Đề tài được hoàn thành với sự giúp đỡ vô cùng nhiệt tình và quý báu của quý thầy cô, bạn bè đồng nghiệp và người thân. Tôi xin chân thành cảm ơn đến Ban Giám hiệu Trường Đại học Trần Đại Nghĩa cùng toàn thể các cán bộ, giảng viên, giáo viên đã giảng dạy, hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập nghiên cứu hoàn thành đề tài. Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến Thượng tá, Thạc sĩ Đinh Văn Vinh đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn Ban chỉ huy Tiểu Đoàn 5, Khoa Khoa học Xã hội và Nhân văn, Khoa Quân Sự, Ban Giám hiệu trường THPT Chi Lăng cùng gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và tập thể lớp Văn bằng 1, Giáo viên Giáo dục Quốc phòng – An ninh đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu.
Trang 1Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến Thượng tá,Thạc sĩ Đinh Văn Vinh đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiêncứu và hoàn thiện đề tài.
Xin chân thành cảm ơn Ban chỉ huy Tiểu Đoàn 5, Khoa Khoa học Xã hội
và Nhân văn, Khoa Quân Sự, Ban Giám hiệu trường THPT Chi Lăng cùng giađình, bạn bè, đồng nghiệp và tập thể lớp Văn bằng 1, Giáo viên Giáo dục Quốcphòng – An ninh đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu
Mặc dù tôi đã nổ lực cố gắng hoàn thành, song đề tài không tránh khỏinhững thiếu sót Rất mong sự đóng góp ý kiến của Hội đồng khoa học, BanGiám hiệu nhà trường, quý thầy cô và các đồng nghiệp để tác giả bổ sung, hoànthiện đề tài
Xin chân thành cảm ơn!
Trang 2MỤC LỤC
Trang
Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG VIỆC VẬN DỤNG
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG - AN NINH CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHI LĂNG, HUYỆN TỊNH BIÊN, TỈNH AN GIANG
10
1.1. Cơ sở lí luận của việc vận dụng PPDH tích cực trong giảng
dạy môn GDQP – AN cho học sinh trường Trung học Phổthông Chi Lăng
10
1.2. Thực trạng việc vận dụng PPDH tích cực trong giảng dạy
môn GDQP – AN cho học sinh tại trường THPT Chi Lăng
34
Chương 2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
TÍCH CỰC TRONG GIẢNG DẠY MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG – AN NINH CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT CHI LĂNG, HUYỆN TỊNH BIÊN, TỈNH AN GIANG HIỆN NAY
53
2.1. Những yêu cầu cơ bản của việc vận dụng PPDH tích cực
trong giảng dạy môn GDQP – AN cho học sinh TrườngTHPT Chi Lăng, Huyện Tịnh Biên, Tỉnh An Giang hiện nay
53
2.2. Một số giải pháp vận dụng PPDH tích cực trong trong giảng
dạy môn GDQP – AN cho học sinh Trường THPT Chi Lăng,Huyện Tịnh Biên, Tỉnh An Giang hiện nay
Trang 3ứng một cách hiệu quả hơn, trực tiếp hơn những nhu cầu thực tiễn của từng đấtnước là một vấn đề cấp thiết Quan niệm về giáo dục, về vai trò của trường họctrong những năm gần đây đã có những thay đổi sâu sắc Việc nghiên cứu khoahọc – công nghệ đã gắn bó chặt chẽ với ứng dụng Giáo viên thay vì chỉ truyềnđạt tri thức, chuyển sang tổ chức, hướng dẫn cho người học phương pháp tiếpcận thông tin một cách có hệ thống, có tư duy phân tích.
Trong giáo dục, quy trình đào tạo được xem như là một hệ thống bao gồmcác yếu tố: Mục tiêu, chương trình đào tạo, nội dung, phương pháp dạy học,phương tiện dạy học… Trong đó, phương pháp dạy học được coi là vấn đề thenchốt Dạy học tích cực là hình thức dạy học theo lối phát huy tính tích cực, chủđộng, sáng tạo của người học Dạy học tích cực hướng tới việc hoạt động hóa,tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huytính tích cực của người học Giáo viên giữ vai trò là người hướng dẫn, gợi ý, tổchức, giúp người học tự tìm kiếm, khám phá những tri thức mới Người dạy nêutình huống, kích thích hứng thú, suy nghĩ và phân xử các ý kiến đối lập củangười học, từ đó hệ thống hóa các vấn đề, tổng kết bài giảng, khắc sâu những trithức cần nắm vững Áp dụng các kỹ thuật và phương pháp dạy học này sẽ tăngcường khả năng vận dụng, thực hành, áp dụng vào thực tế của học sinh Các em
sẽ được chủ động sáng tạo, tự giác trong học tập, có môi trường học tập an toàn
và thân thiện
Đảng và Nhà nước ta luôn coi giáo dục Quốc phòng – An ninh (QP –AN)
“ Là bộ phận của nền giáo dục quốc dân, một nội dung cơ bản trong xây dựngnền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân; là môn học chính khoá trongchương trình giáo dục, đào tạo trung học phổ thông đến đại học và các trườngchính trị, hành chính, đoàn thể Việc học tập, bồi dưỡng kiến thức QP – AN làquyền lợi và nghĩa vụ của cán bộ, công chức và của toàn dân ”
Trên thực tế bộ môn giáo dục QP – AN là nội dung học tập đặc thù trongcác trường học nhằm nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ đốivới nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Tầm quan trọng của môn QP – AN trong trường
Trang 4phổ thông là ở chỗ đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng góp phần thựchiện mục tiêu giáo dục toàn diện, tạo cho thế hệ trẻ có điều kiện tu dưỡng phẩmchất, rèn luyện năng lực, góp phần giáo dục thế hệ tương lai của đất nước có đạođức trong sáng, có ý chí kiên cường
Giáo dục QP – AN là bộ phận của nền giáo dục quốc dân, một nội dung
cơ bản trong chiến lược xây dựng nền Quốc phòng toàn dân và an ninh nhândân; thống nhất nhận thức về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, xây dựng con ngườimới Xã hội Chủ nghĩa có sự phát triển toàn diện; là môn học chính khóa trongchương trình giáo dục của cấp trung học phổ thông
Môn học giáo dục QP – AN góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh vềlòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, niềm tự hào và sự trân trọng đối với truyềnthống đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc, của các lực lượng vũ trang nhândân Việt Nam; có ý thức cảnh giác trước mọi âm mưu thủ đoạn của các thế lựcthù địch; có kỹ năng quân sự, an ninh cần thiết để tham gia vào sự nghiệp xâydựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân Hơn thế nữa mônhọc giáo dục QP – AN có lý luận cơ bản, nhưng đòi hỏi có kỹ năng quân sự anninh cần thiết Trong quá trình học tập, người học vừa được trang bị kiến thức lýthuyết, vừa được rèn luyện kỹ năng thực hành Phương pháp dạy học môn giáodục QP – AN sử dụng phương pháp tích hợp, kết hợp cả giảng dạy lý thuyếtthực hành có vũ khí trang bị, sơ đồ, bản đồ, mô hình học cụ, la bàn,… trang bịcho người học tiếp thu những kiến thức, kỹ năng và các sản phẩm cần thiết chohoạt động quân sự
Sự phát triển như vũ bão của các lĩnh vực Khoa học – Công nghệ, sự bùng
nổ về thông tin, giáo dục và đào tạo có những bước phát triển mới Để đáp ứngnhu cầu cung cấp nguồn nhân lực có đủ khả năng phục vụ cho xã hội phát triểntrong tương lai, việc đổi mới phương pháp giảng dạy là một trong những yêucầu bức thiết hiện nay Phương pháp giảng dạy tích cực lấy người học làm trungtâm là một trong những mục tiêu giáo dục được nhiều nhà giáo dục nghiên cứu,
Trang 5đúc kết từ thực tiễn và xây dựng thành những lí luận mang tính khoa học và hệthống.
Giáo dục QP – AN là môn học chính khóa, môn học bắt buộc trong hệthống nhà trường Môn học có khối lượng kiến thức tổng hợp, đa dạng và phongphú, liên quan đến tất cả kiến thức khoa học tự nhiên và kiến thức về khoa học
xã hội Đây là môn học được Đảng và Nhà nước hết sức quan tâm vì nó là nộidung đầu tiên của vấn đề xây dựng nên quốc phòng toàn dân vững mạnh trongchiến lược Bảo vệ Tổ quốc Vì vậy cùng với việc đổi mới chương trình, nộidung Giáo dục QP – AN thì việc đổi mới phương pháp dạy học và học mangtính quyết định đến hiệu quả và chất lượng của môn học
Nhận thức tầm quan trọng đó để nâng cao chất lượng dạy và học mônGiáo dục QP – AN Hiện nay ngành Giáo dục và Đào tạo nói chung, cũng nhưđội ngũ giáo viên giảng dạy bộ môn Giáo dục QP – AN nói riêng đang nỗ lựcđổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tích cực, chủ động, sáng tạocủa học sinh trong hoạt động học tập Mục đích của việc đổi mới phương phápdạy học là thay đổi phương pháp dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học
theo phương pháp dạy học tích cực nhằm giúp học sinh phát huy tích cực tự
giác, chủ động, sáng tạo Trong thời gian 2 đợt thực tập vừa qua tại trườngTrung học Phổ thông (THPT) Chi Lăng, nằm ở thị trấn Chi Lăng, huyện TịnhBiên, tỉnh An Giang, tôi đã thấy rất rõ những ưu điểm và hạn chế trong việc dạy
và học môn Giáo dục QP – AN cũng như các phương pháp được áp dụng trongquá trình giảng dạy môn học này Xuất phát từ những lí do trên, tôi quyết định
chọn nghiên cứu đề tài: Vận dụng các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh cho học sinh trường Trung học Phổ thông Chi Lăng, thị trấn Chi Lăng, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang
2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
VIẾT LẠI
Trang 63 Mục đích nghiên cứu
Trong xã hội tri thức, việc phát triển kinh tế - xã hội dựa vào tri thức vìvậy giáo dục đóng vai trò then chốt trong việc phát triển kinh tế xã hội thôngqua việc đào tạo con người, chủ thể sáng tạo và sử dụng tri thức Đồng nghĩa vớigiáo dục cần phải thay đổi mới để trả lời những yêu cầu của sự phát triển kinh tế
- xã hội và thị trường lao động Trên thế giới nói chung cũng giống như ở ViệtNam nói riêng, Nghiên cứu và ứng dụng các phương pháp giảng dạy mới trongnhà trường nhằm phát huy tính chất công việc tiếp nhận tri thức của học sinh làmối quan tâm hàng đầu của nền giáo dục Việt Nam
Đánh giá đúng thực trạng vận dụng phương pháp dạy học tích cực tronggiảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh tại trường Trung học Phổ thôngChi Lăng, tỉnh An Giang hiện nay Từ đó đề xuất một số phương pháp dạy họctích cực trong giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh cho học sinhTrường THPT Chi Lăng, tỉnh An Giang hiện nay
4 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Luận giải cơ sở lý luận của việc vận dụng các phương pháp dạy học tíchcực trong giảng dạy môn Giáo dục QP – AN
- Đánh giá thực trạng của việc vận dụng các phương pháp dạy học tíchcực trong giảng dạy môn Giáo dục QP – AN ở trường THPT Chi Lăng, huyệnTịnh Biên hiện nay
- Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng sử dụng phương tiện hiện đạitrong giảng dạy môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh ở nhà trường THPThiện nay
- Đề xuất, vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực để giảng dạymôn Giáo dục QP – AN cho học sinh trường THPT Chi Lăng, tỉnh An Gianghiện nay
5 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
Trang 7* Đối tượng nghiên cứu: Các phương pháp dạy học tích cực môn giáo
dục Quốc phòng – An ninh cho học sinh trường Trung học Phổ thông Chi Lăng,tỉnh An Giang
* Phạm vi nghiên cứu: Đề tài giới hạn ở những nội dung liên quan đến
các phương pháp dạy học tích cực môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh tạitrường Trung học Phổ thông Chi Lăng, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang
6 Các phương pháp nghiên cứu
Tác giả đề tài dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng
và chủ nghĩa duy vật lịch sử, đồng thời sử dụng tổng hợp các phương pháp lịch
sử và lôgíc; phân tích và tổng hợp; quy nạp và diễn dịch; điều tra xã hội học đểhoàn thành khóa luận tốt nghiệp của mình
- Phương pháp nghiên cứu lý luận
Sưu tầm đọc, nghiên cứu, hệ thống hóa các lí luận trong các văn bản, tàiliệu khoa học nội dung liên quan đến đề tài
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Phân tích, đúc kết các tài liệu thống kê, sử dụng các phiếu hỏi đối với cácđối tượng khác nhau là học sinh trường Trung học Phổ thông Chi Lăng, tỉnh AnGiang, quan sát các hoạt động dạy học và tổng kết kinh nghiệm theo thực tiễn
- Phương pháp thống kê toán học:
Áp dụng xử lí các kết quả điều tra được xử lí thống kê
7 Đóng góp của đề tài
Đề tài góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về nângcao chất lượng giảng dạy môn giáo dục Quốc phòng - An ninh cho học sinhTrường trung học phổ thông Chi Lăng, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang
Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho việcnghiên cứu, giảng dạy và học tập môn “Giáo dục Quốc phòng - An ninh” ở Nhà
trường nói riêng và các trường khác nói chung
8 Kết cấu của đề tài
Trang 8Đề tài gồm: Phần mở đầu, 2 chương (4 tiết), kết luận, danh mục tài liệutham khảo và phụ lục.
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG GIẢNG DẠY MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG - AN NINH CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHI LĂNG, HUYỆN TỊNH BIÊN, TỈNH AN GIANG
1.1 Cơ sở lí luận của việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh cho học sinh trường Trung học Phổ thông Chi Lăng
1.1.1 Một số khái niệm phương pháp và phương pháp dạy học tích cực
a Khái niệm phương pháp dạy học
- Phương pháp dạy học là tổ hợp cách thức hoạt động của thầy và trò
trong quá trình dạy học, được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của người thầy,nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học Phương pháp dạy học là tổ hợp cách thứchoạt động của giáo viên trong việc chỉ đạo, tổ chức các hoạt động học tập nhằmgiúp học sinh chủ động đạt các mục tiêu dạy học Phương pháp dạy học là thểthống nhất giữa cách thức dạy và cách thức học nhằm thực hiện mục đích dạyhọc Dù định nghĩa như thế nào thì nói đến phương pháp dạy học bao giờ cũngnói đến cách thức hoạt động phối hợp giữa giáo viên và học sinh, trong đóphương pháp dạy quy định và chi phối phương pháp học, còn phương pháp họcảnh hưởng đến phương pháp dạy Để đi sâu vào bản chất của phương pháp dạyhọc và nêu rõ cụ thể quan hệ biện chứng giữa hoạt động dạy của thầy và hoạt
động học của trò, có tác giả đã đề nghị định nghĩa sau: Phương pháp dạy học là cách thức làm việc của thầy và của trò trong sự phối hợp thống nhất dưới sự chỉ đạo của thầy nhằm làm cho trò tự giác, tích cực, tự lực đạt tới mục đích học tập
Trang 9- Tính tích cực học tập Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con
người, bởi vì để tồn tại và phát triển con người luôn phải chủ động, tích cực cảibiến môi trường tự nhiên, cải tạo xã hội Vì vậy, hình thành và phát triển tínhtích cực xã hội là một trong những nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục
Tính tích cực học tập - về thực chất là tính tích cực nhận thức, đặc trưng ởkhát vọng hiểu biết, cố gắng trí lực và có nghị lực cao trong qúa trình chiếm lĩnhtri thức Tính tích cực nhận thức trong hoạt động học tập liên quan trước hết
với động cơ học tập Động cơ đúng tạo ra hứng thú Hứng thú là tiền đề của tự giác Hứng thú và tự giác là hai yếu tố tạo nên tính tích cực Tính tích cực sản
sinh nếp tư duy độc lập Suy nghĩ độc lập là mầm mống của sáng tạo Ngược lại,phong cách học tập tích cực độc lập sáng tạo sẽ phát triển tự giác, hứng thú, bồidưỡng động cơ học tập Tính tích cực học tập biểu hiện ở những dấu hiệu như:hăng hái trả lời các câu hỏi của giáo viên, bổ sung các câu trả lời của bạn, thíchphát biểu ý kiến của mình trước vấn đề nêu ra; hay nêu thắc mắc, đòi hỏi giảithích cặn kẽ những vấn đề chưa đủ rõ; chủ động vận dụng kiến thức, kĩ năng đãhọc để nhận thức vấn đề mới; tập trung chú ý vào vấn đề đang học; kiên trì hoànthành các bài tập, không nản trước những tình huống khó khăn…
b Khái niệm phương pháp dạy học tích cực
- Phương pháp dạy học (PPDH) tích cực là một thuật ngữ rút gọn, đượcdùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướngphát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học
- “Tích cực” trong phương pháp dạy học – tích cực được dùng với nghĩa
là hoạt động, chủ động, trái nghĩa với không hoạt động, thụ động chứ khôngdùng theo nghĩa trái với tiêu cực
- PPDH tích cực là phương pháp dạy học mà giáo viên sẽ không đưa rakết luận cuối cùng mà thay vào đó là việc đưa ra những gợi ý mang tính gợi mởvấn đề để cùng học sinh thảo luận, tìm ra kết quả cuối cùng Phương pháp nàytập trung vào việc sử dụng tư duy sáng tạo, chủ động, tích cực của học sinh làmnền tảng và giáo viên chỉ là người hướng dẫn và gợi mở vấn đề
Trang 10- Để có thể áp dụng PPDH tích cực vào dạy học đòi hỏi giáo viên phải làngười có chuyên môn, kiến thức sâu cùng sự bản lĩnh, nhiệt thành và hoạt độnghết mình trong công việc.
- PPDH tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt độngnhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của ngườihọc chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy, tuynhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực nhiều sovới dạy theo phương pháp thụ động
Mô hình phương pháp dạy học tích cực
- Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy Cách dạy chỉ đạo cáchhọc, nhưng ngược lại thói quen học tập của trò cũng ảnh hưởng tới cách dạy củathầy Chẳng hạn, có trường hợp học sinh đòi hỏi cách dạy tích cực hoạt độngnhưng giáo viên chưa đáp ứng được, hoặc có trường hợp giáo viên hăng hái ápdụng phương pháp dạy học tích cực nhưng không thành công vì học sinh chưathích ứng, vẫn quen với lối học tập thụ động Vì vậy, giáo viên phải kiên trì đểdần dần xây dựng cho học sinh phương pháp học tập chủ động một cách vừasức, từ thấp lên cao Trong đổi mới PPDH phải có sự hợp tác của cả thầy và trò,
sự phối hợp nhịp nhàng hoạt động dạy với hoạt động học thì mới thành công
Trang 11Như vậy, việc dùng thuật ngữ “Dạy và học tích cực” để phân biệt với “Dạy vàhọc thụ động”.
1.1.2 Phương pháp dạy học môn giáo dục quốc phòng an ninh và vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy môn giáo dục quốc phòng an ninh
a Phương pháp dạy học môn giáo dục quốc phòng an ninh
- Mục tiêu: Trang bị cho HS kiến thức cơ bản về đường lối quốc phòng,
an ninh của Đảng và công tác quản lý Nhà nước về quốc phòng, an ninh; vềtruyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc, về nghệ thuật quân sự ViệtNam; về chiến lược "diễn biến hòa bình", bạo loạn lật đổ của các thế lực thùđịch đối với cách mạng Việt Nam; những kỹ năng quân sự, an ninh cần thiếtnhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng, củng cố lực lƣợng vũ trang nhân dân, sẵn sàngtham gia lực lượng dân quân tự vệ, dự bị động viên và làm nghĩa vụ quân sự,giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủnghĩa Cụ thể:
+ Về kiến thức: Có kiến thức cơ bản về đường lối quân sự của Đảng trong
sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc; các quan điểm của Đảng về xây dựng nền quốcphòng toàn dân, chiến tranh nhân nhân, an ninh nhân dân; đấu tranh, phòngchống chiến lược “diễn biến hòa bình” bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địchvới cách mạng Việt Nam trong tình hình mới
+ Về kỹ năng: Thuần thục trong thao tác các kỹ năng quân sự cần thiết,biết sử dụng một số loại vũ khí bộ binh, thành thạo trong sử dụng súng tiểu liên
AK (CKC)
+ Về thái độ: Rèn luyện phẩm chất, bản lĩnh chính trị vững vàng, yêunước, yêu CNXH; xây dựng tác phong nhanh nhẹn; hình thành nếp sống có kỷluật trong sinh hoạt tập thể, ý thức cộng đồng ở trường, lớp và khi ra công tác
Trang 12b Vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy môn giáo dục quốc phòng an ninh
Vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy môn giáo dụcquốc phòng an ninh là gì? nêu rõ nội dung?
1.1.3 Những dấu hiệu đặc trưng vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn giáo dục quốc phòng an ninh
Việc xây dựng chương trình giảng dạy đã bám sát vào chương trình khungcủa Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Trong quá trình xây dựng kế hoạch và
tổ chức giảng dạy, trường học cần có sự phối hợp chặt chẽ với các đơn vị, thôngqua kế hoạch bài giảng cũng như chuẩn bị cơ sở vật chất bảo đảm cho dạy vàhọc Tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy, tăng cường ứng dụng công nghệthông tin trong dạy học với mục tiêu đào tạo lấy người học làm trung tâm Trongquá trình triển khai trường THPT Lăng Chi đã lựa chọn các hình thức phù hợp;kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, giữa lý thuyết và thực hành; gắn liền với giáodục ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần tập thể; kỹ năng thực hành và hoạt độngngoại khóa
Phương pháp dạy và học tích cực luôn hướng tới mục đích phát triển nănglực giải quyết vấn đề, đặc biệt là năng lực sáng tạo từ người học Phương phápnày đề cao vai trò người học bằng hoạt động cụ thể thông qua sự động não để tựchiếm lĩnh đỉnh cao tri thức…
Giáo viên (GV) luôn là người đứng ra tổ chức, giúp đỡ, hướng dẫn và tạođiều kiện tốt nhất cho học sinh (HS) thực hiện các hoạt động học tập một cách
có hiệu quả Các dấu hiệu đặc trưng của phương pháp dạy và học tích cực baogồm các nội dung sau:
a Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh.
- Trong PPDH tích cực, người học - đối tượng của hoạt động "dạy", đồngthời là chủ thể của hoạt động "học" - được cuốn hút vào các hoạt động học tập
do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá những điều mìnhchưa rõ chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã được giáo viên sắp
Trang 13đặt Được đặt vào những tình huống của đời sống thực tế, người học trực tiếpquan sát, thảo luận, làm thí nghiệm, giải quyết vấn đề đặt ra theo cách suy nghĩcủa mình, từ đó nắm được kiến thức kĩ năng mới, vừa nắm được phương pháp
"làm ra" kiến thức, kĩ năng đó, không rập theo những khuôn mâu sẵn có, đượcbộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo
- Dạy theo cách này thì giáo viên không chỉ giản đơn truyền đạt tri thức
mà còn hướng dẫn hành động Chương trình dạy học phải giúp cho từng họcsinh biết hành động và tích cực tham gia các chương trình hành động của cộngđồng
b Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học.
Phương pháp tích cực xem việc rèn luyện phương pháp học tập cho họcsinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là một mụctiêu dạy học
- Trong xã hội hiện đại đang biến đổi nhanh – với sự bùng nổ thông tin,khoa học, kĩ thuật, công nghệ phát triển như vũ bão – thì không thể nhồi nhétvào đầu óc học sinh khối lượng kiến thức ngày càng nhiều Phải quan tâm dạycho học sinh phương pháp học ngay từ bậc Tiểu học và càng lên bậc học caohơn càng phải được chú trọng
- Trong các phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học Nếu rènluyện cho người học có được phương pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì
sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi con người, kếtquả học tập sẽ được nhân lên gấp bội Vì vậy, ngày nay người ta nhấn mạnh mặthoạt động học trong qúa trình dạy học, nỗ lực tạo ra sự chuyển biến từ học tậpthụ động sang tự học chủ động, đặt vấn đề phát triển tự học ngay trong trườngphổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà tự học cả trong tiết học có
sự hướng dẫn của giáo viên
c Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác.
- Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tư duy của học sinh không thểđồng đều tuyệt đối thì khi áp dụng phương pháp tích cực buộc phải chấp nhận sự
Trang 14phân hóa về cường độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài họcđược thiết kế thành một chuỗi công tác độc lập.
- Áp dụng phương pháp tích cực ở trình độ càng cao thì sự phân hóa nàycàng lớn Việc sử dụng các phương tiện công nghệ thông tin trong nhà trường sẽđáp ứng yêu cầu cá thể hóa hoạt động học tập theo nhu cầu và khả năng của mỗihọc sinh
Tuy nhiên, trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đềuđược hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân Lớp học là môi trườnggiao tiếp thầy – trò, trò – trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trêncon đường chiếm lĩnh nội dung học tập Thông qua thảo luận, tranh luận trongtập thể, ý kiến mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó ngườihọc nâng mình lên một trình độ mới Bài học vận dụng được vốn hiểu biết vàkinh nghiệm sống của người thầy giáo
- Trong nhà trường, phương pháp học tập hợp tác được tổ chức ở cấpnhóm, tổ, lớp hoặc trường Được sử dụng phổ biến trong dạy học là hoạt độnghợp tác trong nhóm nhỏ 4 đến 6 người Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả họctập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuát hiện thực sự nhucầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung Trong hoạt độngtheo nhóm nhỏ sẽ không thể có hiện tượng ỷ lại; tính cách năng lực của mỗithành viên được bộc lộ, uốn nắn, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức, tinh thầntương trợ Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vào đời sống học đường sẽ làm chocác thành viên quen dần với sự phân công hợp tác trong lao động xã hội
- Trong nền kinh tế thị trường đã xuất hiện nhu cầu hợp tác xuyên quốcgia, liên quốc gia; năng lực hợp tác phải trở thành một mục tiêu giáo dục mà nhàtrường phải chuẩn bị cho học sinh
d Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò.
- Trong dạy học, việc đánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhậnđịnh thực trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo điềukiện nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy
Trang 15- Trước đây giáo viên giữ độc quyền đánh giá học sinh Trong phươngpháp tích cực, giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển kĩ năng tự đánh giá
để tự điều chỉnh cách học Liên quan với điều này, giáo viên cần tạo điều kiệnthuận lợi để học sinh được tham gia đánh giá lẫn nhau Tự đánh giá đúng vàđiều chỉnh hoạt động kịp thời là năng lực rất cần cho sự thành đạt trong cuộcsống mà nhà trường phải trang bị cho học sinh
- Theo hướng phát triển các phương pháp tích cực để đào tạo những conngười năng động, sớm thích nghi với đời sống xã hội, thì việc kiểm tra, đánh giákhông thể dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, lặp lại các kĩ năng đã học
mà phải khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong việc giải quyết nhữngtình huống thực tế
- Với sự trợ giúp của các thiết bị kĩ thuật, kiểm tra đánh giá sẽ không còn
là một công việc nặng nhọc đối với giáo viên, mà lại cho nhiều thông tin kịp thờihơn để linh hoạt điều chỉnh hoạt động dạy, chỉ đạo hoạt động học
- Từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, GV không còn đóngvai trò đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành người thiết
kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để HS tự lựcchiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái
độ theo yêu cầu của chương trình Trên lớp, học sinh hoạt động là chính, GV có
vẻ nhàn nhã hơn nhưng trước đó, khi soạn giáo án, giáo viên đã phải đầu tư côngsức, thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ động mới có thể thực hiện bàilên lớp với vai trò là người gợi mở, xúc tác, động viên, cố vấn, trọng tài trongcác hoạt động tìm tòi hào hứng, tranh luận sôi nổi của HS Giáo viên phải cótrình độ chuyên môn sâu rộng, có trình độ sư phạm lành nghề mới có thể tổchức, hướng dẫn các hoạt động của HS mà nhiều khi diễn biến ngoài tầm dựkiến của GV
Trang 161.1.4 Tầm quan trọng của vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy môn giáo dục quốc phòng an ninh
Để nâng cao chất lượng giáo dục, bên cạnh việc cải tiến nội dung sáchgiáo khoa, phương pháp dạy học cũng phải hướng vào việc khơi dậy, rèn luyện
và phát triển năng lực suy nghĩ và làm việc một cách tự chủ, năng động, sángtạo Trong mỗi con người, ai cũng có tiềm năng về một mặt nào đó Nếu biết 14khai thác tiềm năng quý giá đó trong nhận thức, ừong học tập thì vô cùng quantrọng bởi vì “ Khả năng tiềm tàng của bộ óc trong hoạt động trí tuệ của conngười còn lâu mới sử dụng hết, chỉ sử dụng khoảng 10 - 15 % và do đó sự khácbiệt về mặt trí tuệ mà người ta nhận thấy giữa người này với người khác phụthuộc không hẳn vào bản tính sinh học của họ mà chủ yếu vào những ảnh hưởngkhác nhau của môi trường và giáo dục”
Sử dụng PPDH tích cực sẽ giúp chúng ta phát hiện ra những năng lực tiềmtàng trong mỗi học sinh, khai thác được vốn sống phong phú của các em Ápdụng PPDH tích cực sẽ tạo cơ hội để phát huy trí tuệ tập thể của học sinh Vì tậpthể gồm nhiều người, mỗi người lại có cách tư duy, sở trường riêng nên tronglúc thảo luận sẽ phát huy được trí tuệ tập thể giúp người học đào sâu suy nghĩ,tìm tòi, phát huy khả năng của học sinh trong những tình huống cụ thể Sử dụngphương pháp tích cực sẽ hình thành ở học sinh lòng say mê học tập, tập trungmọi ý chí, sức lực cho học tập Chính vì vậy mà cố vấn Phạm Văn Đồng có nói:
“ Điều hay thứ hai của phương pháp này là nó giúp người ta có phương pháp
tự học và lòng ham học Đó là cái quý giá nhất Như vậy nhà trường đã đem lạicho học trò các phương pháp và sự ham học, cái sự cần thiết phải học Sự cầnthiết này cũng bức xúc như ta cần khí để thở, cần ăn để có dinh dưỡng, cần đichơi cho thỏa mái.”
Tóm lại, sử dụng PPDH tích cực trong giảng dạy sẽ giúp chúng ta đào tạonên những con người năng động, tích cực, linh hoạt trong cuộc sống, thích ứngvới nền kinh tế hiện nay Học sinh học theo cách này sẽ biết cách học và cáchlàm, lúc đầu là tập làm, sau làm dần dần sẽ biết làm, biết ứng xử trong sinh hoạt
Trang 17và trong cuộc sống hàng ngày Lối học này tạo cho con người sống rất thực tế,thích hoạt động, hòa nhập vào cộng đồng để tận dụng và khai thác trí tuệ củacộng đồng và bổ sung cho mình thêm hoàn thiện Sử dụng phương pháp này sẽphát huy được sở trường, khêu gợi những tiềm thức còn ẩn náu trong mỗi họcsinh
1.1.5 Một số phương pháp dạy học tích cực dược vận dụng vào giảng dạy môn giáo dục quốc phòng an ninh hiện nay
a Phương pháp dạy học nhóm
Đây là PPDH tích cực được đánh giá cao hiện nay Với phương pháp này,các GV không những có thể giúp các em phát huy tính tích cực à còn phát triểnkhả năng sáng tạo, làm việc nhóm, trách nhiệm và giao tiếp của bản thân
Cách thức thực hiện: GV giới thiệu về chủ đề cần thảo luận trong tiết học hôm nay gồm những nội dung chính nào GV nêu chủ đề thảo luận, chia
nhóm, giao câu hỏi, yêu cầu thảo luận cho mỗi nhóm, quy định thời gian thảo
luận và phân công vị trí ngồi thảo luận cho các nhóm Các nhóm tiến hành thảo luận các yêu cầu mà GV đề ra Đại diện từng nhóm trình bày kết quả thảo luận của nhóm Các nhóm khác lắng nghe, chất vấn, trao đổi, bổ sung ý kiến GV
tổng kết các ý kiến và đưa nội dung cần đạt được
Yêu cầu cần đạt được:
- Có nhiều cách chia nhóm: Chia nhóm có thể dựa vào tính chất câu hỏi,dựa vào số lượng học sinh, cách bố trí lớp học, theo bàn, theo tổ Quy mô nhóm
có thể lớn hoặc nhỏ, tùy theo vấn đề thảo luận Tuy nhiên, nhóm từ 5 – 7 họcsinh là tốt nhất bởi như vậy vừa đủ nhỏ để đảm bảo tất cả học sinh có thể thamgia ý kiến Số học sinh như vậy vừa đủ lớn để đảm bảo rằng học sinh khôngthiếu ý tưởng và không có gì để nói
- Nội dung thảo luận của các nhóm có thể giống hoặc khác nhau
- GV cần quy định rõ thời gian thảo luận và trình bày kết quả thảo luậncho các nhóm
Trang 18- Mỗi nhóm cần chọn một trưởng nhóm, một thư ký ghi nội dung trả lời.Trưởng nhóm phân công nhiệm vụ cho từng thành viên, điều hành việc thảoluận, mời các thành viên phát biểu, chuyển sang câu hỏi khác khi thích hợp, đảmbảo rằng mỗi người đều có cơ hội để đóng góp ý kiến HS luân phiên nhau đạidiện cho nhóm trình bày kết quả thảo luận.
- Kết quả thảo luận có thể được trình bày dưới nhiều hình thức: Bằng lời,viết lên phiếu học tập bằng giấy, do một người thay mặt nhóm trình bày
- Trong quá trình HS thảo luận theo nhóm, GV phải đi kiểm tra tinh thầnlàm việc, lắng nghe ý kiến của HS, gợi ý cho các em nếu cần thiết Khi cácnhóm trình bày xong, GV tóm tắt, tổng hợp, liên kết nội dung của từng nhóm đểnêu bật lên được nội dung của bài học
* Biện pháp tiến hành:
Để phát huy ưu điểm, khắc phục những hạn chế, những điểm khó trongquá trình thực hiện ở môn GDQP – AN Phần học lý thuyết, GV nên chú ýnhững vấn đề sau:
+ Lựa chọn chủ đề thảo luận: Chủ đề thảo luận phải là những nội dung cơbản, trọng tâm, đồng thời là những tình huống có vấn đề, hấp dẫn, buộc HS phải
tư duy Ví dụ: Hãy thảo luận để chứng minh “Dân tộc ta chiến đấu và chiếnthắng giặc ngoại xâm không chỉ bằng tinh thần chiến đấu dũng cảm, hi sinh vì
Tổ quốc mà còn bằng trí thông minh sáng tạo, bằng nghệ thuật quân sự độcđáo” Để đảm bảo chất lượng của quá trình thảo luận cũng như chất lượng củagiờ lên lớp, GV nên hướng dẫn HS đọc trước bài học và những vấn đề cần lưu ý.Điều đó giúp HS chủ động hơn trong việc học tập
+ Chia nhóm và chọn nhóm trưởng: GV nên áp dụng linh hoạt các hìnhthức chia nhóm: Chia nhóm ngẫu nhiên: HS đếm 1,2,3,4,5 rồi vòng trở lại HSđếm số nào thì vào nhóm ấy GV cũng có thể chia theo bàn, theo tổ Hình thứcchia nhóm này được áp dụng khi nhiệm vụ của các nhóm giống nhau hoặc nếunhiệm vụ khác nhau thì cũng ít có sự chênh lệch về độ khó Đây là hình thứcchia nhóm phổ biến nhất Chia nhóm cùng trình độ: GV dựa vào trình độ HS để
Trang 19chia thành nhóm giỏi, khá, trung bình, yếu GV nêu yêu cầu khác nhau tuỳ thuộcvào trình độ của nhóm Chia nhóm gồm đủ các trình độ: Cách chia này thườngđược sử dụng khi nội dung thảo luận cần có sự hỗ trợ lẫn nhau Chia nhóm theo
sở trường: cách chia này thường được tiến hành trong các giờ học thực hành,mỗi nhóm sẽ gồm các HS có cùng chung sở thích, hứng thú
+ Giao nhiệm vụ cho nhóm: GV nêu nhiệm vụ rõ ràng, ngắn gọn, xácđịnh thời gian, hướng dẫn cách thức Thông thường, thời gian thảo luận trungbình là 5 - 7 phút
+ Làm việc theo nhóm: Sau khi chia nhóm, mỗi nhóm sẽ bốc thăm đểchọn nhóm trưởng, thư ký hoặc tự bầu ra nhóm trưởng GV có thể chỉ địnhnhóm trưởng, thư ký luân phiên để khắc phục tình trạng có HS chuyên tráchnhiệm vụ này Trong khi HS thảo luận, GV đi tới các nhóm, quan sát, gợi ý,giúp đỡ HS nếu thấy cần thiết và nhắc nhở HS không nói chuyện, chơi, làm việcriêng Sau khi thảo luận, đại diện các nhóm lên trình bày HS quan sát, bổ sung
+ Tổng kết: GV với vai trò trọng tài chốt lại những nội dung cơ bản, khenthưởng những nhóm tốt, động viên, khuyến khích để tạo hứng thú cho HS Lưu ý: Không có một phương pháp vạn năng cho mọi nội dung dạy học Bởivậy, GV không nên sử dụng một phương pháp mà cần phối hợp linh hoạt vớicác phương pháp dạy học tích cực để giờ học đạt kết quả tốt hơn
b Phương pháp giải quyết vấn đề
Đây là PPDH tích cực mới nhằm kích thích khả năng chủ động giải quyếtvấn đề của học sinh Để áp dụng phương pháp này, các GV sẽ đưa ra các vấn đềnhận thức có sự mâu thuẫn giữa những vấn đề đã biết và chưa biết để hướng họcsinh tìm cách giải quyết dựa vào đó
Trong dạy học môn học Giáo dục QP – AN người dạy phải cấu trúc mộtbài học theo phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề như sau:
- Nêu vấn đề (xây dựng bài toán nhận thức): Tạo tình huống có vấn đề;phát hiện, nhận dạng vấn đề nảy sinh và phát hiện vấn đề cần giải quyết
Trang 20- Giải quyết vấn đề nêu ra: Đề xuất cách giải quyết; lập kế hoạch giảiquyết và thực hiện kế hoạch giải quyết.
- Kết luận: Thảo luận kết quả và đánh giá; khẳng định hay bác bỏ giảthuyết nêu ra; phát biểu kết luận và đề xuất vấn đề mới.Có thể phân biệt bốnmức trình độ nêu và giải quyết vấn đề:
Mức 1: Giảng viên nêu vấn đề, nêu cách giải quyết vấn đề HS thực hiệncách giải quyết vấn đề theo hướng dẫn của giáo viên để đánh giá kết quả làmviệc của HS
Mức 2: Giáo viên nêu vấn đề, gợi ý để học sinh tìm ra cách giải quyết vấn
đề HS thực hiện cách giải quyết vấn đề với sự giúp đỡ của giáo viên khi cần.Giáo viên và học sinh cùng đánh giá
Mức 3: Giáo viên cung cấp thông tin tạo tình huống có vấn đề HS pháthiện và xác định vấn đề nảy sinh, tự đề xuất các giả thuyết và lựa chọn giảipháp HS thực hiện cách giải quyết vấn đề Giáo viên và HS cùng đánh giá
Mức 4 : HS tự lực phát hiện vấn đề nảy sinh trong hoàn cảnh của mình,lựa chọn vấn đề giải quyết Học sinh giải quyết vấn đề, tự đánh giá chất lượng,hiệu quả, có ý kiến bổ sung của giáo viên khi kết thúc
Việc tổ chức vận dụng phương pháp giải quyết vấn đề vào trong quá trìnhdạy học đã đem lại hiệu quả rõ rệt và tương đối ổn định Phương pháp này đãphát huy được tính tích cực, sáng tạo của người học, góp phần nâng cao kết quảhọc tập môn Giáo dục QP – AN, năng lực giải quyết vấn đề của HS trườngTHPT Lăng Chi Điều đó đã khẳng định được tính phù hợp, hiệu quả và khả thicủa các kiểu và các hình thức dạy học của phương pháp nêu và giải quyết vấn đề
đã lựa chọn Từ đây có thể khẳng định tính khả thi khi giáo viên lựa chọn và vậndụng phương pháp nêu và giải quyết vấn đề trong dạy học môn Giáo dục quốcphòng và an ninh
c Phương pháp đóng vai
Nếu nhắc đến một PPDH học tích cực thiên về việc thực hành thì đây làphương pháp hiệu quả nhất mà giáo viên thường sử dụng Với việc sử dụng
Trang 21phương pháp nhập vai, GV sẽ để các em học sinh nhập vai trực tiếp vào một tìnhhuống nào đó để phân tích và thảo luận.
Để thực hiện phương pháp đóng vai trong dạy học cần bảo đảm một sốđiều kiện sau:
1) Người học đã học hoặc tự học về nội dung chủ đề của buổi đóng vai,trên cơ sở đó các vai trong mới thực hiện được nhiệm vụ; các người học khácmới có thể nhận xét, trao đổi, rút kinh nghiệm, học tập được qua buổi đóng vai
Vì vậy khi thực hiện buổi đóng vai cần báo trước cho người học để chuẩn bị, ôntập lại các kiến thức đã học
2) Nhóm (tổ) học tập không quá đông (nên dưới 20 người) để có thể quansát, theo dõi được các vai đóng đầy đủ; tham gia thảo luận, rút kinh nghiệm quabuổi đóng vai
3) Giảng viên cần chuẩn bị trước cho buổi đóng vai, viết đầy đủ quy trìnhthưc hiện dạy học bằng phương pháp đóng vai
Lưu ý: xây dựng mục tiêu học tập buổi đóng vai phù hợp với mục tiêu họctập của bài giảng, nhưng không phải là sao chép lại mục tiêu học tập bài giảng
mà là minh họa, bổ sung hco mục tiêu học tập bài giảng
4) Giáo viên nhất thiết phải có mặt đầy đủ, theo dõi, ghi chép để hướngdẫn thảo luận và tổng kết những điều học được qua buổi đóng vai
- Về kĩ năng giao tiếp:
Đóng vai cũng rèn luyện cho người học ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhàtrường đã được làm quen với vai một cách cụ thể và dễ hiểu nhất của người cán
bộ sẽ đảm nhiệm sau khi tốt nghiệp, luyện tập năng lực giải quyết vấn đề theocương vị mà người học sẽ đảm nhiệm sau này Xây dựng tình huống và vai đóngchính hoặc phụ: tình huống phải rất cụ thể, vai đóng càng cụ thể bao nhiêu càngtốt Các dữ liệu không phải tùy tiện đặt ra mà cần suy nghĩ, cân nhắc để thể hiện
tố mục tiêu học tập; nêu lên được nhiều vấn đề, khía cạnh để học tập Nêu trọngtâm về kiến thức, năng lực giải quyết vấn đề; nêu trọng tâm về kỹ năng giaotiếp, thái độ Trước khi thực hiện đóng vai, giảng viên cần nêu rõ: chủ đề, mục
Trang 22tiêu học tập, giao nhiệm vụ cho các vai và người quan sát, xác định thời gianđóng vai.
Khi thực hiện đóng vai, các vai đóng hoàn toàn chủ động về nội dung vàthời gian Giáo viên không nên can thiệp, nhắc nhở làm mất tính chủ động, linhhoạt của vai diễn Chỉ được ngừng thực hiện đóng vai khi kéo dài quá thời gianquy định nhiều, không còn thời gian để thảo luận sau đóng vai Vai đóng khôngcần thực hiện các kỹ xảo biểu diễn như trong đóng kịch, dễ gây mất tập trungvào nội dung Cần lưu ý thể hiện thái độ, phong cách trong giao tiếp nhất là vớivai "chính" Cần bám sát mục tiêu học tập, nhiệm vụ được giao trong đóng vai,
có ý thức cộng tác, hỗ trợ cho vai “phụ”
Giao nhiệm vụ cho các vai: cho người quan sát Vai đóng phải cụ thể theođúng mục tiêu học tập (người đóng vai "chính", người đóng vai "phụ" phải thựchiện nhiệm vụ, công việc, động tác gì trong các tình huống trên) Người quansát (các người học khác) được phân thành nhóm nhỏ (vài người) Mỗi nhómđược giao các nhiệm vụ cụ thể như: Nhóm theo dõi nhận xét vai "chính"; nhómtheo dõi nhận xét vai "phụ"; các nhóm theo dõi về kỹ năng giao tiếp, thái độ,kiến thức, năng lực giải quyết vấn đề
Trong quá trình sử dụng phương pháp đóng vai GV cần tránh việc sửdụng các từ ngữ chuyên ngành khó hiểu, ngôn ngữ khoa học hoặc tránh việctrình bày giống như trong sách vở để tránh việc HS không tìm được hứng thútrong môn học
- Về thái độ phong cách: Qua quá trình khảo sát thực tế cho thấy hầu nhưcác học sinh trong lớp đều rất chú ý lắng nghe, tôn trọng và tiếp thu những yêucầu mà giáo viên đưa ra một cách chính xác nhất
- Về kiến thức: Giáo viên trường THPT Lăng Chi luôn cố gắng tận tâmhết mức trong qua trình giảng dạy, hướng dẫn Việc giải thích các phương thứctiến hành trong môn học vô cùng tỉ mỉ phù hợp với lý thuyết cũng như nguyêntắc chung đã đặt ra nhưng không bị quá khô khan và nhàm chán
Trang 23- Những điều có thể học tập rút kinh nghiệm qua đóng vai: Cần bố trí,động viên để mọi người đều có thể phát biểu thoải mái Khi có những nhận xétchưa đúng, chưa rõ, nên tiến hành trao đổi để có thể đi đến kết luận Nếu nảysinh những vấn đề cơ bản chưa thống nhất có thể để lại, tổ chức một buổi thảoluận nhóm riêng Nhận xét chung của buổi đóng vai, cuối cùng, giảng viên cónhận xét về buổi đóng vai: Cần dựa trên kết quả thảo luận để có nhận xét chung,tránh tình trạng áp đặt không phân biệt đúng, sai, cái nên, không nên làm, nêulên được những điều học tập và những điều cần rút kinh nghiệm Sau khi thựchiện buổi dạy học bằng phương pháp đóng vai, giảng viên cần kiểm định theocác nội dung chủ yếu sau:
- Chủ đề của đóng vai có thích hợp với phương pháp đóng vai? Có phảiđóng vai là phương pháp tốt nhất để thực hiện nội dung dạy học này không? Chủ
đề của đóng vai có phù hợp với kiến thức và khả năng của người học?
- Mục tiêu của đóng vai có phù hợp, bổ sung tốt cho mục tiêu bài giảng?Các mục tiêu được đề ra có đầy đủ, rõ ràng?
- Tình huống và các vai đóng có thích hợp với chủ đề, mục tiêu học tập?
Có tạo điều kiện để các vai đóng thể hiện được mục tiêu học tập? Có trình bàyđược nhiều thông tin cần thiết? có đề xuát đến những vấn đề thiết thực, quantrọng của nội dung học tập?
- Công tác chuẩn bị cho buổi đóng vai (nêu rõ chủ đề, mục tiêu học tập,giao nhiệm vụ cho các vai, người quan sát )
- Thực hiện buổi đóng vai, hướng dẫn thảo luận sau khi đóng vai Qua đórút kinh nghiệm để tiếp tục hoàn thiện thêm
d Phương pháp trò chơi
Đây là phương pháp dạy học tích cực mà giáo viên sẽ tổ chức cho các emhọc sinh tìm hiểu về vấn đề nào đó thông qua việc tiến hành các trò chơi phùhợp
Trang 24Cách thức thực hiện: Giáo viên phổ biến về trò chơi gồm tên, nội dung
và quy tắc trò chơi Các học viên tiến hành chơi thử Đánh giá và thảo luận đểnêu ra ý nghĩa, bài học rút ra sau khi kết thúc trò chơi
e Dạy học theo dự án ( Phương pháp dự án )
Đây là phương pháp dạy học tích cực yêu cầu học sinh phải thực hiện mộtnhiệm vụ học tập gắn liền với thực tiễn và có sự kết hợp giữa lý thuyết và thựchành
Cách thức thực hiện
Bước 1: Lập kế hoạch
Công việc của GV: Xây dựng bộ câu hỏi định hướng: xuất phát từ nộidung học và mục tiêu cần đạt được Thiết kế dự án: xác định lĩnh vực thực tiễnứng dụng nội dung học, ai cần, ý tưởng và tên dự án Thiết kế các nhiệm vụ chohọc sinh: làm thế nào để học sinh thực hiện xong thì bộ câu hỏi được giải quyết
và các mục tiêu đồng thời cũng đạt được Chuẩn bị các tài liệu hỗ trợ giáo viên
và học sinh cũng như các điều kiện thực hiện dự án trong thực tế
Công việc của HS: Cùng GV thống nhất các tiêu chí đánh giá Làm việcnhóm để xây dựng dự án Xây dựng kế hoạch dự án: xác định những công việccần làm, thời gian dự kiến, vật liệu, kinh phí, phương pháp tiến hành và phâncông công việc trong nhóm Chuẩn bị các nguồn thông tin đáng tin cậy đểchuẩn bị thực hiện dự án
Bước 2: Thực hiện dự án
Công việc của GV: Theo dõi, hướng dẫn, đánh giá học sinh trong quátrình thực hiện dự án Liên hệ các cơ sở, khách mời cần thiết cho học sinh.Chuẩn bị cơ sở vật chất, tạo điều kiện thuận lợi cho các em thực hiện dự án
Công việc của HS: Phân công nhiệm vụ các thành viên trong nhóm thựchiện dự án theo đúng kế hoạch Tiến hành thu thập, xử lý thông tin thu được.Xây dựng sản phẩm hoặc bản báo cáo Liên hệ, tìm nguồn giúp đỡ khi cần.Thường xuyên phản hồi, thông báo thông tin cho giáo viên và các nhóm khácqua các buổi thảo luận
Trang 25Bước 3: Tổng hợp kết quả
- Công đoạn tổng hợp
Công việc của GV: Theo dõi, hướng dẫn, đánh giá học sinh giai đoạn cuối dự
án Bước đầu thông qua sản phẩm cuối của các nhóm HS Công việc của HS:Hoàn tất sản phẩm của nhóm Chuẩn bị tiến hành giới thiệu sản phẩm
- Công đoạn đánh giá
Công việc của GV: Chuẩn bị cơ sở vật chất cho buổi báo cáo dự án Theodõi, đánh giá sản phẩm dự án của các nhóm Công việc của HS: Tiến hành giớithiệu sản phẩm Tự đánh giá sản phẩm dự án của nhóm Đánh giá sản phẩm dự
án của các nhóm khác theo tiêu chí đã đưa ra
f Phương pháp bàn tay nặn bột
Là một PPDH tích cực dựa trên thí nghiệm tìm tòi – nghiên cứu, áp dụngcho việc giảng dạy Phương pháp này chú trọng đến việc hình thành kiến thứccho HS bằng các thí nghiệm tìm tòi nghiên cứu để chính các em tìm ra câu trảlời cho các vấn đề được đặt ra trong cuộc sống thông qua tiến hành thí nghiệm,quan sát, nghiên cứu tài liệu hay điều tra…
Phương pháp bàn tay nặn bột dựa trên thực nghiệm và nghiên cứu chophép giáo viên hiểu rõ hơn cách thức mà học sinh tiếp thu các kiến thức khoahọc Phương pháp này cho thấy cách thức học tập của học sinh là tò mò tựnhiên, giúp các em có thể tiếp cận được thế giới xung quanh mình qua việc thamgia các hoạt động nghiên cứu
g Phương pháp dạy học theo góc
Là một trong những phương pháp dạy học tích cực mới mà ở đây các họcsinh cần thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau, ở các vị trí cụ thể trong phạm vilớp học và đáp ứng được nhiều các phong cách học tập khác nhau
Ví dụ khi có các chủ đề về môi trường hoặc giao thông, giáo viên có thể
tổ chức các góc bao gồm: Viết, vẽ, đọc, xem video, thảo luận…
Phương pháp bao gồm các bước sau:
Bước 1: Tình huống xuất phát và câu hỏi nêu vấn đề
Trang 26- Là một tình huống do GV chủ động đưa ra như là một cách dẫn nhậpvào bài học Câu hỏi nêu vấn đề là câu hỏi lớn của bài học Câu hỏi phải phùhợp với trình độ học sinh, gây mâu thuẫn nhận thức và kích thích tính tò mò củahọc sinh.
- GV phải dùng câu hỏi mở, tuyệt đối không được dùng câu hỏi đóng
Bước 2: Bộc lộ quan niệm ban đầu của học sinh GV khuyến khích HS
nêu những suy nghĩ, nhận thức ban đầu của mình về sự vật, hiện tưởng mới GVcho HS trình bày bằng nhiều hình thức: Viết, vẽ, nói, ….GV không nhất thiếtphải chú ý tới các quan niệm đúng, cần phải chú trọng đến các quan niệm sai
Bước 3: Đề xuất câu hỏi hay giả thuyết và thiết kế phương án thựcnghiệm
- Đề xuất câu hỏi: Từ những khác biệt và phong phú về biểu tượng banđầu, GV giúp HS đề xuất câu hỏi GV cần khéo léo chọn lựa một số biểu tượngban đầu khác biệt trong lớp từ đó HS đặt câu hỏi liên quan đế bài học.àđể giúphọc sinh so sánh
- Đề xuất phương án thực nghiệm nghiên cứu: Từ những câu hỏi của HS,
GV nêu câu hỏi cho HS đề nghị các em đề xuất thực nghiệm để tìm ra câu trả lờicho các câu hỏi đó GV ghi chú lên bảng các đề xuất của HS để các ý kiến saukhông trùng lặp Khuyến khích HS tự đánh giá ý kiến nhau hơn là ý kiến của
GV nhận xét
Bước 4: Tiến hành thực nghiệm tìm tòi – nghiên cứu: Quan sát tranh và
mô hình và ưu tiên thực nghiệm trên vật thật để từ đó GV giúp học sinh đề xuấtcâu hỏi
h Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm
Hiện nay có một số phương pháp dạy học tích cực dựa trên các thínghiệm, nghiên cứu và thường được áp dụng cho những môn học tự nhiên Vớiphương pháp này, các học viên sẽ được trực tiếp tham gia nghiên cứu, tiến hànhcác thí nghiệm để tự tìm ra câu trả lời cho vấn đề
Quy trình nghiên cứu thực nghiệm gồm 5 bước sau:
Trang 27Bước 1: Quan sát: Đây là quá trình thu thập dữ liệu thực nghiệm chonghiên cứu Ở giai đoạn này, học sinh tập hợp dữ liệu thực nghiệm có liên quanbằng các phương pháp quan sát định tính hoặc định lượng Điều này được thựchiện trước để có thể đưa ra các giả thuyết.
Bước 2: Cảm ứng: Ở giai đoạn này, HS sử dụng lý luận quy nạp để đi đếnkết luận nghiên cứu có thể xảy ra dựa trên dữ liệu thu được từ quan sát củamình HS tạo ra một giả định chung cố gắng giải thích vấn đề đang khó giảiquyết
Bước 3: Khấu trừ: Đây là giai đoạn suy luận Đây là nơi học sinh tạo racác giả thuyết bằng cách áp dụng logic và tính hợp lý vào quan sát của mình
Bước 4: Kiểm tra: Ở đây, học sinh đưa ra giả thuyết để kiểm tra bằng cácphương pháp nghiên cứu định tính hoặc định lượng Trong giai đoạn thửnghiệm, nhà nghiên cứu kết hợp các công cụ điều tra có hệ thống có liên quanvới các phương pháp thực nghiệm để đi đến kết quả khách quan hỗ trợ hoặc phủnhận các giả thuyết nghiên cứu
Bước 5: Đánh giá: Đánh giá cuối cùng trong quá trình thực hiện đẻ từ đóđưa ra phương án giải quyết sao cho phù hợp
1.1.6 Điều kiện để vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy môn giáo dục quốc phòng an ninh
a Đối với giáo viên
Để áp dụng một số PPDH tích cực, GV cần phải trải qua quá trình đào tạomới có thể dễ dàng thích nghi với những thay đổi về chức năng cũng như nhiệm
vụ giảng dạy của mình Bên cạnh đó, thầy cô còn phải nhiệt tình, sẵn sàng tiếpnhận các thay đổi mới của nền giáo dục
GV trực tiếp đứng lớp giảng dạy phải là những người nắm vững về kiếnthức chuyên môn, có kỹ năng sư phạm, khéo léo trong cách ứng xử, sử dụngthành thạo công nghệ thông tin để ứng dụng vào việc giảng dạy, biết cách địnhhướng học sinh theo đúng mục tiêu giáo dục đã đề ra Tuy nhiêm cũng cần phảiđảm bảo được sự tự do nhận thức của HS
Trang 28b Đối với học sinh
- HS phải dần xây dựng các phẩm chất và khả năng thích nghi với phươngpháp dạy học mới như xác định được mục tiêu của việc học, tạo tính tự giác họctập, có trách nhiệm với việc học của mình và việc học chung của cả lớp, tự giáchọc tập ở bất kì hoàn cảnh hay điều kiện nào,…
c Trang thiết bị dạy học
- Thiết bị đồ dùng dạy học là quan trọng cần thiết cho người giáo viêngiảng dạy và đồ dùng sáng tạo tự làm càng quan trọng và cần thiết hơn chongười giáo viên muốn dạy tốt Vậy muốn dạy tốt thì học sinh phải hiểu, muốnhọc sinh hiểu thì giáo viên phải kết hợp đồ dùng với giảng dạy Làm được nhưvậy người giáo viên trong quá trình giảng dạy phải thấy được những cái hay vàchưa hay, những khuyết điểm và bất cập cần chỉnh sửa, những đồ dùng cần bổsung làm mới… phải tâm huyết và làm ra những đồ dùng có ích cho bộ môn củamình Hiệu quả của SKKN Sáng kiến kinh nghiệm sử dụng đồ dùng dạy họcsáng tạo tự làm qua hai mô hình thiết bị “Bia ném lựu đạn đa năng” và “Thiết bịngắm bắn xa-gần” đã áp dụng cho học sinh môn GDQP – AN Sau khi áp dụngthiết bị đồ dùng dạy học trong giảng dạy nói chung và hai mô hình thiết bị mônGDQP – AN nói riêng kết quả thu được hiệu quả cao hơn so với phương pháp
cũ, gây hứng thú và tích cực ham học hơn ở các em Điều này nói lên được khigiáo viên sử dụng thiết bị đặc biệt là thiết bị sáng tạo tự làm cho bộ môn củamình sẽ giúp các em dễ hiểu hơn và tiết học sẽ thành công hơn so với tiết họckhông sử dụng đồ dùng dạy học (dạy chay, thực hành suông) Để đạt được hiệuquả cao trong khâu sử dụng đồ dùng dạy học của giáo viên thì BGH phải đầu tư,
tu sửa và hỗ trợ kinh phí cho giáo viên khi làm đồ dùng mới bên cạnh đó phảikết hợp với kiểm tra và nhắc nhở những giáo viên không hoặc ít sử dụng đồdùng dạy học để:
- Đảm bảo trang thiết bị dạy học ở mức độ tối thiểu phục vụ công tác dạy
và học Cung cấp đủ trang thiết bị thực hành để HS thực hiện bài thực hành Cáctrang thiết bị đắt tiền sẽ được bố trí để dùng chung Tuy nhiên, cần phải đảm bảo
Trang 29về nguyên tắc sử dụng, bảo quản theo từng hoàn cảnh cụ thể nhằm giúp HS và
GV có thể sử dụng ở mức tối đa Xây dựng phòng học đa năng và kho để chứacác thiết bị ở ngay cạnh phòng học bộ môn
- Cung cấp đủ trang thiết bị thực hành để học sinh thực hiện bài thựchành
- Các trang thiết bị đắt tiền sẽ được bố trí để dùng chung Tuy nhiên, cầnphải đảm bảo về nguyên tắc sử dụng, bảo quản theo từng hoàn cảnh cụ thể nhằmgiúp học sinh và giáo viên có thể sử dụng ở mức tối đa
- Xây dựng phòng học đa năng và kho để chứa các thiết bị ở ngay cạnhphòng học bộ môn
và nghệ thuật quân sự Việt Nam; có kiến thức cơ bản, cần thiết về phòng thủ dân
sự và kĩ năng quân sự; sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự bảo vệ Tổ quốc Dovậy việc sử dụng sách giáo khoa là một trong những nọi dung bắt buộc để giúphọc sinh củng cố thêm kiến thức về an ninh quốc phòng
e Đổi mới cách đánh giá kết quả của học sinh
- Với các PPDH tích cực, cần phải đánh giá kết quả học tập HS một cáchcông khai và công bằng Bộ công cụ sử dụng để đánh giá được bổ sung thêm cáchình thức như câu hỏi và bài tập trắc nghiệm Ngoài ra, nên thực hiện đánh giátoàn bộ quá trình học tập của HS về tính tự giác, chủ động trong mỗi tiết họcbao gồm các tiết lý thuyết, buổi thực hành
Trang 30- Hệ thống câu hỏi được sử dụng làm bài kiểm tra, đánh giá phải chứađựng 70% nội dung ở mức độ chuẩn về mặt bằng học thức cho các em HS và30% là nội dung nâng cao.
f Đối với nhà trường
- Hiệu trưởng chịu trách nhiệm chính về việc áp dụng phương pháp dạyhọc tích cực cho toàn trường Đồng thời nhấn mạnh vai trò của phương pháp dạyhọc trong các hoạt động còn lại của nhà trường
- Hiệu trưởng nên giữ thái độ tôn trọng, đồng tình với các đề xuất, sángkiến mang tính tiến bộ của giáo viên, dù là nhỏ Bên cạnh đó cũng cần hỗ trợ,chỉ dẫn cho giáo viên khi áp dụng PPDH mới vào trong giảng dạy để phù hợpvới hoàn cảnh điều kiện giảng dạy, đặc điểm của từng đối tượng học trò, giúpviệc giảng dạy mang lại hiệu quả cao hơn
1.1.7 Những điểm cần lưu ý khi vận dụng một số PPDH tích cực khi giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh nói chung.
Môn học GDQP – AN có lý luận cơ bản, nhưng đòi hỏi có kỹ năng quân
sự an ninh cần thiết Trong quá trình học tập, người học vừa được trang bị kiếnthức lý thuyết, vừa được rèn luyện kỹ năng thực hành Phương pháp dạy họcmôn GDQP – AN sử dụng phương pháp tích hợp, kết hợp cả giảng dạy lýthuyết thực hành có vũ khí trang bị, sơ đồ, bản đồ, mô hình học cụ, la bàn…;trang bị cho người học tiếp thu những kiến thức, kỹ năng và các sản phẩm cầnthiết cho hoạt động quân sự
Giáo dục QP – AN là môn học đặc thù bởi trong quá trình học, đặc biệttrong nội dung thực hành mọi hành động của giáo viên và học sinh phải tuyệtđối thực hiện quy tắc an toàn, nếu không nguy hiểm đến tính mạng của của thầy
và trò Do đó phương pháp giảng dạy môn học GDQP – AN cũng đặc thù.Ngoài phương pháp giảng giải, giảng thuật, giảng diễn, phương pháp đàm thoại,phương pháp sử dụng sách và tài liệu còn yêu cầu có thao trường, bài tập, cóbinh khí kèm theo do Bộ Quốc phòng và Bộ Công an quản lý Có thể nói rằng,môn học giáo dục quốc phòng có một vai trò và ý nghĩa rất to lớn trong việc
Trang 31giáo dục và nâng cao ý thức, phẩm chất đạo đức của con người đặc biệt là họcsinh – thế hệ trẻ, chủ nhân tương lai của đất nước Trong điều kiện đất nước hộinhập và phát triển, việc nâng cao ý thức, trách nhiệm và hiểu biết về kiến thức
QP – AN là một nhiệm vụ thiết thực hơn bao giờ hết
- Với mỗi quan điểm dạy học sẽ có phương pháp dạy học phù hợp Và vớimỗi phương pháp dạy học cụ thể cũng có các kỹ thuật dạy học đặc thù Tuynhiên, đôi khi cũng có ngoại lệ
- Việc phân biệt phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy học đôi khi chỉmang tính chất tương đối Ví dụ: Động não, ở một số trường hợp được xem làphương pháp hoặc kỹ thuật dạy học
- Có các phương pháp dạy học chung cho nhiều môn học Tuy nhiên cũng
có phương pháp đặc thù cho các môn học riêng hoặc một nhóm các môn học
- Một phương pháp dạy học hay kỹ thuật môn học sẽ được gọi với nhiềucái tên khác nhau
1.2 Thực trạng việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh cho học sinh tại trường THPT Chi Lăng
1.2.1 Giới thiệu khái quát về trường Trung học Phổ thông Chi Lăng, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang
a Quá trình hình thành và phát triển
Trường Trung học phổ thông (THPT) Chi Lăng là ngôi trường thuộc vùngbiên giới Việt Nam - Campuchia Tiền thân là Trường Phổ thông Trung học(PTTH) Chi Lăng chính thức được thành lập theo Quyết định số 6772/QĐ-UBND ngày 22/08/1997 trên cơ sở nhô lên từ Trường Trung học Cở sở ChiLăng (cũ) Năm đầu tiên thành lập, khối PTTH có tổng cộng 2 lớp 10 với vỏnvẹn 73 học sinh, đội ngũ giáo viên còn thiếu, phải thỉnh giảng thêm giáo viên ởTrường PTTH Tịnh Biên vào giảng dạy ở một số bộ môn Lứa học sinh lớp 12đầu tiên (năm học 1999-2000) có tổng cộng 67 học sinh tham dự kì thi tốtnghiệp Trung học Phổ thông với 57 học sinh đỗ tốt nghiệp, tỷ lệ 85,7%
Trang 32Ngày 28/12/2000 đã đánh dấu một bước ngoặt lớn của nhà trường khiUBND tỉnh An Giang ra Quyết định số 2612/QĐ-UB-TC chính thức đổi têntrường PTTH Chi Lăng thành Trường Trung học Phổ thông (THPT) Chi Lăng.Trường có trụ sở riêng, liền kề với Trường Trung học Cơ sở Cao Bá Quát hiệnnay Năm đầu tiên sau khi thành lập, trường có 08 lớp (02 lớp 12, 02 lớp 11 và
04 lớp 10) với 348 học sinh, 27 Cán bộ - Giáo viên – Nhân viên và 12 phòng.Tròn 20 năm sau thành lập, ở năm học 2016-2017, trường có tổng cộng có 24lớp (07 lớp 12, 06 lớp 11, 11 lớp 10) với 832 học sinh, 63 Cán bộ - Giáo viên -Nhân viên, trụ sở riêng rộng gần 18.000 m2 với 20 phòng học, 06 phòng bộ môn
và các hạ tầng khác phục vụ dạy học theo lộ trình trường chuẩn quốc gia Hiệnnay, số học sinh và cán bộ giáo viên đã được cải thiện rất tốt với 782 học sinh(khối 10 có 303, khối 11 có 268, khối 12 có 211) đa số các em đều là con emcủa người dân tộc kinh nhưng người dân tộc thiểu số chiếm tỉ lệ không nhỏ kèmtheo địa hình vùng biên giới đã hình thành một trở ngại rất lớn cho các em trongquá trình tới trường
1.2.2 Thực trạng việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh cho học sinh tại trường THPT Chi Lăng
a Việc khai thác và sử dụng các phương pháp và phương tiện kỹ thuật
dạy học trong việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh cho học sinh
* Ưu điểm:
Về thực trạng mức độ sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học, tôi
đã tiến hành khảo sát 10 GV đã và đang giảng dạy bộ môn GDQP – AN củatrường về nhận thức và mức độ sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học.Mẫu phiếu số 1 (xem phụ lục 1) Kết quả điều tra được như sau:
Mức độ đánh giá và tỷ lệ (%)
Trang 33TT Phương pháp thự hiện Thường
xuyên
Thỉnhthoảng
Khôngthực hiện
Bảng đánh giá mức độ sử dụng các phương pháp dạy học
Nhận xét: Thực tế cho thấy đa số các GV thường xuyên sử dụng phươngpháp thuyết trình để lên lớp, đôi khi có sử dụng phương pháp trực quan Cácphương pháp dạy học tích cực như: Phương pháp mô phỏng, phương pháp đàmthoại, phương pháp nêu vấn đề, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học….các giáo viên chưa áp dụng thường xuyên, thậm chí không thực hiện Điều đóchứng tỏ rằng các giáo viên vẫn chưa thực sự quan tâm đến việc đổi mớiphương pháp dạy học mặc dù đã xác định việc đó là rất quan trọng Đặc biệt các
GV chưa thường xuyên thực hiện dạy học theo phương pháp có sự hỗ trợ củamáy tính cũng như các phương tiện khác Do vậy chưa phát huy được ưu thế củacông nghệ thông tin trong dạy học, chưa kích thích và chưa gây được hứng thúhọc tập của học sinh Học sinh không có cơ hội tự học Đặc biệt chưa giảm đượckinh phí trong đào tạo và chưa khắc phục được tình trạng thiếu thiết bị, lãng phíthời gian và chất lượng dạy học không cao
* Hạn chế: Các giáo viên chưa thật sự chú tâm vào khâu chuẩn bị cho lên
lớp, vẫn bị thụ động trong cách lên lớp truyền thống Một vài phương pháp cầnđầu tư như: Phương pháp thuyết trình, Phương pháp trực quan, Phương phápnêu vấn đề, Phương pháp đóng vai, Phương pháp thảo luận nhóm, Phương pháp
dự án, Phương pháp mô phỏng, ứng dụng công nghệ thông tin… chưa được sửdụng thường xuyên cho thấy việc quan tâm tới môn học còn chưa thực sự chu
Trang 34đáo Bản thân nhà trường cũng chú trọng vào việc đầu tư cơ sở vật chất phục vụcho môn học để giáo viên hoàn thành việc truyền đạt kiến thức được tốt hơn.
b Nhận thức của giáo viên trong việc vận dụng phương pháp dạy học tích
cực trong giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh cho học sinh
* Ưu điểm:
- Về đội ngũ giáo viên: Giáo viên không chỉ đơn giản là giáo viên giảngcho học sinh nghe bằng phương pháp truyền thống là đọc chép cho các em họcsinh ghi chép mà hiện nay đã đưa nhiều phương pháp mới vào giảng dạy Đặcbiệt trong xu thế hiện đại hóa ngày nay việc áp dụng những tiến bộ của khoa học
kỹ thuật vào trong giảng dạy ở nhà trường THPT đã và đang được đội ngũ giáoviên trong nhà trường sử dụng ngày càng nhiều, không chỉ là những bài giảngkhô khan mà hiện nay các giáo viên đã sử dụng những hình ảnh và mô hìnhtrong giảng dạy môn GDQP – AN tại trường
- Về đội ngũ giáo viên: Đội ngũ GV giảng dạy môn GDQP – AN ở Nhàtrường đa phần là GV trẻ cho nên luôn mang trong mình bầu nhiệt huyết, nhiệttình, trách nhiệm trong công tác giảng dạy, luôn sẵn sàng va chạm để học hỏikinh nghiệm, tích cực ứng dụng những phương pháp giảng dạy mới để nâng caohiệu quả giảng dạy Bên cạnh đó, đội ngũ GV luôn quán triệt đầy đủ tinh thầnchỉ đạo của Chi bộ, Ban Giám hiệu Nhà trường, luôn thực hiện đúng các kếhoạch do Nhà trường đề ra nhằm nâng cao chất lượng học tập môn GDQP – ANcho học sinh
Môn học GDQP – AN là một bộ môn đặc thù, đòi hỏi GV trực tiếp giảngdạy phải có đầy đủ bản lĩnh và lập trường chính trị vững vàng, có một hệ thốngkiến thức và kĩ năng quân sự vững chắc, có nhiều kinh nghiệm thực tiễn để sẵnsàng xử lý mọi tình huống và phải được huấn luyện tất cả các kĩ năng sư phạmtrong lĩnh vực Quốc phòng - An ninh
Để đào tạo được nguồn nhân lực đáp ứng sự nghiệp CNH - HĐH đất nướcthì trong quá trình đào tạo nói chung cần phải có sự đổi mới, đặc biệt là phươngpháp dạy học thực hành Để có những cơ sở cho việc vận dụng các PPDH tích
Trang 35cực vào dạy môn học GDQP – AN, tôi đã tiến hành khảo sát thực trạng nhậnthức của giáo viên về tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học, tôi
đã tiến hành điều tra bằng phiếu hỏi đối với 10 giáo viên và 2 cán bộ quản lý vớimẫu phiếu số 1(xem phụ lục 2) Kết quả như sau:
Đối tượng khảo sát
Mức độ đánh giá và tỷ lệ (%)
Rất quan trọng Quan trọng Ít quan
trọng
Khôngquan trọng
Bảng đánh giá nhận thức của GV về tầm quan trọng của việc đổi mới PPDH
Nhận xét: Như vậy qua kết quả khảo sát bằng phiếu hỏi cán bộ quản lý và giáo viên của trường cho thấy rằng đa số các cán bộ quản lý và giáo viên đều thấy được tầm quan trọng của của việc đổi mới phương pháp dạy học do đó việc
áp dụng vào dạy môn học GDQP – AN là rất phù hợp và có tính khả thi
* Hạn chế: Nhà trường nói chung hay bản thân người giáo viên nói riêng
chưa thực sự quan tâm nhiều tới môn học này Do giáo viên dạy GDQP – ANchỉ có 1 người dạy chính nên khi cần điều động đi huấn luyện thì sẽ không cógiáo viên dạy thay, cho nên việc đổi mới các phương pháp dạy học vẫn còn bịthiếu sáng tạo Chủ yếu các giáo viên vẫn bị ỷ lại vào các phương pháp dạytruyền thống, ít giáo viên có sáng tạo trong sử dụng các phương pháp dạy học
c Vận dụng phương pháp trò chơi học tập trong giảng dạy môn Giáo dục
Quốc phòng – An ninh cho học sinh
* Ưu điểm:
Trò chơi học tập là một loại trò chơi đặc biệt Trò chơi học tập không chỉ nhằm giải trí mà còn nhằm góp phần củng cố tri thức, kỹ năng đã học Các tiết học có trò chơi sẽ thu hút mức độ tập chung của học sinh mà không một phươngpháp nào so sánh được Những kiến thức khô khan và cứng nhắc sẽ có thêm sự
Trang 36sinh động, hấp dẫn nếu được tổ chức dưới hình thức trò chơi và nhờ đó kết quả học tập của học sinh sẽ tăng lên Hơn thế nữa, mối quan tâm và hoạt động của học sinh thể hiện qua các tiết học có trò chơi sẽ làm tăng cảm tình của các em đối với môn học và thầy cô giáo.
Trò chơi học tập phải gắn với các tri thức và kỹ năng của môn học Nói cách khác, khi sáng tạo ra trò chơi học tập, người giáo viên dựa vào các kiến thức và kỹ năng các bài lý thuyết môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh cần củng cố và rèn luyện cho học sinh để xây dựng thành nội dung các trò chơi Trong một số bài lý thuyết Giáo dục Quốc phòng và An ninh cho học sinh 12 có bài 8: “Công tác phòng không không quân”, để giúp cho học sinh hình dung lại được nội dung bài trước đã được học đó là bài 7: “Lợi dụng địa hình địa vật” giáo viên có thể tổ chức trò chơi sau:
- Tiến công! Phục kích!: Cho một tiểu đội đến một trung đội Học sinh làm theo
động tác của giáo viên, nhưng không làm theo động tác sai Đứng thành vòng
tròn, giáo viên sẽ ngồi thụp xuống và hô: “phục kích” rồi hô: “tiến công” Học sinh đều hô và làm theo như vậy Có lúc giáo viên hô: “phục kịch” nhưng lại đứng vùng lên hay hô: “tiến công” nhưng lại ngồi thụp xuống Khi ấy học sinh
chỉ nghe theo tiếng hô, mà không làm theo cử động của giáo viên Nếu ai làm sai sẽ bị phạt
- Luật trò chơi học tập: Trò chơi học tập cần có luật chơi rõ ràng, đơn giản,
dễ nhớ, dễ thực hiện, không đòi hỏi thời gian dài cho việc huấn luyện Ngoài trò chơi học tập nên diễn ra trong thời gian ngắn, phù họp với trình độ của học sinh,không quá khó
Để làm tăng tác dụng của phương pháp trò chơi học tập, tôi đã làm một khảo sát nhỏ đối với học sinh khối 12 trường THPT Chi Lăng và kết quả đạt được như sau:
Tên lớp Sĩ số
Mức độ đánh giá và tỷ lệ (%)
Rất hứng thú Hứng thú Không hứng
thú
Trang 3712A1 34 29/34
85,2%
5/3414,7%
0
93,75%
2/326,25%
0
Bảng khảo sát học sinh khối 12 về phương pháp trò chơi học tập
Qua bảng trên và quá trình được thực nghiệm tại trường THPT Chi Lăngtôi thấy: Trò chơi là một hoạt động của con người nhằm mục đích trước tiên vàchủ yếu là vui chơi, giải trí, thư giãn sau những giờ làm việc căng thẳng, mệtmỏi Nhưng qua trò chơi, người chơi có thể còn được rèn luyện thể lực, rènluyện giác quan, tạo cơ hội giao lưu với mọi người, cùng hợp tác với bạn bè,đồng đội trong số, nhóm Đối với học sinh lớp 12, đặc biệt là trong một số bàiGDQP – AN các em thường có xu hướng nhàm chán, bởi vì nội dung bài họckhá khô khan, và một phần do là năm cuối cấp nên các em thường tập chung vàonhững môn chính hơn, vì vậy việc kết hợp sử dụng hình thức trò chơi trong họctập sẽ khiến các em hứng thú với bài giảng hơn, cách tiếp thu nội dung bài họcnhanh hơn, mang lại hiệu quả cao hơn Khi sử dụng phương pháp trò chơi này sẽ
có nhiều HS cùng tham gia tạo cơ hội rèn luyện kỹ năng học tập, hợp tác choHS; giảm tính chất căng thẳng của giờ học nhất là các giờ học lý thuyết mới
* Hạn chế: Nếu biết sử dụng phương pháp trò chơi hợp lý thì bào học sẽ
trở nên rất tích cực, kích thích hứng thú học tập và tạo chất lượng cao cho cả bàihọc Tuy nhiên không được lạm dụng trò chơi học tập, biến cả tiết thành tròchơi Kinh nghiệm của nhiều giáo viên giỏi, chỉ nên sử dụng trò chơi học tậpvào cuối tiết học khi xuất hiện yêu 26 cầu củng cố kiến thức kỹ năng đã học, khihọc sinh có dấu hiệu mệt mỏi Trò chơi học tập tạo sự hưng phấn vừa để kếtthúc tiết học, vừa tạo thư giãn cho học sinh trước khi bước vào tiết học tiếp theo.Tuy nhiên cũng có thể tổ chức cho chơi đầu giờ nhằm kích thích hứng thú họctập của các em Ở phương pháp này nếu không tinh tế thì không những khôngđạt được hiệu quả tối ưu mà còn khó củng cố kiến thức, kỹ năng một cách có hệthống; HS dễ sa đà vào trò chơi, ít chú ý đến tính năng học tập của trò chơi
Trang 38d Vận dụng phương pháp dạy học nhóm trong giảng dạy môn Giáo dục
Quốc phòng – An ninh cho học sinh
* Ưu điểm:
Sử dụng phương pháp học hợp tác nhóm nhỏ trong dạy học nhằm hìnhthành ở học sinh khả năng giao tiếp, đặc biệt là trong giao tiếp bằng lời, khảnăng hợp tác, khả năng thích ứng và khả năng độc lập suy nghĩ Sử dụngphương pháp học hợp tác nhóm trong giảng dạy bản thân nó đã hàm chứa mộtthông điệp mà giáo viên muốn gửi đến học sinh “Tôi chú trọng và quan tâm đến
ý kiến của các em” Ngược lại, thông điệp ngầm trong một giờ giảng dạy màgiáo viên độc thoại lại là học sinh chẳng biết gì về vấn đề đó cả Các buổi họchợp tác nhóm bao giờ cũng rất sôi nổi Các học sinh nhút nhát, thường là ít phátbiểu trong lóp, sẽ có môi trường động viên để tham gia xây dựng bài Hơn thếnữa, hầu hết các hoạt động nhóm đều mang trong nó cơ chế tự sửa lỗi và họcsinh dạy lẫn nhau, theo đó các lỗi hiểu sai được giải đáp mà thường lại trong bầukhông khí rất thỏa mái Học sinh có thể cùng nhau đạt được những điều mà các
em không thể làm được một mình, bằng cách mỗi người đóng góp một phầnhiểu biết để rồi tất cả họp lại là được một bức tranh tổng thể
Ví dụ: Trong bài 2 của lớp 12 “Một số hiểu biết về nền quốc phòng toàndân, an ninh nhân dân” Giáo 30 viên tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm đểdựa vào hiểu biết của các em trả lời một số câu hỏi:
- Học sinh có trách nhiệm gì để góp phần xây dựng nền quốc phòng toàndân, an ninh nhân dân vững mạnh?
- Nêu những biện pháp chủ yếu xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninhnhân dân?
Qua 2 đợt thực tập tại trường THPT Chi Lăng, tôi thấy được khi học theonhóm, học sinh sẽ thảo luận xoay quanh một đề tài cụ thể Hoạt động này khôngnhững lí thú mà còn tạo cơ hội cho các em học hỏi lẫn nhau Người học sẽ phải
tự mình xử lí các tài liệu mới để rồi sau đó tự mình phải tìm hiểu nó Phươngpháp học hợp tác nhóm đã chuyển trách nhiệm phải hiểu được bài sang cho
Trang 39người học Học hợp tác nhóm giúp cho học sinh có cơ hội hình thành các kỹnăng trí tuệ bậc cao như kỹ năng sáng tạo, đánh giá, tổng hợp và phân tích.Ngoài ra học hợp tác nhóm mang lại cơ hội thuận lợi để học sinh làm quen vớinhau Nó cũng khơi dậy sự gắn bó tập thể, đặc biệt là khi xuất hiện yếu tố cạnhtranh (Ví dụ: Các nhóm thi đua xem nhóm nào chỉ mất 5 phút kể tên được nhiềuloại súng hơn), đây là một động cơ rất mạnh thúc đẩy các em suy nghĩ và làmviệc.
Cũng như các phương pháp giảng dạy khác, học hợp tác nhóm sẽ chẳng cótác dụng gì khi bị áp dụng cứng nhắc, quá thường xuyên và hay kéo dài Nếugiáo viên tổ chức thảo luận nhóm mà không có nội dung thú vị để học sinh thảoluận thì sẽ tạo điều kiện cho các em nói chuyện riêng hoặc cảm thấy nhàm chán,lãng phí thời gian của cả lớp Các GV làm rõ mục đích của mình và đảm bảo là
- Về học sinh: Đa số các em học sinh đều thực hiện tốt các nội quy, quyđịnh của nhà trường cũng như môn GDQP – AN Có mặt đầy đủ vào các tiếtkiểm tra và ổn định nhanh chóng khi giáo viên vào lớp
Các em chưa thực sự có hứng thú và tinh thần ham học đối với giáo dục
QP – AN Qua khảo sát trường THPT Chi Lăng, thị trấn Chi Lăng, huyện TịnhBiên, tỉnh An Giang cho thấy khoảng hơn 60% HS không có hứng thú với mônGDQP – AN, mục đích học chủ yếu là muốn biết được lịch sử đánh giặc của dân
Trang 40tộc ta (60%), và chỉ có 35% HS học muốn học thực hành GDQP – AN Tuynhiên khoảng 60% các em HS lại rất phấn chấn khi học môn học này có thể chothấy rằng đã có sự chuyển biến trong quá trình giảng dạy cũng như việc tiếp thukiến thức của HS.
* Hạn chế: Dạy học theo nhóm có thể gây ồn trong lớp, khó kiểm soát vì
vậy GV cần chú ý và rèn luyện kỹ năng hoạt động hợp tác trong nhóm cho HS.Nhiều HS không thích học theo nhóm, ì muốn chứng tỏ khả năng của mình với
GV hơn là với bạn Trong nhóm có thể có những bạn HS tích cực, số còn lại sẽ
bị ỷ vào các bạn tích cực đó, Việc phân nhóm khó khăn, mất nhiều thời gian khó
có thể đánh giá trên kết quả thảo luận của nhóm Vì vậy GV cần kết hợp đánhgiá của thầy và đánh giá của trò
e Vận dụng dạy học nêu vấn đề
Một số cách thức xây dựng vấn đề học tập, tạo ra tình huống có vấn đề.Nêu lên những mâu thuẫn giữa lý luận và thực tiễn Nêu lên mâu thuẫn giữaquan niệm thông thường và quan niệm khoa học (tình huống không phù hợp).Nêu lên các ý kiến, quan niệm khác nhau (tình huống xung đột) Đưa ra cácquan điểm phản động, phản khoa học đòi hỏi phản bác (tình huống phản bác)
* Ưu điểm: Phương pháp này góp phần tích cực vào việc rèn luyện tư duy
phê phán, tư duy sáng tạo cho HS Trên cơ sở sử dụng vốn kiến thức và kinhnghiệm đã có HS sẽ xem xét, đánh giá, thấy được vấn đề cần giải quyết
Đây là phương pháp phát triển được khả năng tìm tòi, xem xét dưới nhiềugóc độ khác nhau Trong khi phát hiện và giải quyết vấn đề, HS sẽ huy độngđược tri thức và khả năng cá nhân, khả năng hợp tác, trao đổi, thảo luận với bạn
bè để tìm ra cách giải quyết vấn đề tốt nhất
Thông qua việc giải quyết vấn đề, HS được lĩnh hội tri thức, kĩ năng vàphương pháp nhận thức "Giải quyết vấn đề" không còn chỉ thuộc phạm trùphương pháp mà đã trở thành một mục đích dạy học, được cụ thể hóa thành mộtmục tiêu là phát triển năng lực giải quyết vấn đề, một năng lực có vị trí hàng đầu
để con người thích ứng được với sự phát triển của xã hội