Quản lý cơ sở vật chất thiết bị ở trường trung học cơ sở huyện buôn đôn tỉnh đắk lắk

Nhằm thực hiện tốt mục tiêu trên, ngành Giáo dục phải có kế hoạch cụ thể để đổi mới một cách căn ản về nhiều mặt, t tư duy quản lý, nâng cao chất lượng đội ngũ cán ộ quản lý, giáo viên,

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

LÊ THANH HẢI

QUẢN LÝ CƠ SỞ VẬT CHẤT - THIẾT BỊ

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN BUÔN ĐÔN

TỈNH ĐẮK LẮK

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGHỆ AN – NĂM 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

LÊ THANH HẢI

QUẢN LÝ CƠ SỞ VẬT CHẤT - THIẾT BỊ

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN BUÔN ĐÔN

TỈNH ĐẮK LẮK

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:

TS PHAN QUỐC LÂM

NGHỆ AN – NĂM 2018

Tôi xin cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo Sau đại học, Khoa Giáo dục, cán bộ và giảng viên trường Đại học Vinh đã quản lí, giảng dạy tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu ở lớp Cao học - Khóa 24 - Chuyên ngành: Quản lý giáo dục - tại trường Đại học Tây Nguyên

Đặc biệt, với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Phan Quốc Lâm, người thầy đã trực tiếp hướng dẫn, giúp tôi có nhận thức đúng đắn về sự hình thành và quy luật phát triển của khoa học để tôi hoàn thiện Đề tài này

Xin cảm ơn Ban Giám hiệu, quý thầy cô giáo, các nhân viên, học sinh các trường Trung học cơ sở huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk, cùng gia đình, đồng nghiệp đã động viên, giúp tôi hoàn thành tốt chương trình khóa học

Đây là kết quả một quá trình cố gắng không ng ng của ản thân

Những nội dung tôi được học tập ở trường thông qua các tài liệu và được các nhà giáo lên lớp, hướng dẫn nghiên cứu, tôi đã nâng cao được năng lực chuyên môn để hoàn thành đề tài: “Quản lý cơ sở vật chất - thiết bị ở trường Trung học cơ sở huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk”

Mặc dù đã cố gắng trong suốt thời gian thực hiện đề tài nhưng sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế nhất định Tôi rất mong nhận được sự chỉ

dẫn tận tình của quý thầy cô để đề tài được hoàn thiện hơn

Nghệ An, tháng 7 năm 2018

Tác giả

Lê Thanh Hải

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

1.1 Về l luận 1

1.2 Về thực tiễn 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

3.1 Khách thể nghiên cứu 3

3 2 Đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu 3

5.1 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5.2 Phạm vi nghiên cứu 3

6 Phương pháp nghiên cứu 4

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận 4

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 4

6 3 Nhóm phương pháp hỗ trợ 4

7 Đóng góp của Luận văn 4

7.1 Về lý luận 4

7.2 Về thực tiễn 5

8 Cấu trúc của Luận văn 5

CHƯƠNG 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ QUẢN LÝ CƠ SỞ VẬT CHẤT - THIẾT BỊ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 6

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài 6

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước 8

1.2 Một số khái niệm cơ bản 12

1.2.1 Cơ sở vật chất - thiết bị trường học 12

1.2.1.1 Cơ sở vật chất 12

1.2.1.2 Thiết bị trường học 12

1.2.1.3 Cơ sở vật chất - thiết bị trường học 12

1.2.2 Quản lý 12

1.2.3 Quản lý cơ sở vật chất - thiết bị trường học 14

1.2.4 Biện pháp quản lý cơ sở vật chất - thiết bị trường học 15

1.2.4.1 Biện pháp 15

1.2.4.2 Biện pháp quản lý cơ sở vật chất - thiết bị trường học 15

1.3 Một số vấn đề về cơ sở vật chất - thiết bị trường Trung học cơ sở 15 1.3.1 Vị trí và vai trò của cơ sở vật chất - thiết bị 15

1.3.1.1 Vị trí của cơ sở vật chất - thiết bị 15

1.3.1.2 Vai trò của cơ sở vật chất - thiết bị 16

1.3.1.3 Hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất - thiết bị 21

1.3.2 Mục đích, yêu cầu của cơ sở vật chất - thiết bị 21

1.3.2.1 Sử dụng cơ sở vật chất - thiết bị đúng lúc 21

1.3.2.2 Sử dụng cơ sở vật chất - thiết bị đúng chỗ 22

1.3.2.3 Sử dụng cơ sở vật chất - thiết bị đúng cường độ 22

1.3.3 Phân loại và đánh giá cơ sở vật chất - thiết bị 23

1.3.3.1 Các loại hình cơ sở vật chất - thiết bị dạy học 23

1.3 3 2 Đặc điểm cơ sở vật chất - thiết bị 25

1.4 Vấn đề quản lý cơ sở vật chất - thiết bị ở trường Trung học cơ sở 26 1.4.1 Sự cần thiết phải quản lý cơ sở vật chất - thiết bị 26

1.4.2 Nội dung quản lý cơ sở vật chất - thiết bị 26

1.4.3 Cách thức quản lý cơ sở vật chất - thiết bị 30

1.4.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý cơ sở vật chất - thiết bị 31

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 31

CHƯƠNG 2 - THỰC TRẠNG VIỆC QUẢN LÝ CƠ SỞ VẬT CHẤT - THIẾT BỊ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN BUÔN ĐÔN, TỈNH ĐẮK LẮK 33

2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và giáo dục của huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk 33

2 1 1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Buôn Đôn 33

2.1.2 Tình hình phát triển Giáo dục và Đào tạo huyện Buôn Đôn 34

2.2 Khái quát về khảo sát thực trạng 40

2.2.1 Mục đích 40

2.2.2 Nội dung 40

2.2.3 Thời gian khảo sát 41

2.2.4 Đối tượng 41

2.3 Thực trạng cơ sở vật chất - thiết bị ở trường Trung học cơ sở huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk 41

2.3.1 Việc đầu tư nguồn kinh phí cho mua sắm thiết bị và xây dựng cơ sở vật chất ở trường Trung học cơ sở huyện Buôn Đôn 41

2.3.2 Việc trang bị cơ sở vật chất - thiết bị của 8 trường Trung học cơ sở huyện Buôn Đôn 43

2.3.3 Thực trạng phong trào tự làm thiết bị, đồ dùng dạy học ở trường Trung học cơ sở huyện Buôn Đôn 45

2.3.4 Sử dụng và bảo quản cơ sở vật chất - thiết bị ở trường Trung học cơ sở huyện Buôn Đôn trong thời gian qua 47

2.4 Thực trạng quản lý cơ sở vật chất - thiết bị ở trường Trung học cơ sở huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk 48

2.4.1 Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên 48

2.4.2 Quản lý việc khai thác, sử dụng cơ sở vật chất - thiết bị 48

2.4.3 Quản lý việc bảo quản, sửa chữa, thanh lý cơ sở vật chất - thiết bị 49

2.4.4 Quản lý việc tự làm thiết bị, đồ dùng dạy học 50

2.4.5 Quản lý việc khai thác, sử dụng công nghệ thông tin trong quá trình dạy học 51

2.4.6 Lập kế hoạch công tác quản lý cơ sở vật chất - thiết bị 51

2.4.7 Tổ chức và chỉ đạo công tác quản lý cơ sở vật chất - thiết bị 56

2.4.8 Thực trạng kiểm tra, đánh giá công tác quản lý cơ sở vật chất - thiết bị 60

2.5 Đánh giá chung về thực trạng 63

2.5.1 Mặt mạnh 63

2.5.2 Mặt hạn chế 63

2.5.3 Nguyên nhân 63

2.5.3.1 Nguyên nhân khách quan 63

2.5.3.2 Nguyên nhân chủ quan 64

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 64

CHƯƠNG 3 - MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ CƠ SỞ VẬT CHẤT - THIẾT BỊ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN BUÔN ĐÔN, TỈNH ĐẮK LẮK 66

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 66

3.1.1 Đảm bảo tính mục tiêu 66

3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn 66

3.1.3 Đảm bảo tính hiệu quả 66

3.1.4 Đảm bảo tính khả thi 66

3.2 Biện pháp quản lý cơ sở vật chất - thiết bị ở trường Trung học cơ sở huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk 67

3.2.1 Nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên về sự cần thiết của việc quản lý cơ sở vật chất - thiết bị 67

3.2.2 Đổi mới kế hoạch hóa công tác quản lý, mua sắm, tiếp nhận, phân phối cơ sở vật chất - thiết bị 70

3.2.3 Tổ chức, chỉ đạo quản lý nhằm nâng cao chất lượng bảo quản, bảo dưỡng, sửa chữa cơ sở vật chất - thiết bị 72

3.2.4 Lên kế hoạch kiểm tra, đánh giá công tác quản lý cơ sở vật chất - thiết bị 73

3 2 5 Đảm bảo các điều kiện nhằm quản lý hiệu quả cơ sở vật chất - thiết bị 75

3.3 Kết quả thăm dò tính cấp thiết, tính khả thi của các biện pháp đề xuất 78

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 80

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 82

1 Kết luận 82

1.1 Về lý luận 82

1.2 Về thực tiễn 82

2 Kiến nghị 83

2 1 Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo Đắk Lắk 83

2 2 Đối với Phòng Giáo dục và Đào tạo Buôn Đôn 84

2 3 Đối với Hiệu trưởng các trường Trung học cơ sở huyện Buôn Đôn 84

TÀI LIỆU THAM KHẢO 85

PHỤ LỤC 1 89

PHỤ LỤC 2 94

PHỤ LỤC 3 95

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG – BIỂU

Trang

Bảng 2 1 Quy mô trường lớp 36

Bảng 2.2 Quy mô cán bộ, giáo viên, nhân viên năm học 2017 – 2018 37

Bảng 2.3 Chất lượng giáo dục toàn diện học sinh Trung học cơ sở 37

Bảng 2.4 Chất lượng mô hình “Trường học mới – VNen” 38

Bảng 2 5 Cơ sở vật chất phòng học 39

Bảng 2 6 Cơ sở vật chất - thiết bị phòng thí nghiệm, thực hành 39

Bảng 2 7 Sơ lược về các thiết bị, phương tiện dạy học cơ ản 40

Bảng 2.8 Nguồn kinh phí tự chủ và công tác xã hội hóa 42

Bảng 2.9 Ý kiến trả lời của cán bộ quản lý về tình hình trang bị 43

Bảng 2.10 Ý kiến trả lời của cán bộ quản lý về mức độ, chất lượng 44

Bảng 2.11 Ý kiến trả lời của cán bộ quản lý về đồng tình, tính hiện đại 45

Bảng 2.12 Kết quả đánh giá về công tác quản lý và sử dụng 47

Bảng 2.13 Ý kiến đánh giá về mức độ các biện pháp quản lý 48

Bảng 2.14 Ý kiến đánh giá về việc bảo quản cơ sở vật chất 50

Bảng 3 1 Thăm dò về tính cần thiết của các biện pháp quản lý 78

Bảng 3 2 Thăm dò về tính khả thi của các biện pháp đề xuất 79

Nghị quyết 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về “Đổi mới căn ản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo” đã được Hội nghị Trung ương 8 – Khóa XI thông qua - với quan điểm chỉ đạo:

“Giáo dục và Đào tạo là quốc sách hàng đầu…” Nhằm thực hiện tốt mục tiêu trên, ngành Giáo dục phải có kế hoạch cụ thể để đổi mới một cách căn ản về nhiều mặt, t tư duy quản lý, nâng cao chất lượng đội ngũ cán ộ quản lý, giáo viên, phát triển chương trình giáo dục đến việc tăng cường cơ sở vật chất

- thiết bị trường học Trong đó, tập trung xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm thiết bị trường học có vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường

Nhận thức rõ điều này, những năm gần đây, mặc dù điều kiện kinh tế -

xã hội của đất nước còn gặp nhiều khó khăn, song Đảng và Nhà nước đã quan tâm nhiều tới việc đầu tư các nguồn kinh phí cho ngành Giáo dục nhằm t ng ước tăng cường cơ sở vật chất - thiết bị trường học Việc tăng cường cơ sở vật chất - thiết bị trường học phần nào đã đáp ứng được mục tiêu giáo dục toàn diện, góp phần không nhỏ vào việc nâng cao chất lượng dạy học và giáo

Thực trạng hiện nay, cơ sở vật chất - thiết bị ở nhiều trường học vẫn thiếu nghiêm trọng, tập trung chủ yếu ở các trường vùng sâu, vùng xa, vùng

có nhiều học sinh dân tộc thiểu số Phòng thí nghiệm, thực hành phục vụ giảng dạy và học tập chỉ mới đáp ứng được một phần nhỏ so với yêu cầu thực tế; tình trạng dạy chay, đọc chép còn khá phổ biến Tuy ở mỗi tỉnh thành, mỗi địa phương có mức độ khác nhau, nhưng nhìn chung, trong thời gian qua, những vấn đề này đã có sự nỗ lực đáng kể của cả hệ thống chính trị và sự quan tâm đặc biệt của toàn xã hội

Mặc dù đã tạo ra sự chuyển biến mạnh mẽ nhưng vẫn chưa thoát khỏi tình trạng nghèo nàn, lạc hậu Trong khi đó, việc quản lý cơ sở vật chất - thiết

bị của Ngành chưa quan tâm đúng mức Các công trình xây dựng đã hư hỏng

mà chưa được sửa chữa kịp thời; công tác bảo vệ vẫn còn coi nhẹ, dẫn đến tình trạng cơ sở vật chất - thiết bị xuống cấp nhanh chóng Ở nhiều nơi, việc bảo quản, sử dụng cơ sở vật chất - thiết bị chưa hợp lý, hiệu quả sử dụng còn thấp, gây thất thoát, lãng phí rất lớn

Ngoài việc đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng nhà giáo cần phải chú đến việc tăng cường quản lý, xây dựng cơ sở vật chất - thiết bị cho các trường học Song, bức tranh chung hiện nay, cơ sở vật chất - thiết bị đã bắt đầu được chú trọng và đầu tư hàng năm, nhưng do không đồng bộ, thiếu chủng loại, không đảm bảo chất lượng; còn thiếu kho bảo quản, thiếu các phòng chức năng, thiếu cán bộ chuyên trách; khả năng sử dụng thiết bị của giáo viên còn hạn chế; công tác bồi dưỡng không được quan tâm; công tác quản lý cơ sở vật chất - thiết bị ở các trường còn bộc lộ nhiều hạn chế, chưa phát huy hết tính chủ động, sáng tạo của học sinh trong thực tiễn

Nhiều năm qua, việc quản l cơ sở vật chất - thiết bị ở trường Trung học cơ sở huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk còn nhiều bất cập, ảnh hưởng lớn đến kết quả giáo dục ở các trường Trung học cơ sở Do đó, việc tìm biện pháp

để đổi mới công tác quản l cơ sở vật chất - thiết bị trong các trường học theo mục tiêu: “Đầu tư, ứng dụng và quản lý hiệu quả” là cần thiết Đó là l do để

chọn đề tài: “Quản lý cơ sở vật chất - thiết bị ở trường Trung học cơ sở huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk” nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng, đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả việc quản lý cơ sở vật chất - thiết bị ở trường Trung

học cơ sở huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động quản lý cơ sở vật chất - thiết bị ở trường Trung học cơ sở

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý cơ sở vật chất - thiết bị ở trường Trung học cơ sở

huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được các biện pháp có cơ sở khoa học, có tính khả thi thì

sẽ nâng cao hiệu quả quản lý cơ sở vật chất - thiết bị ở các trường Trung học

cơ sở huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng dạy học

5 Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

5.1 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của vấn đề quản lý cơ sở vật chất - thiết

bị ở các trường Trung học cơ sở

5.1.2 Khảo sát thực trạng công tác quản lý cơ sở vật chất - thiết bị ở

trường Trung học cơ sở huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk

5.1.3 Đề xuất, thăm dò tính cần thiết, tính khả thi của một số biện pháp

quản lý cơ sở vật chất - thiết bị ở trường Trung học cơ sở huyện Buôn Đôn,

tỉnh Đắk Lắk

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Vì điều kiện khách quan nên Đề tài này chỉ tập trung nghiên cứu chủ

yếu trong phạm vi các trường Trung học cơ sở trên địa bàn huyện Buôn Đôn,

tỉnh Đắk Lắk;

Tìm hiểu thực trạng mà hiệu trưởng, giáo viên, nhân viên đã quản lý, sử dụng và bảo quản cơ sở vật chất - thiết bị ở trường Trung học cơ sở huyện

Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm phươ g pháp nghiên cứu lý lu n

Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin lý luận để xây

dựng cơ sở lý luận của Đề tài:

- Phương pháp phân tích, tổng hợp các tài liệu liên quan đến Đề tài

- Phương pháp khái quát hóa l luận để khái quát các luận điểm cụ thể

6.2 Nh phươ g pháp ghiê cứu thực tiễn

- Điều tra viết: Để khảo sát thực trạng và thăm dò tính cần thiết, tính khả thi của các giải pháp đề xuất

- Phương pháp quan sát: Quan sát giờ dạy của một số giáo viên, tìm hiểu cơ sở vật chất, điều kiện thiết bị, hoạt động dạy học của giáo viên và học sinh… để có thông tin phục vụ cho Đề tài

- Phương pháp phỏng vấn, trò chuyện: Phỏng vấn một số cán bộ quản

lý, giáo viên, nhân viên cũng như học sinh về việc bố trí, sắp xếp, sử dụng thiết bị dạy học và những ý kiến đề xuất của họ trong việc nâng cao hiệu quả

sử dụng cơ sở vật chất - thiết bị

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Nghiên cứu, đánh giá kết quả qua bài kiểm tra của học sinh để có cơ sở đưa ra những kết luận trong phần thực nghiệm

6.3 Nh phươ g pháp hỗ trợ

- Phương pháp toán thống kê: Nhằm xử lý những số liệu, dữ liệu thu được về mặt định lượng cũng như định tính và những thông tin phục vụ cho công tác nghiên cứu Đề tài

- Xin ý kiến một số chuyên gia giỏi, giàu kinh nghiệm trong công tác quản lý, công tác chuyên môn để có thêm cái nhìn khách quan, đầy đủ về vấn

7.2 V thực tiễn

Đề tài đề xuất một số nhóm biện pháp cơ ản về công tác quản lý cơ sở vật chất - thiết bị ở trường Trung học cơ sở huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, tài liệu tham khảo, phụ lục, kết luận và kiến nghị, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề quản lý cơ sở vật chất - thiết bị ở

trường Trung học cơ sở

Chương 2: Thực trạng quản lý cơ sở vật chất - thiết bị ở trường Trung

học cơ sở huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk

Chương 3: Một số biện pháp quản lý cơ sở vật chất - thiết bị ở trường

Trung học cơ sở huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ QUẢN LÝ

CƠ SỞ VẬT CHẤT - THIẾT BỊ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài

T lúc Komenxky xuất hiện cho đến ngày nay, quá trình phát triển của khoa học giáo dục, hoạt động giáo dục và dạy học đã được nghiên cứu một cách có hệ thống Nhưng hầu như các công trình nghiên cứu chỉ tập trung nhiều vào mục tiêu, nội dung, phương pháp của việc giáo dục và dạy học, còn các điều kiện và phương tiện để thực hiện các thành tố trên dường như chưa được quan tâm một cách triệt để, đó là cơ sở vật chất - thiết bị ở các trường học (đất đai, môi trường tự nhiên, trường sở, các cấp khối công trình, phòng học, phòng thí nghiệm thực hành, bàn ghế giáo viên và học sinh, bảng viết, thiết bị phòng cháy và các thiết bị khác…)

Trong cuốn sách “Tổ chức lao động của hiệu trưởng”, tác giả Zakharốp

đã trình ày về yêu cầu, điều kiện và tác dụng của thiết bị dạy học của trường học,{39, tr.268}

Ngoài ra, trên thế giới, t thế kỷ XVI đã có những công trình nghiên cứu về thiết bị dạy học như: Komenski, nhà giáo dục Tiệp Khắc Về sau, trường phái giáo dục Xô - Viết cũng có các nhà giáo dục như: Usinski; A N Leontiev hay J H Pestalossi người Thụy Sĩ đã phát triển quan điểm dạy học trực quan để đạt hiệu quả cao

Nhà sư phạm nổi tiếng của nước Nga V.A Xukhomlinski, trong tác phẩm “Trường trung học Pavlưsh” (tổng kết kinh nghiệm công tác giảng dạy - giáo dục trong nhà trường trung học) mới đề cập đến vị trí, vai trò thiết bị dạy học ở trường học

Trong cuốn sách “Những vấn đề quản lý trường học” của các tác giả P.V Zimin - M I Kônđkốp - N I Saxerđôtôp đã đề cập các thiết bị cơ sở vật chất của trường học, đồng thời cũng nêu ra yêu cầu và cách thức quản lý các thiết bị nhưng mang tính chất khái quát.{38, tr.231, 246, 247, 257, 271}

Tổ chức lao động quốc tế ADB/ILO (Evaluation Rating creteria for the VTE Istitution ADB/ILO - Bangkok 1997) đưa ra 9 tiêu chuẩn và điểm đánh giá cơ sở giáo dục và đào tạo để kiểm định các nước thuộc tiểu vùng sông Mekong thì trong đó các tiêu chuẩn về cơ sở vật chất - kỹ thuật chiếm 125/500 điểm {22, tr.312}

T

T

CÁC CHUẨN

ĐIỂM TỐI ĐA

GHI CHÚ

2 Tổ chức và quản lý 45

3 Chương trình giáo dục và đào tạo 135

4 Đội ngũ cán ộ quản lý và giáo viên 95

5 Thư viện và các nguồn lực cho dạy học 25

7 Khuôn viên nhà trường và cơ sở vật chất 40

8 Phòng thực hành, thí nghiệm; thiết bị và vật liệu 60

Hội nghị chuyên đề các nước Châu Á – Thái Bình Dương ở New Delhi năm 1972 “Bàn về yêu cầu sư phạm và tính kinh tế, sự cần thiết của thiết ị dạy học cho hoạt động dạy học” và chủ đề Hội nghị “Phát triển các phương tiện thích hợp để dạy và học” được đưa ra thảo luận - tổ chức tại Tokyo vào năm 1979

Country Report on Quality Assurance in Higher Education, Bangkok - Thailand, 1998, đã đưa ra tỉ lệ đánh giá các điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục của Malaysia với 6 chỉ số Trong đó, các điều kiện nhằm đảm bảo về thiết

bị dạy học cho công tác đào tạo chiếm 20% tổng số điểm đánh giá chung: {22, tr.313}

T

T

CÁC CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ

TỈ LỆ ĐÁNH GIÁ

GHI CHÚ

1 Các thông tin chung về Giáo dục và Đào tạo 5%

2 Đội ngũ giáo viên 30%

3 Chương trình đào tạo 20%

4 Cơ sở vật chất và trang thiết bị 20%

5 Hệ thống quản lý 15%

6 Kiểm tra – đánh giá 10%

Vì vậy, việc quản lý cơ sở vật chất - thiết bị có vai trò quan trọng, tạo

nên chất lượng giáo dục

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước

Năm 2006, Nhà xuất bản Hà Nội đã cho ra cuốn “Quản lý và sử dụng nhằm tăng cường hiệu quả thiết bị dạy học” Nội dung cuốn sách đã thể hiện rất rõ một số phương pháp quản l cũng như sử dụng thiết bị dạy học vào quá trình giảng dạy giảng dạy nhằm đạt hiệu quả cao

Trong cuốn: “Một số vấn đề lí luận và thực tiễn của việc xây dựng sử dụng cơ sở vật chất và thiết bị dạy học ở trường phổ thông Việt Nam” (Trần Quốc Đắc chủ iên) đã thống nhất các quan điểm cơ ản, làm cơ sở cho việc

sử dụng thiết bị dạy học, xác định vị trí, vai trò của cơ sở vật chất, thiết bị dạy học ở trường Phổ thông

Tác giả Bùi Minh Hiển (chủ iên), đã đề cập đến các vấn đề lí luận về vai trò của thiết bị dạy học trong sự phát triển hệ thống giáo dục quốc dân, phân loại các nhóm thiết bị dạy học mà người quản lý cần ao quát và đưa ra một số nguyên tắc, giải pháp quản lý thiết bị dạy học ở nhà trường phổng thông trong giai đoạn hiện nay - trong cuốn “Quản lý giáo dục” Ngoài ra, bài viết “Nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học trường Trung học cơ sở” của tác giả Trần Đức Vượng (Viện Chiến lược và Chương trình giáo dục),

qua khảo sát việc sử dụng thiết bị dạy học ở nhiều địa phương, đã rút ra một

số nguyên nhân dẫn đến sử dụng không hiệu quả thiết bị dạy học như: Trình

độ sử dụng thiết bị dạy học của giáo viên còn thấp, đội ngũ quản lý giáo dục

ở một vài địa phương chưa thật sự chú trọng trong công tác chỉ đạo sử dụng

có hiệu quả thiết bị dạy học Đồng thời, tác giả cũng đã đề ra một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học

Cơ sở vật chất - thiết bị ở các trường trung học đã có nhiều văn ản của Đảng và Nhà nước đã an hành, các nhà nghiên cứu của các nhà sư phạm trong cả nước cũng quan tâm, thể hiện rõ trên các sách, tạp chí, những đề tài nghiên cứu khoa học

Có thể tạm chia ra làm hai giai đoạn:

- Giai đoạn trước cuộc cải cách Giáo dục lần thứ ba: (t năm 1979 trở

về trước)

Ở Điều lệ trường Phổ thông 1976 đã nêu:

Để thực hiện nhiệm vụ giáo dục toàn diện, trước hết chính quyền cần giúp đỡ nhà trường phấn đấu xây dựng những cơ sở vật chất - trang thiết bị tối thiểu sau:

+ Có đủ phòng học bàn ghế, bảng đen đúng quy cách

+ Có đủ sách giáo khoa dùng chung cho học sinh; có đủ tạp chí chuyên môn, sách báo tham khảo cần thiết để giúp giáo viên làm tốt công tác giảng dạy, tự bồi dưỡng

+ Có tủ thí nghiệm và những thiết bị dạy học khác nhau theo tiêu chuẩn thiết bị thí nghiệm tối thiểu

+ Có xưởng trường, vườn trường, bãi tập và một số cơ sở thực hành khác đủ để thực hiện chương trình sinh vật, thể dục thể thao, kỹ thuật công nghiệp, nông nghiệp và lao động sản xuất

+ Nhà trường phải tổ chức tốt việc xây dựng bảo quản, sử dụng cơ sở vật chất - trang thiết bị

+ Cơ sở vật chất - trang thiết bị dạy học của nhà trường chủ yếu phục

vụ cho việc giáo dục và học tập Không một cơ quan hay cá nhân nào được tự

ý sử dụng cơ sở vật chất - trang thiết bị dạy học của nhà trường vào mục đích

khác mà không trực tiếp phục vụ cho công tác giáo dục học sinh, kể cả trong thời gian nghỉ hè Trường hợp đặc biệt, cơ quan, đoàn thể ở địa phương muốn

sử dụng trường sở, phải được hiệu trưởng đồng ý

+ Chính quyền địa phương nơi trường đóng có trách nhiệm giúp đỡ nhà trường bảo quản cơ sở vật chất - trang thiết bị đã có

Điều lệ trường Phổ thông năm 1979, hiệu trưởng trường phổ thông có nhiệm vụ:

+ Lên kế hoạch hàng năm ổ sung cơ sở vật chất - trang thiết bị dạy học của nhà trường để bảo đảm mục tiêu và các nhiệm vụ giáo dục toàn diện học sinh

+ Quản lý toàn bộ thiết bị, tài sản, cơ sở vật chất đã có vào việc giáo

dục học sinh

- Giai đoạn từ cuộc cải cách giáo dục từ năm 1979 tới nay:

Nghị quyết 14/NQ-BCT về cải cách giáo dục ngày 11/01/1979 của Bộ Chính trị đã khẳng định: Phải tăng cường thiết bị dạy học các trường học vì

cơ sở vật chất - thiết bị dạy học của trường học là những điều kiện vật chất cần thiết giúp học sinh nắm vững kiến thức, tiến hành lao động sản xuất, thực nghiệm, nghiên cứu khoa học, hoạt động văn nghệ, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo

và rèn luyện thân thể… ảo đảm thực hiện tốt phương pháp giáo dục và đào tạo mới Phối hợp những cố gắng đầu tư của Nhà nước với sự đóng góp của nhân dân, của các ngành, các cơ sở sản xuất và sức lao động của thầy trò trong việc xây dựng trường sở, phòng thí nghiệm, xưởng trường, vườn trường, bổ sung thư viện, chế tạo, sửa chữa những thiết bị học tập, giảng dạy

và nghiên cứu khoa học Cần ban hành những quy chế nhằm tổ chức sử dụng hợp lý những thiết bị, đưa vào trường học những thiết bị kỹ thuật hiện đại, như: Máy ghi âm, điện ảnh, vô tuyến truyền hình và những thiết bị kỹ thuật nghe - nhìn khác

Tại Thông tư số 12/2011/BGDDT ngày 28 tháng 3 năm 2011 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, an hành Điều lệ trường Trung học cơ sở, trường Trung học phổ thông và trường Phổ thông có nhiều cấp học, ở Chương

VI – Điều 43 và Điều 44 cũng đã quy định rất rõ

Nhìn chung, các văn ản pháp quy của Nhà nước dần dần đã định hình

rõ nét về khái niệm, về các yêu cầu, về yếu tố cấu thành nên thiết ị ở trường học Tuy nhiên, có thể chia ra thành hai hướng nghiên cứu chính:

- Hướng thứ nhất, là: Các nghiên cứu cơ ản mang tính l luận nhằm

xác định nội hàm của khái niệm cơ sở vật chất - thiết ị, xác định mục tiêu, vị trí, vai trò, nhiệm vụ và nội dung của thiết ị là chủ yếu

- Hướng thứ hai, là: Một số ài viết về kinh nghiệm thực tiễn quản l

cơ sở vật chất - thiết ị ở trường Trung học cơ sở mà tác giả là giáo viên, cán

ộ quản l Trung học cơ sở

Điểm qua hệ thống các nghiên cứu nói trên, chúng ta thấy các tác giả đi sâu vào việc nghiên cứu cơ ản về cơ sở vật chất - thiết ị trường học, nghiên cứu thực nghiệm, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn nhằm xây dựng các chuẩn thiết kế thích hợp, các yêu cầu tối thiểu, các quan điểm tư tưởng nhận thức về

cơ sở vật chất - thiết ị của các trường và quy trình tổ chức, đổi mới phương pháp quản l cơ sở vật chất - thiết ị

Đề tài nghiên cứu của tác giả Phan Thượng Tòng, phó Hiệu trưởng trường Trung học phổ thông Buôn Ma Thuột đã chọn tìm hiểu vấn đề về “Một

số nguyên tắc và giải pháp quản l cơ sở vật chất và thiết ị dạy học” Nội dung của đề tài này là làm rõ thực trạng việc quản l cơ sở vật chất, khai thác

và sử dụng thiết ị dạy học kém hiệu quả ở trường Trung học phổ thông Buôn

Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk; làm rõ nguyên nhân tồn tại, đề ra một số giải pháp trong công tác quản l nhằm góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất, thiết ị dạy học trong trường Trung học phổ thông

Chính vì vậy, với thực trạng cơ sở vật chất - thiết ị hiện có của các trường được cấp theo các Dự án vùng khó khăn nhất, trong điều kiện công tác của ản thân tại trường Trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm nói riêng, tôi thấy cần có nghiên cứu cơ ản về thực trạng quản l cơ sở vật chất - thiết ị ở trường Trung học cơ sở huyện Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk nói chung T đó, đề xuất các iện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng, ảo quản cơ sở vật chất - thiết ị trường học một cách tiết kiệm, phục vụ tốt cho quá trình dạy học tại Huyện nhà

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN

1.2.1 Cơ sở vật chất - thiết bị trường học

1.2.1.1 Cơ sở v t chất

Trường học là nơi thực hiện việc giáo dục dạy học tập trung, đòi hỏi quá trình phát triển giáo dục, đặc iệt là do yêu cầu của việc thực hiện các phương pháp dạy học, trường học cũng có thể thay đổi nhất định để phù hợp với sự phát triển của xã hội Trường học phải có môi trường xung quanh trong sạch, lành mạnh, đảm ảm không tác dụng xấu tới việc giảng dạy, học tập và

sự an toàn của thầy và trò

Vì thế, cơ sở vật chất trường học là những hệ thống các phương tiện vật chất khác nhau được sử dụng để phục vụ việc giáo dục và đào tạo toàn diện học sinh trong nhà trường Đó là những đồ vật, những của cải vật chất và khung cảnh tự nhiên xung quanh nhà trường

đồ dùng trực quan do giáo viên và học sinh tự làm hoặc sưu tầm, tận dụng

Như vậy có thể hiểu: Thiết ị trường học là hệ thống đối tượng vật chất

và tất cả những phương tiện kỹ thuật được giáo viên, học sinh sử dụng trong quá trình dạy học nhằm đạt được mục đích dạy học

1.2.1.3 Cơ sở v t chất - thiết bị trườ g học

Cơ sở vật chất - thiết ị ở trường Trung học cơ sở ao gồm: Trường học, sách, thư viện trường học, y tế học đường và các thiết ị kỹ thuật khác của nhà trường

1.2.2 Quản lý

Quản l là một khái niệm hình thành ngay t uổi sơ khai của xã hội loài người Trong quá trình lao động, cải tạo thiên nhiên để sinh tồn và phát triển, con người phải kết hợp với nhau thành t ng nhóm để cùng thực hiện mục tiêu của nhóm hay tổ chức

Vì thế, phải có người đứng đầu đứng ra phối hợp hoạt động của các cá nhân, điều hành, phân công lao động cho t ng thành viên trong tổ chức Người đứng đầu phải iết cách tổ chức, phối hợp sức mạnh của mọi người trong nhóm và mọi người phải phục tùng và tuân theo mệnh lệnh của người đứng đầu T đó, quản l ra đời cùng với sự xuất hiện của nhà nước

Khái iệ quả : Có thể nêu lên một số khái niệm quản l , như:

Fredevinh Wiliam Duylor (1886-1915) người Mỹ; Henri Fayol 1925) người Pháp; Max We er (1861-1920) người Đức đều khẳng định:

(1841-“Quản l là một khoa học, đồng thời là một nghệ thuật thúc đẩy sự phát triển của xã hội”

Thuật ngữ quản l được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau trên cơ

sở những cách tiếp cận khác nhau Theo nghĩa gốc t “Quản” là trông nom,

“L ” là sắp đặt lo liệu công việc, quản l v a là khoa học v a là nghệ thuật đang là vấn đề thu hút quan tâm nhiều nhất của các nhà quản lý và các nhà nghiên cứu l luận quản l

Theo tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ: Quản l là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản l một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định

Theo tác giả Thái Văn Thành: Quản l là sự tác động có mục đích, có

kế hoạch của chủ thể quản l lên đối tượng quản l nhằm đạt được mục tiêu

đề ra

Tóm lại: Quản l là sự tác động có thức của chủ thể quản l để chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội, hành vi, hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích đúng với chí nhà quản l , phù hợp quy luật khách quan

Chức ă g của quả : Quản l có ốn chức năng cơ ản, đó là:

- Kế hoạch: Là công tác xác định trước mục tiêu của tổ chức, đồng thời chỉ ra các phương pháp, iện pháp để thực hiện mục tiêu, trong điều kiện iến động của môi trường

- Tổ chức: Là việc sắp xếp, phân công các nhiệm vụ, các nguồn lực (con người, các nguồn lực khác) một cách tối ưu, nhằm làm cho tổ chức vận hành theo kế hoạch, đạt được mục tiêu đề ra

- Chỉ đạo: Là phương thức tác động của chủ thể quản l nhằm điều hành tổ chức vận hành đúng kế hoạch, thực hiện được mục tiêu quản l

- Kiểm tra: Là phương thức tác động của chủ thể quản l lên đối tượng quản l nhằm thu thập thông tin phản hồi, đánh giá và xử l các kết quả vận hành của tổ chức T đó, ra các quyết định quản l nhằm điều chỉnh để thực hiện được mục tiêu đề ra

1.2.3 Quản lý cơ sở vật chất - thiết bị trường học

Trong thực tế quản lý cơ sở vật chất - thiết bị trường học, đó là sự tác động của nhà quản lý cơ sở vật chất - thiết bị đến giáo viên, học sinh và các lực lượng khác trong nhà trường nhằm đạt được các mục tiêu mà kế hoạch chiến lược giáo dục đã đề ra

Khái niệm cơ sở vật chất - thiết bị trường học mở rộng đến đâu thì quản

l cũng phải mở rộng đến đó Kinh nghiệm thực tiễn đã chỉ ra rằng: cơ sở vật chất và thiết bị dạy học chỉ phát huy được tác dụng tốt trong việc giáo dục và đào tạo khi được quản lý tốt Vì thế, đi đôi với việc đầu tư trang ị thì điều quan trọng hơn là phải chú trọng đến việc quản lý cơ sở vật chất - thiết bị trong nhà trường Cơ sở vật chất - thiết bị trường học là một lĩnh vực v a mang đặc tính kinh tế, tính khoa học, tính giáo dục, nên việc quản lý một mặt phải tuân thủ các yêu cầu chung về quản lý kinh tế và cần phải đảm bảo các nguyên tắc, yêu cầu quản lý của ngành giáo dục

Vậy: quản l cơ sở vật chất - thiết bị trường học là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản l nhà trường trong việc xây dựng, đầu tư, mua sắm và sử dụng có hiệu quả hệ thống cơ sở vật chất - thiết bị nhằm đưa nhà trường đạt đến mục tiêu giáo dục

1.2.4 Biện pháp quản lý cơ sở vật chất - thiết bị

1.2.4.2 Biện pháp quản lý cơ sở v t chất - thiết bị trường học

Biện pháp quản lý cơ sở vật chất - thiết bị là các cách thức mà nhà quản

lý sử dụng để thực hiện các tác động của mình, trong đó đối tượng bị quản lý

là cơ sở vật chất - thiết bị

1.3 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CƠ SỞ VẬT CHẤT - THIẾT BỊ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

Theo Bách khoa toàn thư Wikipedia, Trường Trung học cơ sở là một

bậc trong hệ thống giáo dục ở Việt Nam, còn được gọi là cấp II, trên Tiểu học và dưới Trung học phổ thông Trung học cơ sở kéo dài 4 năm (t lớp 6 đến lớp 9) Thông thường, độ tuổi học sinh ở trường Trung học cơ sở là t 11 tuổi đến 15 tuổi Trước đây, để tốt nghiệp Trung học cơ sở, học sinh phải vượt qua một kì thi tốt nghiệp vào cuối lớp 9 nhưng kể t năm học 2005-2006 thì kì thi đã chính thức bị bãi bỏ Tuy nhiên, đến năm 2014 thì xét tốt nghiệp

đã ắt đầu tổ chức lại cho đến nay

Trường Trung học cơ sở được bố trí tại t ng xã, phường, thị trấn Tuy nhiên, trong thực tế vẫn có một số xã không có trường Trung học cơ sở Đó thường là các xã ở vùng sâu, vùng xa hoặc hải đảo Theo quy định trong Luật Ngân sách Nhà nước, đầu tư xây dựng trường Trung học cơ sở cũng như trường Tiểu học thuộc trách nhiệm của chính quyền cấp quận, huyện

1.3.1 Vị trí, vai trò của cơ sở vật chất - thiết bị

1.3.1.1 Vị trí của cơ sở v t chất - thiết bị

Quá trình dạy học, giáo dục cấu thành bởi nhiều thành tố liên quan chặt chẽ và tương tác với nhau Các thành phần cơ ản của quá trình giáo dục là: Mục tiêu – nội dung – phương pháp – giáo viên – học sinh – thiết bị giáo dục Nếu kể đến các yếu tố khác như điều kiện xã hội, văn hóa… đó là “Quá trình

sư phạm rộng” với đầy đủ các thành tố Trong phạm vi của Đề tài, chủ yếu đề cập đến “Quá trình sư phạm hẹp và hệ thống cơ sở vật chất - thiết bị phục vụ cho quá trình này”

Với tư cách là một thành tố của quá trình dạy học và giáo dục, yếu tố

cơ sở vật chất - thiết bị có tác dụng làm phương tiện, điều kiện thiết yếu cho quá trình dạy học và giáo dục trong nhà trường, giúp:

- Học sinh dễ hiểu bải, hiểu bài sâu sắc, nhớ ài lâu hơn; tạo điều kiện thuận lợi nhất cho sự nghiên cứu các thuộc tính bề ngoài của đối tượng và các tính chất có thể tri giác trực tiếp của chúng

Cơ sở vật chất - thiết bị trường học là một trong những điều kiện vật chất của nhà trường có nghĩa to lớn trong việc thực hiện mục tiêu, nguyên lý giáo dục của Đảng và Nhà nước: Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn liền với xã hội, là công cụ lao động rất hữu hiệu của người giáo viên, là phương tiện giúp học sinh dễ hiểu các khái niệm,

dễ lĩnh hội kiến thức, t đó, giúp các em hình thành những kỹ năng cơ ản, cần thiết nhất, ước đầu luyện tập thực hành, lao động nhằm ứng dụng trong đời sống

1.3.1.2 Vai trò của cơ sở v t chất - thiết bị trong quá trình dạy học

1.3.1.2.1 Cơ sở vật chất - thiết bị là một bộ phận của nội dung và phương pháp dạy học

Lý luận dạy học khẳng định, quá trình dạy học là một quá trình trong

đó hoạt động dạy học phải là hoạt động khăng khít giữa các đối tượng nhất định và có mục đích nhất định Tất nhiên, các yếu tố của quản lý giáo dục cũng bắt đầu xuất hiện

Ngày nay, khi khoa học công nghệ đang phát triển vượt bậc, sự tiến bộ

đó đã phản ánh khá rõ nét, đúng thực chất vào hệ thống cơ sở vật chất - thiết

bị trong nhà trường

Đứng về mặt nội dung và phương pháp dạy học, cơ sở vật chất - thiết bị trường học đóng vai trò hỗ trợ tích cực trong việc tổ chức quá trình dạy học một cách khoa học, đưa học sinh tham gia vào quá trình này, tự khai thác, tiếp nhận tri thức qua sự hướng dẫn của người dạy

Tuy nhiên, đứng trên một góc độ khác, cơ sở vật chất - thiết bị trường học còn là một bộ phận không thể thiếu được của của nội dung và phương pháp dạy học

Thật vậy, cơ sở vật chất - thiết bị mà hầu hết là các sản phẩm khoa học

kỹ thuật có chức năng xác định, mang lại tính mục đích sư phạm rất cao, chúng chứa một tiềm năng tri thức to lớn, đồng thời đóng vai trò là đối tượng nhận thức (ví dụ: kính hiển vi khi dùng để quan sát nó là công cụ, phương tiện dùng để quan sát các vật nhỏ vượt quá khả năng quan sát của mắt thường, nhưng trong môn quang học thì kính hiển vi là đối tượng cần được người học nhận thức về mặt cấu tạo và các định luật quang học) Như vậy, cơ sở vật chất

- thiết bị trường học là một bộ phận của nội dung và phương pháp, chúng có thể v a là phương tiện để nhận thức, v a là đối tượng chứa đựng nội dung cần nhận thức

1.3.1.2.2 Vai trò của cơ sở vật chất - thiết bị trong việc đổi mới

phương pháp dạy học

Ngoài mối quan hệ với mục tiêu, nội dung phương pháp, cơ sở vật chất

- thiết bị còn có quan hệ chặt chẽ với các yếu tố giáo viên (người tổ chức, điều khiển) và học sinh (chủ thể nhận thức)

Cách dạy học theo cách truyền thụ một chiều đang dần được thay bằng cách dạy học coi người học là trung tâm của quá trình nhận thức Hướng đổi mới tích cực này đã dựa trên một số thay đổi cơ ản có liên quan đến cơ sở vật chất - thiết bị là học sinh chủ động, tích cực, đóng góp nhiều hơn vào quá trình dạy học

Có thể thấy việc áp dụng phương pháp lấy học sinh làm trung tâm là rất khó một khi không có hoặc thiếu cơ sở vật chất - thiết bị trường học Điều kiện vật chất trong dạy học khó khắc phục hơn nhiều so với việc đề ra nhằm thực hiện các phương pháp thuần túy về lý thuyết

Chú ý rằng, khi sử dụng thuật ngữ “Đổi mới phương pháp dạy học”, chúng ta phải xác định trong phương pháp đã sử dụng có cái gì đổi và có cái

gì không đổi (không nên đặt các vấn đề đổi mới các phương pháp đã được công nhận, vì nó đã là sự tổng kết của loài người, là cái bất biến) Cái cần đổi mới chỉ là cách thức, công nghệ mới nhằm thực hiện phương pháp đã có mà thôi (ví dụ: có thể thực hiện các phương pháp cổ điển được thay bằng các máy móc hiện đại, chính xác…)

1.3.1.2.3 Vai trò của cơ sở vật chất - thiết bị trong việc đa dạng hóa các hình thức dạy học

Trường sở, lớp học đúng quy cách, có đầy đủ các thiết bị trường học sẽ cho phép chúng ta tổ chức các hình thức hoạt động dạy học, giáo dục đa dạng, linh hoạt, ví như dạy trong lớp, dạy ngoài giờ, trên hiện trường gắn với thực tiễn, dạy nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu bằng thực hành, dạy chuyên biệt, nâng cao, ngoại khóa…

Sách giáo khoa, sách tham khảo, thư viện trường học là cơ sở chủ yếu

để thầy cô, học sinh khai thác tri thức, tự nghiên cứu, xây dựng phương pháp học tập, hỗ trợ đắc lực cho bài giảng của thầy; sách giáo khoa là tài liệu không thể thiếu của học sinh Với tài liệu học tập tốt, học sinh có thể tự học,

tự nghiên cứu

Cơ sở vật chất - thiết bị trường học chứa đựng những thông tin đã được

mã hóa, có tiềm năng to lớn về tri thức; phương pháp làm việc theo hướng tạo hoạt động trong quá trình học tập

Như vậy, nếu cơ sở vật chất - thiết bị trường học đầy đủ thì sẽ cho phép nhà trường tổ chức được nhiều hình thức hoạt động dạy học phong phú, có hiệu quả

1.3.1.2.4 Cơ sở vật chất - thiết bị và việc đảm bảo chất lượng dạy học

Con đường nhận thức luôn đi t : Trực quan sinh động đến tư duy tr u tượng và t tư duy tr u tượng đến hoạt động thực tiễn Do đó, khi dạy các môn học, đặc biệt là các môn khoa học tự nhiên, kỹ thuật cần chú đến việc học sinh tri giác trực tiếp các đối tượng nhận thức Con đường nhận thức này được thể hiện dưới dạng học sinh quan sát các đối tượng nghiên cứu ở trong

các giờ học hay khi đi tham quan thực tế Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh sẽ tri giác không những của bản thân với đối tượng nghiên cứu mà tri giác những hình ảnh, biểu tượng, sơ đồ phản ánh một bộ phận nào đó của đối tượng Trong khi tri giác, những biểu tượng có sơ đồ hoá hoặc hình ảnh của đối tượng và hiện tượng, quá trình cần nghiên cứu, người học có thể tìm hiểu được bản chất của các quá trình và hiện tượng đã thực sự xảy ra Những tính chất, hiểu biết về đối tượng được học sinh tri giác không chỉ bằng thị giác mà còn bằng xúc giác, thính giác và trong một số trường hợp ngay cả khứu giác cũng được sử dụng

Không ít nội dung phức tạp cần đến sự hỗ trợ tích cực của phương tiện trực quan mới giải quyết được như: chứng minh các định luật, hiện tượng tr u tượng trong khoa học tự nhiên, toán học, tin học… học sinh rất cần được trực tiếp làm thí nghiệm, được lắp ráp, thao tác, quan sát, nhận xét bằng việc sử dụng các dụng cụ phương tiện cụ thể Nghĩa là học bằng tất cả các giác quan, huy động mọi tiềm năng sẵn có để nhận thức

Để học tập khoa học theo phương pháp được khám phá, chứng minh kiến thức, thể hiện tường minh phương pháp nghiên cứu về kỹ năng thì các phương tiện, dụng cụ phòng thí nghiệm thực hành có vai trò với một tiềm năng to lớn

Với yêu cầu trực quan cao trong việc quan sát trình diễn, vận hành của

cơ chế, cấu trúc, vận động, mô hình, mô phỏng thì các phương tiện nghe - nhìn có ưu thế rõ rệt hơn hết

Như vậy, cơ sở vật chất - thiết bị trường học cho phép:

- Thực hiện nguyên tắc “Trực quan” trong dạy học (“Trực quan” được hiểu theo nghĩa rộng: Liên quan đến mọi giác quan con người);

- Góp phần đảm bảo kiến thức theo những đặc trưng cơ ản;

- Đảm bảo tính chính xác khoa học, tính tổng quát, tính hệ thống, tính chuyển hóa, tính thực tiễn vận dụng được và tính bền vững;

- Dạy các phương pháp học tập, nghiên cứu khoa học, làm việc là bộ phận không tách rời của kiến thức;

- Rèn luyện kỹ năng nhiều mặt đối với người học

1.3.1.2.5 Vai trò của các phương tiện kỹ thuật trong việc nâng cao khả năng sư phạm

Trong hệ thống cơ sở vật chất - thiết bị hiện đại, phương tiện dạy học

có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng, hình thành, củng cố, hệ thống hóa, vận dụng kiến thức vào thực tiễn

Phương tiện kỹ thuật dạy học gồm: Các máy chiếu quang học, máy tạo hoặc khuếch đại âm thanh, hình ảnh, máy lưu trữ, tái hiện thông tin, máy tính

và công nghệ thông tin… vốn chứa đựng những tiềm năng sư phạm to lớn trong việc hỗ trợ tích cực dạy học

Bằng những phương tiện hiện đại, người ta tổ chức được các hội nghị, hội thảo, các lớp học theo phương thức giáo dục t xa, các lớp học qua vệ tinh… Việc học tập, làm việc tại gia đình cho người lớn tuổi cũng đã được một số nước trên thế giới áp dụng và sẽ mở rộng trong những năm tới

Hiện tại, đã có nhiều kỹ thuật mới được ứng dụng trong dạy học, giáo dục, đặc biệt là việc ứng dụng tin học Với sự tiến bộ nhanh chóng của khoa học công nghệ, việc thiết bị kỹ thuật được sử dụng trong trường học ngày càng nhiều sẽ làm thay đổi một cách căn ản phương pháp, làm cho quá trình giáo dục sinh động hơn, hiệu quả hơn

Cơ sở vật chất - thiết bị và phương tiện giáo dục không những tạo điều kiện đi sâu vào các đề tài nghiên cứu, mà còn cho phép trình bày các vấn đề

tr u tượng một cách sinh động, hỗ trợ sư phạm cho giáo viên, cho học sinh trong các hoạt động như: Tác động truyền tải thông tin mà không làm giảm chất lượng thông tin, thực hiện các phương pháp dạy học trực quan, thực nghiệm, tạo những “Vùng hợp tác” giữa thầy và trò, tạo ra khả năng thực hành củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng làm việc, học tập, khéo léo của chân tay, bồi dưỡng khả năng tự học, tự chiếm lĩnh tri thức, tạo ra hứng thú khi học, tiết kiệm thời gian trên lớp, cải tiến các hình thức lao động sư phạm, tạo khả năng tổ chức khoa học, điều khiển hoạt động giáo dục

Cơ sở vật chất - thiết bị có vai trò hết sức cần thiết cho các quá trình sư phạm, không những tạo điều kiện đi sâu vào các đề tài nghiên cứu, mà còn kích thích hứng thú tiếp thu tri thức; cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về

các sự vật, hiện tượng, đối tượng, các quá trình nghiên cứu; là phương tiện quan trọng để rèn luyện thể chất, ý thức và nhân cách của học sinh

Theo nghiên cứu của Hiệp hội công nghệ nghe - nhìn (ở Mỹ), đánh giá chung về hiệu quả của quá trình giáo dục và đào tạo thì mỗi phương pháp gắn liền với t ng loại phương tiện sẽ đạt hiệu quả khác nhau:

- 10% đối với những gì ta đọc được;

- 20% đối với những gì ta nghe được;

- 30% đối với những gì ta nhìn được;

- 50% đối với những gì ta nhìn và nghe được;

- 80% đối với những gì ta nói được;

- 90% đối với những gì ta nói và làm được

Tổng kết quá trình dạy học, một số chuyên gia giáo dục trong và ngoài nước kết luận rằng: tôi nghe - tôi quên; tôi nhìn - tôi nhớ; tôi làm - tôi hiểu

1.3.1.3 Hiệu quả sử dụng cơ sở v t chất - thiết bị

Cơ sở vật chất - thiết bị chịu sự chi phối của nội dung và phương pháp dạy học Về mặt nội dung và phương pháp dạy học, cơ sở vật chất và thiết bị dạy học đóng vai trò hỗ trợ tích cực trong việc tổ chức quá trình dạy học một cách khoa học, đưa người học tham gia vào quá trình này, tự khai thác và tiếp nhận tri thức qua sự hướng dẫn của người dạy Cơ sở vật chất - thiết bị phải

đủ và phù hợp mới triển khai được các phương pháp dạy học một cách có hiệu quả

Tuy nhiên, đứng trên một góc độ khác, cơ sở vật chất - thiết bị còn là một bộ phận không thể thiếu được của của nội dung và phương pháp dạy học

1.3.2 Mục đích, yêu cầu của cơ sở vật chất - thiết bị

Cơ sở vật chất - thiết bị trường học làm tăng hiệu quả của quá trình nhận thức của người học, giúp cho người học thu nhận đựơc kiến thức về đối tượng thực tiễn khách quan Tuy vậy, nếu không sử dụng cơ sở vật chất - thiết

bị một cách hợp lý thì hiệu quả sư phạm không những không tăng lên mà còn làm cho người học khó hiểu, căng thẳng… Do đó, các nhà nghiên cứu sư phạm đã nêu lên yêu cầu trong sử dụng cơ sở vật chất - thiết bị sau đây:

1.3.2.1 Sử dụng cơ sở v t chất - thiết bị đú g úc

- Ý nghĩa của việc sử dụng cơ sở vật chất - thiết bị sẽ được nâng cao, tức là đưa thiết bị vào lúc cần thiết, lúc học sinh mong muốn nhất (mà trước

đó thầy giáo đã dẫn dắt, nêu vấn đề, gợi ) và được quan sát, gợi nhớ trong trạng thái tâm sinh lý thuận lợi nhất

- Hiệu quả của cơ sở vật chất - thiết bị được tăng lên rất nhiều nếu nó xuất hiện đúng vào lúc mà nội dung, phương pháp của bài giảng cần đến nó

- Cần cân đối, bố trí kế hoạch sử dụng cơ sở vật chất - thiết bị hợp lý, thuận lợi trong một ngày, một tuần nhằm nâng cao hiệu quả của t ng loại thiết bị Ví dụ: Nên bố trí chiếu phim vào cuối buổi học trong ngày, không chiếu phim liên tiếp một lúc nhiều nội dung

1.3.2.2 Sử dụng cơ sở v t chất - thiết bị đú g chỗ

- Tức là phải tìm vị trí để giới thiệu, trình bày thiết bị trên lớp hợp lý nhất, giúp học sinh có thể đồng thời sử dụng nhiều giác quan để thiếp thu bài giảng một cách đồng đều ở mọi vị trí trong lớp học, sao cho toàn lớp có thể quan sát rõ ràng, đặc biệt là hai hàng học sinh ngồi sát hai ên tường và hàng ghế cuối cùng lớp

- Thiết bị phải được giới thiệu ở những vị trí tuyệt đối an toàn cho học sinh trong và ngoài giờ giảng, đồng thời phải bố trí sao cho không ảnh hưởng đến quá trình làm việc, học tập của các lớp khác

1.3.2.3 Sử dụng cơ sở v t chất - thiết bị đú g cườ g độ

- Mỗi loại thiết bị có mức độ sử dụng tại lớp khác nhau Nếu kéo dài việc trình diễn thiết bị dạy học hoặc dùng lặp đi lặp lại một loại thiết bị quá nhiều lần trong một buổi giảng, hiệu quả của nó sẽ giảm sút Theo nghiên cứu của nhà sinh lý học, nếu như một dạng hoạt động được kéo dài quá 15 phút thì khả năng làm việc sẽ bị giảm sút rất nhanh

- Việc áp dụng thường xuyên các thiết bị nghe nhìn ở trên lớp sẽ dẫn đến sự quá tải về thông tin do học sinh không kịp tiêu thụ hết khối lượng kiến thức được cung cấp

Việc áp dụng có hiệu quả cơ sở vật chất - thiết bị trường học còn tùy thuộc vào khả năng sáng tạo, kinh nghiệm nghề nghiệp của giáo viên Vì vậy, khi chuẩn bị bài giảng, giáo viên phải lưu đến các vấn đề sau:

+ Phải áp dụng các thiết bị một cách có hệ thống, đa dạng hoá hình thức của các thiết bị Khi chọn các thiết bị, phải tìm hiểu kỹ nội dung của chúng; luôn phải xét đến khả năng áp dụng chúng một cách đồng bộ; phải phân tích tỉ mỉ các tài liệu học tập để xác định việc sử dụng thiết bị đúng nguyên tắc; cần tổ chức với những điều kiện nhất định để đẩy mạnh các hoạt động của học sinh khi quan sát thầy cô giới thiệu thiết bị, đồng thời phải thường xuyên kiểm tra các hoạt động của học sinh một cách đồng bộ

+ Để phát huy hết hiệu quả và nâng cao vai trò của thiết bị khi sử dụng, người giáo viên cần nắm vững ưu nhược điểm, các yêu cầu để việc sử dụng thiết bị phải đạt được mục đích dạy học, góp phần nâng cao hiệu quả của quá trình dạy học

1.3.3 Phân loại và đánh giá cơ sở vật chất - thiết bị

1.3.3.1 Các loại hì h cơ sở v t chất và thiết bị dạy học

Cơ sở vật chất - thiết bị trường học phân loại theo nhiều cách

Theo PGS TSKH Thái Duy Tuyên, căn cứ vào nhiệm vụ dạy học, cơ sở vật chất - thiết bị được phân làm 4 loại, phục vụ trực tiếp và gián tiếp trong quá trình dạy học

- Loại thứ nhất: Là thiết bị phục vụ việc truyền thụ kiến thức rất đa

dạng, hỗ trợ cho người học trong quá trình nắm kiến thức Gồm các nhóm:

+ Nhóm các vật thật (nguyên bản) và những thiết bị tái hiện các hiện tượng tự nhiên, kỹ thuật, sản xuất như các thí nghiệm biểu diễn

+ Nhóm các hình ảnh của các hiện tượng tự nhiên, xã hội như: Mô hình, tranh, bảng vẽ, phim đèn chiếu, phim điện ảnh, ăng ghi âm…

+ Nhóm các dụng cụ mô tả các vật, hiện tượng bằng ký hiệu, bằng lời

và các hình thức ngôn ngữ, nghệ thuật như: Sách vở, ăng, ản thiết kế…

+ Nhóm các thiết bị kỹ thuật, như: Máy chiếu phim, máy ghi, các máy kiểm tra nhằm thực hiện mối liên hệ ngược của quá trình dạy học

- Loại thứ 2: Các thiết bị dùng để rèn luyện kỹ năng Loại này cũng có

thể chia thành 3 nhóm sau:

+ Nhóm các dụng cụ rèn luyện kỹ năng thực hành các kiến thức tự nhiên và xã hội như dụng cụ thực hành: L , Hoá, Sinh, …;

+ Nhóm sân chơi, ãi tập, phòng thể dục, nhạc, hoạ, câu lạc bộ, các dụng cụ kèm theo để rèn luyện kỹ năng thực hành cho hoạt động thẩm mỹ;

+ Nhóm xưởng trường, vườn trường, ruộng thí nghiệm nhằm giáo dục

kỹ năng thực hành cho giáo dục kỹ thuật tổng hợp và lao động

- Loại thứ 3: Các thiết bị hỗ trợ cho hoạt động dạy học như: Bút, giấy,

bàn, ghế, tủ, giá sách

- Loại thứ 4: Là trường sở, gồm lớp học, xưởng trường, câu lạc bộ, nhà

thể dục, chỗ hội họp, văn phòng, phòng hiệu trưởng…

Theo Thái Văn Thành, cách phân loại phổ biến được sử dụng:

- Phân loại theo loại hình và căn cứ vào hình thức tồn tại của các đối tượng, như:

+Mô hình: Vật thay thế cho hiện tượng sự vật có thực, đã được đơn

giản hóa nhưng vẫn giữ được thuộc tính cơ ản của sự vật, hiện tượng

+ Mẫu vật: Vật thật nhưng không giữ được toàn vẹn các thuộc tính của

vật thật

+ Vật thật: Vật giữ được toàn vẹn các thuộc tính vốn có của nó

+ Ấn phẩm: Bao gồm tranh ảnh, bản đồ, sơ đồ, biểu bản, biểu đồ…

được in trên giấy

+ Tài liệu nghe – nhìn: Bao gồm phim, ăng đĩa, âm thanh, hình ảnh… + Dụng cụ thí nghiệm: Những dụng cụ chứng minh và thực hành để tái

tạo lại các sự vật, hiện tượng

+ Phương tiện kỹ thuật, phương tiện nghe – nhìn, máy tính: Phương

tiện thể hiện các tài liệu trực quan

+ Phương tiện cơ sở hạ tầng: Bao gồm nhà cửa, các công trình, các

hỗ trợ; phương tiện thiết bị dạy học phục vụ công tác nghiên cứu khoa học

- Phân loại theo nguồn gốc, xuất xứ hay giá trị; thiết bị dạy học theo danh mục qui định của Bộ Giáo dục và Đào tạo; thiết bị dạy học tự làm, thiết

bị dạy học hạ giá thành

1.3.3.2 Đặc điểm của cơ sở v t chất - thiết bị

Để xây dựng lựa chọn, sử dụng cơ sở vật chất - thiết bị trường học cần chú đến các điểm sau:

- Phù hợp đối tượng: Phải xem xét đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi khi tổ

chức, thiết kế cơ sở hạ tầng trường học, lựa chọn các mẫu thiết bị dạy học, lựa chọn nguyên vật liệu cho công tác giảng dạy, học tập

- Phù hợp khả năng và đặc điểm tư duy của học sinh: Trong quá trình

học tập, học sinh thường gặp khó khăn ở vấn đề tr u tượng, đó là lúc cần đến

sự hỗ trợ của thiết bị để làm cho học sinh hiểu được những vấn đề phức tạp

Có hai loại cơ sở vật chất - thiết bị trường học cho hai mục đích là chứng minh (biểu diễn) và thực hành Dụng cụ chứng minh thường có kích thước lớn, thiết bị dạy học thực hành nhỏ hơn Nếu thiết bị dạy học chứng minh được sử dụng vào mục đích tìm ra kiến thức mới thì hoạt động thực hành như là phương thức hiệu quả trong việc củng cố, rèn luyện kỹ năng cho học sinh

Nếu chọn mục tiêu là nguyên lý khoa học hoặc mô tả định tính, không cần vận hành thì thiết bị chỉ cần thiết kế đơn giản, có thể dùng những vật liệu như ìa, giấy, chi tiết máy hỏng, chai không… cũng có thể đem lại lợi ích về mặt sư phạm, khoa học và kinh tế, ưu điểm của con đường này là vật liệu thường có sẵn tại chỗ

Việc trang bị thiết bị còn bị hạn chế bởi giá cả, giá thành cao của thiết

bị trường học chính quy đã làm nảy sinh xu hướng tìm đến các thiết bị kiểu đơn giản, hạ giá thành cho các trường học

Cơ sở vật chất - thiết bị trường học có đặc điểm cơ ản:

- Tính khoa học: Là mức độ chuẩn xác trong việc phản ánh hiện thực;

- Tính kinh tế: Là giá thành tương ứng với hiệu quả giáo dục - đào tạo;

- Tính sư phạm: Là sự phù hợp các yêu cầu về mặt sư phạm như độ rõ,

kích thước, màu sắc, phù hợp đặc điểm tâm sinh lý phát triển của học sinh…

Như vậy, cơ sở vật chất - thiết bị trường học có thể đơn giản hay hiện đại nhưng qua sử dụng nó phải có tính khoa học, đảm bảo yêu cầu về mặt mỹ quan, sư phạm, an toàn và giá cả hợp l tương xứng với hiệu quả mà nó mang lại, không nhất thiết phải là thiết bị đắt tiền

1.4 VẤN ĐỀ QUẢN LÝ CƠ SỞ VẬT CHẤT - THIẾT BỊ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.4.1 Sự cần thiết phải quản lý cơ sở vật chất - thiết bị

Ngành giáo dục phải thực sự đổi mới một cách căn ản về nhiều mặt, t

tư duy quản lý, nâng cao chất lượng đội ngũ cán ộ quản lý, giáo viên, chương trình giáo dục và phương pháp dạy học đến việc tăng cường cơ sở vật chất, thiết bị dạy học… Trong đó, việc đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị dạy học

có vai trò quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục trong nhà trường Nhận thức rõ vấn đề này, trong những năm qua, mặc dù điều kiện kinh tế, xã hội của đất nước còn gặp nhiều khó khăn, song Đảng và Nhà nước đã quan tâm nhiều tới việc đầu tư kinh phí nhằm t ng ước tăng cường cơ sở vật chất - thiết bị cho các trường học như: chuẩn hóa và kiên cố hóa trường, lớp, đồng bộ và hiện đại hóa thiết bị dạy học Việc tăng cường cơ

sở vật chất đó đã phần nào đáp ứng mục tiêu giáo dục toàn diện và góp phần không nhỏ vào việc nâng cao chất lượng dạy học của các nhà trường Vì thế,

cơ sở vật chất - thiết bị trường học là một thành tố quan trọng, không thể tách rời của quá trình dạy học Do đó, quản lý cơ sở vật chất - thiết bị là một trong những nhiệm vụ cơ ản của cán bộ quản lý nằm trong nhóm nhiệm vụ quản lý nhà trường

Quản lý cơ sở vật chất - thiết bị trường học giúp cán bộ quản lý có những đánh giá chính xác, cụ thể về quá trình dạy học của t ng giáo viên nói riêng và của tập thể sư phạm nói chung

1.4.2 Nội dung quản lý cơ sở vật chất - thiết bị

1.4.2.1 Quản lý việc xây dựng cơ sở v t chất và mua sắm thiết bị

Xây dựng và bổ sung thường xuyên để hình thành một hệ thống hoàn

chỉnh cơ sở vật chất và thiết bị dạy học (trường sở, sách, thư viện và thiết bị dạy học) Xây dựng trường sở với các khối công trình đặc biệt là hệ thống lớp

học, phòng thí nghiệm, phòng thực hành, phòng bộ môn; mua sắm thiết bị dạy học theo yêu cầu của chương trình và kế hoạch trang bị của nhà trường; nếu kinh phí có hạn, chúng ta nên chọn lựa những thứ cần thiết, cơ ản trang bị trước, đưa máy tính vào mục đích dạy học hiện đại và hiệu quả cao Chúng ta phải có kế hoạch xây dựng, trang bị cơ sở vật chất trước mắt và lâu dài cho trường bằng các nguồn lực khác nhau như: ngân sách Nhà nước, nhân dân đóng góp, giáo viên và học sinh tự làm

Quản lý tốt việc việc xây dựng cơ sở vật chất và mua sắm thiết bị sẽ giúp lãnh đạo nhà trường có những thông tin chính xác cả về chất lẫn về lượng cũng như theo dõi việc khai thác, sử dụng cơ sở vật chất - thiết bị, đồng thời quản l được nguồn tài chính phục vụ cho công tác cơ sở vật chất - thiết

bị trường học

1.4.2.2 Quản lý việc khai thác, sử dụng cơ sở v t chất - thiết bị

Như đã trình ày, sẽ khó thực hiện được quá trình dạy học khi thiếu cơ

sở vật chất - thiết bị nhưng không phải cứ có là tự nó phát huy được hiệu quả

Để sử dụng tốt cần có điều kiện kèm theo:

Cơ sở vật chất và thiết bị dạy học phải đủ về số lượng, tốt về chất lượng, được bảo quản tốt và đặc biệt được tổ chức quản lý sử dụng hợp lý

Các điều kiện đảm bảo về kỹ thuật, môi trường (điện, nước …)

Việc sử dụng thiết bị dạy học có liên quan đến nhận thức, trình độ

chuyên môn nghiệp vụ và thói quen của người sử dụng Đã có nhiều trường

hợp giáo viên không chịu sử dụng thiết bị dạy học để giảng bài hay cán bộ quản lý không quan tâm chỉ đạo việc xây dựng các thiết bị trong khi trường được trang bị đầy đủ Do vậy, để sử dụng tốt cơ sở vật chất - thiết bị cần giải quyết một số vấn đề về mặt quản l như đầu tư trang bị, tạo điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng, khai thác, nâng cao trình độ nghiệp vụ, kỹ thuật và kỹ năng cho giáo viên, thực hiện nghiêm túc các quy định về chuyên môn…

Quản lý việc khai thác, sử dụng cơ sở vật chất - thiết bị giúp lãnh đạo nhà trường quản lý quá trình dạy học của giáo viên, học sinh và theo dõi chính xác chất lượng dạy học và được thể hiện qua hệ thống sổ sách theo dõi mượn, trả cơ sở vật chất - thiết bị

1.4.2.3 Quản lý việc bảo quản, sửa chữa và thanh lý cơ sở v t chất - thiết bị

Để bảo quản cơ sở vật chất và thiết bị dạy học, chúng ta cần:

- Bảo quản theo chế độ quản lý tài sản của Nhà nước: thực hiện chế độ

kiểm kê, kiểm tra có trách nhiệm theo quy chế quản lý tài sản;

- Bảo quản theo chế độ với dụng cụ, vật tư, khoa học kỹ thuật: cần quan tâm đến ảnh hưởng của thời tiết, khí hậu, môi trường cất giữ… đến các loại dụng cụ tinh vi, đắt tiền, cần có kinh phí cho việc mua vật tư, vật liệu cho việc

bảo quản;

- Thực hiện đúng quy trình và phương pháp ảo quản theo hướng dẫn

của nhà sản xuất và tuân thủ những qui định chung về bảo quản

Cơ sở vật chất - thiết bị trường học như đã nêu trên, trong quá trình sử dụng cần được bảo quản đúng theo thông số kỹ thuật của t ng loại Tuy nhiên, trong quá trình sử dụng thường xảy ra hỏng hóc, một số cơ sở vật chất

- thiết bị có niên hạn sử dụng cụ thể, cần quản l được sự hư hỏng để tổ chức sửa chữa kịp thời

Đối với các thiết bị hết niên hạn sử dụng thì cần tổ chức lập biên bản thanh lý và thay thế bằng các thiết bị mới cùng chủng loại một cách nhanh chóng, hiệu quả

1.4.2.4 Quản lý việc khai thác, ứng dụng công nghệ thông tin và tự tạo thiết bị dạy học

Công nghệ thông tin ngày càng đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống cũng như trong mọi quá trình hoạt động của quản lý, dạy học cũng không nằm ngoài quy luật đó Khai thác và ứng dụng khoa học công nghệ thông tin trong dạy học sẽ giúp giáo viên có cách tiếp cận nhanh hơn, hiệu quả hơn đối với bài giảng

Các cơ sở vật chất - thiết bị được cấp đôi khi không phù hợp với nội dung của chương trình dạy học Cán bộ quản lý cần quản l được khía cạnh này để khuyến khích giáo viên tự sáng tạo thiết bị phù hợp với nội dung chương trình nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy

1.4.2.5 Nội dung cụ thể của việc quản lý cơ sở v t chất - thiết bị

- Thiết lập hồ sơ về nguồn sử dụng đất tức là giấy cấp đất cho trường phải đảm bảo tính pháp lý

- Trường học có thể làm hành lang có mái che giữa các công trình trong trường để giáo viên, học sinh đi lại thuận tiện nhằm tận dụng toàn bộ hệ thống trường sở vào mục tiêu đào tạo với khoảng không gian cho phép

- Quy mô trường lớp tùy thuộc vào nhiều dữ kiện của tính toán an đầu

và nhu cầu thực tế Do vậy, với trường học có thể có quy mô lớn nhỏ riêng Điều cần chú là quy mô đó phải phù hợp với khả năng tổ chức, quản lý nhà trường; quy mô một lớp không nên vượt quá 45 học sinh

- Diện tích mặt bằng được xác định trên cơ sở số lớp, số học sinh và đặc điểm vùng với bình quân tối thiểu: khu học là 12 - 14m2

/học sinh, khu ở cần đảm bảo 12m2/học sinh

- Những nơi có điều kiện có thể nâng lên so với mục tiêu trên để đảm bảo mặt bằng cho vui chơi, luyên tập thể thao, văn nghệ, cho việc xây dựng xưởng trường, vườn trường

- Khuôn viên trường phải có hàng rào bảo vệ Cổng trường và tường rào phải đảm bảo an toàn, các yêu cầu về kiến trúc, thẫm mỹ

- Khối phòng học, khối nhà ở cho giáo viên, khối phòng phục vụ (phòng thí nghiệm, kho thí nghiệm, thư viện…), khối hành chính quản trị (phòng hiệu trưởng, phòng phó hiệu trưởng, phòng đoàn thể, văn phòng, phòng y tế, phòng kho, phòng thường trực), khu sân chơi, bãi tập cho hoạt động thể chất, dạy nghề và các hoạt động ngoại khóa, khu đất xây dựng cần được ngăn cách ởi hàng rào

- Phòng học: Đảm bảo diện tích cần thiết 1,27 - 1,4m2/học sinh; đảm bảo đủ ánh sáng tự nhiên hướng t trái sang phải (đối với học sinh); tổng diện tích các cửa sổ tối thiểu bằng khoảng 1/5 diện tích của nền phòng, có hệ thống cửa hai kính (kính chớp hoặc panô), phù hợp cho t ng mùa

- Trang bị phòng học: Bàn học hai chỗ ngồi, mặt bàn 0,5 - 1,1m2, cao 0,68 - 0,75m Mỗi học sinh ngồi một ghế; bàn quầy và ghế tựa cho giáo viên (độ rộng mặt bàn cho các bộ môn có thực nghiệm 0,65 x 1,8m; các môn khác 0,65 x 1,2m); bục giảng cao t 0,25 - 0,30m Hệ thống đèn chiếu sáng, quạt,

có điều kiện trang bị rèm che; có thể trang bị tủ (để trên sàn hoặc treo tường chứa thiết bị dạy học) Tùy theo đặc điểm môn học và các yêu cầu khác cần

có trang trí lớp học phù hợp

- Phòng thí nghiệm và phòng bộ môn, trên cơ sở một phòng hoàn chỉnh, cần tăng cường thêm các yếu tố sau:

+ Hệ thống cung cấp điện an toàn (dưới 42V) đến bàn học sinh;

+ Hệ thống cung cấp nước cho t ng dãy bàn;

+ Hệ thống cung cấp khí đốt (nếu có điều kiện) chung cho cả phòng; + Phòng kho chứa thiết bị dạy học có cửa thông sang phòng thí nghiệm, phòng bộ môn;

+ Hệ thống đảm bảo an toàn (chống mất cắp, phòng chống hỏa hoạn và xâm thực của môi trường…);

+ Hệ thống trang bị kỹ thuật đặt tại chỗ (máy chiếu, màn ảnh, máy tính, video, bàn có bánh xe và các thiết bị hỗ trợ khác…)

Ngoài ra, trong Điều 19 của Điều lệ trường Trung học (Thông tư số 12/2011/BGDĐT, ngày 28 tháng 3 năm 2011 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) cũng đã quy định rất rõ về chức năng, quyền hạn và nhiệm vụ của Hiệu trưởng

1.4.3 Cách thức quản lý cơ sở vật chất - thiết bị

- Các biện pháp hành chính - tổ chức: Là các biện pháp có tính pháp

lệnh, pháp lý bắt buộc và có tính kế hoạch rõ ràng, cụ thể; là sự tác động trực tiếp của hệ thống quản l đến hệ bị quản lý bằng mệnh lệnh, quyết định thông qua các văn ản pháp quy

- Các biện pháp tâm lý - xã hội: Là các biện pháp tạo ra những tác động

vào đối tượng quản lý bằng các biện pháp logic và tâm lý - xã hội nhằm biến những yêu cầu do người lãnh đạo, quản l đề ra thành nghĩa vụ tự giác bên trong nhu cầu đối với người thực hiện

- Các biện pháp kinh tế: Là các hình thức tác động gián tiếp lên đối

tượng quản lý bằng các cơ chế kích thích, tạo ra sự quan tâm nhất định tới lợi ích vật chất để con người tự mình điều chỉnh hành động nhằm hoàn thành nhiệm vụ nào đó