Trong giai đoạn hiện nay, doanh nghiệp hoàn toàn có thể tự đi, tự lớn nhưng nếu môi trường kinh doanh thực sự thuận lợi, bình đẳng trong các tiếp cận với các lợi thế kinh doanh, nguồn vốn và nhất là được tiếp cận với các nguồn lực công một cách bình đẳng thì bài toán hiệu quả kinh tế, tận dụng tối đa các nguồn lực kinh tế sẽ có lời giải tốt. Ngày 362017, thay mặt Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa 12, Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng ký ban hành nghị quyết số 10NQTW về phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong Nghị quyết này, Trung ương cũng chỉ rõ những hạn chế còn tồn tại của nền kinh tế tư nhân, trong đó có: “nhiều quy định của pháp luật về kinh tế tư nhân chưa được thực hiện nghiêm. Môi trường đầu tư kinh doanh, khởi nghiệp còn nhiều hạn chế, tiềm ẩn rủi ro cao và thiếu tính minh bạch. Quyền tự do kinh doanh và quyền tài sản, tiếp cận các cơ hội kinh doanh, nguồn lực xã hội chưa thực sự bình đẳng giữa kinh tế tư nhân và các thành phần kinh tế khác; chi phí trung gian, không chính thức còn nhiều” và vấn đề.
Trang 1“Các rào cản thể chế, pháp luật mà kinh tế tư nhân có thể gặp phải khi tiếp cận các nguồn lực công”
MỞ ĐẦU Trong giai đoạn hiện nay, doanh nghiệp hoàn toàn có thể tự đi, tự lớn nhưng nếu môi trường kinh doanh thực sự thuận lợi, bình đẳng trong các tiếp cận với các lợi thế kinh doanh, nguồn vốn và nhất là được tiếp cận với các nguồn lực công một cách bình đẳng thì bài toán hiệu quả kinh tế, tận dụng tối đa các nguồn lực kinh tế sẽ có lời giải tốt"
Ngày 3/6/2017, thay mặt Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa 12, Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng ký ban hành nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Trong Nghị quyết này, Trung ương cũng chỉ rõ những hạn chế còn tồn tại của nền kinh tế tư nhân, trong đó có:
“nhiều quy định của pháp luật về kinh tế tư nhân chưa được thực hiện nghiêm Môi trường đầu tư kinh doanh, khởi nghiệp còn nhiều hạn chế, tiềm ẩn rủi ro cao và thiếu tính minh bạch Quyền tự do kinh doanh và quyền tài sản, tiếp cận các cơ hội kinh doanh, nguồn lực xã hội chưa thực sự bình đẳng giữa kinh tế tư nhân và các thành phần kinh tế khác; chi phí trung gian, không chính thức còn nhiều” và vấn đề
Thực tế, dù đóng góp 40% GDP cho nền kinh tế, nhưng sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân ở Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với nhiều rào cản, chưa phát huy được hết tiềm năng để thực sự đóng vai trò là động lực quan trọng của nền kinh tế
NỘI DUNG
* Những rào cản về thế chế, pháp luật:
Thuật ngữ “Rào cản về thể chế kinh tế” mới xuất hiện ở nước ta mấy năm gần đây, nhưng đã từ rất lâu tồn tại ở nước ta khi trong thực tiễn không ít các quy
Trang 2định của các Bộ luật và Luật, các cơ chế và chính sách được đưa ra thực thi trong nền kinh tế, cũng như cách hành xử của các cơ quan và công chức thuộc bộ máy Nhà nước đã đem lại không ít khó khăn, trở ngại đối với các hoạt động sản xuất-kinh doanh của doanh nghiệp và người dân Hậu quả là làm cho tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế có xu hướng chậm lại
“Luật chơi” chính thức là bộ phận quan trọng nhất của thể chế kinh tế, nó bao gồm: Hiến pháp, các Bộ luật và Luật, các văn bản dưới luật và cơ chế thực thi các văn bản đó được xác định cho các cơ quan quản lý Nhà nước các cấp
“Luật chơi” phi chính thức là các quy tắc bất thành văn, quy phạm, những điều cấm kỵ mà các nhóm người trong xã hội tham gia hoạt động trong nền kinh tế tự nguyện tuân thủ Xét trên thực tế, khi một doanh nghiệp tư nhân có cùng lĩnh vực kinh doanh với các doanh nghiệp nhà nước sẽ gặp rất nhiều bất lơi trong việc tiếp cận các nguồn lợi chung để phát triển, Và vấn đề rào cản ở đây chính là tương quan thiếu cân bằng giữa doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp Nhà nước
Vấn đề thứ hai đó là những bất cập trong việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân tiếp cận các nguồn lực như vốn, đất đai còn nhiều khó khăn Khi trao đổi với báo chí, nhiều doanh nghiệp tư nhân vẫn phàn nàn thủ tục vay vốn ngân hàng rườm rà Để vay được vốn, thời gian thường cũng kéo dài và đối với doanh nghiệp tư nhân mất thời gian sẽ làm mất cơ hội kinh doanh Đã có không
ít doanh nghiệp mất hợp đồng quan trọng vì thời gian giải quyết vốn kéo dài Vì thế, đa số doanh nghiệp tư nhân vừa và nhỏ hiện nay đều huy động vốn tự có, số vốn này rất ít và không thể giúp họ đột phá được Đây chính là nguyên nhân doanh nghiệp tư nhân chậm phát triển về quy mô Theo Luật Đất đai mới cho phép doanh nghiệp trong nước tự thỏa thuận với người dân về mua đất làm cơ sở sản xuất Mất bao công sức, tiền bạc, thủ tục doanh nghiệp mua được đất của dân, đầu tư san lấp mặt bằng, xây dựng nhà xưởng Tuy nhiên, đến khi cấp giấy
Trang 3chứng nhận chỉ được xác nhận là đất thuê trả tiền năm một Với xác nhận này thì doanh nghiệp không thể thế chấp để vay ngân hàng Thế là hàng tỷ đồng và cả đống tài sản đổ ra để mua đất, xây xưởng lại không thể luân chuyển thành vốn để kinh doanh Chi phí kinh doanh vì thế mà cao, hiệu quả vì thế mà thấp
Hay theo Báo cáo năng lực cạnh tranh cấp tỉnh 2018 (PCI), có đến 34% doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn để xin được các loại giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh ngành nghề kinh doanh có điều kiện; 30% doanh nghiệp phải mất thời gian chờ đợi để nhận được giấy chứng nhận về phòng cháy chữa cháy
Mặt khác, vẫn còn tình trạng phân biệt đối xử rất lớn đối với các doanh nghiệp dân doanh khi có đến 39,5% doanh nghiệp cho biết " nhiều tỉnh ưu tiên thu hút đầu tư nước ngoài hơn là phát triển khu vực kinh tế tư nhân" Địa phương
ưu ái các DN có phần vốn đầu tư nhà nước hoặc DN FDI trong thủ tục hành chính, tiếp cận đất đai
Chúng ta đã đặt ra mục tiêu làm sao để kinh tế tư nhân trở thành động lực của nền kinh tế, tuy nhiên muốn được như vậy phải dựa trên nguyên tắc bình đẳng, xóa bỏ mọi định kiến, rào cản để thành phần kinh tế này phát triển.Kinh tế
tư nhân phát triển nhanh và lành mạnh dứt khoát sẽ đóng góp rất lớn cho sự phát triển kinh tế của đất nước Lành mạnh có nghĩa là không bị méo mó, có thực lực, sản xuất sản phẩm có chất lượng, cạnh tranh lành mạnh, hoạt động tuân thủ pháp luật Tạo điều kiện để kinh tế tư nhân phát triển ở tất cả các ngành và lĩnh vực
mà pháp luật không cấm chính là tạo ra cơ hội và môi trường hành chính lành mạnh cho người dân dễ dàng và thuận lợi tham gia sản xuất kinh doanh Dân có quyền làm những việc pháp luật không cấm, hãy tin dân, hỗ trợ dân bằng chính sách hiệu quả, bảo vệ người làm ăn chân chính Điều quan trọng là Chính phủ phải hành động để biến chủ trương thành các chính sách cụ thể để kinh tế tư
Trang 4nhân phát triển Nếu các thị trường được hình thành và vận hành một cách hoàn chỉnh hơn, sức bật của kinh tế tư nhân sẽ rất lớn Vậy đâu là những giải pháp
Một số giải pháp gỡ bỏ rào cản về thể chế, pháp luật khi tiếp cận các nguồn lực của kinh tế tư nhân.
Trước hết, Các vấn đề này đang được tích cực giải quyết bằng quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước, tạo ra sự cạnh tranh bình đẳng hơn giữa doanh nghiệp Nhà nước và tư nhân Quá trình cổ phần hóa đã giúp thu hẹp số lượng doanh nghiệp Nhà nước Hiện nay, số doanh nghiệp Nhà nước còn lại dù ít nhưng phần lớn là những doanh nghiệp có quy mô lớn và đang chiếm thị phần lớn trên nhiều lĩnh vực Để có thể giúp thành phần kinh tế tư nhân tham gia sâu, rộng hơn vào thị trường, tiến trình cổ phần hóa cần phải đẩy nhanh hơn nữa Mặt khác, phải được đưa vào luật và có biện pháp chế tài với các bộ, ngành đi ngược lại tinh thần cải cách Ngoài ra, ngoại trừ những ngành đặc thù, không nên duy trì những cơ chế quá ưu đãi cho doanh nghiệp nhà nước mà cần có sự bình đẳng giữa các thành phần kinh tế
Hiện nay, doanh nghiệp nhỏ và vừa khi ký kết hợp đồng tín dụng thường phải đưa tài sản thế chấp đảm bảo khoản vay, thậm chí chủ doanh nghiệp còn phải đưa tài sản của gia đình, của vợ con ra thế chấp Do đó, các doanh nghiệp rất cần ngân hàng làm sao để nâng hoạt động cho vay tín chấp, xét trên các yếu
tố của hoạt động doanh nghiệp như dòng tiền, dự án Vì vậy, Ngân hàng không nên nhất nhất yêu cầu doanh nghiệp nhỏ và vừa phải có thế chấp, mà cần thay đổi để có cơ chế thoáng hơn Bởi thực tế việc được vay tín chấp đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện tại đang quá khó, trong khi đó họ lại là nhóm doanh nghiệp yếu về tài sản, về thủ tục hành chính, rất cần được hỗ trợ Ngân hàng cũng không nên xa cách doanh nghiệp quá nhỏ Hiện tại, nhiều DN quá nhỏ rất thiếu tự tin khi tiếp cận ngân hàng
Trang 5Những năm qua Chính phủ đã nói nhiều về các gói tín dụng cho nông nghiệp nhưng thực tế các doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã hay nông dân hầu như không thể tiếp cận các chính sách này
Vấn đề đặc biệt quan trọng là cần phải giải quyết tốt mối quan hệ giữa Nhà nước với thị trường trong quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mới góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho kinh tế tư nhân phát triển Để tạo dựng môi trường thuận lợi cho kinh tế tư nhân phát triển, một trong những nội dung quan trọng cần làm là đảm bảo môi trường kinh tế vĩ
mô ổn định, xây dựng được một kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ phát triển, đặc biệt là phải xây dựng các cơ chế chính sách để thu hút đầu tư tư nhân tham gia Cụ thể, chúng ta phải tạo điều kiện để tư nhân tiếp cận các nguồn lực, đặc biệt là nguồn lực đất đai, nguồn vốn, lao động, khoa học - công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học - công nghệ trong sản xuất kinh doanh Trong thời gian tới, chúng ta cần tạo một không gian để các doanh nghiệp tư nhân Việt Nam có cơ hội cất lên tiếng nói về những khó khăn, thách thức, cũng như cơ hội mà giới doanh nghiệp tư nhân đã và đang phải đối mặt Đó là nơi có thể tạo nên những cuộc đối thoại chính sách một cách công khai, mang tính xây dựng, có trách nhiệm và tích cực với cơ quan Chính phủ, chính quyền địa phương Từ đó đưa ra những chính sách sát với thực tế, phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân
Thời gian qua cũng đã có rất nhiều cuộc thảo luận về việc làm thế nào để cải thiện môi trường cho kinh tế tư nhân phát triển Tuy nhiên, vẫn chỉ dừng ở bước thảo luận và giải pháp đưa ra chỉ mang tính chất tham khảo và thiếu định hướng giải quyết khó khăn bằng những hành động cụ thể do những e ngại về lợi ích cũng như những thách thức phải đối mặt Do đó, chúng ta cần có những doanh nghiệp tư nhân tự đánh giá, đưa ra những khuyến nghị về chính sách và
Trang 6thực thi mà doanh nghiệp mong nhận được sự hỗ trợ từ phía cơ quan quản lý nhà nước
Cuối cùng, "Yếu tố minh bạch và tinh thần phục vụ của bộ máy chính quyền là điều tiên quyết để kinh tế tư nhân phát triển vững mạnh Muốn kinh tế phát triển, muốn cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam lớn mạnh thì phải tấn công xóa bỏ tệ nạn nhũng nhiễu, đơn giản hóa, trực tuyến hóa thủ tục hành chính Doanh nghiệp chúng tôi không cần Nhà nước hỗ trợ gì nhiều, không phải là giảm thuế 10% hay 15%, điều quan trọng hơn là khắc phục tình trạng “hành là chính”
ở nhiều cơ quan Nếu không có bộ máy hành chính có năng lực và phục vụ tận tâm thì nền kinh tế và các doanh nghiệp không khá được
Để phát triển kinh tế tư nhân, ngoài cải cách hành chính thì vai trò của Nhà nước trong việc định hướng các chính sách vĩ mô tạo điều kiện hướng đi
cho doanh nghiệp tư nhân là điều rất quan trọng Về phía các doanh nghiệp, cần
phải quan tâm tới chất lượng, nghiêm túc đầu tư cho sản phẩm mới cạnh tranh được trên thị trường Bên cạnh đó, phải thay đổi chính sách quản lý doanh nghiệp sao cho phù hợp với môi trường kinh doanh hiện nay, như vấn đề đạo đức kinh doanh cần nâng cao hơn Thực tế chúng ta đã chỉ ra, rào cản đối với doanh nghiệp tư nhân hiện nay quá nhiều, đến nỗi chính quyền chỉ lo đi giải quyết đã hết thời gian Trong khi các doanh nghiệp chỉ ngồi chờ chính quyền đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp thì đã tụt hậu Cả chính quyền và doanh nghiệp đều phải chủ động để từng bước tháo gõ vướng mắc Sự phát triển của kinh tế tư nhân không phải nhờ vào một văn bản, một nghị định mà là sự đồng thuận trong môi trường kinh doanh, môi trường chính sách đối với hoạt động đầu tư, kinh doanh
Rào cản lớn nhất với doanh nghiệp tư nhân hiện nay là ở các quy định về thủ tục hành chính và con người thực hiện các thủ tục đó đang trói các doanh nghiệp trước các cơ hội phát triển
Trang 7KẾT LUẬN Phát triển kinh tế tư nhân là tất yếu khách quan trong nền kinh tế thị trường Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) ở nước ta, phát triển khu vực kinh tế tư nhân cũng là yếu tố có tính quy luật Bên cạnh việc khẳng định vai trò của khu vực kinh tế tư nhân đối với sự phát triển kinh tế
-xã hội của đất nước trong giai đoạn phát triển mới, vấn đề quan trọng hơn là xác lập vai trò đó một cách đúng đắn, hợp lý, đồng thời có giải pháp mạnh về thể chế, chính sách để kinh tế tư nhân phát huy cao độ những ưu điểm, hạn chế, khắc phục những nhược điểm, phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước
Trong bối cảnh cách mạng 4.0 đang lan tỏa hiện nay, Chính phủ cần có những chính sách khuyến khích, hỗ trợ kinh tế tư nhân đầu tư vào các lĩnh vực ứng dụng công nghệ cao cũng như các hoạt động nghiên cứu và phát triển, ứng dụng, chuyển giao công nghệ tiên tiến Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực, nhất là đào tạo đại học, đào tạo nghề, tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng nhu cầu nhân sự cho phát triển kinh tế tư nhân Chính phủ cũng cần tạo điều kiện cho chương trình kết nối mạng lưới đổi mới sáng tạo tiếp tục phát huy, góp phần thu hút chất xám của đội ngũ người Việt Nam trong và ngoài nước, đó cũng chính là những bước đi chiến lược để tập trung phát triển kinh tế tư nhân trong thời đại công nghệ số
Trang 8TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ Tài chính, Báo cáo tình hình thực hiện ngân sách nhà nước 9 tháng đầu năm 20219;
2 Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Kỷ yếu Diễn đàn doanh nghiệp
“Lựa chọn nào thời hậu Covid?”, Tháng 7/2020;
3 Đại học Kinh tế quốc dân, Kỷ yếu Hội thảo “Chính sách vượt qua tác động của Covid-19 để phục hồi và phát triển kinh tế”, Tháng 10/2020
4 Các nền kinh tế chuyển đổi: Lý luận và thực tiễn - Trung tâm KHXH&NVQG, Viện Thông tin khoa học xã hội - Hà Nội 1998
5 Con đường dẫn tới nền kinh tế thị trường - János Kornai (The Road to a Free Economy - Shifting from a Socialist System: The Example of Hungary) - Hà Nội: Hội tin học Việt Nam, 2001
6 Nhà nước trong một thế giới đang chuyển đổi - NHTG - NXB Chính trị quốc gia 1998
7 Sách Trắng doanh nghiệp 2018 - Bộ Kế hoạch và Đầu tư