Chủ nghĩa Mác Lênin đã khẳng định, chỉ có một thế giới duy nhất và thống nhất thế giới vật chất. Tính thống nhất của thế giới không chỉ được hiểu một cách đơn giản là vật chất tồn tại khách quan, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người, một thế giới bao la rộng lớn “vô thuỷ, vô chung” (không có đầu, mà cũng chẳng có cuối), thế giới thống nhất ở tính vật chất; mà còn phải hiểu rằng, trong thế giới có vô số các sự vật hiện tượng khác nhau, chúng tồn tại trong mối liên hệ thống nhất biện chứng, tác động qua lại ảnh hưởng lẫn nhau, chúng luôn vận động biến đổi và phát triển không ngừng.
Trang 1MỤC LỤC
Trang
Chương 1 Những vấn đề lý luận chung quan điểm Triết học Mác
-Lênin về nguồn gốc, động lực của sự phát triển 51.1 Quan điểm Triết học Mác - Lênin về nguồn gốc của sự
2.1 Phòng tài chính kế hoạch thành phố Biên Hòa 13
2.2
Vận dụng quan điểm Triết học Mác - Lênin về nguồngốc, động lực của sự phát triển trong quá trình quản lýnguồn nhân lực tại Phòng Tài chính kế hoạch thành phố
Trang 2MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Chủ nghĩa Mác - Lênin đã khẳng định, chỉ có một thế giới duy nhất
và thống nhất - thế giới vật chất Tính thống nhất của thế giới không chỉđược hiểu một cách đơn giản là vật chất tồn tại khách quan, không phụthuộc vào ý muốn chủ quan của con người, một thế giới bao la rộng lớn
“vô thuỷ, vô chung” (không có đầu, mà cũng chẳng có cuối), thế giới thốngnhất ở tính vật chất; mà còn phải hiểu rằng, trong thế giới có vô số các sựvật hiện tượng khác nhau, chúng tồn tại trong mối liên hệ thống nhất biệnchứng, tác động qua lại ảnh hưởng lẫn nhau, chúng luôn vận động biến đổi
và phát triển không ngừng
Do đó, để cải tạo thế giới, con người phải có nhận thức đúng về nó,nhận thức được các nguyên lý, quy luật vận động của thế giới, từ đó tìm raphương pháp tác động đúng, thúc đẩy sự vật hiện tượng phát triển đáp ứngngày càng tốt hơn nhu cầu của con người Muốn vậy, tư duy của con ngườikhông thể nghèo nàn, chết cứng, hay cô lập tách rời; mà phải phong phú,sinh động, linh hoạt, nhìn nhận và xét đoán sự vật hiện tượng phải kháchquan, toàn diện, lịch sử, cụ thể và phát triển Quá trình vận động, phát triểncủa các sự vật hiện tượng trong thế giới diễn ra như thế nào, do đâu mà có
sự vận động, phát triển ấy, những vấn đề này đã được phép biện chứng duyvật mácxít nói chung, nguyên lý về sự phát triển nói riêng đã làm rõ; đâycũng chính là cơ sở lý luận khoa học để chúng ta nâng cao nhận thức, hiểubiết đúng đắn về quản lý nguồn nhân lực tại các cơ quan, đơn vị hiện nay.Quản lý nguồn nhân lực hiện nay tại các cơ quan, đơn vị công lập bên cạnhnhững ư điểm cơ bản vẫn còn những mặt hạn chế nhất định, do vậy nghiêncứu quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lê nin về nguồn gốc, động lực sự pháttriển để từ đó vận dụng vào quản lý nguồn nhân lực có ý nghĩa rất quan
trọng Đó là lý do mà em chọn đề tài “Quan điểm Triết học Mác - Lênin về nguồn gốc, động lực của sự phát triển và sự vận dụng quan điểm này trong
Trang 3quá trình quản lý nguồn nhân lực tại Phòng Tài chính kế hoạch thành phố Biên Hòa hiện nay” làm đề tài tiểu luận.
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu của đề tài
Quan điểm Triết học Mác - Lênin về nguồn gốc và động lực của sựphát triển; quan điểm về con người, quản lý nguồn nhân lực đã được các nhàkhoa học đề cập đến từ nhiều góc độ khác nhau
Liên quan tới đề tài này, ở Liên xô (trước đây) và Cộng hòa dân chủ
Đức (cũ) đã có nhiều cuốn sách được xuất bản Chẳng hạn: N.M.Beredơnôi: “Về nguyên lý sự phát triển trong các tác phẩm của C.Mác”, M.,1981; D.M.Kakabátde: “Con người với tư cách một vấn đề triết học”, Tbidixi, 1970… Tác giả Nguyễn Trung Thông (2017) viết cuốn sách “Triết học Mác - Lênin về nguồn gốc, động lực cho sự phát triển - những vấn đề lý luận vận dụng”, tác giả đã nghiên cứu, phân tích làm rõ nguồn gốc, động lực của sự
phát triển về mặt lý luận và vận dụng vào trong quá trình cách mạng nước ta
Trong những năm qua ở nước ta đã có nhiều công trình nghiên cứuvấn đề con người, quản lý nguồn nhân sự Năm 2018, Viện Triết học đã cho
xuất bản cuốn: “Về vấn đề con người và quản lý nguồn nhân lực mới” (Phạm
Hồng Đăng chủ biên), trong đó giới thiệu một cách tương đối hệ thống những
ý kiến của Mác, Ăngghen, Lênin về vấn đề con người; làm thế nào để tạo rađược những con người lao động kiểu mới, những con người biết tổ chức, biếtquản lý nền sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa và toàn bộ các mặt của đời sống xã
hội Công trình khoa học cấp nhà nước KX-07: “Con người Việt Nam - mục tiêu và động lực phát triển kinh tế - xã hội” đã tiến hành nghiên cứu con
người Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới, trong đó cũng nêu lên vấn đề quản
lý con người trong thời đại công nghiệp 4.0
Cùng với quá trình thực hiện chương trình nghiên cứu cơ bản này, đã
có hàng trăm bài báo, báo cáo khoa học của các nhà khoa học trong cả nướcviết về quản lý nguồn nhân lực được liên tục đăng tải trên các tạp chí Cộngsản, Triết học, Nghiên cứu lý luận, Thông tin lý luận, Khoa học xã hội
Trang 4Nhiều luận án tiến sĩ xung quanh vấn đề con người cũng đã được bảo vệ
trong những năm qua Chẳng hạn, Nguyễn Thế Kiệt: “Vai trò của những điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan trong phát triển con người mới thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Luận án tiến sĩ trên đã đi sâu giải
quyết ở các góc độ khác nhau nhiều vấn đề có liên quan tới quan niệm củatriết học Mác - Lênin về sự phát triển, về con người, tới việc xây dựng conngười mới ở Việt Nam và quan niệm quản lý nguồn nhân lực khoa học, hiệuquả Song, cho đến nay, việc vận dụng quan điểm của triết học Mác - Lênin vềnguồn gốc, động lực của sự phát triển và sự vận dụng quan điểm này trongquá trình quản lý nguồn nhân lực tại Phòng Tài chính kế hoạch thành phốBiên Hòa hiện nay vẫn chưa có Chính vì vậy, tôi chọn đề tài nêu trên để thựchiện tiểu luận của mình
3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài
Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận quan điểm Triết học Mác Lênin về nguồn gốc, động lực của sự phát triển và thực tiễn quá trình quản lýnguồn nhân lực tại Phòng Tài chính kế hoạch thành phố Biên Hòa hiện nay đềxuất các biện pháp nâng cao chất lượng quản lý
-4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài
Đề tài tập trung nghiên cứu quan điểm Triết học Mác - Lênin về nguồngốc, động lực của sự phát triển và sự vận dụng quan điểm này trong quá trìnhquản lý nguồn nhân lực tại Phòng Tài chính kế hoạch thành phố Biên Hòahiện nay
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lý luận: Đề tài dựa trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng về vị, trí vai trò con người, về quản lýnguồn nhân lực trong quá trình thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
Phương pháp nghiên cứu: Đề tài sử dụng tổng hợp các phương pháp
nghiên cứu của khoa học xã hội nhân văn như: Phương pháp luận của chủnghĩa Mác - Lênin, phương pháp lôgíc - lịch sử, phân tích, tổng hợp, tổng kếtthực tiễn, khảo sát thực tế, thống kê và điều tra xã hội học, xin ý kiến chuyên
Trang 5gia, trao đổi, nghiên cứu tài liệu, sử dụng các kết quả nghiên cứu của các côngtrình khoa học đã được công bố liên quan để thực hiện mục đích, nhiệm vụnghiên cứu của đề tài.
6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận quan điểm Triết học Mác - Lênin
về nguồn gốc, động lực của sự phát triển
Vận dụng quan điểm Triết học Mác - Lênin về nguồn gốc, động lực của
sự phát triển trong quá trình quản lý nguồn nhân lực tại Phòng Tài chính kếhoạch thành phố Biên Hòa hiện nay
7 Kết cấu của đề tài
Đề tài có kết cấu bao gồm: Phần mở đầu; 2 chương (4 tiết); kết luận vàdanh mục tài liệu tham khảo
Trang 6NỘI DUNG Chương 1 Những vấn đề lý luận chung quan điểm Triết học Mác - Lênin về nguồn gốc, động lực của sự phát triển
1.1 Quan điểm Triết học Mác - Lênin về nguồn gốc của sự phát triển
Phát triển Có nhiều quan điểm khác nhau, đối lập về sự phát triển:
quan điểm siêu hình và quan điểm biện chứng Quan điểm siêu hình xem sựphát triển chỉ là sự tăng lên, giảm thuần túy về lượng, không có sự thay đổi gì
về mặt chất của sự vật; hoặc nếu có sự thay đổi nhất định về chất thì sự thayđổi ấy cũng chỉ diễn ra theo một vòng khép kín, chứ không có sự sinh thành
ra cái mới với những chất mới Những người theo quan điểm siêu hình xem
sự phát triển như là một quá trình tiến lên liên tục, không có bước quanh có,phức tạp [6, tr.189]
Đối lập với quan điểm siêu hình, quan niệm biện chứng xem xét sựphát triển là một quá trình tiến lên từ thấp đến cao Quá trình đó diễn ra dầndần, nhảy vọt đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ, không phải lúc nào
sự phát triển cũng diễn ra theo đường thẳng, mà rất quanh co, phức tạp, thậmchí có những bước lùi tạm thời Theo quan điểm biện chứng, sự phát triển làkết quả của quá trình thay đổi dần dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất,
là quá trình diễn ra theo đường xoáy ốc và hết mỗi chu kì sự vật lặp lại dườngnhư sự vật ban đầu nhưng ở cấp độ cao hơn Quan điểm biện chứng cũngkhẳng định nguồn gốc của sự phát triển nằm trong bản thân sự vật
Trên cơ sở khái quát sự phát triển của sự vật, hiện tượng tồn tại tronghiện thực, quan điểm duy vật biện chứng khẳng định phát triển là một phạmtrù triết học dùng đề chỉ quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơngiản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn Theo quan điểmnày, phát triển không bao quát toàn bộ sự vận động nói chung Nó chỉ kháiquát xu hướng chung của sự vận động - xu hướng vận động đi lên của sự vật
Trang 7Trong lịch sử triết học, quan điểm siêu hình xem sự phát triển chỉ là sựtăng, giảm thuần túy về lượng, không có sự thay đổi về chất của sự vật, hiệntượng; đồng thời, nó cũng xem sự phát triển là quá trình tiến lên liên tục,không trải qua những bước quanh co phức tạp.
Đối lập với quan điểm siêu hình, trong phép biện chứng khái niệm pháttriển dùng để chỉ quá trình vận động của sự vật, hiện tượng theo khuynhhướng đi lên: từ trình độ thấp đến trình độ cao, từ kém hoàn thiện đến hoànthiện hơn Như vậy, khái niệm phát triển không đồng nhất với khái niệm “vậnđộng” (biến đổi) nói chung; đó không phải là sự biến đổi tăng lên hay giảm điđơn thuần về lượng hay sự biến đổi tuần hoàn lặp đi lặp lại ở chất cũ mà là sựbiến đổi về chất theo hướng ngày càng hoàn thiện của sự vật ở những trình độngày càng cao hơn
Phát triển cũng là quá trình phát sinh và giải quyết mâu thuẫn kháchquan vốn có của sự vật, hiện tượng; là quá trình thống nhất giữa phủ định cácnhân tố tiêu cực và kế thừa, nâng cao nhân tố tích cực từ sự vật, hiện tượng cũtrong hình thái của sự vật, hiện tượng mới [1, tr.253]
Phép biện chứng duy vật mácxít là sản phẩm của sự kết hợp nhuầnnhuyễn giữa điều kiện khách quan (nhất là những cống hiến của phép biệnchứng trong lịch sử) và nhân tố chủ quan (sự thiên tài, tình bạn vĩ đại, tâmhuyết của hai ông) Theo Ph.Ăngghen, phép biện chứng chẳng qua là mônkhoa học về những quy luật phổ biến của sự vận động và phát triển của tựnhiên, xã hội và của tư duy Phép biện chứng đã xuất hiện từ thời cổ đại,nhưng thời kỳ đó chỉ mang tính chất mộc mạc, ngây thơ, trực quan, như tưtưởng biện chứng của các nhà triết học Hy Lạp cổ đại, tư tưởng biện chứngcủa triết học Phật giáo, chưa có cơ sở khoa học để chứng minh cho nó Phépbiện chứng cũng đã có thời kỳ gắn liền với chủ nghĩa duy tâm, chủ yếu nhằmphục vụ cho giai cấp thống trị, phản ánh sai lệch hiện thực khách quan, ít cótác dụng trong nhận thức và cải tạo thế giới
Chỉ đến thời kỳ của C.Mác và Ph.Ăngghen, hai ông mới làm cho phépbiện chứng thực sự quyện chặt với chủ nghĩa duy vật, tạo thành chủ nghĩa duy
Trang 8vật biện chứng và phép biện chứng duy vật thực sự, có giá trị to lớn trong quátrình nhận thức và cải tạo thế giới, tạo ra sự khác hẳn về chất so với các hìnhthức của phép biện chứng đã tồn tại trong lịch sử Phép biện chứng duy vậtphản ánh một cách khách quan, toàn diện toàn bộ quá trình vận động và pháttriển của thế giới thông qua hệ thống những nguyên lý, phạm trù và quy luật
cơ bản của mình; giúp cho con người luôn nhìn nhận, thấy rõ tính phong phúmuôn vẻ, tính vận động và phát triển không ngừng của thế giới vật chất, từ đócác chủ thể có một cách nhìn biện chứng về thế giới, để khám phá ra phươngpháp hành động thích hợp tác động vào thế giới một cách có hiệu quả, đápứng nhu cầu của con người và xã hội Trong hệ thống những nguyên lý ấy, cónguyên lý về sự phát triển của phép biện chứng duy vật, nó đã vạch rõ nguồngốc, trạng thái, cách thức, khuynh hướng quá trình vận động, phát triển củacác sự vật hiện tượng trong thế giới [7, tr.280]
Các ngành khoa học đã chứng minh, mọi sự vật hiện tượng tồn tại trongthế giới không tách rời nhau, không chỉ nương tựa, xâm nhập vào nhau, màchúng còn có quá trình phát sinh, phát triển và diệt vong (sinh, trụ, dị, diệt,hoặc thành, trụ, hoại, không) Do đó, phép biện chứng duy vật Mác xít pháthiện ra sự phát triển của các sự vật hiện tượng đó là một thành tựu to lớntrong lịch sử triết học nhân loại, đặc biệt khi sự phát triển ấy được khái quát
và xây dựng thành một nguyên lý thì giá trị của nó càng to lớn hơn nhiều,ngày càng trở thành cơ sở lý luận khoa học và cách mạng cho các đảng cộngsản, phong trào công nhân quốc tế cũng như toàn nhân loại tiến bộ trên thếgiới trong quá trình cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới tốt đẹp hơn, vớimột niềm tin tưởng cao hơn và vững chắc hơn
Theo quan điểm của phép biện chứng duy vật mácxít, phát triển là mộtphạm trù triết học dùng để chỉ khái quát quá trình vận động tiến lên từ thấplên cao, từ kém hoàn thiện đến ngày càng hoàn thiện hơn, phát triển là mộttrường hợp đặc biệt của vận động Phát triển cũng là một hình thức vận động,cũng là một kiểu vận động, nhưng thông qua kiểu vận động đặc biệt này sẽ
Trang 9cho ra đời một “cái mới” hơn hẳn về chất so với cái cũ (cao hơn và hoàn thiệnhơn cái cũ) [2, tr.1190].
Như vậy, không phải mọi sự vận động đều được coi là phát triển, mặc
dù có năm hình thức vận động cơ bản của thế giới vật chất (vận động cơ học,vận động vật lý, vận động hoá học, vận động sinh học và vận động xã hội),nhưng chỉ những hình thức vận động nào, những sự vận động nào làm cho cácmặt, các thuộc tính của sự vật hiện tượng, hoặc làm cho bản thân sự vật hiệntượng đó tiến lên từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao, từ chưa hoànthiện đến ngày càng hoàn thiện hơn, sự vật hiện tượng có một bước nhảy vọt
về chất, cái mới được ra đời phủ định cái cũ, đó mới được coi là sự phát triển,
sự phát triển ấy là một quá trình “của sự tiêu diệt cái cũ và sự nảy sinh ra cáimới” [3, tr.275] Như sự phát triển của một con người từ khi được sinh ra, lớnlên - trưởng thành - hoàn thiện hơn về mọi mặt (cả về hình dáng, kíchthước, thể chất, trình độ ) Quan điểm của phép biện chứng duy vật kháchẳn, thậm chí còn đối lập với quan điểm duy vật siêu hình khi bàn về sự pháttriển, nếu như phép biện chứng duy vật cho rằng phát triển là khuynh hướngchung của mọi sự vật hiện tượng, là quá trình có sự nhảy vọt về chất, có sự rađời của cái mới (từ A thành A’, thành A’’…) thì quan điểm duy vật siêu hìnhcho rằng sự vật hiện tượng không có sự phát triển, hoặc nếu có thừa nhận sựphát triển của sự vật hiện tượng, thì đó chẳng qua chỉ là sự tăng lên về mặt sốlượng một cách đơn thuần chứ không có sự nhảy vọt về chất, sự phát triểndiễn ra theo đường tròn khép kín (từ A đến A), chứ không phải theo đườngxoắn ốc vô tận Như thế, quan điểm siêu hình về sự phát triển của sự vật hiệntượng, thực chất là không thừa nhận có sự phát triển, đó chỉ là sự vận độngdẫn đến sự lặp lại sự vật hiện tượng cũ một cách nguyên si, không có sự rađời của cái mới
Khi so sánh phương pháp biện chứng và phương pháp siêu hình,V.I.Lênin viết: “Hai quan niệm cơ bản… về sự phát triển (sự tiến hoá): sự pháttriển coi như là sự giảm đi và tăng lên, như là sự lặp lại, và sự phát triển coi như
là sự thống nhất của các mặt đối lập (sự phân đôi của cái thống nhất thành những
Trang 10mặt đối lập bài trừ lẫn nhau và mối quan hệ lẫn nhau giữa những mặt đối lập)…quan niệm thứ nhất là chết cứng, nghèo nàn, khô khan Quan niệm thứ hai làsinh động Chỉ có quan niệm thứ hai mới cho ta chìa khoá của sự (tự vận động)của tất thảy mọi cái đang tồn tại; chỉ có nó mới cho ta chìa khoá của những
“bước nhảy vọt”, của sự “gián đoạn của tính tiệm tiến”, của sự “chuyển hoáthành mặt đối lập”, của sự tiêu diệt cái cũ và nảy sinh ra cái mới” [5, tr.120]
Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định, phát triển là khuynh hướng chungcủa mọi sự vật hiện tượng, đó là quá trình tự thân vận động, tự thân phát triển;
sự phát triển của các sự vật hiện tượng trong thế giới đều có nguyên nhân,nguồn gốc từ bên trong của bản thân sự vật hiện tượng, do quá trình đấu tranhgiải quyết mâu thuẫn, chứ không phải do “cái hích” của thượng đế, hoặc do
“cái đẩy” của một đấng siêu nhiên nào, cũng không phải do có sự tác động từbên ngoài vào sự vật hiện tượng như quan điểm của một số nhà duy tâm, siêuhình quan niệm; sự tác động từ bên ngoài sự vật hiện tượng (không phải thầnlinh, thượng đế) chỉ làm tăng nhanh hoặc kìm hãm quá trình phát triển củachúng, chứ không phải là nguyên nhân hay nguồn gốc của sự phát triển ấy
Xã hội loài người muốn tồn tại và phát triển cũng vậy, trước hết xã hội
đó phải tự giải quyết được những mâu thuẫn trong lòng xã hội, như mâu thuẫngiữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất về mặt kinh tế, giữa cơ sở hạ tầng
và kiến trúc thượng tầng về mặt cấu trúc xã hội, giữa các giai cấp trong xã hội
có giai cấp Bản thân con người muốn phát triển được cũng phải tự giảiquyết rất nhiều mâu thuẫn ngay ở bên trong con người, như mâu thuẫn giữaquá trình hấp thụ và bài tiết, giữa đồng hoá và dị hoá, giữa nhu cầu và khảnăng, giữa cái muốn biết và cái chưa biết chỉ khi nào những mâu thuẫn cơbản của sự vật hiện tượng được giải quyết, khi đó mới có sự chuyển hóa, sựnhảy vọt về chất và sự ra đời của cái mới
Song không phải cứ có mâu thuẫn là lập tức có ngay kết quả của sự giảiquyết mâu thuẫn ấy, có ngay sự nhảy vọt về chất, mà chính ngay bản thânmâu thuẫn đó cũng phải trải qua một quá trình phát triển (có thể là lâu dài, cóthể là nhanh chóng, điều này tuỳ thuộc vào tính chất của sự vật hiện tượng,
Trang 11của mâu thuẫn và phụ thuộc vào điều kiện hoàn cảnh cụ thể), mâu thuẫn đóphải vận động phát triển bắt đầu từ sự khác biệt, đến sự đối lập, đến mâuthuẫn và mâu thuẫn gay gắt không thể điều hoà, tạo nên những “cuộc xungđột” giữa các mặt đối lập để giải quyết mâu thuẫn Đồng thời với quá trìnhphát triển của mâu thuẫn là quá trình diễn ra sự tích luỹ dần dần về lượng -lượng của chất - của sự vật hiện tượng, cũng chính sự tích luỹ về lượng này
đã làm cho mâu thuẫn có sự vận động phát triển đến đỉnh cao của nó, đến khi
nó không thể giữ nguyên được trạng thái như cũ nữa, tức là mâu thuẫn đóphải được giải quyết, sự thống nhất cũ phải được phá vỡ để thiết lập một sựthống nhất mới, cái chất cũ đến đây đã trở nên lỗi thời, lạc hậu, không cònphù hợp với điều kiện hoàn cảnh mới nữa, đòi hỏi phải có một chất mới, một
sự vật hiện tượng mới ra đời thay thế sự vật hiện tượng cũ; đó cũng là lúc sựvận động của lượng đã vượt quá giới hạn (gọi là độ) đạt đến điểm nút, cái giớihạn mà ở trong đó đã diễn ra sự biến đổi về lượng (cũ) đến đây cũng bịphá vỡ, thay vào đó là một giới hạn mới được thiết lập và tất nhiên lại có một
sự biến đổi mới về lượng ở trong giới hạn mới này Đến đây ta có thể khẳngđịnh: mâu thuẫn đã được giải quyết, chất cũ đã bị chất mới phủ định, sự vậthiện tượng cũ đã bị sự vật hiện tượng mới phủ định (cái mới đã ra đời thay thếcái cũ) - đó chính là nguồn gốc của sự phát triển
Sự phát triển của sự vật hiện tượng thường là một quá trình lâu dài, liêntục, do đó chúng ta không được nóng vội, áp đặt dễ dẫn đến chủ quan, duy ýchí Chúng ta chỉ có thể nhận biết quá trình đó, tác động vào, định hướng cho
sự phát triển đó nhanh hơn để có tác dụng tốt hơn cho nhu cầu của con người
1.2 Quan điểm Triết học Mác - Lênin về động lực của sự phát triển
Động lực của sự phát triển của các sự vật, hiện tượng nằm ngay trongbản thân các sự vật, hiện tượng, ở việc giải quyết liên tục các mâu thuẫn, cácmặt đối lập Quá trình phát triển của các sự vật hiện tượng trong thế giớikhông phải đi theo đường thẳng, mà theo đường xoắn ốc; chúng phải trải quanhiều lần phủ định biện chứng, với những chu kỳ (vòng khâu của sự pháttriển) khác nhau, mỗi chu kỳ phát triển lại có hai lần phủ định cơ bản và có
Trang 12thể có nhiều lần phủ định không cơ bản Khi kết thúc phủ định cơ bản lần mộttạo ra cái đối lập với cái ban đầu, giai đoạn này còn được gọi là khâu trunggian trong quá trình phát triển của sự vật hiện tượng Khi kết thúc phủ định cơbản lần hai tạo ra một sự vật hiện tượng mới có nhiều thuộc tính giống nhưcái ban đầu, nên đôi khi tưởng là cái ban đầu, nhưng thực chất nó không phải
là cái ban đầu, mà là cái mới, là cái dường như lặp lại cái ban đầu nhưng trên
cơ sở cao hơn Đến đây mới kết thúc một chu kỳ phát triển của sự vật hiệntượng Song, quá trình phát triển của sự vật hiện tượng không phải chỉ có mộtchu kỳ, mà có thể có nhiều chu kỳ phủ định, với những tính chất mức độ khácnhau; cứ kết thúc chu kỳ này lại có sự ra đời của chu kỳ mới
Do sự vật hiện tượng có nhiều mặt, nhiều thuộc tính khác nhau, nênvận động biến đổi về lượng, sự vận động phát triển của các loại mâu thuẫn, sựnhảy vọt về chất của chúng diẽn ra rất phong phú, đa dạng, làm cho sự ra đờicủa cái mới cũng rất đa dạng, phong phú muôn vẻ Cái mới ra đời không nhấtthiết khi nào cũng phải là cả toàn bộ sự vật hiện tượng, mà có thể cái mới rađời chỉ ở mặt này, mặt kia; cũng như sự chuyển hóa, sự nhảy vọt về chất vừa
có những bước toàn bộ, vừa có những bước cục bộ, bộ phận Điều đó chothấy, quá trình nhận thức và cải tạo thế giới con người phải luôn có cách nhìnbiện chứng, phải vừa thấy cái toàn bộ, đồng thời vừa thấy cái bộ phận, cái cụthể, tránh phiến diện hoặc chung chung, đại khái, qua loa cho xong việc; từ đótìm ra nhiều phương pháp tác động phù hợp, đạt hiệu quả cao nhất
Hình ảnh đường xoắn ốc cho thấy, quá trình phát triển của các sự vậthiện tượng trong thế giới diễn ra quanh co, phức tạp, khó khăn, có thể cónhững bước thụt lùi tạm thời Bước thụt lùi này chỉ như một giai đoạn có thểdiễn ra, nằm trong quá trình phát triển của sự vật hiện tượng, chứ không đượccho rằng bước thụt lùi ấy cũng là một sự phát triển - hai cách hiểu đó hoàntoàn khác nhau Do sự đa dạng, phong phú muôn hình, muôn vẻ của thế giớivật chất, nên khả năng xảy ra bước thụt lùi này cũng rất phong phú, đa dạng,chúng có thể xảy ra ở mặt này hay mặt khác, ở nơi này hoặc nơi khác trongquá trình phát triển của sự vật hiện tượng Vì vậy, chúng ta không nên bi