Quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học quận bình tân, thành phố hồ chí minh

Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý thuyết: - Nghiên cứu các văn bản pháp quy, các tài liệu khoa học có liên quan đến đề tài Về công tác quản lý, quản lý phương pháp dạy học, đổi mới phư

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

VÕ PHƯƠNG BÌNH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN BÌNH TÂN, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA QUẢN LÝ GIÁO DỤC

NGHỆ AN - 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH _

VÕ PHƯƠNG BÌNH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN BÌNH TÂN, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60.14.01.14

Người hướng dẫn khoa học:

TS TRẦN THẾ LƯU

NGHỆ AN - 2018

i

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn này, bản thân tôi đã nhận được sự hướng dẫn, sự hỗ trợ, giúp đỡ và góp ý rất chân tình của rất nhiều thầy cô, đơn vị Tôi xin chân thành cảm ơn sự đồng hành này

Trước tiên tôi xin cảm ơn quý thầy cô là Lãnh đạo, CBQL Trường Đại học Vinh, trường Đại học kinh tế công nghiệp Long An,quý thầy cô Phòng Sau Đại học, khoa Quản lý giáo dục đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn, tạo mọi điều kiện tốt nhất để giúp tôi hoàn thành Chương trình học cũng như nghiên cứu đề tài này

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Tiến sĩ Trần Thế Lưu - Người thầy

đã dành thời gian, tâm huyết hướng dẫn, giúp đỡ tôi rất nhiệt tình để tôi nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến quý thầy cô là CBQL, GV, HS của các trường Tiểu học quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh mà tôi tiến hành khảo sát đã tích cực hỗ trợ tôi trong công tác khảo sát, thu thập số liệu phục

vụ cho việc nghiên cứu đề tài luận văn

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến bố mẹ, anh chị em tôi đã luôn là những người ủng hộ, tiếp thêm cho tôi niềm tin để tôi an tâm hoàn thành đề tài nghiên cứu này

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến những người bạn tri kỉ, những đồng nghiệp

đã luôn âm thầm đồng hành, giúp đỡ, hỗ trợ, động viên tinh thần, tiếp thêm cho tôi sức mạnh, nghị lực để tôi vững bước trong suốt thời gian tôi nghiên cứu đề tài này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Tác giả

Võ Phương Bình

ii

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN vii

DANH MỤC BẢNG BIỂU viii

DANH MỤC HÌNH VẼ x

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 4

7 Đóng góp của luận văn 6

8 Cấu trúc của luận văn 6

CHƯƠNG 1 CƠ S ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 8

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 8

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 8

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam 8

1.2 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài 9

1.2.1 PPDH và PPDH ở tiểu học 9

1.2.2 Đổi mới PPDH và đổi mới PPDH ở tiểu học 10

1.2.3 Quản lý và quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở tiểu học 12

1.3 Lý luận về quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở trường tiểu học 14

1.3.1 Sự cần thiết phải đổi mới PPDH ở trường tiểu học 14

iii

1.3.2 Các giải pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH 15

1.4 Nội dung quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở trường tiểu học 18

1.4.1 Sự cần thiết phải quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở trường tiểu học 18

1.4.2 Nâng cao nhận thức, thay đổi tư duy về đổi mới PPDH 18

1.4.3 Lập kế hoạch quản lý hoạt động đổi mới PPDH 19

1.4.4 Tổ chức bộ máy quản lý hoạt động đổi mới PPDH 20

1.4.5 Chỉ đạo thực hiện các hoạt động đổi mới PPDH của giáo viên và học sinh 21

1.4.6 Tổ chức bồi dưỡng PPDH theo định hướng phát triển năng lực học tập của học sinh cho giáo viên 24

1.4.7 Quản lý ứng dụng công nghệ thông tin, đảm bảo cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ đổi mới PPDH 25

1.4.8 Kiểm tra, đánh giá thực hiện đổi mới PPDH 26

1.4.9 Tạo cơ chế thúc đẩy, tạo động lực thực hiện công tác quản lý hoạt động đổi mới PPDH 27

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở trường tiểu học 29

Kết luận chương 1 31

CHƯƠNG 2 THỰC ƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN BÌNH TÂN, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 33

2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội và giáo dục quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh 33

iv

2.1.1 Điều kiện tự nhiên và điều kiện kinh tế - xã hội quận Bình Tân,

thành phố Hồ Chí Minh 33

2.1.2 Vài nét về ngành giáo dục và đào tạo quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh 35

2.1.3 Đặc điểm trường tiểu học quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh 36

2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 39

2.3 Tiêu chí đánh giá 41

2.4 Kết quả khảo sát 42

2.4.1 Thực trạng đổi mới phương pháp dạy học ở các trường Tiểu học quận Bình Tân,TPHCM 42

2.4.2 Thực trạng quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường Tiểu học quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh 48

2.4.3 Lập kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học 52

2.4.4 Tổ chức bộ máy chỉ đạo hoạt động đổi mới phương pháp dạy học 55 2.4.5 Chỉ đạo tổ chuyên môn và giáo viên đổi mới phương pháp dạy học 56

2.4.6 Tổ chức bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm, kỹ năng sử dụng các phương pháp dạy học tích cực cho giáo viên 61

2.4.7 Quản lý ứng dụng công nghệ thông tin, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học phục vụ cho thực hiện công tác quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học 63

2.4.8 Kiểm tra, đánh giá thực hiện công tác quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học 68

v

2.4.9 Tạo cơ chế thúc đẩy, tạo động lực thực hiện công tác quản lý hoạt

động đổi mới phương pháp dạy học 70

2.5 Đánh giá chung về thực trạng 72

2.5.1 Nh 72

2.5.2 Nh 73

ương 2 74

CHƯƠ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN BÌNH TÂN, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 77

3.1 Nguyên tắc đề xuất giải pháp 77

3.1.1 Đảm bảo tính mục đích 77

3.1.2 Đảm bảo tính hiệu quả 79

3.1.3 Đảm bảo tính hệ thống 80

3.1.4 Đảm bảo tính đồng bộ 80

3.1.5 Đảm bảo tính thực tiễn và khả thi 81

3.2 Đề xuất các giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường TH quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh 82

3.2.1 Giải pháp lập kế hoạch quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học 82

3.2.2 Giải pháp nâng cao nhận thức và năng lực quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học cho tổ trưởng chuyên môn và giáo viên 90

3.2.3 Giải pháp phát triển cơ sở vật chất - kỹ thuật, thiết bị phục vụ công tác quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học 107

3.2.4 Giải pháp kiểm tra, đánh giá công tác quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học 110

vi

3.3 Khảo nghiệm tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp đề xuất 112

3.4 Thử nghiệm giải pháp 113

3.5 Kết quả thử nghiệm 114

Kết luận chương 3 118

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 120

PHỤ LỤC 128

Giáo dục và Đào tạo Giáo dục

Hiện đại hoá Hội đồng giáo dục Công nghệ thông tin Lực lượng xã hội Liên đoàn lao động Mặt trận tổ quốc Nhân viên

Phòng Giáo dục và Đào tạo Phụ huynh học sinh

Quản lý Quản lý giáo dục Trung ương Tiểu học Phương pháp dạy học Thiết bị dạy học

Uỷ ban nhân dân Văn hoá

Xã hội

Xã hội hoá

Xã hội hoá giáo dục

viii

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Tổng số lớp tại các trường tiểu học quận Bình Tân qua các năm học

37

Bảng 2.2.Tổng số học sinh tại các trường tiểu học quận Bình Tân qua các năm học 37

Bảng 2.3 Đội ngũ quản lý tại các trường công lập và tư thục 37

Bảng 2.4 Đội ngũ Giáo viêntại các trường công lập và tư thục 38

Bảng 2.5.Tổng số CBQL và GV chung toàn quận, năm học 2016 -2017 38

Bảng 2.6 Khách thể khảo sát 40

Bảng 2.7 Quan niệm của CBQL, GV về đổi mới PPDH 42

Bảng 2.8 Quan niệm của cán bộ quản lý, giáo viên về tầm quan trọng và sự cần thiết của hoạt động đổi mới PPDH 44

Bảng 2.9 Năng lực thực hiện đổi mới PPDH của giáo viên 45

Bảng 2.10 Kỹ năng thực hiện đổi mới PPDH của GV 47

Bảng 2.11.Nhận thức về ý nghĩa, tầm quan trọng của công tác quản lý họa động đổi mới PPDH ở trường TH 48

Bảng 2.12 Quản lý nâng cao nhận thức về đổi mới PPDH 51

Bảng 2.13 Quản lý xây dựng kế hoạch đổi mới PPDH của tổ chuyên môn và cá nhân 52

Bảng 2.14 Mức độ tổ chức bộ máy chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH 55

Bảng 2.15 Quản lý xây dựng Quy chế hoạt động tổ chuyên môn 56

Bảng 2.16 Quản lý tổ chuyên môn và giáo viên đổi mới PPDH 58

Bảng 2.17 Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên 61

Bảng 2.18 Quản lý các điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, CNTT 63

Bảng 2.19 Kiểm tra, đánh giá thực hiện công tác quản lý hoạt động đổi mới PPDH 68

Bảng 2.20 Quản lý tạo cơ chế, động lực thực hiện đổi mới PPDH 71

ix

Bảng 3.1 Đánh giá về tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp 112

Bảng 3.2 Xây dựng tiêu chí đánh giá giờ dạy đổi mới PPDH 114

Bảng 3.3 Kết quả tổ chức các hội giảng, hội thi về đổi mới PPDH 115

Bảng 3.4 Kết quả hội thi giáo viên dạy giỏi về đổi mới PPDH 116

Bảng 3.5 Hiệu quả hoạt động của tổ kiểm tra chuyên môn 117

x

DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2 1 Quan niệm của cán bộ quản lý, giáo viên về đổi mới PPDH 43 Hình 2 2 Nhận thức về ý nghĩa, tầm quan trọng của hoạt động quản lý đổi mới PPDH ở trường TH 49 Hình 3 1 Tiêu chí đánh giá giờ dạy đổi mới PPDH 115

giải pháp để tiếp tục đổi mới giáo dục Trong đó, giải pháp thứ nhất là: “Đổi mới mạnh mẽ quản lý giáo dục”

Thực ra, đổi mới quản lý giáo dục và công tác quản lý hoạt động đổi mới PPDH đã được đề cập, bàn luận từ rất nhiều năm qua (Từ năm 1996) Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có hàng loạt văn bản pháp quy vừa định hướng, vừa chỉ đạo cụ thể, thống nhất về mục tiêu đào tạo, chương trình đào tạo và chuẩn kiến thức, kĩ năng các môn học Tuy mỗi thời kì có những quan niệm thể hiện các phương châm cụ thể khác nhau nhưng đều có mục đích chung là nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập Muốn thế phải tăng cường quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy

học Vì vậy nên tôi chọn đề tài nghiên cứu khoa học: “Quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường Tiểu học quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh”

1.1 Lý do về mặt lý luận

- Mục tiêu của việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông trong Nghị quyết số 40/2000/NQ-QH10 ngày 09 tháng 12 năm 2000 của Quốc hội khóa

2

X nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam như sau: “Xây dựng nội dung chương trình, phương pháp giáo dục, SGK phổ thông mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng nhu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phù hợp với thực tiễn và truyền thống Việt Nam, tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông ở các nước phát triển trong khu vực và thế giới,…” Chỉ thị 40/2004/CT-TW ngày

15 tháng 06 năm 2004 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về việc xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục

- Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Ban Chấp hành Trung ương 8 khóa XI về: “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo” Thực hiện Thông tư số 30/2014/TT-BGDĐT ngày 28 tháng 8 năm 2014 Ban hành quy định về đánh giá học sinh tiểu học Thực hiện Thông tư số 22/2016/TT-BGDĐT ngày 22 tháng 9 năm 2016 về sửa đổi, bổ sung một số điều của quy định đánh giá học sinh tiểu học Thực hiện việc dạy học theo tài liệu “Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kỹ năng các môn học ở tiểu học” của Bộ Giáo dục và Đào tạo

Như vậy, PPDH là một trong những thành tố rất quan trọng của quá trình dạy học, góp phần quyết định chất lượng và hiệu quả của tiến trình một giờ lên lớp Mặc dù việc thực hiện đổi mới nội dung, chương trình sách giáo khoa

đã được thực hiện hoàn thành và có sự chuẩn bị cho lần đổi mới tiếp theo

nhưng cách làm và hiệu quả mang lại chưa cao Vì vậy, tôi chọn đề tài “Quản

lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường Tiểu học quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh” để làm luận văn nghiên cứu khoa học

1.2 Lý do về mặt thực tiễn

Chúng ta thấy rất rõ, sự phát triển vượt bậc của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đòi hỏi những con người năng động, sáng tạo, tự lực, tự cường Thế giới đang chuyển sang thời kì kinh tế tri thức, nhu cầu học

3

tập của người dân ngày càng trở nên thiết yếu, trình độ dân trí ngày một tăng cao, cộng đồng học tập cũng như xã hội học tập đang hình thành và phát triển…Sự phát triển của khoa học công nghệ đang mở ra những khả năng và điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng phương tiện công nghệ thông tin vào quá trình dạy học Việc sử dụng có tính sư phạm những thành quả của khoa học công nghệ sẽ làm thay đổi hiệu quả của quá trình dạy học, hiệu quả của việc

sử dụng các PPDH Khi đổi mới mục tiêu và nội dung dạy học, những PPDH

đã và đang sử dụng sẽ không đáp ứng yêu cầu đào tạo thế hệ trẻ năng động, sáng tạo của tương lai nếu không có sự thay đổi về cách thức tiến hành đổi mới PPDH

Vì vậy, tôi chọn đề tài “Quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường Tiểu học quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh”

, thành phố Hồ Chí Minh nói riêng sẽ có những thay đổi mạnh

mẽ

2 Mục đích nghiên cứu

- Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn đề xuất những giải pháp quản lý nhằm tăng cường chất lượng của việc đổi mới phương pháp dạy và học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học nói riêng và chất lượng giáo dục nói chung ởtrường Tiểu học quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

+ Khách thể nghiên cứu: Hoạt động đổi mới PPDH ở trường Tiểu học + Đối tượng nghiên cứu: Giải pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở

trường Tiểu học quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh

4

4 Giả thuyết khoa học

Có thể nâng cao hiệu quả quản lý hoạt ðộng ðổi mới PPDH ở các trýờng Tiểu học quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh nếu ðề xuất và thực hiện ðýợc các giải pháp có cõ sở khoa học, có tính khả thi

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của vấn đề quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở trường Tiểu học

5.2 Nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các trường Tiểu học quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh

5.3 Đề xuất các giải pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở trường Tiểu học quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

- Nghiên cứu các văn bản pháp quy, các tài liệu khoa học có liên quan đến đề tài (Về công tác quản lý, quản lý phương pháp dạy học, đổi mới phương pháp dạy học, quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học, Tập san…)

- Nghiên cứu hồ sơ quản lý của nhà trường (đặc biệt của Hiệu trưởng);

Hồ sơ tổ khối chuyên môn và hồ sơ cá nhân Nếu có điều kiện tham khảo cả

hồ sơ của Công đoàn, Chi đoàn, Liên đội…

6.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

6.2.1 Phương pháp điều tra bằng phiếu:

Mục đích điều tra:

+ Phát phiếu tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của giáo viên và sự chỉ đạo,

tổ chức đổi mới của Hiệu trưởng đối với các thành viên trong trường

+ Phát phiếu tìm hiểu Hiệu trưởng trong việc đề ra các biện pháp đổi mới phương pháp dạy học cho từng khối, cho từng giáo viên

5

Đối tượng điều tra: Giáo viên và Học sinh

Cách thức tổ chức điều tra: Soạn câu hỏi bằng phiếu trắc nghiệm điều tra

6.2.2 Phương pháp điều tra trắc nghiệm:

Mục đích điều tra:

+ Phỏng vấn và trò chuyện trực tiếp với giáo viên, tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của họ và sự chỉ đạo, tổ chức quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học của Hiệu trưởng đối với các thành viên trong trường

+ Phỏng vấn Hiệu trưởng trong việc đề ra các biện pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học cho từng khối, cho từng giáo viên

Đối tượng điều tra: Ban Giám hiệu, tổ trưởng chuyên môn, giáo viên, học sinh

Cách thức tổ chức điều tra: Sử dụng các hình thức trao đổi, mạn đàm, phỏng vấn, phiếu điều tra

6.2.3 Phương pháp quan sát:

Mục đích quan sát: Kết hợp giữa việc nghe Hiệu trưởng báo cáo về kế hoạch nội dung, hình thức tổ chức đổi mới phương pháp dạy học cho đội ngũ với việc quan sát các hoạt động của nhà trường trong thời gian tiến hành nghiên cứu như: dự giờ, dự chuyên đề

Đối tượng quan sát: Hoạt động dạy và học trên lớp

Cách thức tổ chức quan sát: Nghe Hiệu trưởng báo cáo, quan sát các hoạt động của nhà trường trong thời gian tiến hành nghiên cứu như: dự giờ,

dự chuyên đề

6.2.4 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động của đối tượng: Mục đích: Nghiên cứu sản phẩm hoạt động của nhà trường nhằm đổi mới phương pháp dạy và học

6.3 Nhóm các phương pháp bổ trợ:

6.3.1 Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng các cơ sở biểu đồ để

biểu diễn các số liệu cụ thể về chuyên môn, về các loại hình đào tạo, tay nghề, trình độ …

6.3.2 Phương pháp phân tích số liệu: Dựa vào các thông tin thu thập

được từ việc nghiên cứu các tài liệu, các báo cáo của Hiệu trưởng và các hoạt động đã trực tiếp quan sát, theo dõi Trên cơ sơ phân tích, lập luận để rút ra nhận xét đánh giá cho phù hợp, đúng với bản chất và bài học kinh nghiệm

7 Đóng góp của luận văn

7.1 Về mặt lý luận

Hệ thống hoá những vấn đề lý luận về đổi mới PPDH và quản lý hoạt

động đổi mới PPDH ở trường Tiểu học

7.2 Về mặt thực tiễn

Khảo sát thực trạng, đề xuất một số giải pháp có cơ sở khoa học, có tính khả thi để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở trường Tiểu học quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm có:

7

Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường Tiểu học

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học

ở trường Tiểu học quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3: Một số giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường Tiểu học quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh

Kết luận và khuyến nghị

8

CHƯƠNG 1

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Theo J.Rousseau (1712 - 1778) chủ trương giáo dục người học biết tự

khám phá tích luỹ kiến thức thông qua chính hoạt động của mình “Lấy hoạt động của trẻ làm trung tâm” là một trong những tư tưởng giáo dục tiến bộ

của loài người đã tìm thấy trong tư tưởng giáo dục của ông

Các nhà QLGD Nga rất quan tâm đến việc nâng cao chất lượng dạy học, giáo dục thông qua các giải pháp quản lý và cho rằng kết quả các hoạt động của nhà trường phụ thuộc vào việc tổ chức và quản lý của đội ngũ giáo viên Đổi mới PPDH hiệu quả và những giải pháp ứng xử trong Ngành Giáo dục hiện nay, NXB Tài chính, Thành phố Hồ Chí Minh

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam

Ở nước ta, ngay những ngày đầu của nền giáo dục cách mạng Việt Nam, trong thư gửi cho học sinh nhân ngày khai trường, Bác Hồ đã viết: “Từ giờ phút này trở đi, các cháu được hưởng một nền giáo dục hoàn toàn Việt Nam làm phát triển hoàn toàn năng lực sẵn có của các cháu.” Nội dung bức thư như là một định hướng cho sự phát triển của PPDH

Đổi mới giáo dục ở Việt Nam hiện nay đang là một nhu cầu tất yếu và cấp thiết Trong đó, cùng với đổi mới công tác quản lý giáo dục (QLGD) thì đổi mới quá trình dạy học (QTDH) trong các bậc học vừa là trung tâm, vừa là điều kiện tiên quyết

Một số tác giả nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học, đổi mới PPDH như Thái Duy Tuyên, Nguyễn Ngọc Quang, Nguyễn Trần Chí, Hà Sĩ Hồ, Trần Kiểm, Lê Tuấn, Ngô Viết Sơn, Nguyễn Thị Tuyết Hạnh

9

Tác giả Phạm Quang Huân cho rằng để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục cần thực hiện một số vấn đề trọng tâm trong quản lý, trong đó có nêu lên công tác tổ chức, chỉ đạo đổi mới PPDH

Nghiên cứu về quản lý hoạt động đổi mới PPDH còn có một số công trình ở trình độ luận văn thạc sĩ như: tác giả Viên Thị Dung - “Biện pháp quản

lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường Tiểu học tại thành phố Thanh Hoá” (2002); Tác giả Thân Thị Kim Tuyến (2011) - “Biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng đổi mới PPDH của Hiệu trưởng ở các trường Tiểu học huyện Đắk R'Lăk”

Các công trình nghiên cứu trên là tài liệu quý giá để tác giả luận văn kế thừa và phát triển các ý tưởng nghiên cứu của mình trong đề tài

1.2 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài

1.2.1 PPDH và PPDH ở tiểu học

1.2.1.1 PPDH

Phương pháp chính là cách thức làm việc của chủ thể, cách thức này tùy thuộc vào nội dung vì “phương pháp là sự vận động bên trong của nội dung” (Hêghen) PPDH là hệ thống những cách thức hoạt động (bao gồm các hành động và thao tác) của GV và HS nhằm thực hiện tốt mục đích và nhiệm vụ dạy học PPDH bao gồm phương pháp dạy và phương pháp học

- Phương pháp dạy: Phương pháp tổ chức nhận thức, phương pháp điều khiển các hoạt động trí tuệ và thực hành, phương pháp giáo dục ý thức và thái

độ đúng đắn cho HS

- Phương pháp học: Phương pháp nhận thức và rèn luyện để hình thành

hệ thống tri thức và kĩ năng thực hành, hình thành nhân cách người học

Hai phương pháp này không tồn tại độc lập, tách rời nhau mà nó liên quan và phụ thuộc nhau, chúng vừa là mục đích vừa là nguyên nhân tồn tại của nhau.Mục đích dạy học hợp lí, nội dung dạy học hiện đại, cần có một hệ

10

phương pháp tương ứng Bởi vì dạy học là quá trình có tính mục đích, nội dung dạy học phục vụ cho mục đích dạy học và quy định PPDH Như vậy, dạy học sử dụng một hệ thống các phương pháp tuỳ theo mục đích và nội dung các môn h

Chúng ta có thể thống nhất khái niệm: PPDH là phương pháp hoạt động phối hợp thống nhất của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của giáo viên nhằm thực hiện tối ưu mục tiêu

và các nhiệm vụ dạy học

1.2.1.2 PPDH ở tiểu học

- PPDH ở tiểu học là hoạt động có chủ định của giáo viên bằng các cách thức khác nhau nhằm tạo ra các tình huống có vấn đề, hướng học sinh vào quá trình học tập để diễn đạt và giải quyết các vấn đề học tập Tạo điều kiện cho các em lĩnh hội các tri thức mới và các cách thức hoạt động mới nhằm hình thành nên năng lực sáng tạo của học sinh

1.2.2 Đổi mới PPDH và đổi mới PPDH ở tiểu học

1.2.2.1 Đổi mới PPDH

Quan niệm chung về đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới PPDH là đổi mới kỹ thuật thực hiện các PPDH hiện đang sử dụng trong nhà trường, đổi mới cách tiến hành các phương pháp, đổi mới các phương tiện và hình thức triển khai PPDH trên cơ sở khai thác triệt để ưu điểm của các PPDH cũ và vận dụng linh hoạt một số PPDH mới nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học

Đưa các PPDH mới vào nhà trường phải trên cơ sở phát huy tính tích cực của các phương pháp truyền thống để nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao hiệu quả đào tạo của giáo dục Đưa PPDH mới vào quá trình dạy học giúp

HS chủ động sáng tạo, để HS tự phát hiện, tự giải quyết vấn đề trong học tập

11

và trong cuộc sống, từ đó tự chiếm lĩnh và biết vận dụng các kiến thức kỹ năng cơ bản với sự tổ chức và hướng dẫn của GV nhằm góp phần thực hiện mục tiêu GDĐT trong giai đoạn thực hiện đổi mới GDTH hiện nay

Đổi mới PPDH là sự kế thừa và sử dụng một cách có chọn lọc và sáng tạo hệ thống PPDH truyền thống hiện còn có giá trị tích cực trong việc hình thành tri thức, rèn luyện kỹ năng, kinh nghiệm và phát triển thái độ tích cực với đời sống, chiếm lĩnh các giá trị xã hội

Đổi mới PPDH cần phải đặt trong mối quan hệ biện chứng với sự đổi mới mục tiêu, nội dung, chương trình sách giáo khoa và thiết bị dạy học, đổi mới kiểm tra - đánh giá đặc biệt là năng lực người dạy

Đổi mới phương pháp dạy học là quá trình phối hợp linh hoạt và hợp lý những kinh nghiệm và thành tựu sử dụng và cải tiến các phương pháp dạy học của đội ngũ giáo viên ở nước ta với việc vận dụng các phương pháp dạy học mới đã được thử thách trong thực tế dạy học ở nước ta và nước ngoài

1.2.2.2 Đổi mới PPDH ở tiểu học

Đổi mới PPDH ở tiểu học hiện nay vẫn còn là điều lúng túng của rất nhiều giáo viên Trên lý thuyết đổi mới PPDH là phát huy những mặt ưu điểm của các phương pháp truyền thống, đồng thời vận dụng linh hoạt các PPDH hiện đại, phối hợp hài hòa, nhuần nhuyễn giữa các phương pháp trong từng tiết học cụ thể Mỗi GV sẽ phát huy tính tự giác chủ động sáng tạo của học sinh phù hợp hơn với đặc điểm của từng lớp học, môn học Với HS tiểu học kiến thức chưa đòi hỏi ở mức độ quá khó, vấn đề cơ bản là GV phải biết khơi gợi niềm say mê yêu thích môn học của HS

Ngoài mục đích truyền thụ tri thức cho học sinh, các tiết lên lớp phải có một phương pháp giảng dạy phù hợp, sinh động Đây là điều mà bất cứ GV nào cũng hiểu Tuy nhiên, để tạo nên một không khí và lôi cuốn HS vào tiết học thì không phải GV nào cũng làm được Để làm được điều đó người GV

12

không chỉ làm chủ kiến thức trong lĩnh vực dạy học của mình mà cần phải có phương pháp sư phạm thích hợp để phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của HS Trước hết GV phải có tay nghề vững vàng, phải biết yêu nghề, mến trẻ, phải có năng lực sư phạm Năng lực sư phạm gồm: Năng lực khoa học; hiểu học sinh; ngôn ngữ diễn đạt; cách tổ chức; trình bày bài giảng; óc tưởng tượng sư phạm… GV muốn phát huy tính tích cực, tự giác, độc lập của học sinh cần phải biết lựa chọn phương pháp và hình thức tổ chức thích hợp, trong

đó có các phương pháp thuyết minh; đàm thoại; quan sát; thảo luận; thí nghiệm; hỏi đáp; nêu vấn đề…

Đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học tất yếu phải đổi mới hình thức

tổ chức dạy học để tạo một sự tương ứng cần thiết Sự đa dạng của PPDH đòi hỏi phải có một số hình thức tổ chức dạy học thích hợp Mỗi hình thức tổ chức dạy học đều có tác dụng tích cực để phát triển học sinh ở một khía cạnh nào đó Tiểu học là cấp học đầu tiên không chỉ hình thành nên nhân cách người học mà còn tạo nền tảng kiến thức và đặc biệt là cách tiếp cận với tri thức khoa học Bởi vậy nhiệm vụ của GV tiểu học gắn với trách nhiệm nuôi dưỡng tạo cho các em niềm say mê khám phá những tri thức khoa học đầu tiên

1.2.3 Quản lý và quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở tiểu học

1.2.3.1 Quản lý

Khái niệm “quản lý” được hình thành từ rất lâu và cùng với sự phát triển của tri thức nhân loại cũng như nhu cầu của thực tiễn, nó được xây dựng và phát triển ngày càng hoàn thiện hơn Quản lý được hiểu bằng nhiều cách khác nhau và được định nghĩa ở nhiều khía cạnh khác nhau trên cơ sở những quan điểm và các cách tiếp cận khác nhau

Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: “Định nghĩa quản lý một cách kinh điển nhất là: tác động có định hướng, có chủ đích của

lý bao gồm hai bộ phận gắn bó khăng khít với nhau: Bộ phận quản lý (giữ vai trò chủ thể quản lý) có chức năng điều khiển hệ quản lý, làm cho nó vận hành với mục tiêu đã đặt ra Bộ phận bị quản lý (đối tượng quản lý - giữ vai trò khách thể quản lý) gồm những người thừa hành trực tiếp sản xuất và bản thân quá trình sản xuất Trong quản lý chủ thể quản lý và đối tượng quản lý lại có mối quan hệ hữu cơ, tác động qua lại với nhau nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức Khi mục tiêu của tổ chức thay đổi sẽ tác động đến đối tượng quản lý thông qua chủ thể quản lý

1.2.3.2 Quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở tiểu học

Quản lý hoạt động đổi mới PPDH là quá trình tác động của Hiệu trưởng

có mục đích, có tổ chức đến toàn bộ con người, tổ chức và các điều kiện vật chất của nhà trường nhằm làm cho hoạt động đổi mới PPDH đạt được mục tiêu chung đã đề ra

Quản lý hoạt động đổi mới PPDH được thực hiện hợp quy luật theo 4 chức năng của chu trình quản lý (kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra đánh giá) với chủ thể quản lý là hiệu trưởng, khách thể quản lý là tổ chuyên môn, giáo viên, nhân viên, các tổ chức và đoàn thể trong trường và các điều kiện

phục vụ đổi mới PPDH

2020 đã nêu rõ: ỘĐổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá; đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học; đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục, đào tạo Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành Sự phát triển sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước đòi hỏi những con người năng động, sáng tạo, tự lực, tự cường

Sự phát triển của khoa học công nghệ đã mở ra những khả năng và điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng phương tiện công nghệ thông tin vào quá trình dạy học Việc sử dụng có tắnh sư phạm những thành quả của khoa học công nghệ sẽ làm thay đổi hiệu quả của quá trình dạy học, hiệu quả của việc

sử dụng các PPDH Như vậy, khi đổi mới mục tiêu và nội dung dạy học, những PPDH đã và đang sử dụng sẽ không đáp ứng yêu cầu đào tạo thế hệ trẻ năng động sáng tạo của tương lai nếu không có sự đổi mới về cách thức tiến hành phương pháp

Đổi mới PPDH là một trong những nội dung quan trọng của các trường tiểu học trong xu thế đổi mới giáo dục hiện nay Bộ Giáo dục và Đào tạo đã

có chủ trương ỘMỗi giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục thực hiện đổi mới

15

trong PPDH và quản lý Mỗi trường có một kế hoạch cụ thể về đổi mới PPDH Mỗi quận, mỗi thành phố có một chương trình đổi mới PPDH”

Thứ hai, sự đổi mới của chương trình giáo dục tiểu học

Với yêu cầu mới đặt ra cho giáo dục những nhiệm vụ mới: xem xét lại mục tiêu, nội dung chương trình giáo dục ở mọi bậc học Bậc Tiểu học là bậc học nền tảng nên sự đổi mới lại càng cần thiết và quan trọng Chính vì vậy đã

từ nhiều năm nay, giáo dục tiểu học đã có những thay đổi mạnh mẽ

1.3.2 Các giải pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH

1.3.2.1 Giải pháp và giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học Theo từ điển Tiếng Việt thì khái niệm giải pháp được hiểu

như sau: “Giải pháp là cách để giải quyết một vấn đề nào đó” Giải pháp là

chỉ ra, vạch ra con đường để đi tới cái đích mà mình cần đến hay mục tiêu mong đợi Giải pháp tốt thì đến đích nhanh, an toàn, ngược lại giải pháp không thích hợp thì không đạt được mục tiêu đề ra

Từ đó, có thể hiểu giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học là chỉ ra, vạch ra con đường để quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học nhằm đưa lại kết quả hữu ích nhất, góp phần quan trọng vào sự nghiệp đổi mới giáo dục

1.3.2.2 Khái quát về quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học

Nhu cầu học tập của người dân ngày một nhiều, trình độ dân trí ngày một tăng Khi đổi mới mục tiêu và nội dung dạy học, những PPDH đã và đang sử dụng sẽ không đáp ứng yêu cầu đào tạo thế hệ trẻ năng động, sáng tạo

Như vậy, mục đích đầu tiên của đổi mới PPDH là đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Bên cạnh đó, từ nhiều năm nay giáo dục Tiểu học đã có những thay đổi lớn về nhiều mặt: mục tiêu, nội dung và

và điều kiện thực tiễn của cơ sở

- Đổi mới dạy học phát huy được năng lực tự học của học sinh Học sinh tự tìm cách giải quyết vấn đề, có khả năng làm việc độc lập đồng thời có khả năng kết hợp làm việc theo nhóm Bên cạnh đó, cần tăng cường các tiết thực

hành vì “học phải đi đôi với hành” thì mới có thể ứng dụng những kiến thức

đó vào đời sống

- Đổi mới dạy học phải được thực hiện theo hướng sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học hiện đại vào giảng dạy và truyền đạt kiến thức

+ Về cách thức tiến hành đổi mới phương pháp dạy học ở trường Tiểu học:

- Tiến hành đổi mới phương pháp dạy học phải được bắt đầu từ quá trình tiếp nhận và phân phối các nguồn lực nhằm thực hiện kế hoạch hoạt động của nhà trường hay nói cách khác là bắt đầu từ khâu tổ chức Các nguồn lực có thể kể

đó là nhân lực, vật lực, tài lực và tin lực Cốt lõi của chức năng tổ chức là tập trung vào việc xây dựng bộ máy quản lý và tập thể GV, nhân viên của nhà trường vững mạnh

- Hiệu trưởng trường Tiểu học phải nắm vững chất lượng GV, nhân viên dưới quyền về năng lực, hoàn cảnh; thấy rõ ở từng mặt mạnh, mặt yếu, thuận lợi, khó khăn để bố trí công việc cho hợp lý đảm bảo thực hiện tốt kế hoạch đã xây dựng về việc đổi mới PPDH

17

- Việc sắp xếp tổ chuyên môn, phân công chuyên môn phải căn cứ vào năng lực chuyên môn, căn cứ vào nguyện vọng của cá nhân giáo viên, căn cứ vào mục tiêu đào tạo của nhà trường

- Việc phân công chuyên môn phải đảm bảo tính liên thông giữa các lớp, đảm bảo tính công bằng về lao động đối với tất cả GV và phải phát huy tính dân chủ trong phân công chuyên môn

- Trong quá trình tổ chức thực hiện, người Hiệu trưởng chú ý đến phát triển

đội ngũ nhân sự, quan tâm đến trình độ đội ngũ, chú ý đến độ tuổi để bồi dưỡng năng lực chuyên môn phù hợp với điều kiện để tiến hành đổi mới PPDH cho phù hợp với thực tiễn nhà trường

+ Về kiểm tra, đánh giá kết quả đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học:

- Kiểm tra việc đổi mới PPDH là quá trình xem xét thực tiễn để đánh giá thực

trạng việc đổi mới PPDH, khuyến khích những nhân tố tích cực, phát hiện những sai lệch và đưa ra các quyết định điều chỉnh kịp thời, nhằm giúp các tổ chuyên môn và các cá nhân đạt được các mục tiêu về đổi mới PPDH

- Thực hiện chức năng kiểm tra, Hiệu trưởng cần phải xác định chuẩn kiểm tra, đo lường việc thực thi nhiệm vụ, so sánh, đối chiếu với mục tiêu ban đầu

và đưa ra các điều chỉnh cần thiết và thực hiện đầy đủ chức năng kiểm tra khác nhau như: Đột xuất, định kỳ kết hợp với kiểm tra thường xuyên Trước khi tiến hành kiểm tra, Hiệu trưởng phải xác định chuẩn để đánh giá với công việc cần kiểm tra

- Thu thập các thông tin tương ứng với chuẩn đã quy định về đổi mới PPDH, khẳng định được thực trạng so với chuẩn và xác định được rõ nguyên nhân

Từ đó, Hiệu trưởng xử lý kết quả để quyết định chỉ đạo tiếp hoặc để điều chỉnh ở các khâu cụ thể trong việc thực hiện đổi mới PPDH

18

- Khi thực hiện chức năng kiểm tra cần nhằm vào công việc chứ không phải nhằm vào con người, kiểm tra nhằm ngăn ngừa sai phạm, kiểm tra để phát hiện và khơi dậy tiềm năng sẵn có trong mỗi thành viên khi việc thực hiện đổi mới PPDH, ngăn ngừa những yếu kém để tạo điều kiện cho họ làm tốt hơn

1.4 Nội dung quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở trường tiểu học 1.4.1 Sự cần thiết phải quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở trường tiểu học

Bất cứ một lĩnh vực nào kể cả xã hội hay kinh tế, khoa học cần phải có

sự quản lý để đi vào khuôn khổ và đảm bảo tắnh chặt chẽ Đổi mới PPDH cũng không nằm ngoài quy luật đó

Để đổi mới PPDH, người thầy phải luôn học tập và làm quen với những phương tiện, thiết bị dạy học hiện đại Nhiều giáo viên đã tắch cực đổi mới PPDH và đạt được những kết quả khả quan nhưng không ắt giáo viên mang tâm lý Ộe ngạiỢ cũng nhý chýa có thái độ tham gia tắch cực vào việc đổi mới

Do đó, việc đổi mới PPDH rất cần sự quan tâm của ngành và sự quản lý của Ban Giám hiệu Phải quản lý để việc đổi mới PPDH được tiến hành đồng bộ trong toàn trưởng và đảm bảo được tất cả các giáo viên đều tắch cực tham gia vào việc đổi mới PPDH

1.4.2 Nâng cao nhận thức, thay đổi tư duy về đổi mới PPDH

Thay đổi tư duy về đổi mới PPDH cần hướng tới:

- Đổi mới về cách dạy của thầy cần hướng đến làm thay đổi tắnh chất hoạt động nhận thức của học sinh: chuyển từ tái hiện sang sáng tạo Đây là điều đầu tiên mà nhà quản lý cần tập trung giải quyết

- Đổi mới cách học của học sinh, bằng việc tăng cường hoạt động tự học của học sinh, tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ động sang hướng tự học chủ động, nhằm biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo

19

- Tăng cường thí nghiệm thực hành, hoạt động ngoại khóa để rèn luyện

kỹ năng vận dụng kiến thức để giải quyết những vấn đề của thực tế đời sống; tăng cường sử dụng các phương tiện kỹ thuật hiện đại vào dạy học

- Tăng cường mối quan hệ giữa trí tuệ và tâm hồn, giữa tư duy và cảm xúc: Dạy học phải tác động vào tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh

Đổi mới PPDH là một chủ trương lớn được thể hiện trong các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội và được thể chế hóa thành các văn bản chỉ đạo của Chính phủ, Ngành Giáo dục và Đào tạo Trong quá trình quản lý, hiệu trưởng cần tổ chức quán triệt, tuyên truyền rộng rãi đến CBQL, giáo viên và học sinh

về chủ trương đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Đó là cách thức dạy học theo hướng mở và tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh, đánh giá định hướng mục tiêu phát triển năng lực, học sinh có cơ hội lĩnh hội những tri thức, kỹ năng và sử dụng tri thức, kỹ năng gắn với thực tiễn Cần xác định rõ các vấn đề quan trọng liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ, trách nhiệm của người dạy và người học; nêu rõ vai trò, tầm quan trọng của đổi mới PPDH trong xu thế đổi mới giáo dục hiện nay Cần khơi dậy tinh thần trách nhiệm, lương tâm nhà giáo, uy tín nghề nghiệp, danh dự nhà trường để động viên, khuyến khích giáo viên và học sinh tham gia tích cực hoạt động đổi mới PPDH

1.4.3 Lập kế hoạch quản lý hoạt động đổi mới PPDH

- Lập kế hoạch chiến lược: Lập kế hoạch phát triển giáo dục trường tiểu học là đưa ra những định hướng lớn, thể hiện hình ảnh hiện thực trong tương lai mà nhà trường mong muốn đạt tới và các giải pháp chiến lược để đạt được trên cơ sở khả năng hiện tại

- Kế hoạch năm học: Kế hoạch năm học định ra cho toàn bộ các mặt công tác, các hoạt động của nhà trường trong một năm học Hiệu trưởng chỉ

20

đạo các tổ chuyên môn, các bộ phận, giáo viên tham gia lập kế hoạch đổi mới PPDH cấp trường, tổ chuyên môn và cá nhân nhằm thực hiện tốt mục tiêu đổi mới PPDH của từng môn học và của nhà trường

Kế hoạch quản lý hoạt động đổi mới PPDH phải đảm bảo các yêu cầu:

- Phân tích bối cảnh và tình hình phát triển nhà trường (SWOT)

- Xác định mục tiêu, chỉ tiêu

- Xác định các giải pháp

- Đề xuất tổ chức thực hiện

Để lập kế hoạch quản lý hoạt động đổi mới PPDH, Hiệu trưởng cần căn

cứ vào định hướng đổi mới PPDH của các cấp quản lý, dựa vào điều kiện thực tế của nhà trường để hình dung một cách tổng quát về các mục tiêu, chỉ tiêu cần đạt, ấn định từng bước đi cụ thể và thời gian tương ứng, dự kiến các giải pháp để thực hiện Sau khi soạn thảo kế hoạch, yêu cầu các đơn vị thảo luận, góp ý bổ sung để hoàn chỉnh kế hoạch và trình cấp trên phê duyệt Trên

cơ sở kế hoạch tổng thể đã được duyệt, Hiệu trưởng phổ biến và hướng dẫn các đơn vị và cá nhân xây dựng kế hoạch riêng, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng đơn vị, từng cá nhân

1.4.4 Tổ chức bộ máy quản lý hoạt động đổi mới PPDH

Quản lý hoạt động đổi mới PPDH là quá trình phân phối và sắp xếp nguồn lực theo những cách thức nhất định để đảm bảo thực hiện tốt các mục tiêu về đổi mới PPDH đã đề ra Chức năng tổ chức có vai trò hiện thực hoá mục tiêu, kế hoạch và tạo nên sức mạnh của tập thể, nếu việc phân phối và sắp xếp các nguồn lực được tổ chức một cách khoa học và hợp lí

Trong quá trình hoạt động của nhà trường, Hiệu trưởng cần phải xác lập được một mạng lưới các mối quan hệ tổ chức và giải quyết tốt các mối quan

hệ giữa các bộ phận bên trong nhà trường, cũng như mối quan hệ giữa nhà trường với cộng đồng xã hội

21

1.4.5 Chỉ đạo thực hiện các hoạt động đổi mới PPDH của giáo viên

và học sinh

1.4.5.1 Chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH

Chỉ đạo đổi mới PPDH là quá trình tác động cụ thể của Hiệu trưởng tới mọi thành viên của nhà trường, nhằm biến những nhiệm vụ chung về đổi mới PPDH của nhà trường thành hoạt động thực tiễn của từng người Hiệu trưởng thực hiện chức năng chỉ đạo là thực hiện quyền chỉ huy và hướng dẫn triển khai việc đổi mới PPDH Thường xuyên điều chỉnh, sắp xếp, phối hợp và giám sát mọi người và các bộ phận thực hiện tốt kế hoạch theo sự bố trí đã xác định trong các bước tổ chức

1.4.5.2 Chỉ đạo tổ chuyên môn và giáo viên đổi mới PPDH

* Chỉ đạo tổ chuyên môn đổi mới PPDH

Tổ chuyên môn là tế bào cơ bản giữ vị trí quan trọng nhất trong việc triển khai công tác quản lý đổi mới PPDH; là đầu mối để thực hiện các quyết định, các chủ trương của Hiệu trưởng; là nơi tổ chức học tập, ứng dụng, thể nghiệm những lí luận về PPDH mới thông qua việc học tập các chuyên đề, tổng kết và rút kinh nghiệm dạy học, tổ chức thực tập, kiến tập, hội thảo…

Do đó, quản lý hoạt động của tổ chuyên môn là nội dung đầu tiên, quan trọng nhất của quản lý đổi mới PPDH

Trong quản lý hoạt động của tổ chuyên môn, Hiệu trưởng cần cụ thể hoá các chủ trương về đổi mới PPDH của các cấp quản lý thành quy định nội bộ

để tổ chức thực hiện Hiệu trưởng cần giao trách nhiệm cho Phó Hiệu trưởng hoặc trực tiếp hướng dẫn tổ trưởng chuyên môn xây dựng kế hoạch đổi mới PPDH cho từng năm học, yêu cầu phải đổi mới được một số vấn đề nào đó

Kế hoạch của tổ phải thật cụ thể, chi tiết, ưu tiên đổi mới một số điểm được

đề ra trong một năm học, xác định được người thực hiện, thời gian thực hiện,

dự kiến kết quả đạt được…

- Tổ chức hoạt động dạy học trên lớp theo những yêu cầu sư phạm chung, đảm bảo hoạt động của thầy và hoạt động của trò theo tinh thần đổi mới PPDH, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh

- Chấm bài theo quy chế là chấm bài có đáp án cụ thể trong các lần kiểm tra định kì theo quy định

- Chữa bài đầy đủ và kịp thời, giúp học sinh nhìn nhận những sai sót về kiến thức để điều chỉnh

- Cập nhật điểm hoặc lời nhận xét vào sổ theo dõi kết quả học tập của học sinh theo quy định

- Đánh giá giờ học qua sổ đầu bài đúng quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo

- Thực hiện đúng sự phân công của Hiệu trưởng về thời khóa biểu lên lớp và các hoạt động giáo dục

- Tham gia sinh hoạt tổ chuyên môn đúng quy định

- Có đầy đủ hồ sơ giáo viên

* Chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH của giáo viên

- Quản lý hoạt động của giáo viên bắt đầu từ quản lý việc soạn bài Bài soạn là một bản kế hoạch lên lớp, là bản thiết kế để tổ chức cho học sinh hoạt động nhằm phát triển năng lực HS Dựa vào đặc điểm của từng môn học, giáo viên xây dựng mối liên hệ tiềm ẩn giữa các phần kiến thức trong bài, đồng thời nắm vững đặc điểm của học sinh để thiết kế các hoạt động học tập thành

cơ bản Đó là: Dạy học phải thông qua tổ chức hoạt động học tập, chú trọng rèn luyện phương pháp tự học cho học sinh; quan tâm đến dạy học cá thể kết hợp với dạy học hợp tác; kết hợp đánh giá của thầy và tự đánh giá của học sinh

- Quản lý hoạt động của GV thông qua việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Thực tiễn giáo dục cho thấy rằng: Công tác kiểm tra, đánh giá thế nào thì sẽ có lối dạy và lối học như thế ấy Vì thế, đổi mới PPDH căn bản phải đổi mới cách kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Cần phải đổi mới một cách đồng bộ qua các khâu; nội dung, hình thức kiểm tra, chấm chữa bài, đổi mới tiêu chí đo lường và đánh giá chất lượng học sinh, kết hợp đánh giá của thầy và của tự đánh giá của học sinh

1.4.5.3 Chỉ đạo việc học tập tích cực của học sinh

Đổi mới phương pháp học tập của HS trong xu thế đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực HS luôn phải quan tâm đến công tác chỉ đạo thực hiện các hình thức học tập tích cực như sau:

- Học độc lập: Là việc học, trong đó người họckết hợp với các nguồn và những người khác có liên quan, đưa ra những quyết định cần thiết để đáp ứng nhu cầu học của chính người học Học độc lập được tăng cường việc tạo ra cơ hội và kinh nghiệm kích thích động cơ của người học Vì vậy, để nâng cao năng lực tự học, HS cần:

24

; tiếp cận và xử lư thông tin

- Học tương tác: Mô tả phương pháp tiếp nhận thông tin thông qua thực hành tương tác Việc học tương tác thường liên quan đến việc sử dụng máy tính và những trang thiết bị dạy học khác

- Học hợp tác: Học sinh làm việc cùng nhau trong nhóm nhỏ để hoàn thành công việc chung và các thành viên trong nhóm có quan hệ phụ thuộc lẫn nhau, giúp đỡ nhau để giải quyết các vấn đề khó khăn của nhau

Như vậy, việc quản lý đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực HS cần tập trung hướng dẫn học sinh thay đổi cách học, đảm bảo phát triển năng lực tư duy, tự chủ, tích cực và sáng tạo trong học tập

1.4.6 Tổ chức bồi dưỡng PPDH theo định hướng phát triển năng lực học tập của học sinh cho giáo viên

Nghị quyết TW 2, khóa VIII đã khẳng định “Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng của giáo dục và được xã hội tôn vinh” Chất lượng hoạt

động dạy học trong nhà trường phụ thuộc vào phẩm chất, năng lực của đội ngũ giáo viên Chính họ tham gia từ yếu tố đầu (lập kế hoạch) tới yếu tố cuối cùng của chu trình quản lý (kiểm tra, đánh giá) Công tác bồi dưỡng giáo viên cần được coi trọng vì nó sẽ góp phần nâng cao năng lực đổi mới PPDH và hiệu quả quản lý của Hiệu trưởng

Công tác bồi dưỡng tập trung ở những vấn đề chính như sau:

- Bồi dưỡng về tư tưởng: ý thức, lương tâm nghề nghiệp, lối sống, đạo đức nghề nghiệp, các Nghị quyết của Đảng, các tin tức thời sự và các thông tin liên quan đến chủ trương đổi mới giáo dục

- Bồi dưỡng thường xuyên và qua mạng giáo dục các chuyên đề giáo viên tự đăng ký về đổi mới PPDH, kỹ thuật dạy học, đổi mới PPDH theo đặc trưng bộ môn

- Tham gia hội thảo, sinh hoạt cụm chuyên môn liên trường, sinh hoạt tổ chuyên môn để giáo viên học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm

1.4.7 Quản lý ứng dụng công nghệ thông tin, đảm bảo cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ đổi mới PPDH

* Quản lý ứng dụng công nghệ thông tin

Ứng dụng CNTT trong đổi mới PPDH là xu thế tất yếu, đáp ứng yêu cầu ngày càng phát triển của khoa học - công nghệ Ứng dụng CNTT trong đổi mới PPDH là việc vận dụng các phần mềm công cụ tạo ra những bài giảng trực quan sinh động, tiến hành bài giảng một cách lôi cuốn, kích thích học sinh tham gia học tập tích cực; tạo ra những sản phẩm ứng dụng CNTT phục

vụ dạy học như nguồn tư liệu dạy học, thí nghiệm, phim ảnh, ngân hàng đề Vì vậy, quản lý ứng dụng CNTT trong đổi mới PPDH là quản lý những nội dung trên với những giải pháp cụ thể để đem lại hiệu quả nhất định làm thay đổi hoạt động dạy và hoạt động học trong nhà trường

* Phát triển cơ sở vật chất, thiết bị dạy học

Thiết bị dạy học là tất cả các phương tiện vật chất và phi vật chất được cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh sử dụng có hiệu quả trong chương trình giáo dục, giảng dạy

Thiết bị dạy học là các dụng cụ mà thầy (cô) giáo và học sinh sử dụng trực tiếp trong quá trình dạy học có tác dụng hỗ trợ quá trình dạy học, giáo dục Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, sự ra đời của các thiết bị

26

dạy học hiện đại ngày càng đa dạng, phong phú Theo tác giả Thái Duy Tuyên: Các thiết bị hiện đại này đã cho phép đưa vào quá trình dạy học những nội dung diễn cảm, hứng thú, làm thay đổi phương pháp và hình thức tổ chức dạy học Vì vậy, Hiệu trưởng cần tổ chức quản lý, chỉ đạo sử dụng cơ sở vật chất, TBDH tối ưu phục vụ cho hoạt động đổi mới PPDH; Phải có quy định

cụ thể việc bảo vệ tài sản công, phân công trách nhiệm cho nhân viên bảo vệ chống mất cắp, giám sát, kiểm tra, đề xuất sửa chữa, bảo trì, bảo dưỡng kịp thời khi hư hỏng

Đối với thiết bị dạy học, phân công trách nhiệm cán bộ thiết bị phối hợp với tổ chuyên môn lập kế hoạch sử dụng thiết bị dạy học đảm bảo phát huy công suất tối đa để phục vụ đổi mới PPDH, theo dõi tình hình sắp xếp, sử dụng, bảo quản, vệ sinh, an toàn khi sử dụng thiết bị dạy học trên lớp và phòng học bộ môn

1.4.8 Kiểm tra, đánh giá thực hiện đổi mới PPDH

Kiểm tra nhằm mục đích giúp cho trường tiểu học nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và chất lượng giáo dục phổ thông

Các hoạt động kiểm tra, đánh giá đổi mới PPDH:

- Xây dựng kế hoạch kiểm tra nội bộ trường học:

+ Kế hoạch kiểm tra nội bộ trường học được thiết kế dưới dạng sơ đồ hóa, trong đó thể hiện rõ nội dung, phương pháp tiến hành, hình thức, đơn vị,

cá nhân được kiểm tra, thời gian kiểm tra

+ Kế hoạch phải công khai từ đầu năm học

+ Nguồn lực kiểm tra: CBQL, tổ trưởng, tổ phó chuyên môn

* Tổ chức kiểm tra đổi mới PPDH

- Xây dựng lực lượng kiểm tra: Hiệu trưởng ra quyết định thành lập Ban kiểm tra nội bộ trường học gồm những thành viên có uy tín, có nghiệp vụ chuyên môn sư phạm giỏi

27

- Phân cấp kiểm tra: Hiệu trưởng có thể kiểm tra trực tiếp hoặc ủy quyền cho Phó Hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn và các thành viên của Ban kiểm tra nội bộ

- Xây dựng chế độ kiểm tra: Hiệu trưởng quy định thể thức làm việc, nhiệm vụ, quy trình, thời gian tiến hành

* Xây dựng tiêu chí đánh giá giờ dạy đổi mới PPDH

- Thống nhất các nội dung đánh giá gồm: Phần chuẩn bị bài giảng và phương tiện TBDH, phần tiến trình dạy học (Nội dung dạy học và tổ chức các hoạt động dạy học)

- Xây dựng thang đo cho mỗi nội dung

- Thống nhất mẫu Phiếu đánh giá giờ dạy

* Các nội dung kiểm tra

- Kiểm tra toàn diện hoạt động đổi mới PPDH của giáo viên

- Kiểm tra hoạt động đổi mới PPDH của tổ chuyên môn

- Kiểm tra cơ sở vật chất, TBDH, tài chính

1.4.9 Tạo cơ chế thúc đẩy, tạo động lực thực hiện công tác quản lý hoạt động đổi mới PPDH

Động lực là nhân tố thúc đẩy, phát triển hoạt động của con người Vì vậy, để tạo động lực cho hoạt động đổi mới PPDH, Hiệu trưởng cần hình thành phát triển, kích thích động cơ dạy học của thầy, động cơ học tập của trò

* Với giáo viên

Hiệu trưởng cần tác động đến nhu cầu được tôn trọng, được tự khẳng định mình, đồng thời có sự động viên về tinh thần và bồi dưỡng bằng vật chất thích đáng, tương xứng với khả năng và sự cống hiến của mỗi người Để tạo được động lực cho hoạt động dạy học, nhà trường cần tạo ra bầu không khí đạo đức, các giá trị văn hoá và truyền thống nhà trường theo tinh thần tôn vinh các nhà giáo giỏi; khơi dậy lòng biết ơn của học sinh, của phụ huynh đối

* Với giáo viên chủ nhiệm và các đoàn thể trong nhà trường

Giáo viên chủ nhiệm là người có ảnh hưởng trực tiếp đến việc giáo dục động cơ, thái độ học tập của học sinh, là người có kế hoạch chủ động phối hợp với giáo viên bộ môn và các đoàn thể trong trường để giáo dục học sinh,

là nhân tố tác động tích cực đến cha mẹ học sinh, tư vấn cho họ về phương pháp dạy con tự học Do vậy, Hiệu trưởng cần quy định, tổ chức tốt nề nếp sinh hoạt tổ chủ nhiệm, quản lý chặt chẽ các tổ chủ nhiệm

Tóm lại, việc quản lý đổi mới PPDH trong trường Tiểu học có thể tập trung vào các nội dung như sau:

Bảng 1 1 Nội dung quản lý hoạt động đổi mới PPDH trong trường Tiểu học

Nội dung

quản lý chuyên môn QLHĐ tổ

QLHĐ

tổ chủ nhiệm, các đoàn thể

QLHĐ dạy học của giáo viên

QLHĐ học của học sinh

Phối hợp hoạt động hội CMHS

về giáo dục

- Thiết kế bài giảng

- Lên lớp

- Dự giờ, thao giảng

- Nề nếp tự quản

- Nề nếp học tập và tham gia

- KH phối hợp quản lý nề nếp

PP học tập, rèn luyện đạo đức,

kỹ năng sống