Quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở thành phố buôn ma thuột tỉnh đăk lăk

Đổi mới nội dung tổ chức hoạt động dạy học đã được chỉ đạo quán triệt trong tất cả các nhà trường cụ thể: Đầu năm học xây dựng kế hoạch dạy học và phân phối chương trình mới phù hợp với

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGU ỄN THỊ KIM DU ÊN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠ HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ BUÔN MA THUỘT TỈNH ĐĂK LĂK

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Nghệ An, tháng 4 năm 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGU ỄN THỊ KIM DU ÊN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠ HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ BUÔN MA THUỘT TỈNH ĐĂK LĂK

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:PGS.TS Phạm Minh Hùng

Nghệ An, tháng 4 năm 2018

và hoàn thành luận văn

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Minh Hùng đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ và động viên tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo và chuyên viên Phòng Giáo dục và Đào tạo TP Buôn Ma Thuột, các thầy cô Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, thầy cô giáo và các em học sinh ở các trường trung học cơ sở thuộc Phòng Giáo dục và Đào tạo TP Buôn Ma Thuột đã nhiệt tình ủng hộ, giúp đỡ, cung cấp tài liệu, thông tin bổ ích, thiết thực để tôi hoàn thành việc học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Nhân dịp này tôi xin trân trọng cảm ơn các bạn bè, đồng nghiệp và nhất là gia đình đã không ngừng động viên, khích lệ, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian tham gia học tập, nghiên cứu và hoàn thành khóa học

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình thực hiện đề tài, nhưng chắc rằng sẽ không thể tránh khỏi thiếu sót, tôi rất mong nhận được lời phê bình, góp

ý, sự chia sẻ của Hội đồng khoa học, của quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp để luận văn của tôi được hoàn thiện hơn

Trân trọng cảm ơn

Nghệ An, tháng 4 năm 2018 Người thực hiện

Nguyễn Thị Kim Duyên

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ VÀ BẢNG ivii

DANH MỤC ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ vii

MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined 1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 4

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phạm vi nghiên cứu 5

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Đóng góp luận văn 6

9 Cấu trúc của luận văn 6

Chương1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠ HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 7

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấnđề 7

1.2 Các khái niệm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu 9

1.3 Dạy học ở trường trung học cơ sở theo định hướng phát triển năng lực học sinh 13

1.4 Quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở theo định hướng phát triển năng lực học sinh 14

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến công quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở theo định hướng phát triển năng lực học sinh 20

Kết luận chương 1 23

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠ HỌC THEO

ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC

CƠ SỞ TP BUÔN MA THUỘT, TỈNH ĐĂK LĂK 25

2.1 Khái quát về khảo sát thực trạng 25

2.2 Khái quát tình hình kinh tế - xã hội và Giáo dục TP Buôn Ma Thuột., tỉnh Đăk Lăk……… 27

2.3 Thực trạng nhận thức của giáo viên và cán bộ quản lí trường trung học cơ sở TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk về hoạt động dạy học và quản lí hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh………… 36

2.4 Thực trạng hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực cho học sinh ở trường trung học cơ sở TP Buôn Ma Thuột., tỉnh Đăk Lăk………… 54

2.5 Thực trạng quản lí hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực ở các trường THCS TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk 48

2.6 Đánh giá chung thực trạng 66

Tiểu kết chương 2 69

Chương3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠ HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TP BUÔN MA THUỘT, TỈNH ĐĂK LĂK 70

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 70

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS TP Buôn Ma Thuột , tỉnh Đăk Lăk……… 71

3.3 Thăm dò tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 88

Kết luận chương 3 92

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 93

1 Kết luận 93

2 Kiến nghị 94

CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI ĐÃ ĐƢỢC BÁO CÁO, NGHIÊN CỨU vi

TÀI LIỆU THAM KHẢO………… ………… vii

PHỤ LỤC xi

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

TT Chữ viết tắt Nội dung của chữ viết tắt

5 CNH-HĐH Công nghiệp hóa - hiện đại hóa

21 THPT Trung học phổ thông

23 HTTCDH Hình thức tổ chức dạy học

Bảng 2.3 Đánh giá về chất lượng học lực của HS cấp THCS

Bảng 2.4 Đánh giá về kết quả rèn luyện hạnh kiểm của HS cấp THCS

Bảng 2.5 Đánh giá về kết quả mũi nhọn của HS cấp THCS

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay, sự phát triển KT-XH đòi hỏi người lao động phải đáp ứng được những yêu cầu mới, phù hợp thực tiễn, do đó sự nghiệp GD thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực phải đổi mới để đào tạo ra nguồn nhân lực phù hợp đáp ứng được những yêu cầu mới.Trong đó yếu tố cơ bản đổi mới GD là chuyển từ nền GD nặng về kiến thức, nội dung xa rời thực tiễn sang một nền GD đáp ứng khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn cao, coi trọng việc hình thành, phát triển nhân cách, năng lực cá nhân, phát huy tính sáng tạo, chủ động của người học Đồng thời giúp người học chủ động lĩnh hội kiến thức, vận dụng tích cực sáng tạo, linh hoạt trong mọi hoạt động, đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT theo nghị quyết số 29-NQ/TW là, tiếp tục đổi mới phương pháp dạy - học, lấy học sinh làm trung tâm ; phát huy năng lực

cá nhân người học như: tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng, kỉ xảo …; khắc phục lối truyền thụ kiến thức một chiều, ghi nhớ rập khuôn máy móc; tập trung dạy cách học, tự học cách tiếp cận kiến thức, tạo cơ sở để người học có khả năng đổi mới tri thức, phát triển năng lực, nâng cao kỉ năng thực hành vận dụng; chuyển từ học chủ yếu trên lớp cùng giáo viên sang các loại hình thức học tập đa dạng phong phú Tất cả các hoạt động xã hội, nghiên cứu khoa học, ngoại khóa; ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học cần được chú trọng, khuyến kích, phát huy

Cần phải có nhận thức đúng về bản chất của đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học và một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo hướng đổi mới phương pháp dạy nhằm đạt được mục tiêu về đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT theo Nghị quyết số 29-NQ/TW

Phương pháp dạy học chuyển từ chương trình GD tiếp cận nội dung sang chương trình GD tiếp cận năng lực của người học là quá trình đổi mới, nghĩa là trước kia người dạy chỉ chú tâm đến việc HS học được kiến thức gì thì bây giờ người dạy quan tâm việc HS vận dụng được cái gì qua việc học Muốn làm được điều đó, cần phải thay thế phương pháp dạy học GV truyền thụ, học sinh tiếp thu động tiếp thu kiến thức sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện

kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất của người học Kích thích việc học tập nhóm, tạo mối quan hệ thân thiện giáo viên - học sinh theo hướng cộng tác,

hỗ trợ nhằm phát triển năng lực cộng đồng xã hội Cần phát huy tính chủ động,

tự giác, tích cực của người học, nhằm hình thành và phát triển năng lực cá nhân

tự học như: sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin, … qua đó trau dồi các phẩm chất của tư duy như: linh hoạt, độc lập, sáng tạo nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp thì bên cạnh việc học tập những tri thức

và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tập tích hợp liên môn

Công tác QL hoạt động dạy học theo định hướng đổi mới trong trường THCS trên địa bàn TP Buôn Ma Thuột đã được BGH các nhà trường chú trọng, quan tâm trong những năm học vừa qua Đổi mới nội dung tổ chức hoạt động dạy học đã được chỉ đạo quán triệt trong tất cả các nhà trường cụ thể: Đầu năm học xây dựng kế hoạch dạy học và phân phối chương trình mới phù hợp với đối tượng học sinh và điều kiện của nhà trường; đổi mới hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh; tổ chức các hình thức dạy học phù hợp; điều chỉnh nội dung dạy học theo hướng tích hợp, phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường và địa phương, đảm bảo chuẩn kiến thức, kỹ năng và thái độ của từng cấp học; triển khai thực hiện các đợt tập huấn nghiêm túc,Thực hiện đảm bảo đúng quy định về công tác bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ giáo viên

Mặc dù vậy, một số cán bộ QL và GV nhận thức về những chủ trương đổi mới trong công tác QL, dạy học còn hạn chế ở một số trường như: truyền thụ

kiến thức một chiều, dạy học theo thómi quen phương pháp cũ, ôm đồm kiến thức, số lượng học sinh tăng, nhưng số lượng trường lớp, trang thiết bị dạy học

ít được đầu tư chưa đáp đáp ứng đủ như cầu và chưa kịp thời Chưa chú trọng đúng mức công tác chỉ đạo đổi mới hoạt động dạy học trong một số ít nhà trường dẫn đến chất lượng giáo dục chưa đồng đồng đều, còn có sự chênh lệch giữa các phường và xã trong địa bàn TP Công tác đổi mới hoạt động dạy học ít

có sự tham gia của người QL và các GV khác, chỉ diễn ra trong môi trường tương tác giữa người dạy và người học nên chất lượng của việc đổi mới phụ thuộc rất lớn vào sự nỗ lực của chính GV và HS Từ đó đặt ra cho các nhà QL giáo dục câu hỏi làm thế nào để QL hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh THCS thực sự có hiệu quả đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng dạy học trong giai đoạn hiện nay

Đáp ứng yêu cầu đổi mới HĐDH ở các trường THCS đảm bảo theo định hướng phát triển năng lực học sinh thì cần phải có những nghiên cứu cơ bản, mang tính hệ thống về HĐDH ở các trường THCS cũng như trong công tác chỉ đạo quản lí hoạt động nay Nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc DH thì phải GD định hướng năng lực, đảm bảo mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất về nhân cách, năng lực của người học và biết vận dụng tri thức để giải quyết các tình huống trong thực tiễn cuộc sống và nghề nghiệp

Việc nghiên cứu biện pháp QL HDDH ở trường THCS theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện GD có

ý nghĩa quan trọng về mặt lí luận và thực tiễn

Với những lí do nêu trên chúngtôi quyết định nghiên cứu đề tài: “Quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực của học sinh ở các trường trung học cơ sở TP Buôn Ma Thuột tỉnh Đăk Lăk”

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS Thành Phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Hoạt động dạy học theo định hướng phát

triển năng lực HS ở trườngTHCS

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp QL HĐDH theo định hướng phát

triển năng lực HS ở các trường THCS TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk

4 Giả thuyết khoa học

Có thể nâng cao hiệu quả QL hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk, nếu đề xuất và thực hiện các biện pháp có cơ sở khoa học, có tính khả thi, dựa trên đặc điểm của HĐDH theo hướng phát triển năng lực học sinh và điều kiện thực tế của các trường THCSTP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của quản lí hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS

5.2 Khảo sát thực trạng quản lí hoạt động dạy học theo định hướng phát

triển năng lực học sinh ở các trường THCS TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lí hoạt động dạy học theo định hướng phát

triển năng lực học sinh ở trường THCS TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận

7.1.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu

Nhằm hiểu biết sâu sắc, đầy đủ hơn bản chất cũng như những dấu hiệu đặc thù của vấn đề nghiên cứu, trên cơ sở đó sắp xếp chúng thành một hệ thống

lý thuyết của đề tài thì phải sử dụng phương pháp này để phân tích và tổng hợp tài liệu có liên quan

7.1.2 Phương pháp khái quát hóa các nhận định độc lập

Những luận điểm mang tính khái quát về các vấn đề nghiên cứu, từ những quan điểm, quan niệm độc lập thì cần phải sử dụng phương pháp khái quát hóa

các nhận định độc lập

7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

Dùng các phiếu hỏi để thu thập ý kiến của giáo viên, cán bộ quản lý các trường THCS Thành Phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk về:

- Thực trạng HĐDH và quản lý HĐDH ở trường THCS theo định hướng phát triển phát triển năng lực học sinh;

- Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý HĐDH ở trường THCS theo định hướng phát triển phát triển năng lực học sinh

7.2.2 Phương pháp trao đổi, phỏng vấn theo chủ đề

Phương pháp này được chúng tôi sử dụng để tìm hiểu sâu thêm các vấn đề

về thực trạng HĐDH và quản lý HĐDH ở trường THCS Thành Phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk theo định hướng phát triển triển năng lực học sinh, thông qua việc trao đổi trực tiếp với các đối tượng điều tra, các chuyên gia

7.2.3 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục

Phương pháp này được sử dụng để thu thập các thông tin thực tế, có ý nghĩa đối với đề tài nghiên cứu

7.3 Phương pháp thống kê toán học

Nhằm xử lý số liệu thu được làm cơ sở để đề xuất các biện pháp của đề tài

8 Đóng góp mới của luậnvăn

Đề tài làm sáng tỏ thêm những vấn đề lý luận về HDDH và QL HĐDH ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS

Từ việc đánh giá thực trạng HDDH và QL HĐDH theo định hướng phát triển NLHS ở các trường THCS tại TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk , đề tài đưa ra các biện pháp QL HDDH ở các trường THCS TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk theo định hướng phát triển NLHS, phù hợp với yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện GD trong bối cảnh hiện nay

9 Cấu trúc của luậnvăn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Kiến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục nghiên cứu; luận văn gồm 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lí hoạt động dạy học theo định hướng phát

triển năng lực học sinh ở trường THCS

- Chương 2: Thực trạng quản lí hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk

- Chương 3: Biện pháp quản lí hoạt động day học theo định hướng phát triển

năng lực học sinh ở các trường THCS TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠ HỌC THEO

ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Ngày nay với sự phát triển mạnh của khoa học kĩ thuật cũng như tri thức, cứ mỗi ngày trôi qua thì có vô vàn các kiến thức mới xuất hiện, nếu GD chỉ hướng tới việc tiếp nhận và nắm vững kiến thức thì không đủ, bởi vì kiến thức hôm qua còn mới, hôm nay đã trở nên lỗi thời lạc hậu Chính vì vậy các hệ thống GD phải hướng tới mục tiêu GD để người học làm chủ được kiến thức và sử dụng kiến thức chủ động, linh hoạt, sáng tạo nhằm giải quyết các vấn đề trong khoa học cũng như trong thực tiễn cuộc sống Một khi mục tiêu và nội dung chương trình GD thay đổi thì PPDH, kiểm tra đánh giá cũng thay đổi theo Ở các nước trên thế giới có nền Giáo dục phát triển đã thay chương trình GD định hướng nội dung bằng việc xây dựng, triển khai thực hiện chương trình GD theo cách tiếp cận định hướng năng lực người học

Đã có nhiều nghiên cứu mới về chương trình dạy học ra đời cuối thế kỷ

XX, trong đó có nhiều quan niệm, mô hình mới về chương trình dạy học nhằm khắc phục những nhược điểm về dạy học theo hướng tiếp cận nội dung Chương trình dạy học định hướng kết quả đầu ra, đã nhận được sự quan tâm của nhiều

nhà khoa học, nhiều quốc gia Nhờ đó các hệ thống GD khắc phục những nhược

điểm của chương trình tiếp cận nội dung chuyển qua chương trình GD định

hướng theo năng lực học sinh, chú trọng đến kết quả đầu ra

Xavier Rogiers nói rỏ“nhà trường phải tiếp tục là một cơ sở bảo đảm cho những giá trị quan trọng của xã hội… nhưng chủ yếu là ngoài khía cạnh kiến thức đơn thuần, nhà trường trước hết phải tập trung cố gắng dạy cho

học sinh sử dụng kiến thức của mình vào những tình huống có ý nghĩa đối với học sinh; tóm lại, chúng ta nói rằng nhà trường cần phát triển những năng lực ở học sinh” trong cuốn “Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để phát triển các năng lực ở nhà trường” Tác giả đã đưa ra những khái niệm về năng lực, cấu tạo

của năng lực Tác giả đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của việc phát triển năng

lực thực hành của HS thông qua khẳng định đánh giá, kiểm tra của nhà trường

Nhìn chung các công trình nghiên cứu, các tác phẩm của các nhà GD dù được nhìn nhận qua nhiều góc độ, đánh giá khác nhau nhưng đều đã khẳng định được xu hướng phát triển giáo dục là hướng đến sự phát triển toàn diện năng lực người học.Tuy nhiên, vẫn thiên về lí thuyết dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học, chưa đề cập đến việc quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS là nội dung cơ bản trong các công trình

nghiên cứu đó

1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước

Thiết kế chương trình dạy học theo định hướng phát triển NLHS là

phương diện thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, như Nguyễn Công Khanh [38], Lương Việt Thái [37], Đỗ Ngọc Thống [35]

Các tác giả này cho rằng, chương trình dạy học định hướng NL là chương trình nhằm mục tiêu phát triển NL người học Quá trình giáo dục không quy định những nội dung dạy học chi tiết mà quy định những kết quả đầu ra chính là chương trình dạy học định hướng phát triển NL, trên cơ sở đó đưa ra những hướng dẫn chung về việc lựa chọn nội dung, phương pháp, tổ chức và đánh giá kết quả dạy học Nhấn mạnh NL vận dụng của HS; tạo điều kiện quản lý chất lượng theo kết quả đầu ra đã quy định là ưu điểm của chương trình dạy học định hướng phát triển NL

Các tác giả khác [1], [13], [24], [23] lại tập trung nghiên cứu vấn đề tổ chức HĐDH theo định hướng phát triển NLHS Theo các tác giả này, để tổ chức

hiệu quả HĐDH theo định hướng phát triển NLHS cần chú ý đến việc sử dụng các phương pháp và HTTCDH phát huy tính tích cực nhận thức của HS; tạo điều kiện tốt nhất cho HS thực hành, vận dụng kiến thức trong những tình huống

đa dạng

Ngoài ra, vấn đề đánh giá kết quả dạy học theo định hướng phát triển NLHS cũng được các tác giả Nguyễn Thanh Ngọc Bảo [36], Nguyễn Công Khanh [38]

đề cập trong công trình nghiên của mình

Còn đối với vấn đề quản lý HĐDH ở trường THPT đã có một số luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ đề cập tới như:

- Quản lý HĐDH ở trường THPT theo định hướng phát triển NLHS, luận án

tiến sĩ của Trần Trung Dũng [34]

- Quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh

ở trường THCS huyện Ea Kar, tỉnh Đăk Lăk, luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thanh Dương [33]

- Quản lý HĐD môn Tiếng Anh theo định hướng phát triển NLHS ở trường THPT huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình, luận văn thạc sĩ của Phạm

Thị Hà Vân [31]

Riêng về vấn đề quản lý HĐDH ở trường THCS TP Buôn Ma huột, tỉnh

Đăk Lăk, chưa có tác giả nào nghiên cứu Do đó chúng tôi sẽ đi sâu nghiên cứu vấn

đề này trong luận văn

1.2 CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN CỦA ĐỀ TÀI

Giữ vai trò chủ đạo trong quá trình dạy học, chủ thể hoạt động dạy học là giáo viên Vai trò này được thể hiện ra ở sự lãnh đạo, tổ chức và điều khiển hoạt động nhận thức của HS Lãnh đạo động nhận thức của HS là xác định mục đích, yêu cầu của giờ học; tổ chức hoạt động nhận thức của HS là thiết kế một hệ thống hoạt động học tập và tổ chức cho HS thực hiện; còn điều khiển hoạt động nhận thức của HS là làm cho hoạt động nhận thức của HS luôn luôn đi đúng con đường nhận thức Vai trò chủ đạo của GV trong quá trình dạy học, còn được xem là vai trò của người hướng dẫn, người trọng tài, cố vấn cho hoạt động nhận thức của HS

Nếu hoạt động dạy giữ vai trò chủ đạo, thì trong quá trình dạy học, hoạt động học của HS giữ vai trò tích cực, chủ động Vai trò này thể hiện ở việc HS tích cực, chủ động huy động các chức năng tâm lý để thực hiện hoạt động học tập Điều rõ ràng là, muốn học tập có kết quả HS phải tri giác, ghi nhớ, chú ý, tư duy, tưởng tượng (chức năng nhận thức); phải hứng thú (chức năng tình cảm/thái độ); phải cố gắng, kiên trì, vượt khó (chức năng hành động/ý chí) Như vậy, “hai hoạt động dạy và học, tuy vận hành theo hai cơ chế khác nhau nhưng chúng không tách rời nhau Hoạt động học chỉ diễn ra khi có sự lãnh đạo,

tổ chức và điều khiển của hoạt động dạy” [5; tr.30], ngược lại hoạt động dạy chỉ tồn tại khi có hoạt động học

1.2.2 Năng lực, năng lực học sinh, phát triển năng lực học sinh

1.2.2.1 Năng lực

Theo Từ điển tiếng Việt, NL là “khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự

nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó” [39; tr.660]

Theo Phạm Minh Hạc, NL là “một tổ hợp phức tạp những thuộc tính tâm lý của mỗi người, phù hợp với những yêu cầu của một hoạt động nhất định, đảm bảo cho hoạt động đó diễn ra có kết quả” [21; tr.334] Còn theo Nguyễn Quang Uẩn,

NL là “tổ hợp các thuộc tính độc đáo của cá nhân, phù hợp với những yêu cầu

của một hoạt động nhất định, đảm bảo cho hoạt động đó có kết quả " [40; tr.178]

Như vậy, NL là tổ hợp các thuộc tính tâm lý của cá nhân, được hình thành và phát triển trong một lĩnh vực hoạt động cụ thể

NLHS bao gồm kiến thức, kỹ năng, thái độ nhưng “kiến thức, kỹ năng, thái độ đó phải qua sự vận dụng, qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo của chính các em thì mới trở thành NL Trong dạy học hiện đại kiến thức, kỹ năng, thái độ mới là phương tiện; còn NL mới là mục đích” [34; tr.24], thì trong dạy học truyền thống, kiến thức, kỹ năng, thái độ là mục đích

Như vậy, NLHS là một dạng NL chung được cụ thể vào một lĩnh vực hoạt động, đó là HĐHT HĐHT đòi hỏi HS phải có những NL chung (nhóm NL nhận thức; nhóm NL xã hội; nhóm NL công cụ) và NL chuyên biệt, thông qua việc học tập các môn học, tham gia các hoạt động trải nghiệm

ii) Các NL cần hình thành ở HS

Các NL cần hình thành ở HS, bao gồm:

- Những NL chung như: NL tự chủ và tự học; NL giao tiếp và hợp tác; NL giải quyết vấn đề và tính sáng tạo được hình thành, phát triển qua tất cả các môn học và hoạt động giáo dục trong nhà trường

- Những NL chuyên môn (riêng/đặc thù) được hình thành, phát triển chủ yếu thông qua một số môn học, hoạt động giáo dục nhất định: NL ngôn ngữ, NL tính toán, NL tìm hiểu tự nhiên và xã hội, NL công nghệ, NL tin học, NL thẩm

mỹ, NL thể chất

1.2.2.3 Phát triển năng lực học sinh

Ở các trường phổ thông phát triển NLHS là một nhiệm vụ thường xuyên, đặc biệt quan trọng, “nhằm làm cho các NL chung và NL đặc trưng cho từng môn học/lớp học/cấp học được hình thành, củng cố và hoàn thiện HS, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện” [5; tr.28]

Trong phát triển NLHS, cần phải kết hợp chặt chẽ giữa phát triển các NL chung với việc phát triển các NL chuyên biệt của HS; đồng thời phải thông qua hoạt động trong và ngoài giờ lên lớp của HS; đặc biệt là phải thông qua hoạt động trải nghiệm

1.2.3 Quản lý và quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS theo định hướng phát triển năng lực học sinh

1.2.3.1 Quản lý

QL là một khái niệm được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội Do đối tượng quản lí phong phú, đa dạng nên tuỳ thuộc vào từng lĩnh vực hoạt động cụ thể, từng giai đoạn phát triển của xã hội mà có những cách hiểu khác nhau về QL

QL là “trông coi và giữ gìn theo những yêu cầu nhất định” [39; tr.800]

theo Từ điển tiếng Việt

QL là “tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lí (người quản lí) đến khách thể quản lí (người bị quản lí) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức đó vận hành và đạt được mục đích của mình” [17; tr.6] theo Nguyễn Thị Mỹ Lộc và Nguyễn Quốc Chí

Trong luận văn, khái niệm QL được hiểu là hoạt động thực hiện các chức năng quản lý (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá) để đạt được mục tiêu quản lý một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất

1.2.3.2 Quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Quản lý HĐDH là một trong những nội dung quản lý quan trọng nhất ở trường THCS Tùy thuộc mục đích, yêu cầu của các chủ thể quản lý, quản lý

HĐDH ở trường trung học cơ sở có thể tiếp cận theo những định hướng khác

nhau

Trong luận văn, khái niệm quản lý HĐDH ở trường THCS được hiểu là

quá trình lập kế hoạch, tổ chức chỉ đạo và kiểm tra, đánh giá HĐDH để đảm bảo đạt được mục tiêu của hoạt động này

1.2.4 Biện pháp, biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở theo định hướng phát triển năng lực học sinh

1.2.4.1 Biện pháp

Cách thức để giải quyết một vấn đề cụ thể nào đó được coi là biện pháp, Nhằm đạt được mục đích đã đặt ra phải có cách thức tác động thay đổi chuyển biến một quá trình, một hệ thống, một trạng thái nhất định Vấn đề đặt ra được giải quyết nhanh chóng thì biện pháp sử dụng càng thích hợp, càng tối ưu.Muốn

có được các biện pháp khả thi, phù hợp tối ưu thì phải được xuất phát từ những

cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn chính xác, đáng tin cậy

1.2.4.2 Biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở

Biện pháp QL HĐDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh là Hệ thống cách thức tác động của nhà QL vào các hoạt động dạy và học trong nhà trường, quá trình này được diễn ra theo đúng kế hoạch, mục tiêu đã định Biện

pháp QL HĐDH bao gồm các tác động có chủ định như: QL mục tiêu chương trình dạy học; QL việc thực hiện chương trình, kế hoạch của nhà trường, các tổ nhóm chuyên môn, quá trình truyền thụ kiến thức của GV; sự lĩnh hội, tiếp thu kiến thức, sự tự tổ chức các hình thức học tập của HS; QL việc huy động các nguồn lực trong XH nhằm nâng cao chất lượng dạy học Biện pháp QL HĐDH phải được xem xét sử dụng phù hợp cụ thể ở từng địa phương, từng đơn vị đúng với chức năng, nhiệm vụ của chủ thể QL

1.3 DẠ HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO ĐỊNH

HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

1.3.1 Đặc trưng của hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở theo định hướng phát triển năng lực học sinh

HDDH theo định hướng phát triển NLHS cần xem xét trên một số nét đặc trưng sau:

Thứ nhất, quan tâm dặc biệt đến tổ chức hoạt động của HS, Năng lực được thể hiện qua hoạt động và bằng hoạt động Đối với HS cũng như vậy, năng lực của các em được thể hiện chủ yếu qua hoạt động học và bằng hoạt động học

Để hoạt động học trở thành phương tiện và môi trường phát triển NLHS thì bản thân nó phải được tổ chức sao cho có thể phát huy tối đa tính tích cực và hứng thú nhận thức của HS Oqr một mức độ nào đó có thể nói nết đặc trưng này phản ánh bản chất của HDDH theo định hướng phát triển NLHS

Thứ hai, coi trọng khâu thực hành, vận dụng KT, KN và thái độ của HS Năng lực là tổ hợp của KT, KN và thái độ nhưng bản thân chúng chưa phải là năng lực Muốn cho KN, KT và thái độ trở thành năng lực của HS thì phải coi trọng khâu thực hành, vận dụng KN, KT và thái độ của HS

Thứ ba, lấy sự phát triển NLHS làm mục tiêu của DH HĐDH theo định hướng phát triển NLHS cũng có thể được xem là HĐDH định hướng vào đầu ra, nhấn mạnh người học cần phải đạt được mức năng lực như thế nào sau khi kết thúc một quá trình dạy và học Nói cách khác, chất lượng đầu ra đóng vai trò

quan trọng nhất đối với HĐDH theo định hướng phát triển NLHS Vì thế trước

khi bắt đầu HĐDH theo định hướng phát triển NLHS cần xây dựng được các

tiêu chuẩn đầu ra rõ ràng, thể hiện rõ mực tiêu DH; đồng thời thiết lập được các

điều kiện và cơ hội để khuyến khích người học không ngừng nổ lực để có thể

đạt được mục tiêu đó

So sánh một số đặc trưng cơ bản của chương trình định hướng nội dung

và chương trình định hướng năng lực [5]:

Chương trình định hướng nội dung

Chương trình định hướng năng lực

Mục tiêu

giáo dục

Mục tiêu dạy học được

mô tả không chi tiết và không nhất thiết phải quan sát, đánh giá được

Kết quả học tập cần đạt được mô tả chi tiết và có thể quan sát, đánh giá được;

thể hiện được mức độ tiến bộ của HS một cách liên tục

Nội dung

giáo dục

Việc lựa chọn nội dung dựa vào các khoa học chuyên môn, không gắn với các tình huống thực tiễn Nội dung được quy định chi tiết trong chương trình

Lựa chọn những nội dung nhằm đạt được kết quả đầu ra đã quy định, gắn với các tình huống thực tiễn Chương trình chỉ quy định những nội dung chính, không quy định chi tiết

Hình

thức dạy

học

Chủ yếu dạy học lý thuyết trên lớp học

Tổ chức hình thức học tập đa dạng; chú

ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học, trải nghiệm sáng tạo; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học

Tiêu chí đánh giá dựa vào năng lực đầu

ra, có tính đến sự tiến bộ trong quá trình học tập, chú trọng khả năng vận dụng trong các tình huống thực tiễn

Để hình thành và phát triển năng lực cần xác định các thành phần và cấu trúc của chúng Có nhiều loại năng lực khác nhau Việc mô tả cấu trúc và các thành phần năng lực cũng khác nhau Cấu trúc chung của năng lực hành động được mô tả là sự kết hợp của 4 năng lực thành phần: Năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể

(a) Năng lực chuyên môn: Là khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có phương pháp

và chính xác về mặt chuyên môn Nó được tiếp nhận qua việc học nội dung – chuyên môn và chủ yếu gắn với khả năng nhận thức và tâm lý vận động

(b) Năng lực phương pháp: Là khả năng đối với những hành động có kế hoạch, định hướng mục đích trong việc giải quyết các nhiệm vụ và vấn đề Năng lực phương pháp bao gồm năng lực phương pháp chung và phương pháp chuyên môn Trung tâm của phương pháp nhận thức là những khả năng tiếp nhận, xử lý, đánh giá, truyền thụ và trình bày tri thức Nó được tiếp nhận qua việc học phương pháp luận – giải quyết vấn đề

(c) Năng lực xã hội: Là khả năng đạt được mục đích trong những tình huống giao tiếp ứng xử xã hội cũng như trong những nhiệm vụ khác nhau trong

sự phối hợp chặt chẽ với những thành viên khác Nó được tiếp nhận qua việc học giao tiếp

(d) Năng lực cá thể : Là khả năng xác định, đánh giá được những cơ hội phát triển cũng như những giới hạn của cá nhân, phát triển năng khiếu, xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển cá nhân, những quan điểm, chuẩn giá trị đạo đức và động

cơ chi phối các thái độ và hành vi ứng xử Nó được tiếp nhận qua việc học cảm xúc – đạo đức và liên quan đến tư duy và hành động tự chịu trách nhiệm

Mô hình cấu trúc năng lực trên đây có thể cụ thể hoá trong từng lĩnh vực chuyên môn, nghề nghiệp khác nhau Mặt khác, trong mỗi lĩnh vực nghề nghiệp người ta cũng mô tả các loại năng lực khác nhau

Mô hình bốn thành phần năng lực trên phù hợp với bốn trụ cốt giáo dục theo UNESCO [5]:

Các thành phần năng

lực

Các trụ cột giáo dục của UNESO

Năng lực chuyên môn Học để biết

Năng lực phương pháp Học để làm

Năng lực xã hội Học để cùng chung sống

Năng lực cá thể Học để tự khẳng định

Từ cấu trúc của khái niệm năng lực cho thấy giáo dục định hướng phát

triển năng lực không chỉ nhằm mục tiêu phát triển năng lực chuyên môn bao

gồm tri thức, kỹ năng chuyên môn mà còn phát triển năng lực phương pháp,

năng lực xã hội và năng lực cá thể Những năng lực này không tách rời nhau mà

có mối quan hệ chặt chẽ Năng lực hành động được hình thành trên cơ sở có sự

kết hợp các năng lực này

Nội dung dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ giới hạn

trong tri thức và kỹ năng chuyên môn mà gồm những nhóm nội dung nhằm phát

Học tự trải nghiệm - đánh giá

- Các phương pháp nhận thức chung:

Thu thâp, xử lý, đánh giá, trình bày thông tin

- Các phương pháp chuyên môn

- Làm việc trong nhóm

- Tạo điều kiện cho sự hiểu biết về phương diện xã hội,

- Học cách ứng

xử, tinh thần trách nhiệm, khả năng giải quyết xung đột

- Tự đánh giá điểm mạnh, điểm yếu

- XD kế hoạch phát triển cá nhân

- Đánh giá, hình thành các chuẩn mực giá trị, đạo đức và văn hoá, lòng tự trọng …

Năng lực

chuyên môn

Năng lực phương pháp

Năng lực

xã hội

Năng lực nhân cách

1.3.2 Tổ chức hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở theo định

hướng phát triển năng lực học sinh

DH theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý tích cực hóa HS

về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn với hoạt động của trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn

Tổ chức HĐDH ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS được thể hiện:

Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ GV – HS theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội

Bên cạnh việc học tập những tri thức và kĩ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tập khác nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp

Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động người học, hình thành và phát triển năng lực tự học(sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin, …), trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo, của tư duy

Lựa chọn một cách linh hoạt các PP chung và PP đặc thù của các môn học

để thực hiện Tuy nhiên, dù sử dụng bất kì PP nào cũng phải đảm bảo được nguyên tắc “ Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức, hướng dẫn của GV” Việc sử dụng PPDH gắn chặt với các hình thức tổ chức

DH Tùy theo mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể mà có những hình thức tổ chức DH thích hợp như học cá nhân, học nhóm, học trong lớp,học ở ngoài lớp, …

Chuẩn bị tốt về PP đối với các giờ thực hành để đảm bảo yêu cầu rèn luyện KN thực hành, vận dụng KT vào thực tiễn, nâng cao hứng thú và tạo niềm tin cho người học

Sử dụng đủ và hiệu quả các thiết bị DH môn học tối thiểu đã quy định Có thể sử dụng các đồ dùng DH tự làm nếu xét thấy cần thiết với nội dung học và phù hợp với đối tượng HS Tích cực ứng dụng CNTT trong DH

Để tổ chức DH theo định hướng phát triển NLHS ở trường THCS có hiệu quả cần xác định đúng mục tiêu DH, lựa chọn nội dung DH phù hợp, Sử dụng linh hoạt PP, phương tiện và hình thức tổ chức DH, đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả DH theo định hướng phát triển NLHS

Theo định hướng phát triển NLHS, mục tiêu DH ở các trường THCS phải xác định rõ sau khi học xong một tiết học, bài học, môn học, HS được phát triển như thế nào về năng lực chung và các năng lực chuyên biệt Do vậy, mục tiêu

DH có thể tồn tại dưới nhiều cấp độ: tiết học, bài học, môn học, chương trình

DH Nhưng dù ở cấp độ nào, mục tiêu DH cũng phải quan tâm đến “ đầu ra” của

HS, cũng phải góp phần vào sự tiến bộ của học sinh trong quá trình học tập

Nội dung DH ở trường THCS phải phục vụ cho việc thực hiện mục tiêu

DH theo định hướng phát triển NLHS Vì thế, khi lựa chọn nội dung DH, GV cần quán triệt yêu cầu này Nội dung DH được lựa chọn đưa vào trong tiết học, bài học bao gồm những KN, KT, thái độ góp phần hình thành và phát triển năng lực HS Ngoài những nội dung quy định trong chương trình, GV cũng có thể lựa chọn thêm những nội dung từ thực tiễn sinh động của các địa phương, từ cuộc sống thực của HS mà hàng ngày các em đang trải nghiệm

PP và phương tiện DH là những yếu tố đặc biệt quan trọng đối với HĐDH theo định hướng phát triển NLHS Để có thể phát huy tốt vai trò của các yếu tố này, việc sử dụng các PP và phương tiện DH theo hướng chuyển từ truyền thụ

KT sang chỉ đạo, tổ chức hướng dẫn hoạt động học tập của HS là rất cần thiết các PP tích cực như: điều tra, giải quyết vấn đề, DH hợp tác, … Thực hiện DH phân hóa theo trình độ năng lực, thiên hướng và nhịp độ học tập của HS, tạo thuận lợi cho sự bộc lộ và phát triển tiềm năng của mỗi HS, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hướng thú học tập cho người học Phương tiện DH được

sử dụng như là nguồn thông tin dẫn học sinh đến với KT mới Thông qua đó các

em chủ động chiếm lĩnh KT, hình thành PP học, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, biết vận dụng sáng tạo KT vào thực tiễn

Hình thức tổ chức DH có ảnh hưởng lớn đến HĐDH theo định hướng phát

triển NLHS Định hướng đổi mới hình thức tổ chức DH đáp ứng yêu cầu phát triển NLHS là phải “ chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học”

[1].Có thể sắp xếp bố trí lớp học linh hoạt phù hợp với các hoạt động học tập

của HS trong từng buổi học, tiết học

Kiểm tra đánh giá kết quả DH ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS không chỉ nhằm đánh giá về KT mà phải đánh giá đúng năng lực người học; đánh giá phải giúp hướng dẫn, điều chỉnh cách dạy, cách học ngay trong quá trình DH; đánh giá bằng nhiều hình thức, kết hợp đánh giá quá trình với đánh giá định kì; sử dụng kết quả đánh giá một các hợp lí Hướng dẫn học sinh

tự phát triển năng lực tự đánh giá để điều chỉnh cách học, khuyến khích cách học thông minh, sáng tạo, biết cách giải quyết những vấn đề nảy sinh trong các tình huống thực tế

1.4 QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠ HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

1.4.1 Sự cần thiết phải quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học

cơ sở theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh

1.4.1.1 Đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo

Mục tiêu đổi mới trong hệ thống GDPT nhằm hình thành và phát triển NL nhân cách người học đảm bảo “vừa hồng vừa chuyên”, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, phát triển trí tuệ, thể chất, phát hiện và bồi dưỡng nhân tài, định hướng nghề cho HS Giáo dục lý tưởng tuổi trẻ, phát huy truyền thống dân tộc, đạo đức, lối sống lành mạnh, nâng cao trình độ ngoại ngữ, tin học, có kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển NL sáng tạo, tự lực tự cường học tập, động viên khuyến khích học tập suốt đời Chương trình GDPT xây dựng, hoàn thành giai đoạn sau năm 2015 [19; tr.123]

Để thực hiện được mục tiêu nói trên thì GDPT phải đổi mới căn bản, toàn diện trên tât cả các phương diện: Mục tiêu dạy học, hình thức tổ chức dạy học, chương trình DH, PPDH, kiểm tra đánh giá kết quả học sinh, QLHĐDH… Tất cả các đổi mới đó nhằm thực hiện GD theo định hướng phát triển NLHS

1.4.1.2.Đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông

Phải đảm bảo hài hòa giữa dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; tạo điều kiện để HS phát triển cả thể chất lẫn trí tuệ trong chương trình giáo dục Phải đổi mới PPDH từ tập trung trang bị kiến thức, ghi nhớ máy móc, sang phát triển phẩm chất, NL người học Sách giáo khoa từ cung cấp thông báo

- minh họa,giải thích – sang tìm tòi, khám phá, thiết kế, tổ chức các hoạt động phát huy tính tích cực, tư duy sáng tạo tự lực tự cường của người học

Với GV, phải đáp ứng được các yêu cầu về phẩm chất, năng lực chuyên môn của người tổ chức, hướng dẫn quá trình lĩnh hội, vận dụng linh hoạt tri thức của HS

Với HS, phải phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong quá trình học tập, biết biến tri thức cơ bản phổ thông thành tri thức của bản thân và biết vận dụng kiến thức, kỹ năng; tự học, tự rèn, tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển NL…

Với QL QTDH, phải đảm bảo quản lý được tất cả các yếu tố; mục tiêu

DH, nội dung chương trình DH, hình thức tổ chức DH, PPDH, kiểm tra đánh giá kết quả học của HS sau một tiết học/bài học, môn học, lớp học… nhằm xác định được mức độ tiến bộ của học sinh sau quá trình DH

1.4.1.3 Đáp ứng yêu cầu phát triển của học sinh trung học cơ sở

Con người nói chung và mỗi người học nói riêng đều chứa đựng một tiềm năng phát triển lớn mà KHGD hiện đại chưa thể khám phá hết Những tiềm năng này được bộc lộ và phát triển theo chiều hướng tốt hay không phụ thuộc nhiều

vào nội dung chương trình và phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục của nhà trường Quá trình dạy học theo định hướng phát triển NL sẽ giúp các em HS bộc

lộ sớm tiềm năng của mình; đồng thời giúp các em phát triển hài hòa, cân đối thể chất và trí tuệ, hình thành năng lực chung và năng lực chuyên biệt Phải tổ chức, điều khiển hợp lí, khoa học để nội dung và phương pháp giáo dục nói chung, HĐDH trong nhà trường nói riêng làm tốt vai trò dẫn dắt sự phát triển toàn diện của HS

1.4.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở theo định hướng phát triển năng lực học sinh

1.4.2.1 Xây dựng kế hoạch dạy học ở trường trung học cơ sở theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Chức năng đầu tiên của hoạt động QL là xây dựng kế hoạch Nhờ có việc xây dựng kế hoạch mà nhà QL chủ động trong việc triển khai các hoạt động của

cơ sở giáo dục trong những khoảng thời gian nhất định Cũng nhờ có việc xây dựng kế hoạch mà nhà QL chủ động trong việc xác định các ưu tiên, cần tập trung nguồn lực để giải quyết của cơ sở giáo dục trong những khoảng thời gian nhất định

Để quản lý HĐDH ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS,

nhà QL cần xây dựng KHDH Để làm được công việc này đòi hỏi nhà QL phải phác thảo một cách tổng quát khung của bản kế hoạch, bao gồm: các mục tiêu, chỉ tiêu; các giải pháp, biện pháp thực hiện; các bước đi cụ thể tương ứng với những khoảng thời gian nhất định ” [34; tr.50] dựa trên các căn cứ về chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT của Đảng; chỉ thị của các cấp quản lý; dựa vào điều kiện thực tế của nhà trường KHDH theo định hướng phát triển NLHS sau khi soạn thảo xong cần lấy ý kiến rộng rãi trong nhà trường, nhất là ý kiến của GV và các Tổ trưởng chuyên môn Vì chính họ sẽ là người chịu trách nhiệm chính trong thực hiện KHDH theo định hướng phát triển NLHS

Đồng thời, trên cơ sở của KHDH chung của toàn trường, hiệu trưởng cần chỉ đạo xây dựng KHDH theo định hướng phát triển NLHS phù hợp với từng tổ chuyên môn và từng GV

1.4.2.2 Tổ chức hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Thực hiện chức năng tổ chức đòi hỏi nhà quản lý phải lựa chọn, sắp xếp, triển khai các nội dung, hoạt động, công việc của các nhà trường một cách khoa học, theo đúng kế hoạch đã được xác định Các nội dung, hoạt động, công việc của nhà trường lại liên quan đến nhiều chủ thể, đối tượng khác nhau Vì thế, nhà quản lý cần cụ thể hóa cách thức tổ chức hoạt động cho các đối tượng khác nhau Bên cạnh đấy, cần thống nhất, phối hợp hoạt động giữa các đối tượng, tổ chức, lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường

HĐDH bao gồm hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS Vì thế,

tổ chức HĐDH ở trường THCS thực chất là tổ chức hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS trong sự thống nhất biện chứng

Đối với HĐDH ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS đặt ra

những yêu cầu khác nhau đối với tổ chức hoạt động dạy của GV và hoạt động

học của HS

- Yêu cầu đối với tổ chức hoạt động dạy của GV

+) Tổ chức thiết kế bài dạy theo định hướng phát triển NLHS;

+) Tổ chức đổi mới PPDH theo định hướng phát triển NLHS;

+) Tổ chức ứng dụng CNTT và truyền thông trong dạy học theo định hướng phát triển NLHS;

+) Tổ chức đổi mới HTTCDH theo định hướng phát triển NLHS;

+) Tổ chức đổi mới hình thức và phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS theo định hướng phát triển NL

- Yêu cầu đối với tổ chức hoạt động học của HS

+) Tổ chức đổi mới phương pháp học tập, theo định hướng “tự học, tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển NL” [19; tr.129 ]

+) Tổ chức đổi mới hình thức học tập, theo định hướng “chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học” [19; tr.129]

1.4.2.3 Chỉ đạo hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Chỉ đạo HĐDH theo định hướng phát triển NLHS đòi hỏi nhà quản lý phải thường xuyên theo dõi, đôn đốc các bộ phận, cá nhân thực hiện nhiệm vụ được giao theo đúng kế hoạch Nhờ thực hiện chức năng này mà mọi thiếu sót trong quá trình tổ chức HĐDH theo định hướng phát triển NLHS được khắc phục, mọi khó khăn được giải quyết

Để chỉ đạo tốt HĐDH theo định hướng phát triển NLHS, nhà quản lý cần

có các biện pháp, hình thức chỉ đạo phù hợp với từng yếu tố của quá trình dạy học, từng môn học và từng đối tượng GV, HS

1.4.2.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh

Trong quản lý HĐDH ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS, kiểm tra, đánh giá là yếu tố không thể thiếu được Nhờ kiểm tra, đánh giá mà

GV, HS và nhà QL thu được các thông tin ngược làm cơ sở cho sự điều chỉnh hoạt động giảng dạy, học tập và QL của mình Trong QL, nếu không có kiểm tra, đánh giá thì xem như không QL Đối tượng QL đễ dàng bỏ qua những yêu

cầu của nhà QL

Đối với HĐDH ở trường THPT theo định hướng phát triển NLHS, kiểm tra, đánh giá cần thực hiện theo quy trình sau đây:

- Bước 1: Xây dựng kế hoạch kiểm tra, đánh giá HĐDH theo định hướng phát triển NLHS

Kiểm tra, đánh giá HĐDH theo định hướng phát triển NLHS phải có kế hoạch Trong kế hoạch phải xác định rõ mục đích yêu cầu kiểm tra; nội dung kiểm tra ; phương pháp kiểm tra và lực lượng kiểm tra

- Bước 2: Thiết kế bộ tiêu chí phục vụ cho công tác đánh giá

Để đánh giá đảm bảo tính khách quan kết quả HĐDH ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS cần xây dựng bộ tiêu chí cụ thể, tường minh

đo, đếm được Bộ tiêu chí này chứa đựng tất cả các nội dung cần đánh giá, dựa trên các yếu tố của quá trình dạy học ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS

- Bước 3: Lựa chọn phương pháp và hình thức đánh giá phù hợp cho từng yếu tố của quá trình dạy học ở trường THPT theo định hướng phát triển NLHS

Trong quá trình đánh giá HĐDH ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS cần tăng cường sử dụng hiệu quả các phương pháp quan sát, đánh giá thực hành, đánh giá qua sản phẩm hoạt động của GV, HS, tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau Đồng thời kết hợp đánh giá thường xuyên với đánh giá cuối

kỳ, cuối năm

- Bước 4: Tổ chức đánh giá HĐDH theo định hướng phát triển NLHS

Cần chuẩn bị chu đáo về nguồn lực, có sự phân cấp trong đánh giá và có quy định rỏ về chế độ đánh giá khi tổ chức đánh giá HĐDH theo định hướng phát triển NLHS

- Bước 5: Xử lý sau đánh giá HĐDH theo định hướng phát triển NLHS

Kết quả đánh giá HĐDH theo định hướng phát triển NLHS nhằm phục vụ cho việc rà soát loại bỏ những cái chưa phù hợp, cải tiến HĐDH và QL HDDH theo định hướng phát triển NLHS

1.5 CÁC ẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG

DẠ HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO ĐỊNH HƯỚNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

1.5.1 Các yếu tố khách quan

1.5.1.1 Xu thế đổi mới và hội nhập quốc tế trong giáo dục

Nghị quyết số 29, Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương (khóa XI)

đã chỉ rõ: “Chủ động hội nhập quốc tế về GD&ĐT trên cơ sở giữ vững độc lập, tự chủ, bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hoá và thành tựu khoa học, công nghệ của nhân loại Hoàn thiện cơ chế hợp tác song phương và đa phương, thực hiện các cam kết quốc tế về GD&ĐT [19; tr.143]

Việc hội nhập quốc tế giúp giáo dục THPT của nước ta khai thông tư tưởng, học hỏi nền giáo dục tiên tiến, hiện đại những kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng chương trình, tổ chức, quản lý HĐDH theo định hướng phát triển NLHS mới được tiếp thu và vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo trong quản lý HĐDH cũng như đổi mới giáo dục THCS Tạo bước chuyển mình theo tiếng nói chung với giáo dục THCS trong khu vực và thế giới

1.5.1.2.Nội dung chương trình giáo dục THCS

Bộ GD&ĐT ban hành nội dung chương trình giáo dục THCS kèm theo Quyết định 16/2006/QĐ-BGDĐT về việc ban hành Chương trình giáo dục phổ thông

1.5.1.3 Cơ sở vật chất - thiết bị dạy học

Ở các trường THCS CSVC - TB dạy học cần được đầu tư theo hướng mới đồng bộ, phù hợp với thực tế, đáp ứng yêu cầu của HDDH; tăng cường sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học để nâng cao chất lượng dạy học đáp ứng yêu cầu đổi mới DH theo định hướng phát triển NLHS

1.5.1.4 Nhận thức, tâm lý của phụ huynh và xã hội về HĐDH theo

và xã hội nhận thức, có trách nhiệm trong việc phát triển phẩm chất NL của HS

1.5.2 Các yếu tố chủ quan

1.5.2.1 Nhận thức, tâm lý, năng lực dạy học theo định hướng phát triển NLHS của đội ngũ giáo viên

HĐDH theo định hướng phát triển NLHS chịu ảnh hưởng nhiều vào

năng lực của GV Không thể hình thành ở HS những NL cần thiết khi chính

GV chưa có những NL này Trong dạy học theo định hướng phát triển NLHS,

GV cần phải có các NL như: NL thiết kế bài dạy theo định hướng phát triển NLHS; NL tổ chức hoạt động học tập của HS theo định hướng phát triển NL;

NL dạy học tích hợp và phân hóa; NL lựa chọn và sử dụng phối hợp các phương pháp và HTTCDH theo định hướng phát triển NLHS; NL đánh giá kết quả học tập của HS theo định hướng phát triển NL; NL tổ chức các hoạt động trải nghiệm phù hợp với môn học và đặc điểm tâm lý của HS Những NL này không chỉ giúp GV thực hiện có hiệu quả HĐDH theo định hướng phát triển NLHS mà còn giúp CBQL thực hiện có hiệu quả việc quản lý HĐDH theo định hướng phát triển NLHS

1.5.2.2 Năng lực quản lý HĐDH theo định hướng phát triển NLHS của CBQL

Khi quản lý HĐDH theo định hướng phát triển NLHS, CBQL phải thay đổi cách thức QL so với trước đây Khó khăn nhất đối với họ là làm thế nào QL được

đầu ra của quá trình dạy học theo định hướng phát triển NLHS Đầu ra ở đây chính là những NL chung và NL chuyên biệt mà HS cần phải đạt được sau khi các em học xong một nội dung, một môn học, một lớp học và cấp học Vì thế, để

QL hiệu quả HĐDH theo định hướng phát triển NLHS, CBQL trường THCS phải có những NL như: NL xây dựng KHDH theo định hướng phát triển NLHS;

NL tổ chức HĐDH theo định hướng phát triển NLHS; NL kiểm tra, đánh giá kết quả giảng dạy của GV, học tập của HS theo định hướng phát triển NL; NL bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng dạy học theo định hướng phát triển NLHS cho GV; NL xây dựng cơ chế, tạo động lực thúc đẩy HĐDH theo định hướng phát triển NLHS…Có thể nói quản lý HĐDH theo định hướng phát triển NLHS là một thách thức đối với CBQL

1.5.2.3 Nhận thức và tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập của học sinh

Cách học hiện nay của HS là “tự học, tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển NL” [19; tr.129] đã được thay thế cách học trước đây của HS là mang tính chất thụ động, chịu sự áp đặt một chiều, nặng về ghi nhớ máy móc Dạy học theo định hướng phát triển NLHS có thành công hay không đều phụ thuộc cả vào tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học Nếu người học không tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập thì ở họ không thể hình thành

và phát triển được những NL cần thiết - mục tiêu mà dạy học theo định hướng phát triển NLHS hướng tới

Tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập của HS trong một chừng mực nào đó cũng ảnh hưởng đến quản lý HĐDH theo định hướng phát triển NLHS

Như vậy, ảnh hưởng đến quản lý HĐDH ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS có nhiều yếu tố khách quan và chủ quan Trong đánh giá thực trạng và đề xuất biện pháp quản lý HĐDH ở trường THCS theo định hướng phát

triển NLHS thì việc nắm vững các yếu tố khách quan và chủ quan có ý nghĩa rất quan trọng

Kết luận chương 1

1 DH theo định hướng phát triển NLHS là một xu thế dạy học mới, đáp ứng nhu cầu của người học và yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước HĐDH theo định hướng phát triển NLHS đặc biệt quan tâm đến đầu ra, đến những NL chung và NL chuyên biệt được hình thành ở người học trong quá trình dạy học

2 Tổ chức HĐDH ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS bao gồm các công viêc: Xây dựng mục tiêu dạy học ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS; Lựa chọn nội dung dạy học ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS; Sử dụng phương pháp và phương tiện dạy học ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS; Sử dụng hình thức tổ chức dạy học ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS; Kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học ở trường THPT theo định hướng phát triển NLHS

3 Quản lý HĐDH ở trường THPT theo định hướng phát triển NLHS có ý nghĩa và tầm quan trọng to lớn Việc quản lý HĐDH ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS cần được tiếp cận theo các chức năng QL: Xây dựng KHDH ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS; Tổ chức HĐDH ở trường THPT theo định hướng phát triển NLHS; Chỉ đạo HĐDH ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS; Kiểm tra, đánh giá HĐDH ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS

4 Ảnh hưởng đến HĐDH ở trường THCS có nhiều yếu tố khách quan và chủ quan Việc nắm vững các yếu tố này có ý nghĩa quan trọng đối với việc đề xuất các biện pháp để nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH ở trường THCS theo định hướng phát triển NLHS