Việc tổ chức cho học sinh tự tham gia vào quá trình học tập sẽ giúp các em có kĩ năng tự tìm tòi, nghiên cứu, khám phá và chiếm lĩnh kiến thức một cách tự nhiên, hiệu quả, các em nhớ lâu
Trang 1Mẫu số 05
Mã số
- Tên sáng kiến:
“Một số giải pháp nhằm phát huy hứng thú,tích cực, tự giác, sáng tạo của học sinh trong dạy phân môn Luyện từ và câu ở lớp 4 + 5”
- Lĩnh vực áp dụng: Môn Tiếng Việt lớp 4 - 5 cấp tiểu học
- Họ tên tác giả : Nguyễn Thị Mai Linh
- Đơn vị công tác : Trường Tiểu học Gia Khánh A
Bình Xuyên, tháng 02 năm 2021
Trang 2Họ tên, chữ ký người chấm điểm, điểm Mã số
Người số 1:………
Người số 2:………
- Mô tả sáng kiến:
* Cở sở lý luận:
Như chúng ta đã biết, quá trình giáo dục đem lại cho con người sự hiểu biết, vốn sống, vốn kiến thức phong phú làm hành trang giúp chúng ta bước vào cuộc sống Vậy làm thế nào để học sinh hứng thú học, giờ dạy đạt hiệu quả cao, học sinh chủ động sáng tạo trong việc khám phá và chiếm lĩnh kiến thức Nếu học sinh thực sự yêu thích môn học, chăm chú nghe giảng, nghĩa là có hứng thú với môn học thì nhất định kết quả môn học đó sẽ cao, sẽ tốt Hứng thú học tập là động lực thúc đẩy quá trình dạy học đồng thời góp phần nâng cao chất lượng giờ dạy Qua việc tìm hiểu thực trạng hứng thú học tập của học sinh, tôi thấy rằng: hứng thú học tập có tác dụng tích cực đối với kết quả học tập của các em Trong các môn học bậc tiểu học, phần đa học sinh chưa hứng thú với môn Tiếng Việt nhất là phân môn Luyện từ và câu Có thể đây là phân môn khó, kiến thức đa dạng phong phú được coi là lý do khách quan mà các em chưa hứng thú học tập Một lí do khác khiến học sinh chưa hứng thú có lẽ trong các giờ học chưa phát huy được tính tích cực, tự giác, sáng tạo của học sinh
* Cở sở thực tiễn:
Năm học 2019 - 2020 khi tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm lớp 5B với tổng số học sinh là 39 em Trong quá trình giảng dạy phân môn Luyện từ và câu, tôi nhận thấy các em chưa hứng thú trong giờ học Trong các tiết học, các
em chưa có kỹ năng dùng từ, đặt câu, chưa biết sử dụng các biện pháp tu từ, các biện pháp nghệ thuật nhân hóa, so sánh, chưa biết cách dùng các từ ngữ gợi tả, gợi cảm; vốn từ lại nghèo nàn Các em chủ yếu tiếp nhận kiến thức một cách thụ động do đó chất lượng học tập của cả lớp chưa tốt Trước tình trạng đó, tôi luôn trăn trở làm thế nào để giúp các em yêu thích môn học Chính vì lẽ đó, tôi nhận thấy việc giúp học sinh phát huy tính tích cực, sự hứng thú trong học tập là vô
cùng cần thiết Do vậy tôi lựa chọn "Một số giải pháp nhằm phát huy hứng thú,
Trang 3tích cực, tự giác, sáng tạo của học sinh trong dạy phân môn Luyện từ và câu ở lớp 4+5 " để nghiên cứu và áp dụng đối với lớp của mình.
+ Nội dung của sáng kiến:
Sau đây là những giải pháp tôi đã áp dụng và đã mang lại hiệu quả rõ rệt
Giải pháp thứ 1: Giúp học sinh tự học, tự chiếm lĩnh kiến thức nhằm
phát huy tính tích cực, tự giác, sáng tạo của học sinh theo hướng "Thầy thiết kế - Trò thi công ".
Người giáo viên giỏi về kiến thức thôi thì chưa đủ, người thầy cần có phương pháp giáo dục sinh động, hấp dẫn giúp trò dễ dàng tiếp thu bài học, tạo không khí gần gũi, thân thiện để phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh Việc tổ chức cho học sinh tự tham gia vào quá trình học tập sẽ giúp các em có kĩ năng tự tìm tòi, nghiên cứu, khám phá và chiếm lĩnh kiến thức một cách tự nhiên, hiệu quả, các em nhớ lâu kiến thức và cơ bản là rèn kĩ năng tự học cho học sinh Đây cũng chính là đổi mới cách dạy của thầy và cách học của trò theo hướng : “ Thầy thiết kế - Trò thi công” Nhờ sự dẫn dắt, giúp đỡ của thầy mà các em đã lĩnh hội được các kiến thức, học sinh tự tìm tòi,chiếm lĩnh và khám phá kiến thức dưới sự hỗ trợ khi cần thiết của giáo viên đồng thời phát huy được một số năng lực và phẩm chất như: Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác nhóm, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, năng lực ngôn ngữ cùng một số phẩm chất: chăm chỉ, trách nhiệm,
Ví dụ minh họa: Tiết Luyện từ và câu chủ đề: Trung thực - Tự trọng (Tiếng Việt lớp 4 tâp 1 trang 48), giáo viên tổ chức cho học sinh tìm hiểu nghĩa của từ trung thực trong một tình huống như: Trong giờ kiểm tra, Lan không làm bài được, bạn bên cạnh đã làm xong và đưa cho Lan chép nhưng Lan nhất định không chép Sau khi học sinh đã nắm được nghĩa của từ, giáo viên cho học sinh tìm thêm các từ trái nghĩa với từ trung thực và đặt câu Tự liên hệ về bản thân mình đã trung thực chưa?
Với cách dạy như vậy, giáo viên không những giúp các em khắc sâu kiến thức mà còn giúp nâng cao khả năng mở rộng vốn từ của các em Đồng thời tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua các bài học
Trang 4Tiết học Luyện từ và câu Lớp 5B
Với hoạt động tìm hiểu nghĩa của từ, để học sinh tiếp thu và vận dụng tốt kiến thức chúng ta cần phối hợp nhiều cách tổ chức cho học sinh thảo luận, sưu tầm, luyện tập vào văn cảnh cụ thể để nắm được nghĩa của nhóm từ đó
Với hoạt động luyện tập - thực hành: Giáo viên tổ chức linh hoạt giữa hoạt động cá nhân và hoạt động cặp đôi, nhóm nhằm kích thích, khơi dậy ở các em hứng thú học tập bằng những việc như: Thường xuyên động viên, biểu dương khen ngợi trước lớp khi các em hoàn thành sớm bài tập Với các hình thức dạy học như vậy học sinh được phát huy tối đa tính tích cực, chủ động, tinh thần hợp tác, chia sẻ trong nhóm, các em có nhiều cơ hội giao lưu, học hỏi lẫn nhau, giúp
đỡ lẫn nhau, góp phần vào việc giáo dục toàn diện nhân cách cho học sinh; được rèn luyện cách học, cách tư duy; được tự học, hoạt động, trải nghiệm, hợp tác
Trang 5Học sinh hoạt động cặp đôi Học sinh hoạt động nhóm
Giải pháp thứ 2: Thông qua hoạt động trò chơi học tập để tạo hứng thú học tập cho học sinh.
Mỗi trò chơi học tập hấp dẫn được tổ chức ở phần khởi động giới thiệu bài, để thư giãn hay để truyền tải một kiến thức nào đó hoặc để kết thúc bài học Ngoài ra trò chơi học tập còn có thể tổ chức trong các giờ ôn tập, tổng hợp kiến Qua đó học sinh sẽ khắc sâu kiến thức một cách nhẹ nhàng, thoải mái mang tính chất vừa học vừa chơi Phần khởi động tạo hứng thú để vào bài học giáo viên định hướng cho ban văn nghệ lên tổ chức hát bài hát hay chơi trò chơi có nội dung liên quan đến kiến thức bài học Kết thúc bài hát hoặc trò chơi, giáo viên đặt vấn đề dẫn dắt vào bài học
Giáo viên cũng nên chuẩn bị những phần thưởng nhỏ để động viên, khích lệ các
em khi tham gia trò chơi học tập
Tổ chức trò chơi trong phần khởi động
Trò chơi: Diễn kịch câm.
Ví dụ bài: Luyên tập về động từ (Tiếng Việt 4- Tập 1), giáo viên sẽ tổ chức
cho học sinh khởi động bằng một trò chơi “ Diễn kịch câm”
Luật chơi: 2 nhóm cùng tham gia trò chơi Nhóm A cử một người làm động tác Nhóm B quan sát và nêu 1 động từ chỉ hoạt động đó Sau đó đổi lại, nhóm A làm động tác, nhóm B đoán hành động của nhóm A Đề tài và nội dung chơi: Động tác trong học tập như: mượn sách đọc bài, viết bài, cất sách vở, phát
Trang 6biểu ý kiến… Động tác khi vệ sinh cá nhân: đánh răng, rửa mặt, chải tóc ; vệ sinh môi trường như: quét lớp, lau bảng, kê bàn ghế…
Thời gian 3 phút kết thúc, nhóm nào diễn tả, thể hiện được nhiều hoạt động và tìm được nhiều động từ hơn sẽ thắng cuộc Từ những động tác học sinh vừa thể hiện, giáo viên dẫn dắt, giới thiệu vào bài “Luyện tập về động từ”
Tổ chức trò chơi học tập trong phần Luyện tập, thực hành
Trò chơi : Ai nhanh? Ai đúng?
Trò chơi này sẽ kích thích học sinh tư duy nhanh, biết phối hợp nhịp nhàng với nhau để hoàn thành đúng và nhanh nhất nhiệm vụ được giao
Ví dụ 1: Học xong bài Danh từ, giáo viên có thể chia lớp thành 3 nhóm
đặt tên cho các nhóm và yêu cầu các nhóm thực hiện nhiệm vụ: Nhóm 1: nhóm gia đình (tìm các danh từ chỉ các thành viên trong gia đình); Nhóm 2: nhóm nghề nghiệp (tìm các danh từ chỉ nghề nghiệp); Nhóm 3: nhóm học tập (tìm các danh từ chỉ đồ dùng học tập) Mỗi thành viên trong nhóm sẽ viết bảng nối tiếp một danh từ của nhóm mình trong thời gian 2 phút Với việc tổ chức trò chơi như vậy tất cả các học sinh lớp tôi đều hứng thú tham gia, các em tìm được nhiều danh từ cho nhóm mình và có thể học được nhiều danh từ của nhóm bạn
Trò chơi: Tiếp sức
Khi dạy các bài Mở rộng vốn từ giáo viên có thể sử dụng trò chơi tiếp sức nhằm khai khác vốn từ sẵn có của các em, rèn tác phong nhanh nhẹn, luyện trí thông
minh Ưu điểm của kiểu bài tập này giúp học sinh rèn luyện khả năng tư duy
ngôn ngữ và diễn đạt một cách linh hoạt đồng thời cũng cho các em rèn luyện được cách viết câu hay và chính xác theo một chủ đề, chủ điểm cụ thể
Luật chơi: Tổ chức cho các nhóm chơi với số lượng học sinh bằng nhau Sau khi giáo viên nêu ra một chủ đề, lần lượt từng thành viên của đội chơi sẽ ghi nhanh các từ đó vào bảng của nhóm mình.Trong cùng một thời gian, nếu kết thúc đội nào tìm chính xác được nhiều từ thì đội đó sẽ thắng cuộc
Khi dạy bài: Mở rộng vốn từ Nhân dân Giáo viên chia nhóm và yêu cầu các nhóm đặt các câu khác nhau về chủ đề trên (thời gian hoạt động là 4 phút) Sau 4 phút học sinh các nhóm trình bày kết quả hoạt động Nếu nhóm nào đặt
Trang 7được nhiều câu đúng chủ đề và hay thì nhóm đó thắng cuộc
Tổ chức trò chơi để củng cố nội dung bài học
- Với phần củng cố, giáo viên có thể cho các em chơi trò chơi để củng cố lại nội dung bài vừa học
Trò chơi: Đóng vai
Ví dụ: Dạy bài: "Quan hệ từ" (Tiếng Việt 5 - tập 1): Giáo viên có thể cho
các em chơi trò chơi " Đóng vai "ở phần củng cố bài, 4 em lên đóng vai:
Học sinh A: Biểu thị quan hệ nguyên nhân – kết quả
Học sinh B: Biểu thị quan hệ giả thiết – kết quả Học sinh C: Biểu thị quan hệ tương phản
Học sinh D: Biểu thị quan hệ tăng tiến Giáo viên hướng dẫn cách chơi
Học sinh C mang vai " Biểu thị quan hệ tương phản" hỏi: Tuy nhà xa nhưng tớ vẫn cố gắng đi học đúng giờ Vậy đố các bạn biết tớ biểu thị quan hệ
gì ?
Học sinh C có thể chỉ bất kỳ bạn nào trong lớp trả lời Qua sự đóng vai đó
đã giúp các em có kĩ năng giao tiếp, giúp cho các em tập nói năng, lựa chọn, sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp một cách tự nhiên, đồng thời rèn cho các em có kĩ năng nói trước đám đông Làm được như vậy, giờ học sẽ có hiệu quả cao, học sinh hứng thú học tập, đáp ứng mục tiêu cơ bản của môn Tiếng Việt đó là "Giao tiếp có hiệu quả"
Đặc điểm của học sinh Tiểu học là khi giáo viên tạo ra không khí sôi nổi, say
mê, thi đua trong học tập thì tất cả học sinh đều muốn thể hiện hết khả năng của mình trước thầy, cô và bạn bè Các em coi đó là đích mà mình cần vươn tới Hứng thú của một cá nhân đan xen vào hứng thú tập thể với mặt tích cực của nó
là tiền đề không thể thiếu trong việc quyết định kết quả học tập của học sinh
Trò chơi: Phỏng vấn
- Ví dụ: Củng cố bài "Câu ghép" (Tiếng Việt 5 - tập II) giáo viên cho 4 em lên chơi trò chơi "Phỏng vấn"
Trang 8Phóng viên sẽ hỏi:
+ Chào bạn! Bạn cho mình biết quê bạn ở đâu ?
+ Bạn hãy đặt một câu ghép để nói về quê hương của mình nhé !
Kết quả: Mỗi học sinh sẽ kể về quê hương của mình qua một câu ghép,
không khí giờ học sôi nổi hẳn lên, các em nắm được bài và rất thích được bày tỏ Nội dung kiến thức tuy nặng hơn nhưng nó được giảm nhẹ qua trò chơi và đúng
là "Học mà chơi, chơi mà học" ngoài ra, còn giúp các em lựa chọn, sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp được tốt hơn
Trò chơi: Phỏng vấn
Trò chơi: Chim sẻ giúp cô Tấm
- Ví dụ: Sau khi học xong các bài về từ đơn, từ láy, từ ghép, giáo viên có
thể củng cố kiến thức cho học sinh thông qua Trò chơi: “ Chim sẻ giúp cô Tấm”
Trang 9Giáo viên tổ chức cho 2- 3 đội chơi Mỗi đội 5 học sinh Tùy theo số lượng
người chơi mà chuẩn bị số bộ thẻ chữ Các thẻ chữ ghi các từ đơn, từ láy, từ ghép
Cách tiến hành: Các thẻ chữ để lẫn lộn được xem là gạo, thóc, đỗ Gạo, thóc, đỗ ở đây cũng chính là các từ đơn, từ láy, từ ghép mụ dì ghẻ trộn lẫn với nhau và bắt Tấm phải nhặt Các thành vên trong đội đóng vai những chú chim sẻ được Bụt sai xuống giúp cô Tấm nhặt thóc ra thóc, gạo ra gạo, đỗ ra đỗ, các đội cùng chơi trong khoảng thời gian nhất định Đội nào phân loại nhanh và đúng là đội thắng cuộc, giúp cô Tấm sớm được trẩy hội mùa xuân
Ngoài ra, giáo viên có thể tổ chức một số trò chơi học tập khác như: Trò chơi Ghép đôi, Ong tìm chữ, Trò chơi ô chữ, Hái hoa dân chủ, Truyền điện, …
Giải pháp thứ 3: Giáo viên thể hiện sự quan tâm, tạo sự gần gũi đồng thời hỗ
trợ các hoạt động học tập của học sinh
Trong giảng dạy, bằng nghệ thuật của mình, giáo viên luôn quan sát nét mặt, hành động, cử chỉ của học sinh và xem các em đã “sẵn sàng” thực hiện các nhiệm vụ học tập chưa? Nếu thấy học sinh vui vẻ, nét mặt rạng rỡ, chăm chú quan sát lắng nghe theo dõi bạn trình bày kết quả tức là các em đã hiểu nhiệm
vụ Ngược lại nếu thấy nét mặt biểu lộ hoài nghi, ngơ ngác, chưa thực sự hiểu nhiệm vụ thì giáo viên cần đến bên cạnh hỏi xem em đó đang gặp khó khăn gì
và hướng dẫn thêm cho em Sự quan tâm, gần gũi của giáo viên dành cho học sinh là vô cùng cần thiết Tất cả chúng ta đều muốn được yêu thương và quan tâm, học sinh của chúng ta cũng vậy Một học sinh sẽ có động lực, hứng thú học hơn khi được thầy cô quan tâm, ghi nhận những nỗ lực của mình Đây cũng là một trong những tiêu chí xây dựng "Trường học hạnh phúc" Niềm hạnh phúc được lan tỏa, thầy cô hạnh phúc, học sinh hạnh phúc sẽ tạo nên lớp học hạnh phúc, trường học hạnh phúc
Ngoài sự quan tâm, gần gũi dành cho học sinh thì giáo viên cũng nên tận dụng nguồn lực hỗ trợ từ học sinh khá giỏi, nhóm trưởng có năng lực để trợ giúp
Trang 10các hoạt động học tập trên lớp.Vậy làm sao để tránh học sinh trong nhóm không
ỷ lại nhóm trưởng? Giáo viên tách học sinh chậm tiến để hỗ trợ trực tiếp, giúp các em tự tin, sau khi đã đạt mặt bằng chung cùng với các bạn trong lớp thì đưa
về nhóm.Thay đổi học sinh trong các nhóm, không để nhóm cố định trong cả kì học để tạo điều kiện cho các em có cơ hội trao đổi với nhau nhiều hơn
Khi xây dựng môi trường giáo dục hạnh phúc chính trong lớp học của mình cùng với việc áp dụng kĩ thuật tích cực trên vào dạy học, tôi nhận thấy học sinh học tập tích cực hơn, các em thấy hứng thú với những nhiệm vụ được giao và hoàn thành bài tập tương đối tốt Học sinh học tập tự tin, phát triển được vốn ngôn ngữ, khả năng giao tiếp, năng lực điều hành hoạt động, biết giúp đỡ nhau trong học tập cũng như trong cuộc sống
Giải pháp thứ 4: Ứng dựng công nghệ thông tin trong dạy và học
Ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy là một trong nhiều phương pháp dạy học tiên tiến hiệu quả Các bài giảng khi sử dụng công nghệ thông tin
sẽ sinh động và hấp dẫn hơn rất nhiều so với bài giảng không sử dụng công nghệ thông tin Mỗi một giờ học được áp dụng công nghệ thông tin như vậy sẽ tích cực hóa được hoạt động nhận thức của học sinh, thu hút được sự chú ý xây dựng bài, dễ dàng lĩnh hội tri thức mới Lúc này, học sinh thật sự là chủ thể hóa của hoạt động nhận thức, được đặt vào những tình huống cụ thể của đời sống, trực tiếp quan sát, thảo luận,… tìm hiều vấn đề một cách trực quan hơn để giải quyết các vấn đề đó theo cách của riêng mình Không những thế, một giờ học có ứng dụng công nghệ thông tin sẽ tăng cường việc học tập và lĩnh hội tri thức theo từng cá thể Trong một lớp học, trình độ và khả năng tư duy của học sinh là không đồng đều, khi sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học sẽ làm tăng
cường cá thể hóa trong học tập và sự hợp tác giữa các cá nhân: Thầy – trò, trò –
trò, giúp thuận tiện hơn trên con đường chiếm lĩnh kiến thức
Với phương tiện là máy tính, máy chiếu sẽ tạo hứng thú cho học sinh trong quá trình học tập Học sinh sẽ hào hứng, hứng thú với giờ học và đương nhiên