dựa trên những diễn biến và giả định như thống

kê du lịch quốc tế, các nhà khoa học Anh ngày 17 tháng 1 ước tính rằng số ca nhiễmvirus thực sự có thể vào khoảng 1.700 Trong khi đó, tính đến ngày 18 tháng 1, sốtrường hợp được xác nhận trong phòng thí nghiệm là 65, bao gồm 63 ở Trung Quốc,

2 ở Thái Lan và 1 ở Nhật Bản Cũng có những lo ngại về việc lây rộng hơn nữa trongmùa du lịch cao điểm ở Trung Quốc vào dịp Tết Nguyên Đán

Ngày 20 tháng 1, Trung Quốc đã thông báo tình hình dịch bệnh ngày càng lây lannhanh chóng, cụ thể: 140 bệnh nhân mới, bao gồm hai người ở Bắc Kinh và một

người ở Thâm Quyến Tính đến ngày 22 tháng 1, một số trường hợp được xác nhậnmắc bệnh trong xét nghiệm là 550 Trong giai đoạn đầu, số ca mắc bệnh tăng gấp đôi

cứ sau hơn 7 ngày

Vào ngày 11 tháng 3 năm 2020, WHO tuyên bố COVID-19 là “Đại dịch toàncầu”, trước bối cảnh số ca nhiễm trên toàn cầu đã vượt mốc 126.000 và đại dịch lan

ra 123 quốc gia và vùng lãnh thổ

Theo dữ liệu mà hãng Reuters công bố ngày 9 tháng 7 năm 2020, số ca nhiễm đãvượt qua 12.000.000 ca nhiễm dựa trên báo cáo của Chính phủ ở các nước, dịchCOVID-19 đang có dấu hiệu trở lại nghiêm trọng hơn, đặc biệt là ở khu vực MỹLatin và một số nước khác Châu Mỹ hiện chiến hơn một nửa tổng số ca nhiễm vàgần một nửa tổng số ca tử vong của toàn thế giới Brazil và Hoa Kỳ chiếm khoảng45% tổng số ca nhiễm mới tính từ đầu tháng 7 Ấn Độ là quốc gia có số ca nhiễmCOVID-19 cao thứ ba thế giới, trong đó hơn 20.000 ca nhiễm mới được ghi nhận mỗingày

Theo số liệu thống kê của trang Worldometers, cập nhật đến 6 giờ sáng ngày 31

tháng 12 năm 2020 (giờ Việt Nam), tổng số ca nhiễm virus SARS-CoV-2 gây bệnh

viêm đường hô hấp cấp trên toàn cầu là 82.990.892 ca, trong đó có 1.809.982 ngườithiệt mang Dịch bệnh xuất hiện và lây lan ở 218 quốc gia và vùng lãnh thổ Cácnước cũng ghi nhận 58.744.512 bệnh nhân được điều trị khỏi, số ca nguy kịch hiệnnay là 22.414.424 ca và 105.027 ca đang điều trị tích cực

Theo số liệu trang Worldometers, tính đến 10 giờ ngày 15 tháng 3 năm 2021 (giờViệt Nam), toàn thế giới ghi nhận hơn 120.000.000 ca nhiễm COVID-19, trong đó cóhơn 96.000.000 ca phục hồi và 2.665.226 ca tử vong Tính theo tình hình quốc gia,Hoa Kỳ vẫn là nước dẫn đầu về số ca nhiễm COVID-19 trên thế giới với hơn30.000.000 ca nhiễm Brazil và Ấn Độ đứng thứ 2 và thứ 3 với số ca nhiễm lần lượt

là hơn 11,48 triệu ca nhiễm và 11,38 triệu ca nhiễm

Theo số liệu trang Worldometers, tính đến 14 giờ 53 phút ngày 14 tháng 5 năm

2020 ( theo giờ Việt Nam), toàn thế giới ghi nhận 162.786.907 ca nhiễm, trong đó có3.372.348 ca tử vong, và 141.525.005 ca hồi phục Tính theo tình hình quốc gia, Hoa

Kỳ là nước dẫn đầu số ca nhiễm với 33.626.097 ca nhiễm, Ấn Độ và Brazil đứng thứ

2 và 3 với số ca nhiễm lần lượt là 24.046.809 ca nhiễm và 14.436.827 ca nhiễm Tínhđến thời điểm này Ấn Độ có 262.350 ca tử vong, và 20.079.599 ca hồi phục Ấn Độ

là vùng dịch lớn thứ hai thế giới đã ghi nhận mức kỷ lục gần 4.200 người tử vong và400.000 ca nhiễm mới trong một ngày vào ngày 8 tháng 5 năm 2021

Hình 2 Một bệnh nhân nhiễm COVID-19 đang được cấp cứu tại Ấn Độ

ngày 29 tháng 4 năm 2021

1.2 Đại dịch COVID-19 ở Việt Nam

Trong khoảng thời gian từ 22 tháng 1 đến 25 tháng 2 năm 2020, 16 bệnh nhân đã

được phát hiện, chủ yếu liên quan đến một nhóm công nhân trở về từ Vũ Hán vàngười thân của họ Những trường hợp khác bao gồm hai cha con quốc tịch TrungQuốc, một nhân viên tiếp tân người Việt Nam đã liên lạc với họ, và một người Mỹgốc Việt đã có hai giờ nghỉ ở Vũ Hán khi đi du lịch từ Hoa Kỳ Tính đến ngày 25tháng 2, tất cả 16 trường hợp đã hồi phục

Hình 3 Bệnh nhân nhiễm COVID-19 đầu tiên ở Việt Nam xuất viện

sau khi nhận kết quả xét nghiệm âm tính

Vào ngày 6 tháng 3, 28 bệnh nhân mới lần lượt được Bộ Y Tế Việt Nam công bố.Hầu hết các trường hợp đều liên quan đến “trường hợp thứ 17”, người này đã đichuyến bay VN0054 từ London đến Hà Nội với hành khách và “bệnh nhân số 34”.Trường hợp duy nhất không liên quan đến các cụm mới được đề cập là một côngnhân Việt Nam trở về từ Daegu Tính đến ngày 2 tháng 4 năm 2020, đã có tổng cộng

324 trường hợp nhiễm coronavirus tại Việt Nam, với 266 trường hợp được chữa

khỏi Từ ngày 6 đến 27 tháng 3, Việt Nam tiếp tục xác nhận các ca nhiễm COVID-19mới

Ngày 27 tháng 1 năm 2021, Bộ Y Tế Việt Nam nhận được thông tin một nữ côngnhân người Việt Nam đã xác định dương tính với COVID-19 khi nhập cảnh vào Nhật

Bản, được cơ quan y tế Nhật Bản nhận định người này mắc biến chủng mới của Anh.Sáng ngày 28 tháng 1 năm 2021, Bộ Y Tế Việt Nam công bố bệnh nhân 1552 tại HảiDương có tiếp xúc với người này, cũng như báo động về khả năng lây lan mới Cũngtrong sáng 28 tháng 1 năm 2021, bệnh nhân 1553 cũng được xác nhận lây nhiễmcộng đồng tại Quảng Ninh Ngay lập tức, hai tỉnh trên được nâng mức báo động, HảiDương giãn cách xã hội từ 12 giờ trưa sau khi có 72 ca nhiễm cộng đồng, kết thúc 55ngày không lây nhiễm cộng đồng tại Việt Nam Tính từ 18 giờ ngày 27 tháng 1 đến

18 giờ ngày 28 tháng 1, 91 ca nhiễm mới được phát hiện có yếu tố dịch tễ liên quanđến nữ công nhân nhập cảnh vào Nhật Bản và 2 bệnh nhân 1552, 1553 Các ca nàyxuất hiện ở Hải Dương, Quảng Ninh, Bắc Ninh, Hải Phòng và Hà Nội, ghi nhân trongvòng 24 giờ có số lượng ca nhiễm phát hiện được nhiều nhất kể từ khi đại dịchCOVID-19 xuất hiện tại Việt Nam Hải Dương cách ly xã hội toàn tỉnh từ ngày 16tháng 2 đến hết ngày 2 tháng 3

Ngày 6 tháng 2, một nhân viêm giám sát chất xếp hàng hóa ở sân bay Tân Sơn Nhấtđược công bố là bệnh nhân thứ 1979, bệnh nhân này được cho là không phải nguồnlây của cụm dịch ở Thành phố Hồ Chí Minh Từ ca nhiễm này đến ngày 10 tháng 2,phát hiện ít nhất 3 chuỗi lây nhiễm và 18 ca khác được Thứ trưởng Bộ Y Tế NguyễnTrường Sơn đánh giá là “tình huống nảy sinh bất ngờ” do chưa rõ đường lây nhiễm.Trong bối cảnh, từ 12 giờ ngày 9 tháng 2, Thành phố Hồ Chí Minh yêu cầu dừng cácdịch vụ không cần thiết

Theo số liệu trang Worldometers, 16 giờ 4 phút ngày 14 tháng 5 năm 2021, ViệtNam ghi nhận tổng số 3756 ca nhiễm trong đó có 1064 ca tại thời điểm, 35 ca tửvong và 2657 ca hồi phục

Để sử dụng cho nhu cầu cấp bách trong phòng, chống dịch COVID-19, Bộ Y Tế đãđồng ý nhập khẩu 204.000 liều vaccine phòng COVID-19 đầu tiên và việc tiêmvaccine COVID-19 đã được bắt đầu từ ngày 8 tháng 3 Cuối tháng 4, xuất hiện cácchuỗi lây nhiễm COVID-19 từ người cách ly, khiến Việt Nam tăng cường trở lại mức

độ phòng chống dịch bệnh Việt Nam cũng ghi nhận ca tử vong đầu tiên do sốc phản

vệ sau khi tiêm vaccine ngừa COVID-19 do hãng AstraZeneca sản xuất Đây làtrường hợp tử vong đầu tiền ghi nhận trên 600.000 người đã được đánh giá sau khitiêm vaccine

1.3 Chủng Virus SARS-CoV-2

1.3.1 SARS-CoV-2 là gì?

SARS-CoV-2 hay Severe acute respiratory synndrome corona virus 2 là virus

corona gây hội chứng hô hấp cấp tính nặng 2, là một chủng coronavirus gây ra bệnh viêm đường hô hấp cấp do virus corona 2019

Xuất hiện đầu tiên vào tháng 12 năm 2019, trong đợt bùng phát đại dịch

COVID-19 ở thành phố Vũ Hán, Trung Quốc và bắt đầu lây lan nhanh chóng, sau đó trở thànhđại dịch toàn cầu Vào ngày 12 tháng 1 năm 2020, nó được Tổ chức Y tế Thế giới gọi

tên là 2019-nCoV, dựa trên một phương thức đặt tên cho virus corona mới Đến ngày

11 tháng 2 năm 2020, Ủy ban Quốc tế và Phân lập Virus (ICTV) quyết định đặt tên

chính thức cho chủng virus corona mới này là SARS-CoV-2 khi họ phân tích rằng nó cùng loài với virus SARS từng gây ra đại dịch năm 2003 nhưng là một chủng khác

của loài

Hình 4 Hình ảnh hiển vi điện tử truyền qua của virus SARS-CoV-2.

Hiện nay genome corona virus hoàn chỉnh của một trường hợp mắc bệnh ở Vũ Hán

hiện đã có trong GenBank

1.3.2 Nguồn gốc lây truyền

Nguồn động vật hoang dã tự nhiên của 2019-nCoV và vật chủ trung gian truyền

bệnh sang người vẫn chưa được xác nhận Tuy nhiên, rất có thể nguồn nguyên thủycủa virus này là dơi 33 trong số 585 mẫu động vật thu được từ chợ chỉ ra chứng cứ

của 2019-nCoV

Các nghiên cứu về phát sinh chủng loại của 2019-nCoV kiểm tra lịch sử tiến hóa

của virus này và các mối quan hệ của nó với các sinh vật khác Một báo cáo ngày 22tháng 1 năm 2020 từ Đại học Bắc Kinh, Đại học Y học cổ truyền Trung Hoa QuảngTây, Đại học Ninh Ba và Học viện Công nghệ sinh học Vũ Hán so sánh khuynh

hướng sử dụng codon của 2019-nCoV với người, dơi, gà, nhím, tê tê và 2 loài rắn, và

họ kết luận rằng “rắn là nguồn động vât hoang dã có thể nhất của 2019-nCoV” để sau

đó truyền sang con người Tuyên bố này gây tranh cãi rộng khắp: một số người chorằng dơi và vật chủ trung gian, chim hay thú, không phải rắn, trong khi những người

khác sử dụng dữ liệu tái tổ hợp và khuynh hướng sử dụng codon SARS/MERS đã bác

bỏ lý luận này

Một bài báo trước công bố được cập nhật phát hành ngày 23 tháng 1 năm 2020 trênbioRxiv từ các thành viên của Viện Virus học Vũ Hán, Bệnh viện Kim Ngân Đàm

Vũ Hán, Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh tỉnh Hồ Bắc gợi ý rằng

2019-nCoV có lẽ có nguồn gốc từ dơi, do phân tích chỉ ra rằng ở mức bộ gen tổng thể thì 2019-nCoV là 96% đồng nhất với coronavirus dơi nhận dạng năm 2013.

Trình tự bộ gene được chú thích hoàn chỉnh của loại coronavirus mới có liên quan

đến đợt bùng phát bệnh viêm phổi ở Vũ Hán, Trung Quốc hiện đã có ở GenBank

Hình 5 Mối quan hệ của virus Vũ Hán với các coronavirus được chọn.

1.3.3 Đặc điểm

1.3.3.1 Sự lây truyền

Theo nghiên cứu của nhóm chuyên gia từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa

ra bốn kịch bản:

 Lây truyền trực tiếp từ động vật sang người

 Thông qua một vật chủ trung gian sau đó lây sang người

 Thông qua chuỗi thực phẩm

 Thông qua một sự cố phòng thí nghiệm

Đối với mỗi con đường xuất hiện có thể có này, nhóm chuyên gia đã tiến hànhxác định rủi ro, đánh giá, xem xét các bằng chứng khoa học hiện có Nó cũng đưa racác đối số chống lại các khả năng Nhóm đã đánh giá khả năng xảy ra tương đối củacác con đường này và ưu tiên các nghiên cứu sâu hơn có khả năng tăng kiến thức vàhiểu biết trên toàn cầu Đánh giá nghiên cứu của nhóm chuyên gia về từng conđường:

 Lan truyền từ trực tiếp động vật được coi là con đường có thể xảy ra

 Thông qua một vật chủ trung gian sau đó lây sang người được coi là con đường

có khả năng rất cao

 Thông qua thực phẩm được coi là con đường khả thi

 Thông qua một sự cố phòng thí nghiệm được coi là một con đường cực kỳ khóxảy ra

1.3.3.2 Hệ số lây nhiễm cơ bản R 0

Khả năng lây lan virus giữa người với người khá đa dạng, có người mắc nhưngkhông truyền virus, có người lại có khả năng truyền bệnh cho nhiều người Hệ số lâynhiễm cơ bản R0 chỉ ra khả năng lây truyền virus từ người sang người, được ước tính

là từ 2 đến 4 Con số này có ý nghĩa: trong quần thể người, một người mới nhiễm cókhả năng truyền virus cho bao nhiêu người khác và khiến họ mắc bệnh như mình.

Như vậy, theo như các báo cáo hiện nay, một người mắc chủng coronavirus có thể

lan truyền cho 4 người khác

1.3.3.3 Dấu hiệu và triệu chứng

Các triệu chứng được báo cáo gồm sốt trong 90% trường hợp mắc bệnh, mệt mỏi

và ho khan trong 80% trường hợp, 20% bị khó thở và suy hô hấp chiếm 15% Dấuhiệu sống nhìn chung là ổn định vào thời điểm nhập viện của bệnh nhân Các xétnghiệm máu thường cho thấy số lượng bạch cầu thấp X-quang ngực đã tiết lộ cácdấu hiệu ở cả 2 phổi

Hình 6 Phổi bệnh nhân nhiễm 2019-nCoV trong

lần chụp đầu tiên (Hình A) và lần thứ hai sau đó 3 ngày (Hình B)

Tuy nhiên, theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Mỹ (CDC), 25%

số người bệnh có thể không có triệu chứng gì hoặc triệu chứng không rõ ràng

1.3.3.4 Khả năng virus còn sót lại sau khi phục hồi

Một nghiên cứu công bố vào ngày 27 tháng 2 trên JAMA Network cho thấy virus SARS-CoV-2 có thể còn sót lại trong cơ thể bệnh nhân ít nhất hai tuần sau khi không

còn triệu chứng Các nghiên cứu cho rằng, mặc dù virus còn sót lại ở người, hầu hếtchúng đã được hệ miến dịch người đó chống lại rất mạnh, do đó nguy cơ lây nhiễmtrong giai đoạn hồi phục là rất thấp Virus lây nhiễm qua các giọt dịch hô hấp dongười bệnh bắn ra, nhưng những người hồi phục không có triệu chứng ho, hắt hơi,đồng thời lượng virus trong cơ thể thấp nên việc lây lan đòi hỏi phải tiếp xúc gần

1.4 Ảnh hưởng của đại dịch COVID-19

1.4.1 Ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 đến các nước trên thế giới

1.4.1.1 Tác động đến giáo dục

Tính đến ngày 14 tháng 3, hơn 420 triệu trẻ em và thanh thiếu niên không đượcđến trường vì Chính phủ đóng cửa trường học toàn quốc trong nỗ lực làm chậm sựlây lan của COVID-19 13 quốc gia đã đóng cửa các trường học trên toàn quốc gồmcác lớp từ tiểu học đến trung học phổ thông Thêm 9 quốc gia bao gồm Ấn Độ đãthực hiện đóng cửa trường học theo địa phương để ngăn chặn COVID-19

Kể cả khi đóng cửa trường học chỉ là tạm thời, kinh tế và xã hội sẽ phải trả giácho những hệ lụy của nó Sự gián đoạn học tập ảnh hưởng đến mọi thành viên tronggia đình và xã hội, đặc biệt là trẻ em và gia đình có hoàn cảnh khó khăn: không được

đến trường, việc học tập bị gián đoạn, chế độ dinh dưỡng bị ảnh hưởng, vấn đề chămsóc trẻ em và hậu quả kinh tế đối với các gia đình không thể đi làm trong mùa dịch

Để đối phó với việc đóng cửa trường học do COVID-19 gây ra, UNESCO khuyếnnghị thực hiện các chương trình giáo dục từ xa, sử dụng các ứng dụng và nền tảng tàinguyên giáo dục mở để trường học và giáo viên tiếp cận

Hình 6 Học sinh đeo khẩu trang phòng lây nhiễm COVID-19

khi tới trường ở New York, Mỹ

1.4.1.2 Bài ngoại và phân biệt chủng tộc

Kể từ khi COVID-19 bùng phát, định kiến, bài ngoại và phân biệt chủng tộc tácđộng đến người gốc Trung Quốc và các nước Đông Á nói riêng và Châu Á nóichung Nguyên nhân là sự sợ hãi, nghi ngờ và thù địch xuất hiện nhiều quốc gia, đặcbiệt là ở Châu Âu, Bắc Mỹ và khu vực Châu Á-Thái Bình Dương Một số quốc gia ởchâu Phi cũng có xu hướng bài Trung Quốc gia tăng Đã có sự hỗ trợ tinh thần chongười Trung Quốc, cả trực tuyến và ngoại tuyến, đặc biệt với những người bị nhiễmvirus, nhiều cư dân ở Vũ Hán và Hồ Bắc bị phân biệt đối xử Kể từ khi virus tạo cácđiểm nóng mới, những người từ Ý, tâm chấn COVID-19 ở châu Âu, cũng bị nghi ngờ

và bài ngoại

Công dân ở nhiều quốc gia như Malaysia, New Zealand, Singapore, Hàn Quốc đã

ký đơn kiến nghị vận động chính phủ cấm người Trung Quốc vào nước Người dânTrung Quốc tại Vương quốc Anh nói rằng họ đang phải đối mặt với mức độ lạm dụngphân biệt chủng tộc ngày càng tăng, có báo cáo trường hợp tấn công Người biểu tình

ở Ukraina tấn công xe buýt chở người Ukraina và người nước ngoài di tản từ VũHán Các sinh viên đến từ Đông Bắc Ấn Độ, nơi có chung biến giới với Trung Quốc,những người học tập tại thành phố lớn của Ấn Độ trải qua việc quấy rối liên quan đến

virus Chính quyền địa phương ở Bolivia cách ly công dân Nhật Bản mặc dù họ

không có triệu chứng liên quan đến virus corona Tại các thành phố lớn như Moskva

và Yekaterinburg của Nga, công dân Trung Quốc là mục tiêu tấn công của các chiếndịch thực thi kiểm dịch, cũng như các cuộc tấn công của cảnh sát, bị những ngườiủng hộ nhân quyền lên án vì lý do kỳ thị chủng tộc Đại sứ quán Trung Quốc tại Đức

đã thừa nhận sự gia tăng các vụ kiện mang tính chất thù địch với công dân TrungQuốc kể từ khi dịch bệnh bùng phát Trẻ em gốc Á bị tảy chay và chế giễu tại cáctrường học gần Paris Nhiều báo cáo người Pháp gốc Việt cũng bị quấy rối kể từ khi

dịch virus corona bùng phát ở Vũ Hán.

Vào ngày 30 tháng 1, Ủy ban Khẩn cấp của WHO ban hành một tuyên bố khuyếnnghị tất cả các nước rằng hãy chú ý đến “các nguyên tắc Điều 3 IHR (Quy định Sứckhỏe Quốc tế)” Theo WHO “hành động thúc đẩy sự kỳ thị hoặc phân biệt đối xử”cần phải được loại bỏ khi một quốc gia tiến hành các biện pháp ứng phó với ổ dịch

Tờ South China Morning Post ngày 29 tháng 5 đưa tin đã xác định người có hành

vi, lời lẽ xúc phạm, kỳ thị đối với hai người gốc Việt ở vùng ngoại ô Marrickville,bang New South Wales

Hình 7 Hai người gốc Việt bị kỳ thị tại Úc

Ngày 18 tháng 3 năm 2021, một người đàn ông ở thành phố San Francisco (Mỹ)

tìm cách tấn công bà cụ gốc Á song bị bà chống trả quyết liệt Ông này phải nhậpviện với một số thương tích

Hình 8 Một bà cụ gốc Á bị hành hung tại thành phố San Francisco

1.4.1.3 Tác động kinh tế xã hội

Đại dịch virus corona dẫn đến thiếu nguồn cung, xuất phát từ việc sử dụng thiết bịgia tăng trên toàn cầu để chống dịch, mua tích trữ và hoạt động nhà máy và hậu cầngián đoạn do dịch FDA đã đưa ra cảnh báo về tình trạng thiếu thuốc và thiết bị y tế

do nhu cầu của người tiêu dùng và nhà cung cấp tăng lên Một số quốc gia, chẳng hạnnhư Hoa Kỳ, Ý, Hồng Kông, cũng chứng kiến sự hoảng loạn khi mua hàng dẫn đếnviệc kệ hàng chứa các nhu yếu phẩm như thực phẩm, giấy vệ sinh và nước đóng chaidẫn đến tình trạng thiếu nguồn cung Ngành công nghệ nói riêng đã cảnh báo về sựchậm trễ đối với các lô hàng điện tử Theo Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom,nhu cầu về thiết bị bảo vệ cá nhân đã tăng gấp 100 lần và nhu cầu đã dẫn đến việctăng giá lên tới 20 lần so với giá thông thường, gây ra sự chậm trễ trong việc cungcấp các mặt hàng y tế trong bốn đến sáu tháng WHO nhấn mạnh rằng sự thiếu hụtthiết bị bảo vệ cá nhân trên toàn thế giới sẽ gây ra nguy hiểm và tăng độ rủi ro chonhân viên y tế

Hình 9 Ba người phụ nữ đánh nhau vì một bịch giấy vệ sinh tại Úc

Vì Trung Quốc đại lục là một nền kinh tế lớn và là trung tâm sản xuất của thế giới,

sự bùng phát virus được coi là mối đe dọa gây bất ổn lớn cho nền kinh tế toàn cầu.Agedit Demarais của doanh nghiệp Economist Intelligence Unit dự báo rằng các thịtrường sẽ biến động cho đến khi có một tầm nhìn khả quan hơn về dịch bệnh Một sốnhà phân tích đã ước tính rằng sự sụp đổ kinh tế do COVID-19 đối với tăng trưởng

toàn cầu có thể vượt qua dịch SARS Một ước tính COVID-19 tác động hơn 300 tỷ đô

la cho chuỗi cung ứng của thế giới có thể kéo dài tới hai năm Tổ chức các nước xuấtkhẩu dầu hỏa “tranh giành” thị phần do nhu cầu thấp hơn từ Trung Quốc khiến giádầu giảm mạnh Thị trường chứng khoán toàn cầu chìm trong sắc đỏ vào ngày 24tháng 2 do sự gia tăng đáng kể số lượng người nhiễm COVID-19 bên ngoài Trung

Quốc đại lục Vào ngày 27 tháng 2, do lo ngại về sự bùng phát của virus corona, các

chỉ số chứng khoán khác nhau của Hoa Kỳ bao gồm NASDAQ-100, S&P 500 Index

và chỉ số công nghiệp Dow Jones đã giảm mạnh kể từ năm 2008 Nhiều người chorằng một cuộc suy thoái kinh tế có thể diễn ra

Hình 10 Bảng chỉ số chứng khoáng tại Sàn giao dịch chứng khoán New York, Mỹ

ngày 16/3/2020

Du lịch là một trong những ngành bị ảnh hưởng nặng nề nhất do lượng khách dulịch từ Trung Quốc đại lục giảm mạnh Hậu quả là nhiều hãng hàng không nhưBritish Airways, China Eastern và Qantas đã hủy các chuyến bay do nhu cầu đi lạithấp, thậm chí hãng hàng không khu vực Anh Flybe phá sản Một số nhà ga và bếnphà cũng đã đóng cửa Dịch bệnh trùng với mùa Chunyun, mùa du lịch lớn gắn với

kỳ nghỉ đón năm mới của Trung Quốc Một số sự kiện tụ tập đông người đã bị chínhquyền các quốc gia và khu vực phải hủy bỏ, bao gồm các lễ hội năm mới hàng năm.Các công ty tư nhân cũng tự đóng cửa cửa hàng và địa điểm du lịch của mình nhưHong Kong Disneyland và Shanghai Disneyland Nhiều sự kiện Tết âm lịch và cácđiểm tham quan du lịch phải nhằm ngăn chặn tụ họp đông người, bao gồm Tử CấmThành, và các hội chợ truyền thống

Ả Rập Xê Út tạm thời cấm người nước ngoài vào Thánh địa Mecca và Medina, haitrong những địa điểm hành hương linh thiêng nhất của đạo Hồi, để ngăn chặn sự lây

lan của virus corona trong Vương quốc Việc phải hủy bỏ các sự kiện lớn trong

ngành công nghiệp điện ảnh và các ngành công nghiệp giải trí khác nhau như âmnhạc, hội nghị công nghệ, thời trang và các sự kiện thể thao

Hình 11 Người Hồi giáo hành hương về Thánh địa Mecca

1.4.2 Ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 đến Việt Nam

Các đợt bùng phát dịch COVID-19 trong cộng đồng tại Việt Nam theo Bộ Y Tế.Đợt

dịch

Thời gian Đỉnh

dịch

Sốngày

Số tỉnhthành

Số cacộngđồng

Số catửvong

2

25/7-1/12/2020

31/7 129 15 554 35 Diễn ra tại Đà Nẵng, ca

bệnh chỉ là một bệnh nhâncủa Bệnh viên C ĐàNẵng, chưa rõ nguồn lây

3

28/1-25/3/2021

31/1 57 13 910 0 Bùng phát tại Hải Dương

từ một người xuất khẩulao động được phát hiệndương tính khi nhập cảnhNhật Bản, chưa rõ nguồnlây Chủ yếu diễn ra tạiHải Dương với 726 ca,chiếm gần 80% tổng số cabệnh

4 27/4/2021

-đến nay

Chưarõ

+

1 Đợt dịch đang diễn ra, lây

lan ở nhiều tỉnh thành, vớitốc độ mạnh hơn, phạm virộng hơn, đỉnh dịch có thểdài hơn, tấn công nhiềubệnh viện, đặc biệt là cácviện trung ương, chủngvirus lây lan mạnh

1.4.2.1 Kinh tế

Về tổng thể, năm 2020, Việt Nam nổi lên như một điểm sáng đáng ghi nhận và tựhào về khả năng tự chủ, tự cường, thành công trong việc kiểm soát sự lây lan củadịch bệnh COVID-19, linh hoạt và hiệu quả trong phản ứng chính sách và phản ứngthị trường hỗ trợ doanh nghiệp; chủ động tham gia các hiệp định thương mại songphương và đa phương; khai thác các cơ hội từ sự chuyển dịch và định vị các chuỗicung ứng trong khu vực và quốc tế, thúc đẩy tái cơ cấu về tổ chức và công nghệ,chuyển đổi số, chuyển đổi mô hình, tham gia sâu hơn các chuỗi giá trị toàn cầu vàhướng tới tăng trưởng nhanh, bền vững

Hình 12 Kinh tế Việt Nam giai đoạn 2021-2021

và dự báo tăng trưởng kinh tế năm 2021-2022

Về tổng thể, tình hình kinh tế trong hai tháng đầu năm 2021 vẫn được duy trì đàphục hồi Kinh tế vĩ mô tiếp tục ổn định; lạm phát được kiểm soát; nhu cầu tiêu dùngtăng Thị trường tiền tệ ổn định; mặt bằng lãi suất tiếp tục xu hướng giảm

Sản xuất công, nông nghiệp được cải thiện Tính chung hai tháng đầu năm 2021,chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp tăng 7,4% so với cùng kỳ năm trước Đếngiữa tháng Hai, cả nước gieo cấy lúa đông xuân hơn 95,9%, ngô hơn 97,2%, khoailang 100,2%, lạc 92,2% và rau đậu 98,5% cùng kỳ năm trước Tổng số bò cả nướctăng 2,2%, trâu giảm 2,7%, lợn tăng 15,5%, đàn gia cầm tăng 6,5% Tính chung haitháng đầu năm 2021, số lượng thủy sản tăng 1,5%

Thị trường nội địa và xuất khẩu đều mở rộng, tiếp tục xuất siêu Tính chung haitháng đầu năm 2021, tổng mức bán lẻ hàng hóa doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt904,5 nghìn tỷ đồng, tăng 5,49% so với cùng kỳ năm trước, nếu loại trừ yếu tố giátăng 5,52% tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa ước tính đạt 95,81 tỷ USD,tăng 24,5% so với cùng kỳ năm trước Cán cân thương mại hàng hóa xuất siêu 1,29 tỷUSD; trong đó, khu vực trong nước nhập siêu 4,14 tỷ USD, khu vực đầu tư nướcngoài xuất siêu 5,43 tỷ USD

Việt Nam thăng hạng “quyền lực mềm toàn cầu” Theo Báo cáo chỉ số quyền lựcmềm toàn cầu (Brand Finance Global Soft Power Index Report) năm 2021, đượcBrand Finance công bố tại “Hội nghị thượng đỉnh 2021 về quyền lực mềm toàn cầu”ngày 25 tháng 2 năm 2021 (giờ Việt Nam), Việt Nam là quốc gia duy nhất trong khốiASEAN được nâng hạng trong bảng xếp hạng quyền lực mềm toàn cầu

Ngày 26 tháng 3 năm 2021, Ngân hàng Thế giới công bố Báo cáo mới nhất cậpnhật tình hình kinh tế khu vực Châu Á- Thái Bình Dương Tăng trưởng khu vực dựkiến sẽ được nâng lên từ khoảng 1,2% năm 2020 lên 7,5% trong năm 2021, nhưngphục hồi diễn ra với tốc độ khác nhau Trong đó, Việt Nam dự kiến đạt mức tăngtrưởng 6,6%

1.4.2.2 Xã hội

Các đợt bùng phát dịch COVID-19 trong cộng đồng Bộ Giáo dục và Đào tạo đãthực hiện điều chỉnh nội dung và hình thức dạy và học Các hoạt động xem phim trực

tiếp tại rạp bị tạm dừng hoạt động, nhiều cơ sở kinh doanh phải đóng cửa Tại ViệtNam, đại dịch COVID-19 đã trở thành đề tài sáng tác, một bài hát pop của Việt Nammang tên “Ghen Cô Vy” đã lan truyền trên mạng trong bối cảnh dịch COVID-19đang hoành hành trên thế giới.

Hình 13 “Ghen Cô Vy” được phát trên truyền thông

trong nước và nước ngoài thời gian qua

Kỳ thị là một trong những vấn đề xã hội diễn ra trong bối cảnh đại dịch

COVID-19 ở Việt Nam Tùy từng giai đoạn các đối tượng bị kỳ thị là khác nhau, bao gồmngười Trung Quốc, du khách nước ngoài, hay cả những người trong nước ở nơi códịch Việc đăng tin giả liên quan đến dịch COVID-19 đã diễn ra, và nhiều trường hợp

bị xử phạt Dù chính quyền đã đưa ra những biện pháp bắt buộc, vẫn có những trườnghợp cố tình trốn cách ly Một số trường hợp trục lợi và lừa đảo đã diễn ra Một sốtrường hợp liên quan đến khẩu trang không rõ nguồn gốc, lưu trữ, buôn bán trái phép

đã bị phát hiện, ngăn chặn và xử phạt kịp thời

 Khử khuẩn: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay

Vệ sinh các bề mặt/vật dụng thường xuyên tiếp xúc (tay nắm cửa, điện thoại, máytính bảng, mặt bàn, ghế…) Giữ vệ sinh, lau rửa và để nhà cửa thông thoáng

 Khoảng cách: Giữ khoảng cách khi tiếp xúc với người khác

 Không tụ tập đông người, nơi đông người

Hình 14 Thông điệp 5K của Bộ Y Tế.

 Khai báo y tế: thực hiện khai báo y tế trung thực, tử tế; cài đặt ứng dụng

BlueZone để được cảnh báo nguy cơ lây nhiễm COVID-19

 Khi có dấu hiệu sốt, ho, khó thở hãy gọi điện cho đường dây nóng của Bộ Y tế hoặc đường dây nóng của y tế địa phương để được tư vấn, hỗ trợ, hướng dẫn đi khám bệnh đảm bảo an toàn

 Rửa tay được đề xuất để ngăn ngừa sự lây lan của bệnh Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ CDC khuyến cáo mọi người nên rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước trong ít nhất hai mươi giây, đặc biệt là sau khi đi

vệ sinh hoặc khi tay bị bẩn; trước khi ăn; và sau khi xì mũi, ho hoặc hắt hơi; tháo

bỏ khẩu trang Họ khuyến nghị sử dụng thêm dung dịch rửa tay khô với ít nhất 60% cồn khi không có sẵn xà phòng và nước Tổ chức Y tế Thế giới WHO cũng khuyến cáo mọi người tránh chạm vào mắt, mũi hoặc miệng nếu tay vẫn còn đangbẩn

 Các tổ chức y tế khuyến cáo mọi người nên che miệng và mũi bằng khăn giấy khi

ho hoặc hắt hơi (sau đó nên vứt ngay lập tức) hoặc bằng tay áo nếu không có khăn giấy

 Không có bằng chứng cho thấy việc đeo khẩu trang của những người không bị nhiễm bệnh có nguy cơ thấp là có hiệu quả và Tổ chức Y tế Thế giới không khuyến nghị sử dụng khẩu trang cho người khỏe mạnh Việc sử dụng khẩu trang

y tế của những người có thể bị nhiễm bệnh đã được khuyến nghị, vì chúng có thể giới hạn thể tích và khoảng cách di chuyển của các giọt thở phân tán khi nói chuyện, hắt hơi và ho WHO đã ban hành hướng dẫn về thời điểm và cách sử dụng khẩu trang, bao gồm:

 Che miệng và mũi bằng khẩu trang và đảm bảo không có khoảng trống giữa mặt

 Tháo khẩu trang bằng cách cầm dây đeo từ phía sau (không chạm vào mặt trước của khẩu trang); vứt bỏ ngay lập tức và làm sạch tay.

 Những người chăm sóc người mắc bệnh nên đeo khẩu trang Hơn nữa, các

chuyên gia chăm sóc sức khỏe được khuyên nên đeo khẩu trang ít nhất có khả năng bảo vệ như NIOSH-N95, FFP2 tiêu chuẩn EU hoặc tương đương, ngoài các thiết bị bảo hộ cá nhân khác

 Chỉ có Trung Quốc lúc đó đặc biệt khuyến nghị sử dụng khẩu trang cho những người dân khỏe mạnh; khẩu trang đã được sử dụng rộng rãi bởi những người khỏe mạnh ở Hồng Kông, Nhật Bản, Malaysia, và Singapore

 Tự cách ly tại nhà được khuyến nghị cho những người được chẩn đoán

mắc COVID-19 và những người nghi ngờ họ đã bị nhiễm bệnh Các cơ quan y tế công cộng đã ban hành các hướng dẫn tự cách ly bao gồm thông báo cho các dịch

vụ chăm sóc sức khỏe qua điện thoại và hạn chế tất cả các hoạt động bên ngoài nhà, ngoại trừ việc nhận chăm sóc y tế; không đi làm, đi học hoặc đi ra các khu vực công cộng Tránh sử dụng phương tiện giao thông công cộng, đi chung xe hoặc taxi

 Những người gần đây đã từng đi du lịch đến quốc gia có dịch lây lan rộng hoặc tiếp xúc trực tiếp với người được chẩn đoán mắc COVID-19 cũng đã được một số

cơ quan y tế của chính phủ yêu cầu tự cách ly hoặc thực hiện cách ly trong mười bốn ngày kể từ thời điểm tiếp xúc cuối cùng

2.2 Cách ly với cộng đồng

Cách ly với cộng đồng là cách kiểm soát nhằm làm chậm sự lây lan của bệnh bằngcách giảm thiểu tiếp xúc gần giữa các cá nhân Các phương pháp bao gồm thực hiệnkiểm dịch, áp dụng các hạn chế đi lại hoặc đóng cửa hoặc hạn chế đến các trườnghọc, nơi làm việc, sân vận động, nhà hát và trung tâm mua sắm Nhiều chính phủ hiệnđang bắt buộc hoặc khuyến nghị cách ly với xã hội ở các khu vực bị ảnh hưởng bởidịch

Hình 15 Cách ly khu dân cư ở Hải Dương do dịch COVID-19

Các phương pháp cách ly với xã hội bao gồm hạn chế đi lại, tránh những khu vựcđông người và tránh xa những người bệnh

Người lớn tuổi và những người mắc bệnh mạn tính nghiệm trong phải đối mặt vớinguy mắc bệnh nghiêm trọng và các biến chứng từ COVID-19, đã được khuyên nêntránh đám đông và ở nhà càng nhiều càng tốt trong khu vực bùng phát trong cộngđồng.

2.3 Điều trị

SARS-CoV-2 chưa có thuốc điều trị hoặc vaccine đặc hiệu, mặc dù những nỗ lực để

phát triển chúng đang được tiến hành Các loại thuốc kháng virus khác cũng có thể

được sử dụng để điều trị, bao gồm indinavir, saquinavir, lopinavir/ritonavir và

interferon beta.

2.4 Vaccine

Vaccine COVID-19 là bất kỳ công nghệ vaccine nào có khả năng cung cấp khả

năng miễn dịch thu được chống lại bệnh do coronavirrus 2019 (COVID-19) Công việc trước đây để phát triển vaccine chống lại các bệnh do coronavirrua gây ra là SARS, MERS đã củng cố kiến thức về cấu trúc và chức năng của coronavirus, điều

này đã thúc đẩy sự phát triển vào đầu năm 2020 của các nền tảng công nghệ khácnhau cho vaccine

Hình 16 Bảng so sánh những loại vaccine COVID-19 hàng đầu

đang được thử nghiệm trên thế giới

Theo Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh, tính đến ngày 22 tháng 2 năm 2021, tỷ lệ

trung bình dân số thế giới đã tiêm thêm 1 liều vaccine SARS-CoV-2 là 2,72%, vaccine

của Pfizer/BioNTech có số lượng sử dụng cao nhất với 32,85 triệu liều, tiếp đến làModerna với 31,21 triệu liều.

Quốc gia có tỷ lệ người dân đã được tiêm ít nhất 1 liều vaccine cao nhất là Israel(87,06%), tiếp đến là United Arab Emirates (56,19%)

Hình 17 Số liệu thống kê Nguồn Sở Y Tế Thành phố Hồ Chí Minh

Quốc gia có số lượng người tiên đủ 2 liều vaccine, đứng đầu là Mỹ với 19,44triệu liều, theo sau là Israel với 3,08 triệu liều, Đức 1,81 triệu liều, Ý 1,34 triệu liều

Hình 18 Số liệu thông kê Nguồn Sở Y Tế Thành phố Hồ Chí Minh

2.5 Tăng cường hệ miễn dịch

 Những cách lành mạnh để tăng cường hệ thống miễn dịch:

 Ngủ đủ giấc.

 Thực hiện các bước sát khuẩn như rửa tay thường xuyên, nấu chín kỹ các loạithịt

 Cố gắng giảm thiểu căng thẳng

 Tiêm đủ liều với các vaccine được đề nghị Vaccine hỗ trợ hệ thống miễn dịchchống lại vi sinh vật gây bệnh trước khi chúng xâm nhập vào cơ thể

Hình 19 Tiêm phòng vaccine COVID-19 cho nhân viên y tế tỉnh Gia Lai

 Tăng khả năng miễn dịch theo cách lành mạnh

 Dinh dưỡng và khả năng miễn dịch có mối liên hệ chặt chẽ với nhau Một dạngsuy dinh dưỡng phổ biến một cách đáng ngạc nhiên được gọi là “suy dinh dưỡng

vi chất dinh dưỡng” Suy dinh dưỡng vi chất dinh dưỡng - một người bị thiếu một

số vitamin và khoáng vi lượng cần thiết có được từ bổ sung qua chế độ ăn uống.Một số bằng chứng cho thấy thiếu hụt vi chất dinh dưỡng khác nhau như thiếukẽm, sắt, đồng vitamin A, B6, C, E làm thay đổi phản ứng miễn dịch của độngvật

 Tập thể dục thường xuyên là một trụ cột trong lối sống lành mạnh, cải thiện sứckhỏe tim mạch, giảm huyết áp, giúp kiểm soát trọng lượng cơ thể và chống lạinhiều loại bệnh

3 Sinh phẩm chẩn đoán

3.1 Chẩn đoán là gì? Sinh phẩm chẩn đoán là gì ?

Trong y học, chẩn đoán là quá trình xác định điều kiện y học hay bệnh từ các dấu

hiệu hay triệu chứng và từ các kết quả cộng gộp của nhiều quá trình chẩn đoán khác,

kể cả hoàn cảnh

Sinh phẩm chẩn đoán là các chế phẩm sử dụng trong xét nghiệm chẩn đoán, cácphép đo gián tiếp về bệnh, được chuẩn hóa dựa trên một số “ước tính tốt nhất” vềbệnh, một ước tính thường được gọi là “tiêu chuẩn vàng” Hiệu lực của xét nghiệmchẩn đoán được xác định bằng cách so sánh kết quả xét nghiệm với kết quả tiêuchuẩn vàng, cả hai đều được thực hiện trên số lượng bệnh nhân thích hợp

3.2 Tại sao cần sử dụng sinh phẩm chẩn đoán ?

Chẩn đoán là thành phần quan trọng nắm giữ vai trò chủ chốt của thủ tục thăm

khám của bác sĩ, sử dụng các sinh phẩm trong chẩn đoán y tế giúp xác định bệnh nàohoặc tình trạng nào đã tạo ra các triệu chứng và dấu hiệu của một người bệnh, chẩnđoán trong bối cảnh y tế bị ẩn đi Chẩn đoán bệnh thường là công việc mang nhiềuthách thức, bởi vì nhiều dấu hiệu và triệu chứng không đặc hiệu Ví dụ, ban đỏ là mộtdấu hiệu của nhiều rối loạn và không nói cho bác sĩ đó là căn bệnh gì Do đó, việcchẩn đoán phân biệt một trong số đo giải thích có thể được so sánh và đối chiếu, cầnphải thực hiện Sinh phẩm chẩn đoán được sử dụng trong các xét nghiệm chuẩn đoánxác định các chỉ số trong các xét nghiệm hóa sinh, xét nghiệm huyết học, xét nghiệmnước tiểu, xét nghiệm viêm gan B, test nhanh COVID-19 Điều này liên quan đến sựtương quan các mẩu thông tin khác nhau theo sau là sự công nhận và phân biệt cácmẫu Đôi khi, quá trình này được thực hiện dễ dàng bởi một dấu hiệu hoặc triệuchứng mang tính bệnh lý

3.3 Một số sinh phẩm chẩn đoán tại các nước trên thế giới

3.3.1 NeuMoDx TM SARS-CoV-2

NeuMoDxTM SARS-CoV-2 là một xét nghiệm chẩn đoán nhằm phát hiện viruscorona bằng kĩ thuật RT-PCR với 288 xét nghiệm trong 8 giờ, được thực hiện dựatrên NeuMoDxTM 288 Molecular System và NeuMoDxTM 96 Molecular System

Hình 20 NeuMoDx 288 và 96 Molecular System

SARS-CoV-2 trong tăm bông phết mũi, hầu họng, mẫu rửa phế quản phế nang từ

những người nghi nhiễm COVID-19 Kết quả nhằm nhận biết RNA SARS-CoV-2

thường có thể được phát hiện trong các mẫu bệnh phẩm đường hô hấp giai đoạn

nhiễm cấp tính Kết quả dương tính là dấu hiệu cho thấy có RNA SARS-CoV-2 Sự

tương quan về mặt lâm sàng với tiền sử của bệnh nhân và các thông tin chẩn đoánkhác để xác định tình trạng nhiễm trùng của bệnh nhân Kết quả dương tính khôngloại trừ các trường hợp nhiễm các vi khuẩn hay đồng nhiễm với các loại virus khác.Kết quả âm tính không loại trừ khả năng nhiễm SARS-CoV-2 và không nên được sửdụng làm cơ sở duy nhất để đưa ra các quyết định quản lí bệnh

1 Những nguyên lý của quy trình

NeuMoDx SARS-CoV-2 Assay kết hợp chiết xuất và khuếch đại/phát hiện RNA tựđộng bằng RT-PCR thời gian thực Các mẫu tăm bông phết mũi họng, hầu họng đượclấy trong Copan UTM-RT System hoặc BDTMUVT System Các mẫu nước bọt đượclấy vào NeuMoDxTM Saliva Collection Kit Có hai quy trình có sẵn để chuẩn bị mẫutăm bông với NeuMoDx SARS-Cov-2 Assay Quy trình trực tiếp cho phép ốngnghiệm lấy mẫu tăm bông hoặc một phần của môi trường vận chuyển trong ốngnghiệm phụ được nạp vào NeuMoDx System để xử lý mà không cần phải nạp thêm.Ngoài ra, môi trường mẫu tăm bông được xử lý trước bằng NeuMoDx Viral LysisBuffer và các thuốc thử có trong NeuMoDxTM Extraction Plate NeuMoDx System tựđộng và tích hợp quy trình chiết xuất và cô đặc RNA, chuẩn bị chất thử PCR vàkhuếch đại/phát hiện nucleic acid của chuỗi đích bằng cách sử dụng kỹ thuật RT-PCR thời gian thực Mẫu chứng Xử Lý Mẫu (Sample Process Control, SPC2) đi kèmgiúp theo dõi sự có mặt của các thành phần ức chế và các lỗi của hệ thống, quy trìnhhoặc thuốc thử Không cần có sự can thiệp của người vận hành một khi mẫu bệnhphẩm được nạp vào NeuMoDx System.

NeuMoDxTM System sử dụng kết hợp nhiệt, enzyme ly giải và thuốc thử chiết xuất

để tự động thực hiện quá trình ly giải, chiết xuất RNA và loại bỏ các chất ức chếbằng cách sử dụng thuốc thử NeuMoDxTM có sẵn riêng biệt Các nucleic acid giảiphóng sẽ được bắt giữ bởi các hạt thuận từ Các hạt này, với các nucleic acid liên kết,được nạp vào NeuMoDx Cartridge nơi các thành phần không liên kết sẽ được rửa trôibằng NeuMoDx Wash Reagent Lúc này, RNA liên kết sẽ được rửa giải bằngNeuMoDx Release Reagent NeuMoDx System sử dụng RNA đã được rửa giải để bùnước cho hỗn hợp RT-PCR khuếch đại NeuDryTM độc quyền có chứa tất cả các yếu

tố cần thiết đêr khuếch đại các đích SARS-CoV-2 và SPC2 Điều này cho phépkhuếch đại và phát hiện đồng thời cả đích và SPC2 trong một phản ứng Sau quátrình hoàn nguyên của các thuốc thử RT-PCR đã được làm khô, NeuMoDx Systemphân tán hỗn hợp có sẵn RT-PCR đã được chuẩn bị trong một buồng PCR củaNeuMoDx Cartridge Quá trình phiên mã ngược, khuếch đại và phát hiện các chuỗichứng và chuỗi đích (nếu có) xảy ra trong buồng PCR NeuMoDX Cartridge đượcthiết kế để chứa sản phẩm khuếch đại sau RT-PCR, gần như loại bỏ được nguy cơnhiễm bẩn sau quá trình khuếch đại

Các đích đã khuếch đại được phát hiện trong thời gian thực bằng cách sử dụng hóahọc đầu dò thủy phân (TaqMan) bằng cách sử dụng các phân tử đầu dòoligonucleotide tạo huỳnh quang đặc biệt với các sản phẩm khuếch đại của các đíchtương ứng Các đầu dò TaqMan chứa một loại fluorophore và chất thu nhận tín hiệu ởgần nhau, cho phép các phân tử chất thu nhận tín hiệu khử được huỳnh quang phát rabởi fluorophore Các đầu dò TaqMan được thiết kế sao cho chúng có thể gắn mồitrong đoạn DNA được khuếch đại bởi một đoạn mồi đặc hiệu Khi chuỗi Taq DNApolymerase mở rộng đoạn mồi và tổng hợp sợi mới, hoạt tính exonuclease 5’ đến 3’của Taq DNA polymerase phá hủy đầu dò đã gắn với khuôn Quá trình phá hủy đầu

dò làm giải phóng fluorophore và phân giải đầu gần của nó đến chất thu nhận tínhiệu, từ đó vượt qua hiệu ứng thu nhận tín hiệu do FRET và cho phép phát hiệnflourophore Tín hiệu huỳnh quang được phát hiện trong máy luân nhiệt PCR địnhlượng của NeuMoDx System tỷ lệ thuận với lượng fluorophore được giải phóng và

có thể tương đướng với lượng đích hiện tại Một đầu do TaqMan được gắn nhãn