BÀI GIẢNG CHUYÊN đề QUAN hệ QUỐC tế và ĐƯỜNG lối đối NGOẠI của ĐẢNG và NHÀ nước TA HIỆN NAY

Chính sách đối ngoại là một bộ phận quan trọng trong chính sách chung của Đảng và Nhà nước, là sự tiếp tục chính sách đối nội trong quan hệ với đối tượng, đối tác bên ngoài. Chính sách đối ngoại phục tùng chính sách đối nội và phục vụ chính sách đối nội; đồng thời, cùng với chính sách đối nội, thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯỚC TA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Cơ sở lý luận và thực tiễn quan điểm, chính sách đối ngoại của Đảng

và Nhà nước hiện nay

Chính sách đối ngoại là một bộ phận quan trọng trong chính sách chungcủa Đảng và Nhà nước, là sự tiếp tục chính sách đối nội trong quan hệ với đốitượng, đối tác bên ngoài Chính sách đối ngoại phục tùng chính sách đối nội

và phục vụ chính sách đối nội; đồng thời, cùng với chính sách đối nội, thựchiện các mục tiêu, nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Mấy chục năm qua, sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta, dưới sự lãnhđạo của Đảng đã đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Thắng lợi đó, trướchết là do Đảng ta có đường lối đúng đắn Trên lĩnh vực quan hệ quốc tế, do cóquan điểm, chính sách đối ngoại độc lập tự chủ, đúng đắn sáng tạo Đảng ta

và nhân dân ta đã kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, sức mạnhtrong nước với sức mạnh quốc tế, tạo nên sức mạnh tổng hợp của cách mạng.Công cuộc đổi mới vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, tiến hànhcông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước hiện nay của nhân dân ta đang diễn ratrong bối cảnh thế giới có nhiều biến đổi to lớn, sâu sắc và phức tạp Điều đóđặt ra những yêu cầu mới ngày càng cao hơn đối với chính sách đối ngoạinhằm phát huy nội lực, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế, tạo môi trườnghoà bình, điều kiện quốc tế thuận lợi phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc, góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh của các lực lượng cách mạng

và tiến bộ trên thế giới vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.Quan điểm, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta xuất phát từnhững cơ sở lý luận và thực tiễn sau:

1.1 Quan điểm chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về quan

hệ quốc tế.

Chủ nghĩa Mác-Lênin là học thuyết khoa học, cách mạng, lý luận về đấutranh giai cấp của giai cấp công nhân quốc tế nhằm thực hiện sứ mệnh lịch sửthế giới của mình Toàn bộ hệ thống lý luận cũng như mỗi nguyên lý cơ bảncủa nó phản ánh hiện thực khách quan đời sống xã hội của thời đại và thực tiễnđấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động toàn thếgiới Chủ nghĩa Mác-Lênin là học thuyết có tính quốc tế, đồng thời đòi hỏi phảiđược vận dụng phù hợp với hoàn cảnh lịch sử cụ thể của mỗi quốc gia

Cách mạng vô sản nhằm thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân:giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc và giải phóng con người Do đó, đây làcuộc cách mạng xã hội sâu sắc, toàn diện và triệt để, vừa mang tính giai cấp,tính dân tộc và tính quốc tế, là cuộc cách mạng chung của giai cấp công nhânquốc tế: nó đặt ra tính tất yếu phải kết hợp chặt chẽ chủ nghĩa yêu nước và chủnghĩa quốc tế của giai cấp công nhân, kết hợp thực hiện nhiệm vụ dân tộc vànghĩa vụ quốc tế, sự phối hợp đấu tranh của giai cấp vô sản và nhân dân cácdân tộc Mác và Ăng ghen viết: "Cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản chống lạigiai cấp tư sản, về nội dung không phải là cuộc đấu tranh dân tộc Đương nhiên

là trước hết, giai cấp vô sản mỗi nước phải thanh toán xong giai cấp tư sảnnước mình đã" 1

Sự nghiệp cách mạng của giai cấp công nhân chỉ có thể hoàn thành nếugiải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa dân tộc và quốc tế, phải tạo nên các mốiliên hệ, tình đoàn kết vững chắc giữa giai cấp công nhân và nhân dân lao độnggiữa các dân tộc Khẩu hiệu đoàn kết quốc tế đã được Mác-Ăngghen nêu bật đólà: "Vô sản tất cả các nước liên hiệp lại" và sau này được Lênin phát triển "Vôsản tất cả các nước và các dân tộc bị áp bức toàn thế giới đoàn kết lại"

Chủ nghĩa Mác-Lênin đã chỉ ra mối quan hệ khăng khít giữa cách mạng vôsản và cách mạng giải phóng dân tộc V.I.Lênin đã nhiều lần đặt ra yêu cầu đốivới các Đảng cộng sản phải có sự ủng hộ, giúp đỡ các cuộc cách mạng ở cácnước thuộc địa và phụ thuộc trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc;giai cấp vô sản phải nắm lấy ngọn dân tộc và dân chủ, đưa phong trào giảiphóng dân tộc vào quỹ đạo cách mạng vô sản

Trong quan hệ quốc tế, chủ nghĩa Mác-Lênin luôn giương cao ngọn cờ hoàbình, lên án các cuộc chiến tranh xâm lược tàn bạo của chủ nghĩa đế quốc đốivới các dân tộc, tích cực đấu tranh bênh vực và bảo vệ quyền lợi chân chínhcủa các dân tộc và coi đó là những vấn đề có tính nguyên tắc đối với một Đảngcộng sản chân chính Các nhà kinh điển Mác-xít và những người cộng sản chânchính có thái độ đấu tranh, phê phán không khoan nhượng với các trào lưu cơhội, xét lại, chủ nghĩa sô vanh, chủ nghĩa dân tộc đủ mọi màu sắc đề bảo vệ vàphát triển tình đoàn kết, sự ủng hộ và giúp đỡ lẫn nhau của phong trào cộng sảnquốc tế và giữa lực lượng cách mạng và tiến bộ trên thế giới

Đặc biệt, quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về quan hệ quốc tế thể hiệnnổi bật trong cương lĩnh dân tộc của Lê nin Trong cương lĩnh dân tộc nàyV.I.Lênin đã xác định lập trường và quan điểm của Đảng cộng sản và Nhà

1 C.Mác v Ph à Ph Ăngghen, Tuyển tập, Tập 1, Nxb ST, H 1980, tr 555.

nước xã hội chủ nghĩa trong việc giải quyết mối quan hệ giữa các dân tộc, đólà: Tôn trọng quyền dân tộc tự quyết; thực hiện quyền bình đẳng giữa các dântộc; đoàn kết giai cấp công nhân các nước và đoàn kết các dân tộc thế giới Đây

là cơ sở lý luận chỉ đạo nguyên tắc giải quyết vấn đề dân tộc và quan hệ quốc

tế của các Đảng cộng sản và Nhà nước xã hội chủ nghĩa; đồng thời, tư tưởng

đó còn là nền tảng để xây dựng và củng cố mối quan hệ quốc tế đúng đắn giữacác quốc gia trên thế giới hiện nay, là cơ sở lý luận để đấu tranh với các quanđiểm và hành vi đi ngược lại lợi ích chân chính của các dân tộc

Thế giới quan, phương pháp luận duy vật biện chứng và lập trường cáchmạng của chủ nghĩa Mác-Lênin là cơ sở lý luận và cương lĩnh hành động đểcác Đảng cộng sản, Nhà nước xã hội chủ nghĩa xem xét, giải quyết mối quan

hệ quốc tế một cách khoa học và đúng đắn Đó là việc đề ra chiến lược, sáchlược đối ngoại phải căn cứ vào lợi ích giai cấp công nhân, lợi ích quốc gia: từphân tích các đặc điểm, tính chất và xu thế thời đại: từ đánh giá đúng đốitượng, đối tác quan hệ: phải xem xét các điều kiện khách quan và nhân tố chủquan, nhân tố bên trong, yếu tố bên ngoài Đặc biệt, Lê nin đòi hỏi nhữngngười cộng sản phải luôn luôn trung thành với lợi ích của giai cấp công nhân

và nhân dân lao động, kiên định mục tiêu lý tưởng cách mạng xã hội chủ nghĩa,không mơ hồ về bản chất chủ nghĩa đế quốc, từ đó có chiến lược, sách lượccách mạng đúng đắn, sáng tạo, phù hợp với hoàn cảnh lịch sử cụ thể

Trong hoạt động chính trị thực tiễn, các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác-Lêninđặc biệt quan tâm tới xây dựng tình đoàn kết và sự phối hợp hành động chungcủa giai cấp công nhân, nhân dân lao động trên thế giới, sáng tạo nên nhiềuhình thức liên hệ phong trào cộng sản, công nhân quốc tế

Mác-Ăngghen đã trực tiếp tổ chức chỉ đạo hoạt động của Quốc tế I, Quốc

tế II tổ chức phát động phong trào công nhân quốc tế ủng hộ Công xã Pari, bảo

vệ các chiến sĩ công xã trước sự khủng bố trả thù của giai cấp tư sản: lên án cáccuộc chiến tranh xâm lược của chủ nghĩa tư bản Lê nin đã tổ chức, chỉ đạohoạt động Quốc tế III, hướng các hoạt động của Quốc tế vào mục tiêu chuyênchính vô sản và ủng hộ phong trào giải phóng dân tộc, chống chiến tranh thếgiới Về sau, Hội nghị các Đảng cộng sản và công nhân trên thế giới (1957,

1960, 1969 ) cũng là những hình thức liên hệ đa dạng, tích cực của phong tràocộng sản quốc tế nhằm phối hợp hành động thực hiện chiến lược chung củaphong trào cộng sản - công nhân quốc tế

Chủ tịch Hồ Chí Minh - lãnh tụ vĩ đại và yêu quý của Đảng và dân tộc ta,anh hùng giải phóng dân tộc, chiến sĩ cộng sản lỗi lạc của phong trào cộng sản

quốc tế, danh nhân văn hoá thế giới Toàn bộ cuộc đời và sự nghiệp vĩ đại củaNgười là tấm gương mẫu mực và sáng ngời về sự kết hợp nhuẫn nhuyễn chủnghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa quốc tế trong sáng của giai cấp côngnhân Tư tưởng Hồ Chí Minh về quan hệ quốc tế và đấu tranh ngoại giao là disản quý báu, cùng với chủ nghĩa Mác-Lênin là nền tảng tư tưởng, quan điểm,chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta.

Trong nội dung phong phú và sâu sắc của tư tưởng Hồ Chí Minh về quan

hệ quốc tế, nổi bật lên một số vấn đề chủ yếu sau đây:

Thứ nhất, đó là tư tưởng về sự kết hợp chặt chẽ giữa cách mạng giải phóng

dân tộc với cách mạng vô sản, giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; giữachủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc tế vô sản

Từ chủ nghĩa yêu nước, Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã đi đến chủnghĩa Mác-Lênin Quá trình đi tìm đường cứu nước, tiếp thu chủ nghĩa Mác-Lênin, trở thành chiến sĩ cộng sản kiệt xuất là sự thể hiện tập trung nhất, độcđạo và đặc sắc nhất, chân thực và sinh động nhất hình tượng của một chiến sĩcách mạng mà trong đó hội tụ những phẩm chất cao đẹp của dân tộc và tinhhoa của thế giới, của chủ nghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa quốc tế vôsản trong sáng

Là một người yêu nước của một dân tộc bị áp bức, được tận mắt chứngkiến những cánh bất công của chủ nghĩa tư bản đối với giai cấp vô sản và cácdân tộc thuộc địa Người nhận thấy rằng, dưới ách đô hộ của chủ nghĩa tư bảnthì ở đâu cũng thấy con người, không kể da trắng hay da màu đều có hai loại:người lao động, nghèo khổ bị bóc lột, áp bức và những kẻ giàu có, những kẻthống trị sống xa hoa truỵ lạc Người vạch rõ bản chất bóc lột của chủ nghĩa đếquốc, ví chủ nghĩa đế quốc như con đỉa có hai vòi: một vòi hút máu giai cấp vôsản chính quốc và một vòi hút máu giai cấp vô sản và nhân dân các dân tộcthuộc địa Vì vậy, muốn giết con vật ấy thì phải cắt cả hai cái vòi đó Cho nên,cách mạng vô sản chính quốc phải liên kết với cách mạng giải phóng dân tộc,hai cuộc cách mạng này như hai cái cánh của một con chim

Với tư duy khoa học và tính nhạy bén chính trị, Hồ Chí Minh đã nắm bắtđược xu thế của thời đại mới - thời đại cách mạng vô sản Vì vậy: "Muốn cứunước và giải phóng dân tộc, không có con đường nào khác, con đường cáchmạng vô sản" Từ đó, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội trở thànhngọn cờ tư tưởng của Đảng, mục tiêu chiến lược xuyên suốt của cách mạngnước ta

Thứ hai, trong quan hệ quốc tế, Hồ Chí Minh luôn coi cách mạng Việt

Nam là một bộ phận cách mạng thế giới: Đảng Cộng sản Việt Nam là một độingũ kiên cường của phong trào cộng sản quốc tế

Mỗi thắng lợi của cách mạng Việt Nam cũng là thắng lợi của các lực lượngcách mạng và tiến bộ trên thế giới Đồng thời, mỗi thắng lợi của cách mạng thếgiới cũng là thắng lợi của cách mạng Việt Nam Cho nên, Người thường xuyênchỉ rõ: Đảng ta và nhân dân ta phải làm hết sức mình để đánh thắng bọn đếquốc thực dân xâm lược, giành và giữ độc lập dân tộc, đồng thời làm tròn nghĩa

vụ quốc tế Dân tộc ta "Sẽ có vinh dự lớn, là một nước nhỏ mà đã đánh thắnghai đế quốc to là Pháp và Mỹ, góp phần to lớn vào sự nghiệp cách mạng thếgiới"

Thứ ba, trong mối quan hệ dân tộc và quốc tế Hồ Chí Minh khẳng định vai

trò quyết định của sức mạnh nội lực dân tộc và ý nghĩa quan trọng của nhân tốquốc tế

Hồ Chí Minh luôn luôn kêu gọi nhân dân ta cần phải đề cao và phát huytinh thần tự lực, tự cường, tự lực cánh sinh là chính: tích cực chủ động cáchmạng, "đem sức ta mà tự giải phóng cho ta", không trông chờ, ỉ lại bên ngoài:song, đồng thời phải ra sức mở rộng quan hệ, tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ củacác lực lượng cách mạng, tiến bộ trên thế giới, kể cả nhân dân các nước tư bảnđối với sự nghiệp cách mạng chính nghĩa của nhân dân ta

Thứ tư, không ngừng chăm lo xây dựng, củng cố tình đoàn kết quốc tế giữa

các lực lượng cách mạng và tiến bộ

Hồ Chí Minh luôn coi trọng tình cảm anh em và tình đồng chí thân thiếtcủa những người cùng lý tưởng chiến đấu và cùng có kẻ thù chung Người đãviết:

"Quan san muôn dặm một nhàBốn phương vô sản đều là anh em"

Người thường xuyên quan tâm giáo dục Đảng ta và nhân dân ta khôngngừng nâng cao tinh thần yêu nước thiết tha, đi đôi với chăm lo bồi dưỡng tìnhcảm quốc tế trong sáng, thuỷ chung, hết lòng với anh em, bè bạn quốc tế:

"Giúp bạn là tự giúp mình" Trong toàn bộ cuộc đời và sự nghiệp củ mình, HồChí Minh luôn đem hết sức mình phấn đấu cho tình đoàn kết giữa các Đảnganh em và các nước anh em Trước sự bất đồng trong phong trào cộng sản vàcác nước xã hội chủ nghĩa, Người vô cùng đau xót Trong di chúc Người viết:

"Là một người suốt đời phục vụ cách mạng, tôi càng tự hào với sự lớn mạnhcủa phong trào cộng sản và công nhân quốc tế bao nhiêu, thì tôi càng đau lòngbấy nhiêu vì sự bất hoà hiện nay giữa các Đảng anh em" và kêu gọi "Các Đảnganh em và các nước anh em nhất định sẽ phải đoàn kết lại" Người mong muốnĐảng ta tích cực góp phần vào việc khôi phục và củng cố tình đoàn kết trongphong trào cộng sản quốc tế và các nước xã hội chủ nghĩa "trên nền tảng chủnghĩa Mác-Lênin và chủ nghĩa quốc tế vô sản, có lý, có tình".

Thứ năm tư tưởng Hồ Chí Minh và nghệ thuật đấu tranh ngoại giao vô

cùng phong phú, độc đáo và sáng tạo Đó là phương lược xử lý "Dĩ bất biến,ứng vạn biến"; trung thành lợi ích dân tộc và cách mạng, gương cao ngọn cờchính nghĩa: kiên trì về nguyên tắc, song mềm dẻo về sách lược: tình thần tựtin, tự tại, chủ động trong mọi tình thế; biết phân hoá kẻ thù, lợi dụng mâuthuẫn trong hàng ngũ kẻ thù: tranh thù thời cơ, nắm chắc thời cơ: nghệ thuậtđàm phán tài tình, khôn khéo thắng từng bước, vừa hợp tác, vừa đấu tranh

Tư tưởng Hồ Chí Minh về quan hệ đối ngoại, về đấu tranh ngoại giao đãđược Đảng ta vận dụng linh hoạt, sinh động trong hoạt động thực tiễn, gópphần to lớn vào thắng lợi của sự nghiệp cách mạng dân tộc dân chủ và cáchmạng xã hội chủ nghĩa Đó cũng là giá trị bất hủ trong lịch sử dân tộc và lịch sửĐảng ta, là nền tảng tư tưởng cho Đảng và Nhà nước ta kế thừa và phát huytrong công cuộc đổi mới hiện nay

2 Truyền thống ngoại giao của dân tộc Việt Nam.

Trải qua quá trình lịch sử lâu dài dựng nước và giữ nước, dân tộc ta đãđương đầu và đánh thắng nhiều thế lực xâm lược nước ngoài hùng mạnh vàhung hãn Cùng với đấu tranh trên lĩnh vực khác, ngoại giao là một mặt trậnchiến đấu gay go, quyết liệt và góp phần to lớn tạo nên sức mạnh tổng hợp củadân tộc ta đánh thắng kẻ thù Hoà cùng sự nghiệp chiến đấu và xây dựng đấtnước trong lịch sử, ngoại giao của tổ tiên ta đã để lại cho các thế hệ đời saunhiều bài học kinh nghiệm quý báu, bổ ích và thiết thực Đấu tranh ngoại giao

đã góp phần khẳng định bản lĩnh anh hùng, ý chí tự lực tự cường, cốt cách vàtrí tuệ, tâm hồn Việt Nam, được cả loài người khâm phục và kính trọng

Lịch sử ngoại giao của cha ông ta đã để lại cho chúng ta những giá trị quýbáu và những bài học vô giá

Trong lịch sử lâu dài của dân tộc, ngoại giao luôn luôn được các thế hệ chaông ta sử dụng như một công cụ, một phương thức và biện pháp đấu tranh quan

trọng, rất sắc bén và có hiệu quả cả trong quá trình giành độc lập dân tộc, tựchủ và trong xây dựng, bảo vệ đất nước, cả thời chiến và thời bình.

Ngoại giao Việt Nam truyền thống về bản chất là nền ngoại giao giữ nước

và cứu nước, ngoại giao chính nghĩa

Những hoạt động ngoại giao của cha ông ta được chỉ đạo bởi những tưtưởng chiến lược lớn: khẳng định chủ quyền danh dự dân tộc: đề cao đại nghĩa,nhân ái; coi trọng hoà hiếu, yên dân Những tư tưởng lớn đó đã được thể hiệnsâu sắc trong các thời kỳ lịch sử và vận dụng sáng tạo trong hoạt động ngoạigiao, đem lại những thắng lợi to lớn cho dân tộc, ngày nay vẫn còn nguyên giátrị

Lịch sử ngoại giao của ông cha ta để lại một số bài học chủ yếu sau đây:

Bài học thứ nhất, luôn nêu cao ý thức độc lập dân tộc, tự chủ, bảo vệ chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, đề cao và bảo vệ lợi ích quốc gia, bản sắc văn hoá, danh dự dân tộc Đặt lợi ích dân tộc lên trên hết, là nguyên tắc tối cao trong quan hệ với bên ngoài.

Bài học thứ 2, kết hợp chặt chẽ đấu tranh ngoại giao với đấu tranh quân

sự và trên các lĩnh vực khác.

Sự kết hợp đó là một đặc điểm nổi bật trong lịch sử ngoại giao của dân tộc.Kết hợp đấu tranh ngoại giao với đấu tranh quân sự một cách mưu trí, sáng tạođược thể hiện với nhiều nội dung và hình thức phong phú Đó là:

Kết hợp giữa "giao" và "công" Nghĩa là, vừa duy trì quan hệ bang giaohoà hoãn vừa thường xuyên cảnh giác, tích cực chuẩn bị đối phó, sẵn sàngchiến đấu, không để bất ngờ, kịp thời đánh trả khi bị tiến công và kiên quyếttiến công địch với tinh thần quyết thắng

Kết hợp giữa "đánh" và "đàm" Trong khi tiến hành các hoạt động quân sự,

sử dụng các đòn quân sự tiêu diệt, tiêu hao địch trên chiến trường vẫn tranh thủcác điều kiện, thời cơ để dùng ngôn luận chính nghĩa đấu tranh với đối phương

ở bàn hội nghị, nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu giữ nước, cứu nước Phốihợp đánh địch trên chiến trường với đánh địch trên bàn hội nghị, tạo nên sứcmạnh tiến công tổng hợp, hỗ trợ, thúc đẩy lẫn nhau đẩy địch lầm vào thế bịđộng, suy yếu cả về thế và lực, đánh tan ý chí xâm lược của địch Kết hợp giữa

"đánh" và "đàm" còn là dịp để vạch trần tội ác của địch, gương cao ngọn cờchính nghĩa của ta, chỉ rõ thất bại tất yếu của chúng; đánh vào tinh thần tưtưởng của địch, hoặc phân hoá, lợi dụng mâu thuẫn trong hàng ngũ kẻ thù Kết

hợp giữa "đánh" và "đàm" còn được ông cha ta chủ động kết thúc chiến tranhmột cách có lợi nhất cho ta và mở ra cục diện mới trong quan hệ giữa hai bênsau chiến tranh, giải quyết các vấn đề hậu quả sau chiến tranh.

Kết hợp giữa "lễ" với "binh", Trong quan hệ giữa nhà nước phong kiếntrước đây, lễ nghi, lễ nghĩa thường được các bên coi trọng Trong tiếp xúcngoại giao, ông cha ta tiếp đón sứ thần đối phương rất trịnh trọng, đúng nghi lễcần có, cả lúc trước, sau và trong chiến tranh Ta cũng đòi hỏi đối phương khitiếp xúc ngoại giao với ta cũng phải đúng lễ nghĩa và trân trọng Ông cha tatrong tiếp đón, đàm phán với địch đúng nghi lễ nhưng cũng dùng binh thị uy,phô trương thanh thế, khuyếch trương lực lượng răn đe chúng, làm chúng khiếp

sợ Hoặc dùng binh rất kiên quyết, đánh địch rất đau nhưng lại khôn khéo dùnglời lẽ nhún nhường của nước nhỏ ra vẻ thần phục nước lớn, làm dịu tự ái củachúng, đẩy chúng vào thế "ngậm bồ hòn mà khen ngọt"

Trong quá trình kết hợp hoạt động ngoại giao với các hoạt động chính trị,kinh tế, văn hoá - xã hội khác, cần phải chăm lo xây dựng tiềm lực sức mạnhcủa dân tộc, coi đó là nền tảng bảo đảm quyết định cho thắng lợi của đấu tranhngoại giao Tiềm lực yếu, thế nước suy thì ngoại giao bị động, khó khăn, bịthua thiệt: trái lại, kinh tế phát triển, chính trị sáng tỏ, quân sự hùng cường, xãhội ổn định, nhân dân phấn khởi thì hoạt động ngoại giao có đầy đủ tư thế vàsức mạnh, đem lại và bảo vệ được danh dự dân tộc, gây được uy tín với thếgiới

Bài học thứ ba, luôn luôn kiên định mục tiêu chiến lược, giữ vững nguyên tắc song mềm dẻo khôn khéo về sách lược.

Trong đấu tranh ngoại giao, phương châm xử lý của ông cha ta là luônquán triệt sâu sắc tinh thần "dĩ bất biến, ứng vạn biến" Không bao giờ từ bỏ,nhân nhượng những vấn đề về chiến lược, quan hệ đến lợi ích cơ bản, thốngnhất và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia và danh dự dân tộc

Đấu tranh ngoại giao rất khó khăn, phức tạp và căng thẳng Đây thực sự làvấn đề mưu lược, đấu trí, đấu tài, đòi hỏi sự thông tuệ, sáng suốt, bản lĩnh và cả

sự khôn khéo, mềm dẻo, tính kiên trì theo đuổi mục tiêu Ông cho ta đã cungcấp cho chúng ta nhiều kinh nghiệm phong phú về nghệ thuật đàm phán vàhoạt động ngoại giao Trên cơ sở đặt quyền lợi tối cao của dân tộc lên trên hết,nhất quán với mục tiêu đã xác định, song biết thắng từng bước, từng phần, biếtcái gì, khi nào có thể nhân nhượng, cái gì không thể nhân nhượng, dùng lời lẽsắc sảo, nhún nhường nhưng không quỵ luỵ Đặc biệt bằng thực tiễn lịch sử, tổ

tiên ta cho thấy trong quan hệ với kẻ thù, không bao giờ được lơ là mất cảnhgiác, ảo tưởng mơ hồ bản chất, âm mưu của chúng Trái lại, bằng ý thức cảnhgiác cao, kịp thời nắm bắt mọi diễn biến và động thái của đối phương, nhận rõ

ý đồ, thủ đoạn của địch và sự vận động biến đổi của tình hình để đạt được mụctiêu của dân tộc Kiên định mục tiêu chiến lược, nguyên tắc, lợi ích cơ bản củadân tộc nhưng không cứng nhắc mà uyển chuyển, sử dụng tài tình, mau lẹ cáchình thức, biện pháp đấu tranh để đạt được kết quả cao nhất, nhờ đó ta thắngđịch về ngoại giao góp phần to lớn về thắng lợi chung của dân tộc

Bài học thứ tư, trong đấu tranh ngoại giao cũng như đấu tranh trên các lĩnh vực khác luôn luôn nắm chắc đặc điểm, tình hình đối phương, tình hình thực lực và chính sách đối nội của ta trong mỗi giai đoạn lịch sử để đề ra chủ trương, biện pháp đấu tranh phù hợp, đem lại hiệu quả cao nhất.

Cha ông ta thường nói "Biết địch, biết ta, trăm trận trăm thắng" Điều đókhông chỉ đúng trong đấu tranh quân sự mà cũng đũng cả trong đấu tranhngoại giao Mặt khác, hoạt động đối ngoại bao giờ cũng bị chi phối bởi sự tácđộng của các đặc điểm tình hình cá nước liên quan, của thời, thế và tương quan

bình thường hoá quan hệ với nhà Thanh, tranh thủ thời gian phát triển kinh tế,

ổn định đời sống nhân dân, xây dựng chính quyền, chuẩn bị lực lượng tiêu diệtquân Nguyễn Ánh ở Gia Định và quân Xiêm ở Rạch Gầm - Xoài Mút

Bài học thứ năm, chú trọng việc lựa chọn, đào tạo, bồi dưỡng các nhà ngoại giao có đủ phẩm chất và năng lực hoàn thành xuất sắc chủ trương, nhiệm vụ đối ngoại trong bất cứ hoàn cảnh nào.

Thắng lợi của hoạt động ngoại giao trong quá trình lịch sử của dân tộc tabắt nguồn từ chủ nghĩa yêu nước truyền thống của dân tộc, tinh thần độc lập tựchủ, tự cường, tài trí thông minh của nhân dân ta, tính chính nghĩa của sựnghiệp giữ nước và cứu nước, đường lối chính trị đúng đắn trong giai đoạn lịch

sử của cha ông ta Đồng thời, thành bại trong hoạt động ngoại giao tuỳ thuộcmột phần rất quan trọng vào phẩm chất và năng lực của đội ngũ các nhà ngoạigiao Trong lịch sử dân tộc, các nhà ngoại giao kiệt xuất thường đồng đồng lànhà chính trị, nhà quân sự, nhà văn hoá lớn Nhiều nhân vật lãnh đạo đất nướctrong lịch sử phải trực tiếp đảm đương công việc đối ngoại như Lê Hoàn, LýThường Kiệt Các nhà ngoại giao đều là những người có học vấn cao, thôngminh, tài trí, sắc sảo, bản lĩnh hơn người Họ được các vua chúa, lãnh tụphong trào lựa chọn, tin tưởng giao cho trọng trách đấu trí, đấu gan với đốiphương để bảo vệ lợi ích và chủ quyền, bản sắc văn hoá dân tộc Thời Lý cótrạng nguyên Lê Văn Thịnh, thời Trần có Lưỡng quốc trạng nguyên Mạc ĐĩnhChi, thời Lê có Nguyễn Trãi: nhà chiến lược, nhà quân sự, nhà văn, nhà thơ,nhà sử học, nhà địa lý học Ông đặc biệt tài giỏi ở nghệ thuật đánh vào lòngngười Qua ngoại giao, ông hàng phục được hàng loạt tướng tá quân Minh, làmcho hàng chục thành trì của chúng không đánh mà tan Cuối thế kỷ XVII đầuthế kỷ XVIII có trạng nguyên Phùng Khắc Khoan cũng là một nhà ngoại giaotài giỏi Thế kỷ XVIII có nhà bác học Lê Quý Đôn, khi đi sứ Thanh, ông làmcho vua quan nhà Thanh phải kính nể Thời Tây Sơn có Ngô Thì Nhậm, ôngcũng là một nhà văn hoá, nhà ngoại giaoxuất chúng

Nhà ngoại giao kiệt xuất không chỉ là những người có trình độ văn hoá cao

mà còn là những người có tài ứng đối

Nhà ngoại giao tài giỏi là những người nhạy bén về chính trị Họ có khảnăng nắm bắt nhanh chóng các xu thế, quy luật vận động của tình hình quanhững sự kiện đơn lẻ

Nhà ngoại giao là những người có ý chí kiên cường dũng cảm, bản lĩnhvững vàng, tinh thần chịu đựng khó khăn nguy hiểm, đồng thời có tinh thần lạcquan.

Đặc biệt, nhà ngoại giao phải là những con người tuyệt đối trung thành vớiđất nước Đây là phẩm chất quan trọng nhất và là tư cách tiêu biểu của các nhàngoại giao kiệt xuất trong lịch sử dân tộc ta Không trung thành với đất nước,với lợi ích dân tộc thì dù tài giỏi đến đâu, nhà ngoại giao cũng chẳng có ích gìcho đất nước

Một nhà ngoại giao kiệt xuất còn là người am hiểu đối phương Họ khôngchỉ hiểu biệt tình hình mọi mặt của đối phương, mà còn phải hiểu biết thấu đáongười đối thoại với mình cả về phẩm chất, năng lực, sở trưởng, sở đoản của họ.Trên cơ sở những yếu tố cơ bản đó, nhà ngoại giao qua những hoạt độngđối ngoại cụ thể phải "dĩ bất biến, ứng vạn biến" để đấu tranh ngoại giao giànhđược thắng lợi với hiệu quả cao nhất

Những bài học lịch sử chủ yếu trong lĩnh vực ngoại giao trên đây của dântộc, hiện nay vẫn là những giá trị quý báu, bổ ích, đã, đang và sẽ được Đảng,Nhà nước và nhân dân ta nghiên cứu, kế thừa và phát huy trong đấu tranh ngoạigiao trong điều kiện lịch sử mới Đây là một trong những cơ sở quan trọng đểtoàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta đề ra và thực hiện thắng lợi quan điểm, chínhsách và các hoạt động đối ngoại của thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đấtnước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, phấn đấu cho mục tiêu

"dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh"

3 Thành tựu và kinh nghiệm của nền ngoại giao cách mạng Việt Nam

Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, trong mấy chục năm qua,cùng với thắng lợi chung của sự nghiệp cách mạng, nền ngoại giao cách mạngViệt Nam đã đạt được nhiều thành tựu to lớn và cung cấp những bài học quýbáu

Thành tựu:

Ngoại giao cách mạng đã góp phần tích cực vào việc thiết lập và mở rộngquan hệ quốc tế của Đảng và Nhà nước ta với các Đảng cộng sản anh em trongphong trào cộng sản, công nhân quốc tế, các nước anh em, bè bạn và các lựclượng chính trị - xã hội trên thế giới

Trên cơ sở nắm vững quan điểm, đường lối, chính sách đối nội và đốingoại của Đảng trong các giai đoạn, thời kỳ cách mạng, thông qua những hoạt

động ngoại giao chủ động, tích cực, phong phú và đa dạng về nội dung và hìnhthức, ngoại giao cách mạng Việt Nam đã tranh thủ được sự đồng tình ủng hộ,giúp đỡ của các nước xã hội chủ nghĩa anh em và bè bạn, của các lực lượngcách mạng, của các lực lượng dân chủ và hoà bình, tiến bộ trên thế giới đối với

sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc trước đây và xây dựng bảo vệ Tổ quốchiện nay Đặc biệt, trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc

Mỹ, ngoại giao đã tích cực góp phần gương cao ngọn cờ chính nghĩa của dântộc, vạch trần, lên án âm mưu, thủ đoạn của chủ nghĩa đế quốc trước toàn thếgiới, tố cáo tội ác tàn bạo của chúng, kêu gọi sự ủng hộ của tất cả những người

có lương tri trên thế giới đối với nhân dân ta Vì vậy, đã hình thành trên thực tếmặt trận nhân dân thế giới đoàn kết và ủng hộ cách mạng Việt Nam chống xâmlược

Ngoại giao cách mạng Việt Nam đã đóng góp xứng đáng vào việc củng cố

và tăng cường tình đoàn kết, quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa nhân dân ta vớicác lực lượng cách mạng, tiến bộ trên thế giới, giữa các Đảng cộng sản và cácnước xã hội chủ nghĩa, phấn đấu vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiếnbộ

xã hội

Ngoại giao cách mạng Việt Nam đã được trực tiếp nâng cao vai trò, vị thếcủa Đảng, Nhà nước và dân tộc ta trên trường quốc tế; đẩy mạnh quá trìnhtham gia của Việt Nam vào các tổ chức quốc tế và khu vực, các quan hệ vớicác tổ chức chính phủ và phi chính phủ; các quan hệ ngoại giao nhân dân; tăngcường sự hiểu biết lẫn nhau giữa dân tộc ta với các dân tộc khác trên thế giới.Thúc đầy quan hệ hợp tác kinh tế, khoa học công nghệ, văn hoá của nước

ta với các nước khác trên thế giới, tranh thủ mọi điều kiện quốc tế thuận lợi,phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đẩy mạnh phát triển kinh tế -

xã hội, thu hút đầu tư nước ngoài

Đấu tranh bảo vệ quyền lợi của nước ta trong quan hệ với các quốc gia và

tổ chức quốc tế, giải quyết các vấn đề kinh tế, chính trị, quốc phòng - an ninhnhư vấn đề biên giới lãnh thổ; Việt kiều, buôn bán, thương mại

Trong thời kỳ đổi mới hiện nay, cùng với những thành tựu bước đầu trêncác lĩnh vực đời sống xã hội, ngoại giao Việt Nam cũng đạt được những thànhtựu to lớn phát triển mạnh mẽ quan hệ đối ngoại, phá thế bị bao vây, cấm vận,tham gia tích cực vào đời sống cộng đồng quốc tế

+ Triển khai tích cực và năng động đường lối độc lập - tự chủ, đa dạng hoá,

đa phương hoá trong quan hệ quốc tế; thực hiện bình thường hoá và mở rộngquan hệ hợp tác toàn diện với Trung Quốc

+ Tăng cường quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt - Lào, xây dựng quan hệ lánggiềng tốt với Căm-pu-chi-a

+ Mở rộng quan hệ hợp tác với các nước trong khu vực Đông Nam Á, trởthành thành viên chính thức của ASEAN

+ Khôi phục quan hệ hợp tác truyền thống với các nước SNG, Đông Âu.+ Bình thường hoá quan hệ với Mỹ, mở rộng quan hệ hợp tác nhiều mặtvới EU, Nhật, các nước tư bản phát triển , các nước châu Á - Thái Bình Dương,các nước khác trên thế giới

+ Tăng cường quan hệ phối hợp hành động với phong trào Không liên kết,với các nước đang phát triển trong cuộc đấu tranh cho trật tự kinh tế thế giớimới và trong diễn đàn Liên hợp quốc

+ Tham gia hoặc phối hợp hoạt động với các tổ chức quốc tế và khu vực;APEC, ASEAN, các uỷ ban Liên hợp quốc, IMF, ngân hàng thế giới WB.+ Tích cực tham gia vào việc giải quyết các vấn đề toàn cầu

+ Đảng ta tiếp tục duy trì và phát triển quan hệ đoàn kết, hữu nghị với cácĐảng cộng sản và công nhân, phong trào độc lập dân tộc, các tổ chức chính trị -

xã hội và phong trào tiến bộ thế giới, thiết lập quan hệ với một số đảng cầmquyền trên thế giới, các đảng xã hội - dân chủ; mở rộng hoạt động đối ngoạicủa các đoàn thể, các tổ chức xã hội, nghề nghiệp, các tổ chức phi chính phủ,các tổ chức kinh tế

Đến nay, nước ta đã có quan hệ ngoại giao với 167 nước, quan hệ buôn bánvới hơn 140 nước và vùng lãnh thổ, hơn 70 nước và vùng lãnh thổ đầu tư vàoViệt Nam với hàng ngàn dự án, hàng chục tỉ USD Hàng năm nước ta được cácquỹ quốc tế cam kết tài trợ vài tỉ USD, cung cấp viện trợ ODA hàng chục triệuUSD Đánh giá thành tựu chính sách đối ngoại vừa qua, Đại hội VIII Đảng takhẳng định: "Thành tựu trên lĩnh vực đối ngoại là một nhân tố quan trọng gópphần giữ vững hoà bình, phá thế bị bao vây, cấm vận, cải thiện và nâng cao vịthế của nước ta trên thế giới, tạo môi trường thuận lợi cho công cuộc xây dựng

và bảo vệ đất nước Đó cũng là sự đóng góp tích cực của nhân dân ta vào sự

nghiệp chung của nhân dân thế giới vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ vàtiến bộ xã hội" 1

Những bài học kinh nghiệm của ngoại giao cách mạng:

Nền ngoại giao cách mạng Việt Nam từ khi có Đảng là sự kế thừa và pháthuy lên ở trình độ mới truyền thống ngoại giao, đã vận dụng sáng tạo các bàihọc kinh nghiệm quý báu của tổ tiên ta Đồng thời, qua thực tiễn ngoại giaocách mạng đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm sâu sắc:

Bài học thứ nhất, nền tảng ngoại giao của Đảng và Nhà nước ta đó là nềnngoại giao cách mạng, yêu chuộng hoà bình, đề cao ngọn cờ chính nghĩa

Bài học thứ hai, tư tưởng xuyên suốt của ngoại giao cách mạng Việt Nam

là xây dựng và tăng cường tình đoàn kết chiến đấu, tình hữu nghị và quan hệhợp tác với các lực lượng cách mạng, tiến bộ, các dân tộc yêu chuộng hoà bìnhcông lý trên thế giới phấn đấu vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ

xã hội

Bài học thứ ba, nguyên tắc cơ bản của nền ngoại giao cách mạng Việt Nam

là kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Nắm vững lợi íchdân tộc, kiên quyết thực hiện đường lối đối ngoại độc lập tự chủ và đoàn kếtquốc tế; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; kết hợp các mặt trậnquốc tế, quân sự, kinh tế, văn hoá, ngoại giao, ngoại giao nhà nước và ngoạigiao nhân dân để tạo thành sức mạnh tổng hợp

Bài học thứ tư, đường lối, chiến lược, đối ngoại, phải phù hợp và đáp ứngyêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong từng giai đoạn, thời kỳ cách mạng với đặcđiểm tình hình thế giới và xu thế quan hệ quốc tế

Bài học thứ năm, quan tâm hàng đầu đến mối quan hệ với các nước lánggiềng và các nước trong khu vực tạo ra môi trường hoà bình, ổn định, thânthiện và hợp tác

Bài học thứ sáu, coi trọng quan hệ với các nước lớn, các trung tâm kinh tế,chính trị trên thế giới

Bài học thứ bảy, thường xuyên xây dựng đội ngũ cán bộ, nâng cao chấtlượng, hiệu quả hoạt động ngoại giao, nghệ thuật đấu tranh ngoại giao

4 Mục tiêu, nhiệm vụ cách mạng:

1 Văn kiện Đại hội VIII ĐCSVN, Nxb ST, H 1996, tr 63.