Xúc cảm tức giận khái niệm, ưu điểm, hạn chế và cách kiểm soát

Tức giận là trạng thái tâm lí thông thường mà bất cứ ai cũng có nhưng hãy học cách kiểm soát những cơn tức giận để những cảm xúc cực không phá hỏng những cố gắng và cả những mối quan hệ

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP HỌC KÌ

MÔN:

TÂM LÍ HỌC ĐẠI CƯƠNG

ĐỀ 13:

Xúc cảm tức giận: khái niệm, ưu điểm, hạn chế và cách

kiểm soát

HỌ VÀ TÊN : NGUYỄN LINH TRANG

MSSV : 451129

Hà Nội, 2021

ĐẶT VẤN ĐỀ

Cuộc sống bộn bề với những áp lực dồn nén có dễ làm cho con người nổi giận Khi tức giận, con người sẽ khó kiểm soát được những lời nói và hành vi bằng lí trí khách quan, vì vậy mà ta dễ làm cho mọi chuyện trở nên nghiêm trọng, thậm chí là gây rạn nứt những mối quan hệ Tức giận là trạng thái tâm lí thông thường mà bất

cứ ai cũng có nhưng hãy học cách kiểm soát những cơn tức giận để những cảm xúc cực không phá hỏng những cố gắng và cả những mối quan hệ của chúng ta Có người đã từng nói rằng “Trong cuộc sống, con người cần biết kiềm chế sự tức giận” Vì vậy, để nghiên cứu và đem lại những hiểu biết sâu sắc về vấn đề này, em

đã lựa chọn đề số 13: “Xúc cảm tức giận: khái niệm, ưu điểm, và cách kiểm

soát”

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I KHÁI NIỆM XÚC CẢM TỨC GIẬN:

Tức giận là một dạng phản ứng tự nhiên của con người về mặt cảm xúc mà ai cũng đều sẽ trải qua nhiều lần trong đời Chúng bắt nguồn từ việc con người bị tấn công, xúc phạm, phản bội hay thất bại Ngoài ra, sự tức giận còn có thể là triệu chứng của các vấn đề về sức khỏe hoặc tâm lý.1

Theo nhà tâm lý học chuyên nghiên cứu về sự giận dữ, tiến sĩ Charles

Spielberger, tức giận là “một trạng thái cảm xúc biến đổi theo cường độ từ việc hơi khó chịu cho đến cảm giác điên tiết, phẫn nộ” Giống như các xúc cảm khác, tức giận cũng đi kèm với các thay đổi về sinh lý học; cụ thể, khi bạn nóng giận, nhịp tim, huyết áp, hormone, adrenaline và noradrenaline đều tăng lên rất nhanh chóng

1 https://voh.com.vn/song-dep/tuc-gian-la-gi-lam-sao-de-ban-than-khong-roi-vao-tinh-trang-gian-qua-mat-khon-338899.html

Theo Medicinenet, tức giận hay giận dữ (anger có nguồn gốc từ ngôn ngữ cổ Bắc Âu) là một phản ứng cảm xúc liên quan đến việc tâm lý con người khi đang bị

đe dọa Một số người có xu hướng phản ứng với sự tức giận bằng cách trả thù nhưng có người ôn hòa hơn là thoát lui khỏi tình huống nguy hiểm nhưng nói chung tức giận là một cảm xúc liên quan đến một phản ứng khó chịu và cảm xúc mạnh đối với một sự kiện khiêu khích

Như vậy, có thể nói rằng, tức giận là một cảm xúc tự nhiên mà tất cả các sinh vật sống trải qua trong những tình huống khác nhau vì những lý do khác nhau2 Tuy nhiên, lý do chính đằng sau sự tức giận là phản ứng ngược lại với điều gì đó

đã làm sai với bạn Vì vậy, nó thường được kích hoạt bởi một tổn thương cảm xúc

Do đó, tức giận xảy ra như một phản ứng đối với những lời chỉ trích, đe dọa hoặc thất vọng Hơn nữa, nó được mô tả như là một phản ứng thứ hai để cảm thấy buồn,

cô đơn hoặc sợ hãi

II ƯU ĐIỂM CỦA XÚC CẢM TỨC GIẬN:

1 Tức giận giúp chúng ta lạc quan hơn:

Nghiên cứu từ ĐH Carnegie Mellon cho thấy, khi chúng ta ở một tình huống căng thẳng, một chút giận dữ sẽ giúp giữ mọi thứ trong tầm kiểm soát và cuối cùng

sẽ giúp bạn lạc quan hơn trong tương lai

Đó thực sự là cách phản ứng có lợi cho sức khỏe hơn là chỉ biết sợ hãi Và

nó hiệu quả trên cả nam giới lẫn nữ giới Một nghiên cứu khác được thực hiện chỉ

ra, những người thể hiện thái độ tức giận từng trải qua cảm xúc chắc chắn và kiểm soát Giận dữ có thể giúp chúng ta xử lí tốt trong những tình huống cực kì căng thẳng

2 Tức giận giúp chúng ta tự ý thức và có cái nhìn sâu sắc hơn về bản thân:

Sau khi trút cơn giận dữ, chúng ta thường ở trong tình trạng tỉnh táo hơn để suy ngẫm về những hành động của mình Một cuộc nghiên cứu được thực hiện với

2 Differences HoldA, What is the differencs between anger and anger.

người Mỹ và người Nga cho thấy 1/3 những người trút cơn giận dữ cho biết điều

đó giúp họ nhìn thấu những sai lầm hay sơ suất của bản thân

3 Tức giận có thể giúp chúng ta dễ dàng đạt được những thứ mình mong muốn:

Sự giận dữ là một trong những loại lực truyền động có thể thúc đẩy chúng đạt được điều ta muốn hoặc thúc đẩy những người khác đạt được điều gì đó Nếu chúng ta nổi giận vì đã không đạt được điều gì, sự giận dữ có thể là cú hích để tiến tới Tương tự, chúng có thể “nổi đóa” với ai đó và ép họ thực hiện điều mà ta muốn

họ làm Tuy nhiên, trong những tình huống như thế này, sự giận dữ nên được sử dụng một cách tích cực và không mang tính vị kỷ

Ví dụ : Trong quá trình làm việc nhóm, nếu có thành viên chưa có ý thức

làm việc hay có kết quả chưa tốt thì khi chúng ta bày tỏ sự tức giận với sự thiếu trách nhiệm của thành viên ấy, họ sẽ chú ý để hoàn thành công việc một cách tốt hơn và như vậy ta sẽ có được kết quả của quá trình làm việc nhóm như mong muốn

4 Tức giận giúp ngăn ngừa bạo lực, loại bỏ hận thù:

Mặc dù sự giận dữ và bạo lực có liên quan với nhau, nhưng nếu sự giận dữ được "bày tỏ" đúng lúc, nó có thể ngăn chặn bạo lực xảy ra Bạo lực là kiểu giận

dữ cực đoan hơn hoặc bị kìm nén không được “xả cảng” Khi chúng ta "bày tỏ" sự giận dữ, tình huống có cơ may được kiểm soát tốt do sẽ có người giúp xoa dịu cơn giận

Khi "bày tỏ" sự giận dữ, chúng ta phóng thích nỗi thất vọng chất chứa bên trong mình Nếu không được trút ra ngoài, nó có thể phát triển thành nỗi oán hận sau một thời gian, ta có thể trở nên gay gắt, khắt khe với người đã chọc giận ta nhưng chúng không bao giờ nói ra điều đó

5 Tức giận củng cố, thắt chặt các mối quan hệ:

Hãy quên đi những chân lý như tình yêu là phải tha thứ và quên đi lỗi lầm Theo các nhà nghiên cứu tại trường ĐH bang Florida, tức giận đôi khi lại là liều thuốc tốt nhất

Trong sức khỏe tâm thần tồn tại một cách tiếp cận có tên gọi “tâm lý tích cực” Theo đó, một mối quan hệ tốt nên có các yếu tố “tha thứ, lạc quan, tốt bụng, suy nghĩ tích cực”, tuy nhiên, điều này trong thực tế lại gây ra những rắc rối

nghiêm trọng Đôi khi việc tha thứ không thể chữa lành nỗi đau mà chỉ khiến sự việc trở nên tồi tệ hơn Các nhà nghiên cứu cho biết nếu chúng ta vô tư ban phát sự tha thứ của mình cho mọi người thì dù muốn hay không, một trong số đó sẽ lợi dụng điều này và tiếp tục đối xử tệ với ta

Ví dụ: Trong tất cả các mối quan hệ mật thiết như: cha mẹ, vợ chồng, con

cái, bạn thân, nếu chúng ta che giấu đi sự tức giận thì đối phương sẽ không biết

họ mắc sai lầm gì khiến bạn thất vọng, không vừa ý nên họ vẫn sẽ tiếp tục phạm lại lỗi sai ấy dù không cố ý Việc không bày tỏ sự tức giận cũng sẽ làm cho những suy nghĩ tiêu cực của mình không có hướng giải quyết và dần ta sẽ tạo ra khoảng cách với đối phương

6 Tức giận có thể khiến chúng ta sống lâu hơn:

Nghiên cứu cho thấy những người hay nén sự tức giận và thất vọng thường

dễ chết hơn bởi việc làm này khiến huyết áp của chúng ta tăng cao Huyết áp cao làm tăng nguy cơ mắc tất cả các loại bệnh, từ bệnh tim cho tới ung thư Những người có mức độ cáu giận vừa phải có nguy cơ đau tim giảm một nửa và nguy cơ đột quỵ thấp đáng kể so với những người ít tỏ ra cáu giận

III HẠN CHẾ CỦA XÚC CẢM TỨC GIẬN:

1 Tức giận gây hại cho sức khỏe:

Y học cổ truyền Trung Quốc đúc kết: Mọi bệnh tật đều xuất phát từ tâm mà

ra Sự giận dữ, trên thực tế, có tác động lớn, gây hại đến các cơ quan nội tạng của

một người Thế nên người ta so sánh việc tức giận tương đương với việc tự tổn thương bản thân

Các nghiên cứu khoa học cũng cho thấy, trong vòng hai giờ đồng hồ từ khi cơn thịnh nộ bùng phát, nguy cơ đau tim có thể tăng gấp hai lần Khi con người tức giận, lượng máu đổ về tim sẽ chuyển nhiều lên phần não và mặt, gây hiện tượng đỏ mặt, nóng đầu, bốc hỏa Trong khi đó, lượng máu đổ về tim giảm đi, gây ra hiện tượng tim không co bóp nhịp nhàng, ảnh hưởng lớn đến cơ thể Khi tức giận, cơ thể sản sinh ra catecholamine gây tổn thương gan, tác động xấu đến dạ dày, phổi của bạn

Thế nên, nóng giận là nguồn gốc của nhiều căn bệnh, thậm chí dần dần rút mòn sức khỏe, sinh lực của một người bình thường

2 Tức giận làm tổn thương người khác:

Tự chúng ta giận chúng ta, điều ấy là vô nghĩa Chúng ta nổi giận với kẻ xấu

xa và muốn bất chấp đòi công bằng, nhưng có thể bị kẻ xấu đó "phản đòn", rồi chính mình thiệt hại Chúng ta nổi giận với bạn bè, họ sẽ rời xa ta Chúng ta nổi giận với người ruột thịt, với bạn đời, họ tổn thương, khổ đau, ta cũng chẳng hạnh phúc gì

Khi tức giận, con người thường không kiểm soát được lời mình nói, cách mình hành động Thậm chí, vì nóng giận, nhiều người rơi vào cảm xúc tiêu cực, hành động mất trí làm đau những người xung quanh Khi tức giận, chúng ta quên

đi mọi hậu quả, mọi nguyên nhân, mà chỉ muốn xả cơn nóng giận trong mình Hậu quả là, tự bản thân gây ra những chuyện mà sau đó chính mình phải hối hận

Ví dụ: Đã có rất nhiều bạn trẻ lựa chọn cái chết rất đau lòng bởi vì bị tổn

thương, không chịu nổi sự tức giận, chì chiết của cha mẹ họ trong một khoảng thời gian dài mà lí do cha mẹ họ tức giận là cho rằng con cái mình không bằng con người khác hoặc là sự tức giận từ môi trường làm việc, áp lực cuộc sống không được giải quyết nên họ trút lên những đứa con của mình

3 Tức giận ảnh hưởng đến công việc:

Khi nóng giận chính là lúc chúng ta suy nghĩ không còn được thấu đáo mà tâm trí chỉ toàn giận dữ, bực bội và khó chịu Điều này làm xao nhãng sự tập trung trong công việc, làm bậy, làm sai, thiếu trách nhiệm với việc được giao

Bên cạnh đó, không một nhà tuyển dụng nào mong muốn tuyển một nhân viên luôn nóng nảy, hành xử cảm tính chỉ tùy tiện theo cảm xúc Họ cần một người điềm tĩnh xử lý vấn đề và biết kiểm soát cảm xúc với công việc, đồng nghiệp và các cấp lãnh đạo

4 Tức giận luôn tạo cảm xúc tiêu cực cho ngày mới:

Các nhà nghiên cứu khẳng định rằng khả năng ức chế cảm xúc tiêu cực của chúng ta sẽ càng giảm đi sau khi ngủ so với trước đó

Giấc ngủ phóng đại mọi cảm xúc, suy nghĩ và vấn đề Khi chúng ta ngủ, bộ não của chúng ta xử lý thông tin mới và lưu trữ nó vào bộ nhớ ngắn hạn và dài hạn của chúng ta

Trong khi ngủ, sự tức giận đi vào trí nhớ dài hạn của chúng ta và có thể gây ảnh hưởng tiêu cực cho ngày mới cũng như về lâu dài

Những cảm xúc tiêu cực sẽ giảm đi đáng kể nếu chúng ta đang thức, còn giấc ngủ lại "bảo lưu" cảm xúc tiêu cực Khi cảm xúc tồi tệ đã được củng cố trong trí nhớ sẽ khó có thể kìm nén chúng trong tương lai

IV CÁCH KIỂM SOÁT XÚC CẢM TỨC GIẬN:

1 Thư giãn:

Các kỹ thuật thư giãn đơn giản như thở sâu hay tưởng tượng ra những hình ảnh tạo cảm giác thư giãn rất có ích Cụ thể như sau:

- Thở sâu, từ cơ hoành; nếu thở từ ngực sẽ không giúp bạn thư giãn Hãy hình dung hơi thở xuất phát từ “bụng” của bạn

- Lặp lại một cách chậm rãi các từ như “thư giãn nào”, “bình tĩnh

nào” Lặp lại chúng trong khi thở sâu.

- Sử dụng trí tưởng tượng, hình ảnh hóa một trải nghiệm làm bạn cảm thấy thoải mái, có thể là trong trí nhớ của bạn hoặc do bạn tưởng tượng ra

- Các bài tập yoga nhẹ nhàng cũng giúp bạn thư giãn cơ bắp và lấy lại sự bình tĩnh

Rèn luyện những kỹ thuật này hàng ngày sẽ giúp bạn áp dụng chúng một cách tự động khi rơi vào tình huống căng thẳng

2 Tái cấu trúc ý thức:

Hiểu nôm na điều này có nghĩa là thay đổi cách suy nghĩ Những người giận

dữ có xu hướng chửi thề, nguyền rủa hoặc nói những từ ngữ màu mè, ẩn dụ cho thấy suy nghĩ thật của họ Khi bạn giận dữ, suy nghĩ của bạn sẽ bị phóng đại lên và rất kinh khủng Hãy thử thay thế những suy nghĩ này với những suy nghĩ lý trí hơn

Chẳng hạn, thay vì tự nhủ “ôi, nó thật khủng khiếp, thật tệ hại, mọi thứ hỏng hết

rồi” thì hãy nói “nó kinh khủng thật đấy và cũng dễ hiểu là mình đang lo lắng về

nó, nhưng thế giới vẫn chưa bị hủy diệt đâu và giận dữ cũng chẳng giải quyết được gì.”

Hãy nhắc nhở bản thân rằng giận dữ không giải quyết được bất cứ điều gì cả

và nó cũng chẳng làm bạn cảm thấy tốt hơn (và có lẽ quả thật nó chỉ làm bạn cảm thấy tệ hơn đấy)

Lý trí đánh bại sự giận dữ bởi vì sự giận dữ, ngay cả khi chính đáng, cũng có thể nhanh chóng trở nên phi lý trí Thế nên, đừng để cảm xúc lấn át Hãy nhắc nhở

bản thân rằng thế giới “không trừng phạt bạn”, bạn chỉ đang trải qua một vài vấn

đề khó khăn trong cuộc sống thường ngày Những người giận dữ có xu hướng đòi hỏi nhiều thứ: sự công bằng, trân trọng, đồng ý, sẵn sàng làm theo cách của họ Ai cũng muốn những thứ này, tất cả chúng ta đều bị tổn thương và thất vọng khi không có được chúng, nhưng những người giận dữ đòi hỏi chúng, và khi nhu cầu của họ không được đáp ứng thì sự thất vọng của họ sẽ trở thành cơn giận Những người giận dữ cần trở nên nhận thức về bản chất luôn đòi hỏi của họ và chuyển những mong đợi của họ thành khao khát Khi không thể có được thứ bạn muốn, bạn sẽ trải qua những phản ứng bình thường – thất vọng, chán ngán, tổn thương – nhưng không phải là giận dữ Nhưng lại có người sử dụng sự giận dữ như là cách

để tránh cảm thấy bị tổn thương, nhưng điều đó không có nghĩa là tổn thương sẽ biến mất

3 Học cách giải quyết vấn đề:

Đôi khi cơn giận và sự thất vọng của chúng ta bị gây ra bởi những vấn đề rất thực tế và không thể nào tránh được trong cuộc sống Không phải tất cả sự giận dữ đều xuất hiện không đúng chỗ, và thường đấy là phản ứng tự nhiên, lành mạnh trước những hoàn cảnh khó khăn Niềm tin truyền thống cũng cho rằng mỗi vấn đề đều có giải pháp, và điều này càng thêm vào sự thất vọng của chúng ta khi phát hiện ra không phải lúc nào nó cũng đúng Thái độ phù hợp nhất không phải là tập trung vào tìm kiếm giải pháp mà là cách bạn kiểm soát và đối mặt với vấn đề

Hãy lập một kế hoạch và kiểm tra sự tiến bộ của bạn Cố gắng hết sức có thể nhưng không phải là trừng phạt chính bạn nếu không nhìn thấy sự tiến bộ Nếu bạn

có thể tiếp cận cơn giận với ý định, nỗ lực cao nhất và nghiêm túc đối mặt với nó thì sẽ có ít khả năng bạn mất kiên nhẫn và rơi vào suy nghĩ hoặc-tất-cả-hoặc-chẳng-có-gì, thậm chí ngay cả khi nếu vấn đề không được giải quyết ngay lập tức

4 Cải thiện giao tiếp:

Những người giận dữ có xu hướng nhảy bổ vào kết luận và vài trong số những kết luận này có thể rất không chính xác

Thứ đầu tiên để làm nếu bạn có một cuộc thảo luận nảy lửa đó là chậm lại

và nghĩ về những phản ứng của bạn Đừng nói thứ xuất hiện đầu tiên trong đầu

bạn, nhưng hãy chậm lại và suy nghĩ cẩn thận về điều bạn muốn nói Đồng thời, lắng nghe cẩn thận điều mà người khác đang nói và dành thời gian cân nhắc trước khi đưa ra câu trả lời

Lắng nghe cũng giúp xua tan sự giận dữ Chẳng hạn, bạn thích có sự tự do

và không gian riêng tư nhất định nhưng “một người khác có ý nghĩa” với bạn lại muốn nhiều sự kết nối và gần gũi hơn Nếu anh ta hoặc cô ta bắt đầu phàn nàn về những việc bạn làm thì đừng trả đũa họ bằng cách coi họ là người giám sát, theo dõi hay là gánh nặng của bạn

Việc bảo vệ chính mình khi bị chỉ trích rất tự nhiên, nhưng đừng tấn công lại Thay vì vậy, hãy lắng nghe điều ẩn chứa sau từ ngữ: thông điệp mà họ đang muốn truyền tải là họ cảm thấy bị lờ đi và không được yêu thương Đừng để sự giận dữ của bạn – hay đối phương của bạn – khiến cho cuộc thảo luận giữa hai người vượt ra ngoài tầm kiểm soát Hãy giữ cho sự thoải mái, thư giãn làm chủ cuộc sống của bạn

5 Thay đổi môi trường:

Đôi khi những người xung quanh gần gũi nhất với bạn có thể khiến bạn cảm thấy khó chịu và bực tức Những vấn đề và trách nhiệm làm bạn cảm thấy thêm nặng nề và khiến bạn rơi vào một “chiếc bẫy” nơi mà tất cả mọi người và đồ đạc xung quanh hình thành nên chiếc bẫy đó

Hãy dành cho bản thân một sự nghỉ ngơi Bạn có thể lên kế hoạch cho

những thời điểm trong ngày mà bạn biết là đặc biệt căng thẳng Một ví dụ là nhiều chị em phụ nữ đi làm luôn có một quy tắc đó là khi trở về nhà từ văn phòng thì

trong 15 phút đầu tiên “không ai được nói chuyện với mẹ trừ khi cháy nhà.” Sau

khi thời gian yên lặng ngắn này kết thúc, họ sẽ cảm thấy tốt hơn để sẵn sàng đáp ứng những yêu cầu từ con cái mà không quát tháo chúng

6 Một vài cách kiểm soát cơn giận khác:

- Yếu tố hài hước: “Hài hước một cách ngớ ngẩn” có thể giúp làm giảm nhẹ

cơn giận theo nhiều cách Đầu tiên, nó có thể giúp bạn có góc nhìn cân bằng

hơn Sẽ cần rất nhiều nỗ lực để thoát ra khỏi cơn giận, nhưng sự hài hước có thể luôn là chỗ dựa để giải quyết những vấn đề căng thẳng

- Né tránh: Nếu căn phòng của con bạn bừa bộn, khiến bạn phẫn nộ mỗi lần

bạn bước vào thì hãy đóng cửa Đừng nhìn vào thứ làm bạn bực tức Điều quan trọng là bạn cần giữ sự bình tĩnh

- Tìm kiếm những giải pháp thay thế khác: Nếu mỗi lần đi làm về đều tắc

đường khiến bạn rất tức giận thì hãy thử tìm hiểu một con đường khác để về nhà

mà ít tắc đường hơn Hoặc bạn cũng có thể nghĩ tới một giải pháp khác như đi bộ hoặc đi xe đạp