TÀI LIỆU THAM KHẢO TIỂU LUẬN CHUYÊN NGÀNH XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN của CHỦ NGHĨA xã hội SAU KHI LIÊN xô và ĐÔNG âu sụp đổ

Sự ra đời của chủ nghĩa xã hội sau cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 đánh dấu lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học từ lý luận trở thành hiện thực. Chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản không còn là những lý luận “không tưởng”, “bóng ma ám ảnh Châu Âu” nó đã ra đời và hiện hữu với tư cách là một chế độ xã hội. Chủ nghĩa xã hội từ một nước trở thành hệ thống trên thế giới trong thế kỷ XX. Những thành tựu vĩ đại của chủ nghĩa xã hội trên tất cả các phương diện của đời sống xã hội là không thể phủ nhận trong lịch sử phong trào cộng sản và công nhân quốc tế nói riêng và lịch sử phát triển của nhân loại nói chung.

XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

SAU KHI CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HIỆN THỰC

Ở LIÊN XÔ VÀ ĐÔNG ÂU SỤP ĐỔ

MỤC LỤC

Trang

3 Chủ nghĩa tư bản không phải là tương lai của xã hội loài người 12

4 Tương lai của xã hội loài người vẫn là xã hội xã hội chủ nghĩa 14

MỞ ĐẦU

Sự ra đời của chủ nghĩa xã hội sau cách mạng Tháng Mười Nga năm

1917 đánh dấu lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học từ lý luận trở thành hiện thực Chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản không còn là những lý luận

“không tưởng”, “bóng ma ám ảnh Châu Âu” nó đã ra đời và hiện hữu với tư cách là một chế độ xã hội Chủ nghĩa xã hội từ một nước trở thành hệ thống trên thế giới trong thế kỷ XX Những thành tựu vĩ đại của chủ nghĩa xã hội trên tất cả các phương diện của đời sống xã hội là không thể phủ nhận trong lịch sử phong trào cộng sản và công nhân quốc tế nói riêng và lịch sử phát triển của nhân loại nói chung

Tuy nhiên vào những thập niên cuối thế kỷ XX, do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, trực tiếp và gián tiếp, bên trong và bên ngoài đã dẫn đến sự khủng hoảng và sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông

Âu Sự sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu làm cho nhiều học giả trên thế giới, nhiều chính khách và các Đảng cộng sản có lập trường chính trị khác nhau về sự kiện này Chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch

tỏ ra phấn khởi cực độ, chúng tự chúc mừng, ca tụng nhau và điên cuồng chống phá, xuyên tạc và phủ nhận lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin Chúng cho rằng chủ nghĩa xã hội đã thất bại, chủ nghĩa cộng sản sẽ tiêu vong hoàn toàn; chủ nghĩa xã hội không thể thay thế chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa tư bản là vĩnh hằng Và ngay trong hàng ngũ những người cộng sản kiên trung cũng có người nhận thức mơ hồ và cho rằng sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội hiện thực

là kết quả “đẻ non” chưa có sự chuẩn bị đầy đủ các tiền đề cho nó và họ thiếu lòng tin đối với tiền đồ của chủ nghĩa xã hội Một số khác cho rằng chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu tan rã là do chủ nghĩa cơ hội xét lại trong Đảng Cộng sản đã thắng thế, chiến lược “diễn biến hoà bình” của chủ nghĩa đế quốc giành thắng lợi toàn diện mà không mất viên đạn nào

Ngày nay, các nước xã hội chủ nghĩa còn lại đã tiến hành cải cách, đổi mới, tiếp tục phát triển và giành được những thành tựu to lớn về kinh tế, xã hội; vị trí, vai trò, uy tín ngày càng lớn trong khu vực và quốc tế

Mặt khác, trong những thập niên đầu thế kỷ 21, phong trào cánh tả ở các nước Châu Mỹ Latin giành thắng lợi thông qua các cuộc bầu cử dân chủ

và tuyên bố đi lên chủ nghĩa xã hội, xây dựng mô hình “chủ nghĩa xã hội thế

kỷ 21” đã và đang đặt ra nhiều vấn đề cần phải giải đáp và làm sang tỏ

Những thực tế đó đã và đang đặt ra tương lai của chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa xã hội có vượt qua được khủng hoảng không? Triển vọng, xu hướng phát triển của chủ nghĩa xã hội như thế nào? Đó là vấn đề lý luận và thực tiễn hiện nay đang đặt ra

NỘI DUNG

1 Thành tựu và khủng hoảng của chủ nghĩa xã hội hiện thực

Thành tựu của chủ nghĩa xã hội hiện thực

Thực tiễn hơn 70 năm hình thành và phát triển, chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Liên Xô và Đông Âu đã đạt được những thành quả to lớn Những thành tựu ấy nó là kết quả của sự vận động tất yếu của nhân loại; nó vạch ra một xu thế phát triển mới, sâu sắc và rộng lớn trên thế giới và đánh dấu một giai đoạn mới về chất trong sự phát triển của xã hội Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Giống như mặt trời chói lọi khắp năm châu, thức tĩnh hàng triệu người bị áp bức, bóc lột trên trái đất Trong lịch sử xã hội loài người chưa từng có cuộc cách mạng nào có ý nghĩa to lớn và sâu xa như thế”1

Chủ nghĩa xã hội từ chỗ chỉ là khát vọng, ước mơ tốt đẹp của loài người, từ lý luận khoa học, trở thành hiện thực trong xã hội và phát triển thành một hệ thống trên thế giới từ sau chiến tranh thế giới thứ hai Những thành tựu to lớn về kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội trong xây dựng và bảo

vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa cũng như là thành trì vững chắc của hoà bình và

an ninh thế giới là không thể phủ nhận hoặc chối bỏ

Mặc dù, quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ một nước tư bản trung bình, từ điểm xuất phát thấp và trong vòng vây thù địch của chủ nghĩa đế quốc, nhưng Liên Xô và các nước Đông Âu đã nhanh chóng, tập trung, ưu tiên phát triển lực lượng sản xuất; không ngừng cách mạng hoá công cụ lao động, đưa máy móc hiện đại vào quá trình sản xuất, phát triển nền kinh tế theo hướng cơ khí hoá, tự động hoá … cùng với phát triển lực lượng sản xuất, từng bước xây dựng và hoàn thiện quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa tạo ra sự phù hợp thúc đẩy sản xuất phát triển, xoá bỏ chế độ chiếm hữu tư nhân, xây dựng chế độ công hữu về tư liệu sản xuất Tổ chức, điều hành nền kinh tế một cách hợp lý

có kế hoạch chặt chẽ từ trung ương đến địa phương; thực hiện nguyên tắc phân phối công bằng, bình đẳng và dân chủ theo lao động Nhờ đó, năng xuất

1 Hồ Chí Minh toàn tập, Tập 12, Nxb CTQG, H.2000, tr.300

lao động không ngừng được nâng lên, đời sống của nhân dân lao động từng bước được cải thiện, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân hàng năm từ 7% – 9%, từ những nước có nền kinh tế lạc hậu, Liên Xô và các nước Đông Âu đã nhanh chóng trở thành những nước phát triển Đặc biệt, là Liên Xô, chỉ sau 20 năm, tổng sản lượng công nghiệp đã vươn lên đứng đầu Châu Âu và đứng thứ hai trên thế giới

Sức mạnh ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa còn được chứng minh đậm nét trên lĩnh vực chính trị – xã hội, vai trò lãnh đạo của đảng cộng sản không ngừng được củng cố và nâng cao, lòng tin của nhân dân đới với đảng, với chế độ được tăng cường, tạo ra mối quan hệ máu thịt keo sơn giữa đảng

và nhân dân lao động, dân tin đảng và nguyện đi theo đảng Hệ thống chính trị

xã hội chủ nghĩa được thiết lập vững chắc từ trung ương đến cơ sở, quyền làm chủ của nhân dân lao động được mở rộng, quyền con người được phát huy trên mọi lĩnh vực, làm thay đổi về chất địa vị của người lao động Chủ nghĩa

xã hội trả lại quyền thiêng liêng đúng nghĩa cho họ, đưa họ lên địa vị làm chủ của xã hội Xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa người với người, bình đẳng giữa nam và nữ; giải quyết đúng đắn lợi ích quốc gia dân tộc, nên cao quyền bình đẳng, tự quyết của các dân tộc, đấu tranh không khoan nhượng với mọi

âm mưu, thủ đoạn gây thù hận dân tộc, chia rẽ dân tộc… của các thế lực thù địch phản động Tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng của nhân dân, xây dựng mối quan hệ bình đẳng hợp tác, hữu nghị giữa các quốc gia dân tộc trong cộng đồng xã hội chủ nghĩa với các quốc gia dân tộc yêu chuộng hoà bình trên thế giới, chống mọi biểu hiện lợi dụng tôn giáo chống phá cách mạng, nô dịch quần chúng nhân dân

Trên lĩnh vực văn hoá - xã hội, chủ nghĩa xã hội hiện thực luôn hướng tới mục tiêu xây dựng và hoàn thiện con người mới xã hội chủ nghĩa Vì vậy, giáo dục nâng cao trình độ dân trí là việc làm thiết thực nhằm xoá bỏ nạn mù chữ cho người lao động, khắc phục hậu quả của chế độ xã hội cũ để lại, làm cho con người phát triển toàn diện, có đời sống tinh thần lành mạnh, có nền văn hoá mang đậm bản sắc dân tộc, hoà quyện với tinh hoa văn hoá nhân loại nhằm phục vụ chính bản thân quần chúng nhân dân lao động Đây cũng là sự

khác biệt căn bản giữa chế độ xã hội chủ nghĩa với chế độ xã hội cũ - xã hội

tư bản chủ nghĩa Trong xã hội tư bản chủ nghĩa quần chúng nhân dân lao động không có gì khác ngoài sức lao động để bán cho nhà tư bản, họ không

có điều kiện để phát triển toàn diện cá nhân Trái lại dưới chủ nghĩa xã hội con người luôn được giáo dục phát triển toàn diện, có lối sống trong sạch lành mạnh “mình vì mọi người, mọi người vì mình” Dựa trên cơ sở cùng chung lợi ích – hài hòa về lợi ích cá nhân, tập thể và xã hội để hình thành các mối quan hệ lành mạnh bền vững, khác xa với xã hội cũ là quan hệ giữa con người với con người là quan hệ sòng phẳng, không tình nghĩa, quan hệ lấy đồng tiền làm tiêu chí, không phải vì tình người… nhờ những giá trị đích thực này mà quá trình hình thành và phát triển, chủ nghĩa xã hội hiện thực đã bảo vệ vững chắc được thành quả cách mạng, cuộc sống bình yêu của nhân dân lao động, đặc biệt là tạo ra được thế cân bằng về so sánh lực lượng, là đối trọng với chủ nghĩa đế quốc, góp phần giữ vững hoà bình và an ninh thế giới, ngăn chặn được sự răn đe xâm lược không cho chủ nghĩa đế quốc làm mưa, làm gió, bá chủ toàn cầu, hình thành một thế giới hai cực Chủ nghĩa xã hội đã đánh bại chủ nghĩa phát xít cứu loài người ra khỏi thảm hoạ diệt vong, tạo điều kiện cho phong trào cách mạng giải phóng dân tốc thế giới nổ ra và giành thắng lợi

ở nhiều nước; làm cho hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa thực dân cũ và mới

đổ, thu hẹp đáng kể phạm vi ảnh hưởng và sinh tồn của chủ nghĩa tư bản, buộc nó phải tự điều chỉnh, thích nghi để kéo dài thêm sự tồn tại

Khủng hoảng của chủ nghĩa xã hội hiện thực.

Năm 1973, cuộc khủng hoảng dầu mỏ nghiêm trọng chưa từng có bùng

nổ rồi nhiều cuộc khủng hoảng chính trị, kinh tế, tài chính, tiền tệ… tiếp diễn theo sau đó, mở đầu cuộc khủng hoảng chung của toàn thế giới, đặt ra cho toàn thể nhân loại những vấn đề bức thiết phải giải quyết như: sự bùng nổ dân

số và hiểm hoạ vơi cạn dần những tài nguyên thiên nhiên cung cấp cho sự sống của con người; yêu cầu đổi mới, thích nghi về kinh tế, chính trị, xã hội trước sự phát triển vượt bậc của cách mạng khoa học – kỹ thuật và sự giao lưu, hợp tác quốc tế ngày càng phát triển mạnh mẽ theo xu thế quốc tế hoá cao… Chính trong bối cảnh lịch sử đó, những người lãnh đạo Đảng, nhà nước

Liên Xô chủ quan cho rằng quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa không chịu sự tác động của cuộc khủng hoảng chung toàn thế giới, do đó chậm thích ứng, chậm sửa đổi Trong những điều kiện mới, mô hình và cơ chế cũ của chủ nghĩa xã hội về kinh tế, chính trị, xã hội được hình thành trong những hoàn cảnh lịch sử đặc biệt trước kia, vốn đã tồn tại những thiếu sót và sai lầm, nay càng trở nên không còn phù hợp và cản trở sự phát triển về mọi mặt của xã hội Xô Viết Mặt khác, những hiện tượng thiếu dân chủ, thiếu công bằng xã hội, vi phạm nghiêm trọng pháp chế xã hội chủ nghĩa và những tệ nạn quan liêu, độc đoán dần dần hình thành cơ chế quan liêu độc đoán với những tầng lớp đặc quyền, đặc lợi đã gây nên sự bất mãn của nhân dân, làm cho đất nước dần dần lâm vào tình trạng “trì trệ”, “tiền khủng hoảng”

Từ giữa những năm 70 đến giữa những năm 80, mặc dù một số ngành công nghiệp của Liên Xô vẫn sản xuất ổn định, như dầu mỏ, than, quặng, kim loại, máy móc thiết bị công nghiệp, ô tô… nhưng kỹ thuật, chiến lược sản phẩm ngày càng sút kém so với các nước phương Tây Liên Xô vẫn luôn luôn phải nhập lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng và các máy móc của phương Tây Bước sang nửa sau những năm 80, tình hình kinh tế càng trở nên khó khăn, sản xuất công nông nghiệp trì trệ, lương thực, thực phẩm thiếu thốn, hàng tiêu dùng không đáp ứng được nhu cầu của nhân dân, mức sống của nhân dân ngày càng giảm sút, càng xa cách so với đời sống nhân dân của các nước tư bản phương Tây

Trong bối cảnh đó, năm 1985, M.Goocbachôp lên nắm quyền lãnh đạo Đảng và Nhà nước Liên Xô, tiến hành công cuộc cải tổ nhằm sửa chữa những thiếu sót và sai lầm trước đây, đưa đất nước thoát khỏi cuộc khủng hoảng và xây dựng một chủ nghĩa xã hội dân chủ, nhân văn đúng như bản chất của nó Trong gần 6 năm, cuộc cải tổ chủ yếu được tiến hành về mặt chính trị, xã hội như: thực hiện đa nguyên về chính trị, thực hiện dân chủ vô hạn độ Về kinh

tế, chính phủ đưa ra nhiều phương án nhằm chuyển biến nền kinh tế tập trung bao cấp sang cơ chế thị trường nhưng trong thực tế, chưa thực hiện được gì, trong khi đó các quan hệ kinh tế cũ bị phá vỡ mà các quan hệ kinh tế mới thì chưa hình thành Công cuộc cải tổ đã vấp phải rất nhiều khó khăn trở ngại: sự

suy sụp về kinh tế kéo theo những khó khăn về chính trị và những tệ nạn xã hội; sự xung đột giữa các dân tộc và sắc tộc dẫn đến hiện tượng li khai của một số nước cộng hoà ra khỏi Liên bang Xô Viết, sự chia rẽ và tách thành nhiều phe phái trong nội bộ Đảng Cộng sản Liên Xô, sự ngóc đầu dậy của các thế lực chống lại chủ nghĩa xã hội với những hoạt động chống phá của nó… Đất nước Liên Xô đứng trước những khó khăn và thử thách nghiêm trọng chưa từng có

Ngày 19.8.1991, một số người lãnh đạo Đảng, Nhà nước Xô viết đã tiến hành cuộc đảo chính lật đổ Tổng thống Goocbachốp Cuộc đảo chính bị thất bại ngày 21.8 và đã gây ra những hậu quả cực kỳ nghiêm trọng đối với đất nước Xô Viết: Đảng Cộng sản Liên Xô bị đình chỉ hoạt động trong toàn liên bang; chính phủ Xô Viết bị giải thể; 11 nước cộng hoà tuyên bố độc lập, tách khỏi liên bang; một làn sóng chống Đảng Cộng sản, chống chủ nghĩa xã hội dâng lên khắp mọi nơi

Ngày 21.12.1991, lãnh đạo 11 nước cộng hoà trong Liên bang Xô Viết

đã kí hiệp định thành lập Cộng đồng các quốc gia độc lập Sự ra đời của SNG buộc Tổng thống Liên Xô Goocbachốp phải từ chức ngày 25.12.1991 và cùng ngày này, lá cờ đỏ búa liềm trên nóc điện Kremli bị hạ xuống

Cương lĩnh 1991 của Đảng chỉ rõ: “Do duy trì quá lâu những khuyết tật

mô hình cũ của chủ nghĩa xã hội, chậm trễ trong cách mạng khoa học và công nghệ gây nên những tình trạng kéo dài về kinh tế xã hội rồi đi đến khủng hoảng”2

Có thể nói, sự sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu

do tổng hợp nhiều nguyên nhân, cả nguyên nhân trực tiếp, gián tiếp; bên trong, bên ngoài; cả kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội Nhưng nguyên nhân của mọi nguyên nhân là sự suy yếu và mất vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản

ở Liên Xô và Đông Âu

2 Phải chăng chủ nghĩa xã hội hiện thực đã sụp đổ

2 Đảng Cộng sản Việt Nam, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Nxb CTQG - Sự thật, H.1991, tr.6

Sau khi chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và các nước Đông Âu sụp

đổ đã tạo ra “cơn địa trấn chính trị”, là một cú sốc đối với nhân loại Nhiều nhà chính trị phản động và cơ hội cho rằng sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội hiện thực là kết quả của sự “đẻ non”; chủ nghĩa xã hội đã thất bại, chủ nghĩa cộng sản sẽ tiêu vong hoàn toàn; chủ nghĩa xã hội không thể thay thế chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa tư bản là vĩnh hằng Tuy nhiên, đó chỉ là những nhận xét phiến diện; đó chỉ là sự sụp đổ một mô hình của chủ nghĩa xã hội; không phải là sai lầm, khuyết tật do bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa, không phải là sự sụp đổ với tư cách là một học thuyết cách mạng và khoa học Lý luận chủ nghĩa xã hội không phải là cái bất biến, hoàn bị; do đó việc áp dụng một cách dập khuôn, máy móc những nguyên lý, quy luật của chủ nghĩa xã hội khoa học đã đi ngược và trái với tinh thần của C.Mác Do vậy, sự sụp đổ

mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu là một kết cục tất nhiên chứ không phải tất yếu Chủ nghĩa xã hội với Liên Xô là một siêu cường với những thành tựu vĩ đại minh chứng cho tính ưu việt chỉ có dưới chủ nghĩa xã hội con người mới làm được “Trong quá trình hình thành và phát triển, Liên

Xô và các nước xã hội chủ nghĩa khác đã đạt những thành tựu to lớn về nhiều mặt, từng là chỗ dựa cho phong trào hoà bình và cách mạng thế giới, góp phần quan trọng vào cuộc đấu tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội”3

Sự sụp đổ chủ nghĩa xã hội hiện thực càng không có nghĩa là sự phá sản của một xu thế phát triển của thời đại Thực tế đã chứng minh, các nước

xã hội chủ nghĩa vẫn đang tồn tại, đang đẩy mạnh cải cách và đổi mới đạt được nhiều thành tựu vang rội Đại hội XI của Đảng Cộng sản Việt Nam đánh giá: “Chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ là tổn thất lớn đối với phong trào cách mạng thế giới, nhưng một số nước theo con đường xã hội chủ nghĩa, trong đó có Việt Nam, vẫn kiên định mục tiêu, lý tưởng, tiến

3 Đảng Cộng sản Việt Nam, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Nxb CTQG - Sự thật, H 2011, tr.67

hành cải cách, đổi mới, giành được những thành tựu to lớn, tiếp tục phát triển; phong trào cộng sản và công nhân quốc tế có những bước hồi phục”4

Thực tế cho thấy, mặc dù gặp khó khăn hết sức to lớn do tác động của

sự sụp đổ chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu, một số nước xã hội chủ nghĩa đã đứng vững, tích cực đổi mới, cải cách toàn diện trên nền tảng chủ nghĩa Mác Lênin, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa Nhờ đó, kinh tế

-xã hội vượt qua khủng hoảng trì trệ, tăng trưởng và phát triển mạnh mẽ, chính trị ổn định; văn hoá- xã hội, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân ngày càng được cải thiện và nâng cao Những thành tựu to lớn của công cuộc đổi mới, cải cách ở Việt Nam, Trung Quốc trong những thập niên qua là sự minh chứng cho sức sống của chủ nghĩa Mác - Lênin, chủ nghĩa xã hội khoa học và

đó là kỳ vọng của các lực lượng cách mạng, tiến bộ trên thế giới đối với chủ nghĩa xã hội, báo hiệu chủ nghĩa xã hội hoàn toàn có khả năng vượt qua thử thách bước vào thời kỳ phát triển mới trong thế kỷ XXI

Mặt khác, ngay tại các nước xã hội chủ nghĩa trước đây, những lực lượng xã hội chủ nghĩa đang dần phục hồi, tiếp tục phát triển Các nước Latsvia, Ucraina, Grudia… sau các cuốc cách mạng màu sắc, cách mạng đường phố người dân cũng đã chán ngán với những “lời hứa” và “viễn cảnh”

mị dân của chủ nghĩa tư bản đưa ra Nhiều người dân cho rằng, chủ nghĩa xã hội vẫn là một xã hội ưu việt, tiến bộ nhất và vẫn là tương lai của xã hội loài người

Hơn nữa, sự sụp đổ chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu càng chứng tỏ một chế độ xã hội mới ra đời bao giờ cũng trải qua một quá trình đấu tranh gay go, quyết liệt, lâu dài với các thế lực thù địch, chứng minh tính quanh co, phức tạp của sự phát triển của xã hội loài người

4 Đảng Cộng sản Việt Nam, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Nxb CTQG - Sự thật, H 2011, tr.68