Quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường trung học cơ sở quận tân phú, thành phố hồ chí minh

Và Bộ giáo dục đào tạo cũng đề ra Chỉ thị số 40/2008/CT-BGDĐT ngày 22/07/2008 về việc phát động phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường ph

NGUYỄN QUỐC KHÁNH

QUẢN LÝ VIỆC XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC

AN TOÀN, LÀNH MẠNH, THÂN THIỆN

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN TÂN PHÚ, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Nghệ An, 6/2018

NGUYỄN QUỐC KHÁNH

QUẢN LÝ VIỆC XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC

AN TOÀN, LÀNH MẠNH, THÂN THIỆN

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN TÂN PHÚ, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8140114

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS NGUYỄN THỊ MỸ TRINH

Nghệ An, 6/2018

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn, tôi đã nhận được sự động viên, khuyến khích và tạo điều kiện giúp đỡ nhiệt tình của các cấp lãnh đạo, các thầy cô giáo và bạn bè đồng nghiệp

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu Trường Đại học Kinh tế công nghiệp – Long An và Quý thầy cô Phòng Sau Đại học đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành tốt nội dung học của mình

Với tình cảm chân thành, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới: Ban giám hiệu nhà trường, Quý thầy cô giáo trong khoa Sau Đại học – Trường Đại học Vinh, đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Thị Mỹ Trinh người trực tiếp hướng dẫn khoa học đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ, động

viên và góp ý để tôi có thể hoàn thành luận văn

Do điều kiện thời gian và năng lực, luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Tôi rất mong nhận được sự thông cảm và góp ý từ quý thầy

cô giáo và đồng nghiệp

Trân trọng cảm ơn!

Nghệ An, tháng 6 năm 2018

Tác giả luận văn

Nguyễn Quốc Khánh

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH MỤC BẢNG vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

3.1 Khách thể nghiên cứu 3

3.2 Đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận 4

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 4

7.3 Phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu 5

8 Đóng góp của luận văn 5

8.1 Về mặt lý luận 5

8.2 Về mặt thực tiễn 5

9 Cấu trúc của luận văn 5

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ QUẢN LÝ VIỆC XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC AN TOÀN, LÀNH MẠNH, THÂN THIỆN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 6

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1.Các nghiên cứu ở nước ngoài 6

1.1.2.Các nghiên cứu ở trong nước 8

1.2 Các khái niệm công cụ 10

1.2.1 Môi trường giáo dục 10

1.2.2 Môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện 11

1.2.3 Xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện 12

1.2.4 Quản lý việc xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 13

1.2.5 Giải pháp quản lý xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 16

1.3 Xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường THCS 17

1.3.1 Mục đích của việc xây dựng MTGD ở trường THCS 17

1.3.2 Các nội dung xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 18

1.3.3 Các tiêu chí đánh giá kết quả xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường THCS 21

1.4 Quản lý việc xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường THCS 22 1.4.1 Lập kế hoạch xây dựng môi trường vật chất và tinh thần đảm bảo an toàn, lành mạnh, thân thiện đối với người học 22 1.4.2 Tổ chức, chỉ đạo thực hiện các hoạt động xây dựng MTGD theo kế hoạch 23

1.4.3 Kiểm tra, đánh giá kết quả xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện

24

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý việc xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện cho học sinh ở trường THCS 24

1.5.1 Năng lực quản lý của Hiệu trưởng nhà trường 24

1.5.2 Việc thực hiện quy chế dân chủ trong nhà trường 25

1.5.3 Sự tham gia của phụ huynh và cộng đồng 26

1.5.4 Sự hỗ trợ nguồn lực của địa phương cho nhà trường 28

Kết luận chương 1 28

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ VIỆC XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC AN TOÀN, LÀNH MẠNH, THÂN THIỆN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN TÂN PHÚ, TP HỒ CHÍ MINH 29

2.1 Tổ chức khảo sát thực trạng 29

2.1.1 Mục đích khảo sát 29

2.1.2 Nội dung khảo sát 29

2.1.3 Đối tượng, địa bàn và phương pháp khảo sát thực trạng 29

2.2 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tình hình giáo dục THCS của quận Tân phú, TP.HCM 30

2.2.1 Điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội 30

2.2.2 Tình hình giáo dục và đào tạo cấp THCS của Quận Tân Phú 31

2.3 Thực trạng xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường THCS quận Tân phú, TP.HCM 32

2.3.1 Thực trạng nhận thức của Cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về MTGD và xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 32

2.3.2 Thực trạng thực hiện mục tiêu xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường THCS 36

2.3.3 Các hiện tượng phổ biến ở HS trong quá trình xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 40

2.3.4 Các nguyên nhân chưa đảm bảo MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 42

2.4 Thực trạng quản lý việc xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường THCS quận Tân phú, TP.HCM 44

2.4.1 Thực trạng quản lý việc xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện trong nhà trường 44

2.4.2 Lập kế hoạch xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 45

2.4.3 Tổ chức thực hiện kế hoạch xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 46

2.4.4 Chỉ đạo các hoạt động xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 47

2.4.5 Kiểm tra đánh giá kết quả xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 48

2.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý việc xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện của nhà trường 49

2.8 Đánh giá chung thực trạng 50

2.8.1 Ưu điểm 50

2.8.2 Hạn chế 51

2.8.3 Nguyên nhân 53

Kết luận chương 2 54

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ VIỆC XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC AN TOÀN, LÀNH MẠNH, THÂN THIỆN 55

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 55

QUẬN TÂN PHÚ, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 55

3.1 Các nguyên tắc đề xuất giải pháp 55

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 55

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 55

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả, khả thi 55

3.2 Một số giải pháp quản lý việc xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường THCS quận Tân phú, TP.HCM 56

3.2.1 Nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện ở các trường THCS 56

3.2.2 Chỉ đạo khảo sát, đánh giá khách quan về MTGD và mức độ đảm bảo an toàn, lành mạnh, thân thiện của môi trường vật chất và tinh thần trong trường THCS 60

3.2.3 Đổi mới công tác lập kế hoạch xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường THCS 61

3.2.4 Phân cấp quản lý và giao quyền cụ thể cho các tổ chức, đơn vị, cá nhân của nhà trường trong quản lý việc xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 64

3.2.5 Chỉ đạo sát sao việc thực hiện các hoạt động xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện trong nhà trường 65

3.2.6 Tăng cường phối hợp với gia đình, cộng đồng, xã hội trong xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 67

3.2.7 Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá kết quả xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường THCS 70

3.3.Thăm dò tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp được đề xuất 72

3.3.1 Mục đích thăm dò 72

3.3.2 Nội dung thăm dò 72

3.3.3 Đối tượng thăm dò 73

3.3.4 Phương pháp thăm dò 73

3.3.5 Kết quả thăm dò sự cần thiết và tính khả thi của các giải pháp được đề xuất 73

Kết luận chương 3 76

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 77

1.Kết luận 77

2.Kiến nghị 79

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Danh sách các đối tượng tham gia khảo sát 30

Bảng 2.2: Quan niệm của CBQL, GV, HS về MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 33

Bảng 2.3: Biểu hiện cơ bản của MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện trong nhà trường 34

Bảng 2.4: Mức độ đánh giá về MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện trong nhà trường 35

Bảng 2.5: Đánh giá về môi trường vật chất 36

Bảng 2.6: Đánh giá về tài liệu học tập 37

Bảng 2.7: Đánh giá về các hoạt động 38

Bảng 2.8: Mức độ phổ biến của các hiện tượng tiêu cực trong nhà trường 40

Bảng 2.9: Các nguyên nhân chưa đảm bảo an toàn, lành mạnh, thân hiện trong nhà trường 42

Bảng 2.10: Thực trạng quản lý việc xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 44

Bảng 2.11: Thực trạng việc thực hiện lập kế hoạch xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 45

Bảng 2.12: Thực trạng việc tổ chức thực hiện kế hoạch xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 46

Bảng 2.13: Thực trạng việc chỉ đạo các hoạt động xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 47

Bảng 2.14: Thực trạng việc kiểm tra đánh giá kết quả xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 48

Bảng 2.15: Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý việc xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 49

Bảng 3.1: Đánh giá sự cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất 73

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Quá trình phát triển tư duy, nhân cách của mỗi người phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố Trong đó, yếu tố giáo dục và môi trường đóng vai trò rất quan trọng Có thể khẳng định, môi trường giáo dục tốt đẹp thì đó sẽ là cơ hội, là điều kiện cho mỗi người phát triển tư duy và nhân cách tốt đẹp

Chính phủ cũng đã đề ra các quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng chống bạo lực học đường, cụ thể tại Nghị định số 80/2017/NĐ-CP [11] Và Bộ giáo dục đào tạo cũng đề ra Chỉ thị số 40/2008/CT-BGDĐT ngày 22/07/2008 về việc phát động phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông giai đoạn 2008-2013, đặt ra mục tiêu “Huy động sức mạnh tổng hợp của các lực lượng trong và ngoài nhà trường để xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện, hiệu quả, phù hợp với điều kiện của địa phương và đáp ứng nhu cầu xã hội, phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh trong học tập và các hoạt động

xã hội một cách phù hợp và hiệu quả” [2] Ngoài ra còn có Quyết định số 4458/QĐ-BGDĐT ngày 22/08/2007 về việc xây dựng trường học an toàn, phòng chống tai nạn thương tích trong trường phổ thông [1]

Năm học 2017 - 2018, ngành giáo dục quận Tân Phú tiếp tục tập trung thực hiện các nội dung của Nghị quyết số 29-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 8 - Khóa XI về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” [12]; Nghị quyết 33-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 9 - Khóa XI về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước” [9]; Nghị quyết của Đại hội Đảng bộ quận lần thứ XI (nhiệm kỳ 2015 - 2020); trong đó, toàn ngành tiếp tục chú trọng giữ vững và nâng cao “kỷ cương, nền nếp, trách nhiệm, đạo đức và tri

thức”, thực hiện những giải pháp có hiệu quả nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục trên địa bàn quận

Tuy nhiên, trên thực tế, cả nước nói chung và quận Tân phú nói riêng, công tác quản lý môi trường giáo dục chưa trở thành nhiệm vụ cấp bách, việc quản lý môi trường giáo dục chưa được các cấp lãnh đạo quan tâm đúng mức, việc tổ chức thực hiện cho học sinh còn nhiều hạn chế, nhận thức, thái độ, hành vi của của người dân, của học sinh về Môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện còn rất mờ nhạt và nhiều biểu hiện không phù hợp, nhất là học sinh Trung học cơ sở - đây là lứa tuổi thiếu niên - là thời kỳ phát triển phứt tạp nhất và cũng

là thời kỳ chuẩn bị quan trọng nhất cho những bước trưởng thành sau này [4] Hay đây là thời kỳ chuyển từ thơ ấu sáng tuổi trưởng thành [16] Điều đó đòi hỏi phải có một môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện

Bên cạnh đó, thực trạng của môi trường giáo dục hiện nay về cơ sở vật chất

và trang thiết bị còn hạn chế,thiếu điều kiện và phương tiện để tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, hoạt động giáo dục kỹ năng sống, hoạt động ngoài giờ chính khóa, hoạt động xã hội, từ thiện vì cộng đồng, hoạt động vui chơi, giải trí, văn hóa, thể thao an toàn, lành mạnh, thân thiện, bình đẳng, phù hợp với độ tuổi, đặc điểm sinh lý, tâm lý của người học

Sự quan tâm của ngành và xã hội về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện cho thế hệ trẻ, đặc biệt là trẻ ở bậc học Trung học cơ sở - các

em ở độ tuổi đang phát triển và định hình về nhân cách, những người chủ tương lai của đất nước là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất, kinh tế nhất và có tính bền vững trong các biện pháp để thực hiện mục tiêu bảo vệ môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện tạo môi trường học tập tốt nhất cho học sinh, góp phần phát triển bền vững đất nước

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi mạnh dạn chọn vấn đề “Quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường Trung học cơ sở quận Tân phú, thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài nghiên

cứu của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất một số giải pháp quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường Trung học cơ sở quận Tân phú, thành phố

Hồ Chí Minh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho HS

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Vấn đề quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường Trung học cơ sở trong giai đoạn hiện nay

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Giải pháp quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường Trung học cơ sở quận Tân phú, thành phố Hồ Chí Minh

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất và thực hiện được một số giải pháp quản lý có tính khoa học, tính khả thi thì có thể nâng cao hiệu quả việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường Trung học cơ sở quận Tân phú, thành phố

Hồ Chí Minh

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý việc xây dựng môi trường giáo

dục an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường Trung học cơ sở

5.2 Nghiên cứu thực trạng quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục an

toàn, lành mạnh, thân thiện ở các trường Trung học cơ sở quận Tân phú, thành phố Hồ Chí Minh

5.3 Đề xuất các giải pháp quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục an

toàn, lành mạnh, thân thiện ở các trường Trung học cơ sở quận Tân phú, thành phố Hồ Chí Minh

tháng 12/2017 đến tháng 5/2018

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phân tích, tổng hợp, phân loại - hệ thống hóa và cụ thể hóa các tài liệu lý luận về công tác quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện trong trường THCS

- Tổng hợp, nghiên cứu và khai thác các kiến thức đã có trong các công trình khoa học, chính sách, chiến lược, chỉ thị của ngành giáo dục, sách, tạp chí chuyên ngành để xác lập cơ sở pháp lý và cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu 7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra: Điều tra bằng phiếu khảo sát đối với CBQL, GV,

HS của 5 trường THCS và Phòng GD&ĐT tại quận Tân Phú, TP.HCM nhằm thu thập thông tin cần thiết về việc quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục

an toàn, lành mạnh, thân thiện trong trường THCS

- Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn một số CBQL của Phòng GD&ĐT quận Tân Phú, CBQL và GV của một số trường THCS ở quận Tân Phú để nắm thông tin về vấn đề nghiên cứu, cụ thể như đầu tư cơ sở vật chất, đầu tư tài chính, bồi dưỡng, đánh giá giáo viên trong việc xây

dựng môi trường học

- Phương pháp chuyên gia: Thu thập các thông tin khoa học, ghi nhận góp ý, lấy ý kiến của chuyên gia về đề tài nghiên cứu

7.3 Phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu

Sử dụng phần mềm Epidata 3.1 và Stata 13 để xử lý số liệu điều tra bằng phương pháp nhập liệu và thống kê toán học

8 Đóng góp của luận văn

đề xuất được các giải pháp có cơ sở khoa học và có tính khả thi để quản lý việc xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện trong các trường THCS trên địa bàn, nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho HS

9 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Kiến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn được cấu trúc thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề quản lý việc xây dựng môi trường

giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường THCS

Chương 2: Thực trạng quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn,

lành mạnh, thân thiện ở trường THCS quận Tân phú, TP.HCM

Chương 3: Một số giải pháp quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục an

toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường THCS quận Tân phú, TP.HCM

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ QUẢN LÝ VIỆC XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC AN TOÀN, LÀNH MẠNH, THÂN

THIỆN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1.Các nghiên cứu ở nước ngoài

Những năm gần đây, các quốc gia trên thế giới đều lo ngại vì môi trường giáo dục hiện nay chưa thực sự an toàn, lành mạnh và thân thiện cho học sinh, vấn nạn bạo lực học đường đang phổ biến ở các nhà trường, đặc biệt, trầm trọng

ở các nước đang phát triển và phát triển mức trung bình thấp Trên thế giới đã có khá nhiều nghiên cứu hay công bố có liên quan đến thực trạng và các quy định

về môi trường giáo dục ở trường học nói chung và các trường trung học cơ sở nói riêng, qua tìm hiểu các công trình nghiên cứu, sản phẩm công bố tác giả luận văn có thể kế thừa và phát triển trong luận văn này Có thể nêu 1 số nghiên cứu quan trọng được cập nhật có liên quan đến đề tài:

Năm 2009, UNICEF đã ban hành Bộ tài liệu hướng dẫn về trường học thân thiện, trong đó tại Chương 5: “Nhà trường với tư cách là môi trường bảo vệ” Chương này đã nêu rõ các nguyên tắc và tiêu chuẩn mà một trường học cần phải nắm rõ để tạo nên một trường học tập thân thiện với trẻ em Không để nỗi

lo sợ, lo lắng, nguy hiểm, bệnh tật, bóc lột, gây tổn hại hoặc thương tích đến trẻ Các trường học cần phải tạo ra một môi trường lành mạnh, an toàn và bảo vệ thông qua việc cung cấp sức khoẻ dựa vào trường học, dinh dưỡng, nước và các quy tắc ứng xử chống lại bạo lực [26]

Bên cạnh đó, Trung tâm Nghiên cứu Phát triển là một tổ chức phi lợi nhuận nhằm phát triển học vấn, đạo đức và xã hội cho trẻ em đã tiến hành nghiên cứu, trong đó bàn về “Vai trò của môi trường học đường thân thiện, hỗ trợ trong việc thúc đẩy thành tích học tập” đã kết luận rằng việc xây dựng môi trường tốt trong trường học là một phương tiện thúc đẩy sự thành công trong học

tập Học sinh nào cảm nhận môi trường trường học tốt thì bản thân trở nên năng động và tham gia tích cực hơn vào việc học của mình Đặc biệt, có mối quan hệ giữa học sinh với giáo viên và nhận thức của họ rằng giáo viên quan tâm đến họ

là những gì kích thích nỗ lực và sự tham gia của họ [19]

Vào năm 2016, UNESCO đã có báo cáo nghiên cứu bạo lực học đường trên cơ sở giới trong các nhà trường Việt Nam, để từ đó hướng tới môi trường học đường an toàn, bình đẳng, và hòa nhập Kết quả cho thấy, có khoảng ba phần tư số học sinh đánh giá là trường của các em là nơi an toàn [25] Bên cạnh

đó, các nạn nhân của bạo lực học đường thường dễ bị sa sút trong học tập hơn,

có những triệu chứng của các hậu quả tiêu cực đối với sức khỏe thể chất và tinh thần [25]

Năm 2017, A Mohamud Dahie và cộng sự đã thực hiện nghiên cứu về Môi trường nhà trường và kết quả học tập của HS: nghiên cứu thực chứng trong các nhà trường trung học ở Mogadishu – Somalia Mục tiêu chính của nghiên cứu này là để điều tra ảnh hưởng của môi trường học tập đối với thành tích học tập của các trường trung học ở Mogadishu-Somalia Nhà nghiên cứu sử dụng phương pháp lấy mẫu thuận tiện để thu thập 80 bảng câu hỏi từ các giáo viên trung học ở Mogadishu, Somalia Những người trả lời này đã được cung cấp một bảng câu hỏi với bốn cấu tạo chính đo lường khí hậu học đường, kỷ luật của giáo viên, cơ sở vật chất của trường cũng như thành tích học tập Kết quả cho thấy rằng có ảnh hưởng đáng kể của môi trường học tập trên lớp học lên thành tích học tập của học sinh trung học Lớp học được trang bị tốt với cơ sở vật chất

có ảnh hưởng tích cực đáng kể đến thành tích học tập của học sinh trung học, đồng thời nếu học sinh cảm thấy thoải mái trong lớp, thì họ sẽ tập trung nhiều vào bài học đã dạy cho họ và đó là lý do tại sao họ sẽ nhận được nhiều thông tin hơn từ giáo viên và do đó họ sẽ đạt điểm cao [22]

Các báo cáo và công trình nghiên cứu trên đã rà soát một số vấn đề lý luận chung liên quan đến môi trường học tập và giáo dục; đồng thời phân tích

những khái niệm, khía cạnh cơ bản về môi trường học tập/ giáo dục an toàn, lành mạnh thân thiện, như: hòa nhập, an toàn, thân thiện… đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của gia đình và cộng đồng trong quá trình kiến tạo và duy trì môi trường học tập hòa nhập, thân thiện; cách tăng cường sự tham gia của cha mẹ và thành viên cộng đồng trong các hoạt động của nhà trường, và cách huy động sự tham gia của HS vào cộng đồng; Khẳng định mối liên hệ rõ rệt và ảnh hưởng tiêu cực của những yếu tố tâm lý trong nhà trường như: sự căng thẳng, mối quan

hệ không tốt với thầy cô, bạn bè… tới đến sức khỏe của học sinh; Phân tích các loại hình bạo lực cơ bản trong nhà trường hiện nay và tác động của chúng đến môi trường chung của nhà trường cũng như kết quả học tập, tâm lý và sức khỏe của HS

1.1.2.Các nghiên cứu ở trong nước

Môi trường giáo dục có ảnh hưởng, chi phối trực tiếp rất quan trọng đến việc hình thành và phát triển nhân cách con người, đồng thời có vai trò và ý nghĩa rất to lớn đối với sự phát triển đạo đức cũng như đối với sự tiến bộ của xã hội Vì vậy, vấn đề môi trường giáo dục đã được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học ở Việt Nam Nhìn chung, các tác giả điều xác định vai trò to lớn của môi trường giáo dục: Gia đình – Nhà trường – Xã hội trong việc giáo dục đạo đức cho học sinh hiện nay, việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện được nhiều tác giả tìm hiểu qua các công trình được công bố Đơn cử:

Năm 2006, tác giả Đinh Ngọc Thông đã nghiên cứu đề tài về “Giải pháp quản lý xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh ở các trường phổ thông thành phố Bắc Giang” Kết quả cho thấy ba môi trường giáo dục cơ bản đó là Gia đình – Nhà trường – Cộng đồng xã hội là một trong những nhân tố quan trọng tạo nên một môi trường giáo dục lành mạnh [17]

Năm 2011, tác giả Hà Thu Hiền đã có nghiên cứu về đề tài “Biện pháp quản lý xây dựng trường học thân thiện của hiệu trưởng trường trung học cơ sở

quận Đóng Đa Hà Nội” Đề tài cho thấy có 91.3% cho rằng biện pháp mang tính cấp thiết và 84% cho rằng mang tính khả thi [4]

Bên cạnh đó từ năm 2014 đến năm 2016, Tổ chức Plan Hà Nội cũng đã đề

ra Dự án: Trường học an toàn, thân thiện và bình đẳng Sau 3 năm triển khai, kết quả nghiên cứu của dự án cho thấy số học sinh báo cáo bị bạo lực tinh thần đã giảm từ 63% xuống còn 7%; số học sinh bị bạo lực thể chất giảm từ 31% xuống 20% Dự án trường học an toàn, thân thiện, bình đẳng của Tổ chức Plan ở Hà Nội, là một mô hình giải quyết những nạn bạo lực trong trường học với tính bền vững cao Mô hình này đã thay đổi tích cực cả về thái độ, hành vi của giáo viên, quản lý nhà trường [18]

Đồng thời, vào năm 2015 tác giả Nguyễn Quang Loan – là hiệu trưởng trường Trường THCS Đáp Cầu –Thành phố Bắc Ninh Tỉnh Bắc Ninh đã có sáng kiến kinh nghiệm về “Một số giải pháp xây dựng môi trường nhà trường an toàn, xanh sạch, đẹp” Kết quả cho thấy để xây dựng được môi trường xanh, sạch, đẹp, an toàn đòi hỏi các nhà trường phải làm tốt công tác xã hội hóa trong việc xây dựng cảnh quan sư phạm nhà trường Trong đó, vai trò của người đứng đầu trong trường học và tập thể giáo viên hết sức quan trọng Đảm bảo học sinh đến trường được an toàn về cơ thể cũng như về tinh thần là hết sức quan trọng đòi hỏi các thầy cô giáo thường xuyên quan tâm đến những biểu hiện tâm sinh lý khác thường dẫn đến tiêu cực của học sinh mà có biện pháp tư vấn, giúp đỡ, ngăn chặn những hành vi ảnh hưởng đến tâm sinh lý và sức khỏe của học sinh Đồng thời, cơ sở vật chất của nhà trường phải thường xuyên được quan tâm kiểm tra đảm bảo độ an toàn tuyệt đối để tránh xảy ra những tai nạn đáng tiếc trong nhà trường [8]

Các chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, kết quả nghiên cứu các đề tài,

dự án,… những năm qua đã đề cập đến các vấn đề về: Xây dựng trường, lớp xanh, sạch, đẹp, an toàn; Xây dựng môi trường học tập thân thiện; Xây dựng môi trường học tập cho HS trung học cơ sở; Xây dựng mô hình tư vấn học

đường trong nhà trường THCS phù hợp với Việt Nam Tuy nhiên, các nghiên cứu về môi trường giáo dục; xây dựng và quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục trong thời gian qua chưa mang tính hệ thống, chưa nghiên cứu tổng thể cả trên ba khía cạnh an toàn, lành mạnh, thân thiện, chưa đánh giá đúng được thực trạng môi trường giáo dục, thực trạng việc xây dựng và quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục trong các cơ sở giáo dục Do vậy, chưa đề xuất được các giải pháp quản lý xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện trong nhà trường

1.2 Các khái niệm công cụ

1.2.1 Môi trường giáo dục

Môi trường giáo dục có thể được xem xét ở các cấp độ, phạm vi khác nhau

Cụ thể là:

- Ở cấp độ vĩ mô: MTGD là 1 hệ thống lớn, bao gồm các hệ thống thành

phần, tồn tại trong mối quan hệ biện chứng với nhau (gồm MTGD xã hội, MTGD cộng đồng, MTGD gia đình và MTGD nhà trường; trong đó hàm chứa môi trường vật chất và môi trường tinh thần; môi trường xã hội và môi trường tự nhiên )

- Ở cấp độ vi mô: MTGD lại được xem xét như các “tiểu hệ thống” bao

gồm, các điều kiện, hoàn cảnh, các yếu tố bên trong, bên ngoài có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển và hình thành nhân cách mỗi cá nhân

Như vậy có thể thống nhất rằng: Môi trường giáo dục là tất cả các điều kiện

về vật chất và tinh thần có ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục, học tập, rèn luyện

và phát triển của người học [11] Trong đó:

- Môi trường vật chất: là không gian diễn ra quá trình dạy học, gồm có đồ

dùng dạy học như bảng, bàn ghế sách vở, nhiệt độ, ánh sáng, âm thanh, không khí [16]

- Môi trường tinh thần: là mối quan hệ giữa GV với HV, giữa HS với HS,

giữa nhà trường-gia đình-xã hội các yếu tố tâm lý như: động cơ, yêu cầu, hứng

thú, tính tích cực học tập của HS và phong cách, phương pháp giảng dạy của GV trong môi trường nhóm, lớp [16]

Các thành tố cơ bản của môi trường giáo dục đươc nhiều nhà nghiên cứu thống nhất, có thể kể đến: môi trường vật chất ở trường, lớp phục vụ cho việc giáo dục, học tập và rèn luyện của người học; môi trường tinh thần (trong đó quan trọng nhất là các hoạt động giáo dục, học tập và rèn luyện; quan hệ ứng xử đối với người học của các đối tượng có liên quan; Các hoạt động hỗ trợ người học có nhu cầu đặc biệt…)

1.2.2 Môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện

Để hiểu về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, rất cần làm

rõ khái niệm an toàn, lành mạnh, thân thiện và các biểu hiện của nó trong môi trường giáo dục Theo từ điển Tiếng Việt và quan niệm của các nhà nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy:

An toàn gồm 2 từ ghép, đó là “An”- yên; “Toàn”- trọn vẹn Nên “An toàn”

là sự yên ổn về tất cả các mặt, đồng nghĩa với không có nguy hại Cảm giác an toàn có được khi cá nhân cảm thấy bình an, cảm nhận được sự che chở, bảo vệ khỏi nguy hiểm về mặt thể chất, tinh thần

Lành mạnh: là không có mặt xấu hay biểu hiện xấu, cũng có nghĩa là tốt đẹp, có ích Nội dung giáo dục lành mạnh là những điều tốt đẹp, có ích đối với

sự phát triển của người học, chứa đựng giá trị nhân văn quan trọng của xã hội loài người và giá trị văn hóa của mỗi dân tộc, quốc gia

Thân thiện là gần gũi, thân thiết “Thân thiện” trong mối quan hệ xã hội thể hiện ở sự đối xử tử tế, bao dung và thân thiết với nhau; “Thân thiện” trong môi trường tự nhiên, vật chất được thể hiện ở cảnh quan, cơ sở hạ tầng, vật chất, thiết

bị và thiên nhiên có sự gần gũi, tiện lợi, dễ thích nghi với con người

Mặc dù “an toàn” “lành mạnh” “thân thiện” tuy có hiểu khác nhau nhưng môi trường giáo dục nếu đảm bảo đặc tính “lành mạnh” thì đã phải đảm bảo ở mức độ nhất định tính “an toàn” và “thân thiện” đối với người học Có thể thấy

điều đó qua quan niệm trong Nghị định 80/NĐ-CP về “Môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện và phòng, chống bạo lực học đường” do Thủ tướng Chính phủ ký ngày 17 tháng 7 năm 2017 như sau:

- Môi trường giáo dục an toàn là môi trường giáo dục mà người học được bảo vệ, không bị tổn hại về thể chất và tinh thần;

- Môi trường giáo dục lành mạnh là môi trường giáo dục không có tệ nạn

xã hội, không bạo lực; người học, cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên có lối sống lành mạnh, ứng xử văn hóa

- Môi trường giáo dục thân thiện là môi trường giáo dục mà người học được tôn trọng, đối xử công bằng, bình đẳng và nhân ái; được phát huy dân chủ

và tạo điều kiện để phát triển phẩm chất và năng lực

Để làm việc, trong luận văn này chúng tôi cho rằng: môi trường giáo dục

an toàn, lành mạnh, thân thiện đối với người học là môi trường giáo dục mà người học cảm thấy bình an, được bảo vệ phòng, ngừa các nguy hại về thể chất

và tinh thần, cảm thấy gần gũi, thân thiết; được yêu thương, tôn trọng; được khuyến khích bộc lộ bản thân và được tạo cơ hội phát triển phù hợp, không phân biệt đối xử

Hay:

Môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện là tất cả các điều kiện

về vật chất và tinh thần trong môi trường ở trường, lớp đảm bảo an toàn về thể chất và tinh thần, khuyến khích và tạo cơ hội cho người học tham gia tích cực vào các hoạt động giáo dục, học tập, rèn luyện và hỗ trợ người học phát triển theo nhu cầu, hứng thú và khả năng của bản thân

1.2.3 Xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện

Khái niệm “xây dựng” là khái niệm có phạm trù rất rộng và có ý nghĩa trừu tượng, được hiểu theo 5 khía cạnh khác nhau như sau [20]:

- “Làm nên một công trình kiến trúc theo một kế hoạch nhất định: xây dựng một cung văn hóa, xây dựng nhà cửa, công nhân xây dựng…”

- “Làm cho hình thành một tổ chức hay một chính thể xã hội, chính trị, kinh tế, văn hóa, theo một phương hướng nhất định: xây dựng gia đình, xây dựng chính quyền, xây dựng đất nước, xây dựng con người mới”

- “Tạo ra, sáng tạo ra cái có giá trị tinh thần, có ý nghĩa trừu tượng: xây dựng cốt truyện, xây dựng uy tính, xây dựng một giả thuyết mới, xây dựng ước mơ….”

- “Xây dựng gia đình, chưa xây dựng gia đình”

- “Hay, thái độ, ý kiến có thiện ý, nhằm mục đích cho tốt hơn: góp ý phê bình trên tinh thần xây dựng, thái độ xây dựng”

Như vậy việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện trong trường THCS trong luận văn này được hiểu là tạo ra hay tạo nên/ đảm bảo một môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện phục vụ hiệu quả cho việc giáo dục toàn diện học sinh THCS

1.2.4 Quản lý việc xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 1.2.4.1 Quản lý

Quản lý là nhân tố cơ bản quyết định sự tồn tại, phát triển, hay trì trệ hoặc diệt vong của mọi tổ chức Một tổ chức chỉ có thể tồn tại và phát triển khi nó được tiến hành các hoạt động của mình phù hợp với các yêu cầu của các quy luật có liên quan Quan niệm về quản lý khác nhau khi chúng được tiếp cận khác nhau, có thể nêu:

- Fredevinh Wiliam Duylor (1886-1915) của Mỹ; Henri Fayol 1925) của Pháp; Max Weber (1864-1920) của Đức đều đã khẳng định: Quản lý

(1841-là một khoa học và đồng thời (1841-là một nghệ thuật thúc đẩy sự phát triển của xã hội

- F Tay lo quan niệm: Quản lý là biết được một cách chính xác điều mình muốn người khác làm và sau đó biết họ làm (hoàn thành) có tốt không, có rẻ không [24]

- Kozlova O.V và Kuznetsov I.N cho rằng: Quản lý là sự tác động có mục đích đến những tập thể con người để tổ chức và phối hợp hoạt động của họ trong quá trình sản xuất [23]

- Nguyễn Văn Lê quan niệm: Quản lý là một hệ thống xã hội mang tính khoa học và nghệ thuật, tác động vào từng thành tố của hệ thống bằng phương pháp thích hợp nhằm đạt mục tiêu đã đề ra [7]

- Đặng Vũ Hoạt và Giáo sư Hà Thế Ngữ sử dụng quan niệm: Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định [13]

- Trần Kiểm: Quản lý nhằm phối hợp nỗ lực của nhiều người, sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội [6]

Tóm lại: Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích, đúng với ý chí nhà quản lý, phù hợp với quy luật khách quan

Các nhà khoa học thống nhất về 4 chức năng cơ bản của quản lý, là:

- Lập kế hoạch (hay kế hoạch hóa): là chức năng khởi đầu và quan trọng

của nhà quản lý bởi nó gắn liền với việc hoạch định hoạt động của hệ bị quản lý theo mục tiêu xác định Dựa trên kết quả thực hiện chức năng này (quy hoạch;

kế hoạch hoạt động; chương trình hành động…) mà các nhà quản lý có căn cứ quan trọng để thực hiện tốt các chức năng: tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra, đánh giá

để điều chỉnh hợp lý giúp hệ thống được quản lý phát triển theo mục tiêu đặt ra

- Tổ chức: là việc huy động, sắp xếp, bố trí các nguồn lực (nhân lực, vật

lực, tài lực) của hệ thống bị quản lý một cách hiệu quả nhất theo các phương án khác nhau nhằm phục vụ các hoạt động trong kế hoạch đề ra

- Chỉ đạo (lãnh đạo): là quá trình chủ thể dùng các phương pháp quản lý tác

động lên đối tượng bị quản lý một cách có chủ đích, đặc biệt là người lao động

để họ tự nguyện và nhiệt tình phấn đấu, thực hiện tốt nhiệm vụ được giao, đạt được mục tiêu đề ra

- Kiểm tra, đánh giá: là quá trình giám sát, kiểm tra hoạt động, kết quả hoạt

động và các mối quan hệ của các thành viên, bộ phận, tổ chức trong hệ thống, phát hiện độ lệch chuẩn, xác định nguyên nhân và ra quyết định điều chỉnh kịp thời, thúc đẩy hệ thống sớm đạt tới mục tiêu dự dịnh

Các chức năng quản lý nêu trên có mối quan hệ hữu cơ với nhau, việc thực hiện tốt chức năng này sẽ có ảnh hưởng tích cực đến thành công của các chức năng khác Vì thế, nhà quản lý cần nắm vững lý luận và rèn luyện các chức năng quản lý nêu trên trong thực tiễn hoạt động quản lý hệ thống được giao quyền

1.2.4.2 Quản lý việc xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện

Từ khái niệm về Quản lý và xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, có thể hiểu:

Quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn lành mạnh, thân thiện trong trường THCS chính là thực hiện hệ thống các tác động có mục đích, kế hoạch từ Hiệu trưởng nhà trường đến các thành tố, bộ phận, các hoạt động và các mối quan hệ bên trong, bên ngoài nhà trường thông qua việc thực hiện các chức năng quản lý nhằm tạo nên một môi trường giáo dục phục vụ hiệu quả cho việc giáo dục toàn diện người học trong trường

Chính vì vậy xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện cho học sinh không chỉ là trách nhiệm của Hiệu trưởng mà là của mọi thành viên bên trong và các đối tượng có liên quan bên ngoài nhà trường, từ đó giúp nhà trường thực hiện thành công mục tiêu giáo dục cấp học

Nội dung quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện có thể xác định khác nhau, như sau:

(1) Tiếp cận hệ thống coi quản lý là hệ thống gồm có đầu vào, quá trình

và đầu ra Vì thế, các nội dung quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện chính là quản lý các điều kiện nguồn lực phục vụ việc xây dựng (con người; tài chính, thời gian; chương trình/ kế hoạch xây dựng); quản lý quá trình xây dựng và quản lý kết quả xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện

(2) Tiếp cận theo thành tố của môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện thì nội dung quản lý chính là: quản lý viêc xây dựng môi trường vật chất và quản lý việc xây dựng môi trường tinh thần đảm bảo an toàn, lành mạnh, thân thiện

(3) Tiếp cận theo các bước của quá trình xây dựng MTGD, khi đó nội dung quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện

sẽ là: Quản lý chuẩn bị xây dựng (khảo sát tình hình; dự kiến sự thay đổi; dự báo mục đích, sản phẩm và nguồn lực cần thiết); Quản lý các hoạt động xây dựng; Quản lý kết quả xây dựng môi trường vật chất và môi trường tinh thần đảm bảo

an toàn, lành mạnh, thân thiện

(4) Tiếp cận theo chức năng quản lý thì nội dung quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện chính là lập kế hoạch xây dựng; tổ chức thực hiện kế hoạch ; chỉ đạo thực hiện kế hoạch; kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện

Trong luận văn này chúng tôi sử dụng kết hợp cách tiếp cận thứ (2) và (4) nêu trên

1.2.5 Giải pháp quản lý xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện

Giải pháp có nghĩa là “cách thức giải quyết một vấn đề cụ thể nào đó” [20]

Giải pháp quản lý chính là cách thức giải quyết các vấn đề của chủ thể quản lý trong quá trình quản lý để thực hiện thành công các mục tiêu quản lý đặt

ra

Vì thế, chúng tôi cho rằng: Giải pháp quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện là cách thức Hiệu trưởng giải quyết các vấn đề cụ thể trong quá trình tác động vào các cá nhân, tổ chức, các hoạt động

và mối quan hệ qua lại để xây dựng thành công môi trường vật chất và tinh thần đảm bảo an toàn, lành mạnh, thân thiện đối với người học, qua đó phục vụ tốt cho việc giáo dục và phát triển toàn diện của HS trong nhà trường

1.3 Xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường THCS 1.3.1 Mục đích của việc xây dựng MTGD ở trường THCS

Mục đích chung là tạo nên một môi trường giáo dục đảm bảo an toàn, lành mạnh, thân thiện đối với học sinh, hỗ trợ đắc lực cho học sinh trong thực hiện nhiệm vụ học tập và rèn luyện để phát triển toàn diện theo mục tiêu cấp học

Mục đích cụ thể:

- Không gian và cơ sở vật chất dùng chung trong toàn trường, cơ sở vật chất, thiết bị, đồ dùng, tài liệu học tập trong từng lớp: đáp ứng được nhu cầu, hứng thú của học sinh trong giai đoạn lứa tuổi và yêu cầu thực hiện mục tiêu, chương trình giáo dục cấp học, các hoạt động giáo dục và rèn luyện học sinh

- Quan hệ đối xử với học sinh, nhóm học sinh của các thành viên khác nhau trong nhà trường mang tính nhân văn, tuân thủ đúng Quy tắc ứng xử văn hóa dân chủ trong trường học, làm cho học sinh cảm thấy được tôn trọng, công bằng, được quan tâm gần gũi

- Các hoạt động và phương pháp, hình thức giáo dục và rèn luyện phù hợp với độ tuổi, đặc điểm sinh lý, tâm lý của học sinh, được học sinh yêu thích, tạo

sự thuận lợi cho học sinh tham gia và học sinh ghi nhận ảnh hưởng tích cực đối với sự phát triển của bản thân

- Các quy định, chương trình, hoạt động hiệu quả đảm bảo an ninh, an toàn trường học và bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm, danh dự và bí mật đời sống riêng tư của học sinh

- Các hoạt động hỗ trợ người học có nhu cầu đặc biệt giúp học sinh và gia đình được bày tỏ, được tư vấn, hỗ trợ kịp thời giải quyết các khó khăn trong quá trình học tập, rèn luyện và phát triển của học sinh

1.3.2 Các nội dung xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện 1.3.2.1 Xây dựng môi trường vật chất an toàn, lành mạnh, thân thiện trong nhà trường

Việc xây dựng môi trường vật chất an toàn, lành mạnh, thân thiện bắt đầu

từ việc xây dựng không gian trong và ngoài phòng học, nơi diễn ra quá trình dạy học, cụ thể như: bảng, bàn ghế, âm thanh, ánh sáng, cách sắp xếp không gian phòng học, …

Đặc biệt, địa điểm, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, đồ dùng phải đảm bảo

an toàn, lành mạnh, thân thiện, cụ thể: trường lớp xanh, sạch đẹp (luôn đảm bảo

vệ sinh trong lớp và xung quanh trường học, chăm sóc các bồn hoa cây cảnh Chú ý trang trí không gian lớp học: bố trí tạo góc thiên nhiên, góc học tập an toàn, thân thiện ngay tại lớp)

Trang bị cơ sở vật chất đầy đủ, phù hợp với việc học tập của học sinh, cụ thể: xây dựng thư viện/ phòng đọc sách, phòng tự học an toàn, lành mạnh, thân thiện Đảm bảo phòng học đủ ánh sáng, bàn ghế phù hợp với lứa tuổi HS

Đảm bảo an toàn về vệ sinh, nước uống, thiết kế phòng học giảm thiểu với tiếng ồn

1.3.2.2 Xây dựng môi trường tinh thần an toàn, lành mạnh, thân thiện

Môi trường tinh thần bao gồm toàn bộ mối quan hệ tác động qua lại giữa

GV, HS, nhà trường, gia đình và cộng đồng, cụ thể được thể hiện rõ qua các nội dung:

a Các quan hệ xã hội an toàn, lành mạnh, thân thiện

Gia đình là môi trường sống đầu tiên của HS, đó là nơi sinh ra, nuôi dưỡng và giao dục các em, và cha mẹ là những nhà giáo dục đầu tiên Nếp sống gia đình, mối quan hệ tình cảm của các thành viên, trình độ văn hóa, sự gương mẫu và phương pháp giáo dục của cha mẹ có ảnh hưởng rất lớn tới sự phát triển tâm lý, ý thức, hành vi của HS THCS

Nhà trường, với sứ mệnh kép là đảm bảo truyền thụ kiến thức và giáo dục HS, là yếu tố có ảnh hưởng to lớn đến việc học tập, rèn luyện của HS THCS Cụ thể nhà trường là nơi cung cấp kiến thức một cách hệ thống cho người học, là nơi giáo dục các phẩm chất đạo đức và nhân cách cho người học Nhà trường giúp cho người học tự chủ và đào tạo người học trở thành một công dân có trách nhiệm

Xã hội có ảnh hưởng gián tiếp tới việc dạy học và giáo dục HS, ảnh hưởng tới quá trình hình thành và phát triển nhân cách HS

Cụ thể:

- CBQL cần tôn trọng, lắng nghe, hỗ trợ và chia sẻ với GV những khó

khăn trong công tác chuyên môn, dạy học và giáo dục học sinh Đồng thời, phổ biến, chia sẻ với đồng nghiệp và phụ huynh về tầm nhìn và sứ mạng của nhà trường

- GV rèn luyện và hướng dẫn học sinh những khó khăn trong học tập

Tạo mối quan hệ thân thiện, lành mạnh giữa tập thể sư phạm, nhất là giữa các thầy, cô với học sinh theo phương châm: “Tất cả vì học sinh thân yêu”

- GV chia sẻ với đồng nghiệp kinh nghiệm giảng dạy, giáo dục học

sinh, tạo nên môi trường làm việc cộng đồng trách nhiệm với triết lý vì sự tiến

bộ của học sinh, người học là lý do tồn tại của nhà trường

Bên cạnh đó, trong quan hệ quản lý tài chính, hành chính phải thực thi

và thực hiện bằng được quy chế dân chủ ở cơ sở: trong sáng, công khai, minh bạch đối với mọi thành viên trong nhà trường

b Dạy và học hiệu quả

Ngoài việc thực hiện các nội dung dạy học theo quy định của Bộ Giáo dục & Đào tạo Các trường cần lựa chọn và phổ biến thêm cho HS các nội dung giáo dục lành mạnh, có ích cho cuộc sống hiện tại và định hướng nghề nghiệp tương lai của học sinh thông qua các buổi sinh hoạt ngoài giờ, ngoại khóa; sử dụng phương pháp dạy học thân thiện, hình thức hấp dẫn, tạo hứng thú cho HS

c Tổ chức hoạt động giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện

Tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp giúp học sinh ứng xử có văn hóa, loại bỏ bạo lực và tệ nạn xã hội trong học đường, củng cố mở rộng đào sâu tri thức, rèn kỹ năng sống Đồng thời nhằm tạo ra mối quan hệ gắn kết giữa người học với người học, giữa người học với cộng đồng, giữa con người với cảnh vật…

Tổ chức các hoạt động văn nghệ, thể thao; tổ chức các trò chơi một cách thiết thực, khuyến khích, tạo điều kiện cho HS được tham gia các hoạt động trong nhà trường một cách chủ động và tự giác - thông qua đó các em có thể bộc lộ được quan điểm, thái độ và tình cảm của mình trước các vấn đề của cuộc sống, giúp HS rèn luyện kỹ năng sống, kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huống trong cuộc sống, sinh hoạt và hình thành quan hệ tốt trong giao tiếp với thầy cô và bạn bè

Tổ chức những hoạt động như hội thảo về phương pháp học tập, hay các cuộc thi tìm hiểu để học sinh có cơ hội trải nghiệm và khẳng định năng lực

Phong tục tập quán, nếp sinh hoạt khu dân cư tốt đẹp cần được duy trì và thu hút HS tham gia, đặc biệt là huy động các em tham gia các công trình công cộng, bảo vệ môi trường, chăm sóc các di tích văn hóa của địa phương

Sự phối kết hợp thường xuyên, hiệu quả giữa nhà trường, gia đình và xã hội Trong đó đặc biệt đề cao vai trò gia đình, là môi trường học tập quan trọng của HS

1.3.3 Các tiêu chí đánh giá kết quả xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường THCS

Dựa trên nội dung Nghị định 80/NĐ-CP [11], chúng tôi xác định 03 nhóm tiêu chí đánh giá kết quả xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện trong nhà trường phổ thông như sau:

- Về địa điểm, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, đồ dùng dạy học (theo điều

3, mục 2;3 của NĐ 80): Trường học phải có khuôn viên, cổng trường, biển tên

trường, tường rào, hàng rào, sân vườn, cây xanh bảo đảm an toàn, vệ sinh, phù hợp cảnh quan, môi trường thân thiện; Có sân chơi, bãi tập, khu để xe phù hợp

và thân thiện với người học; Có khối phòng học, phòng học bộ môn, phòng phục

vụ học tập bảo đảm đủ ánh sáng, thoáng mát, có bàn ghế phù hợp với người học

Có khu nhà ăn, nhà nghỉ đối với các cơ sở giáo dục tổ chức bán trú, nội trú; Có công trình vệ sinh, nước sạch và các công trình xây dựng khác bảo đảm an toàn, thân thiện, dễ tiếp cận, phù hợp với nhu cầu đa dạng của người sử dụng Đồng thời, thiết bị dạy học, đồ dùng đảm bảo phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi của người học; được sắp xếp và sử dụng an toàn, hợp lý, dễ tiếp cận

- Về tài liệu, học liệu (theo điều 4, mục 1; NĐ 80): Tài liệu, học liệu giảng

dạy và học tập phù hợp với mục tiêu, nội dung chương trình giáo dục; bảo đảm tính khoa học, tính sư phạm, tính nhân văn và tính thẩm mỹ; phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của người học; không chứa đựng các yếu tố kích động bạo lực, khiêu dâm; không trái với văn hóa, lịch sử Việt Nam; không có định kiến giới, phân biệt đối xử; Có tài liệu, học liệu về giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng

sống, giáo dục ý thức chấp hành pháp luật, giáo dục giới tính, phòng chống tai nạn thương tích, phòng chống xâm hại; Có hệ thống công nghệ thông tin kết nối Internet và website đáp ứng yêu cầu dạy và học; được kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm nội dung an toàn, lành mạnh, phù hợp với độ tuổi người học

- Về hoạt động đảm bảo MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện trong

nhà trường (theo điều 5, mục 1; NĐ 80): Bảo đảm an ninh trật tự; an toàn vệ

sinh thực phẩm; an toàn phòng, chống tai nạn, thương tích; an toàn, phòng, chống cháy, nổ; an toàn phòng, chống thảm họa, thiên tai; Xây dựng, công khai

và thực hiện nghiêm túc bộ quy tắc ứng xử văn hóa trong cơ sở giáo dục có sự tham gia của người học; Thiết lập kênh thông tin như hộp thư góp ý, đường dây nóng, xử lý các thông tin của người học; bảo mật cho người cung cấp thông tin; đồng thời tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, hoạt động giáo dục kỹ năng sống, hoạt động ngoài giờ chính khóa, hoạt động xã hội, từ thiện vì cộng đồng, hoạt động vui chơi, giải trí, văn hóa, thể thao an toàn, lành mạnh, thân thiện, bình đẳng, phù hợp với độ tuổi, đặc điểm sinh lý, tâm lý của người học; Bên cạnh đó cũng thường xuyên trao đổi thông tin với gia đình người học và cộng đồng trong việc bảo đảm an toàn tính mạng, thân thể, nhân phẩm, danh dự

và bí mật đời sống riêng tư của người học

1.4 Quản lý việc xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường THCS

1.4.1 Lập kế hoạch xây dựng môi trường vật chất và tinh thần đảm bảo an toàn, lành mạnh, thân thiện đối với người học

Trên cơ sở quy mô, loại hình trường, lớp, số lượng học sinh, các trường THCS phải tiến hành lập kế hoạch xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện với học sinh trong nhà trường

Để lập kế hoạch xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, các trường cần tiến hành:

(1) Khảo sát thực trạng môi trường giáo dục, chú ý thu nhận ý kiến các bên, đặc biệt là ý kiến của học sinh để nhận định đúng về mức độ an toàn, lành mạnh, thân thiện của môi trường vật chất và tinh thần trong nhà trường, những mặt tích cực và hạn chế cần điều chỉnh, dự kiến nhu cầu và khả năng điều chỉnh

(2) Xác định những hạng mục, thành tố, các nội dung của môi trương vật chất và tinh thần trong nhà trường… cần xây dựng, bổ sung hay điều chỉnh để đảm bảo tốt hơn mức an toàn, lành mạnh, thân thiện với người học

(3) Kế hoạch các hoạt động cụ thể để xây dựng, bổ sung, điều chỉnh các thành tố của môi trường vật chất và môi trường tinh thần trong các giai đoạn thời gian với dự trù về mức kinh phí, nguồn kinh phí, quá trình, thời gian thực hiện, người thực hiện

Kế hoạch xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện được thông qua Hội đồng và được lãnh đạo nhà trường duyệt để đưa vào thực hiện

1.4.2 Tổ chức, chỉ đạo thực hiện các hoạt động xây dựng MTGD theo

kế hoạch

a) Tổ chức thực hiện kế hoạch: Trên cơ sở kế hoạch đã lập, lãnh đạo nhà trường chỉ đạo các bộ phận có liên quan đến công tác xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện theo kế hoạch đã đặt ra qua các biện pháp cụ thể sau:

+ Phân công trong Ban giám hiệu quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện (Hiệu trưởng chịu trách nhiệm chung, phó hiệu trưởng phụ trách trực tiếp)

+ Phân công tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm quản lý các hoạt động xây dựng, bổ sung… theo kế hoạch

+ Chuẩn bị đấy đủ các nguồn lực cần thiết để họ thực hiện được kế hoạch (tài chính, thời gian, con người, điều kiện bảo quản)

b) Chỉ đạo thực hiện kế hoạch: Trong quá trình thực hiện, lãnh đạo nhà trường cần thường xuyên kiểm tra, đôn đốc để hoàn thành kế hoạch đã đặt ra

Việc chỉ đạo thực hiện kế hoạch thông qua các biện pháp như:

- Giám sát chặt chẽ quá trình thực hiện kế hoạch

- Hỗ trợ, giúp đỡ khi gặp khó khăn trong quá trình thực hiện kế hoạch

- Động viên, khuyến khích nhằm điều chỉnh hoạt động của cấp dưới để có thể thực hiện được kế hoạch đặt ra

1.4.3 Kiểm tra, đánh giá kết quả xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện

Kiểm tra là một chức năng rất quan trọng của người quản lý, lãnh đạo mà không có kiểm tra thì coi như không có lãnh đạo, phải hết sức coi trọng công tác kiểm tra [21] Căn cứ vào các mốc thời gian đã xây dựng trong kế hoạch và người (hoặc bộ phận nào đó) thực hiện, từng giai đoạn, từng kỳ hay năm học, nhà trường cần đánh giá thông qua kiểm tra, kiểm kê, khảo sát ý kiến của học sinh và Cha, Mẹ học sinh, GV về việc xây dựng và kết quả xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện theo kế hoạch, từ đó thấy được những vấn đề đã thực hiện được, vấn đề gì còn tồn tại để kịp thời bổ sung, điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện thực tế nhằm nâng cao hiệu quả của công tác xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, đáp ứng được nhu cầu phát triển của người học và mục tiêu quản lý của nhà trường

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý việc xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện cho học sinh ở trường THCS

1.5.1 Năng lực quản lý của Hiệu trưởng nhà trường

Trong hoạt động quản lý của nhà trường thì quản lý chuyên môn là nhiệm

vụ vô cùng quan trọng và được đặt lên hàng đầu trong công tác quản lý của hiệu trường [15]

Bên cạnh đó, Hiệu trưởng còn là chủ thể quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục đảm bảo an toàn, lành mạnh, thân thiện, vì thế Hiệu trưởng cần:

- Nắm vững cơ sở lý luận và thực tiễn của khoa học quản lý

- Nắm vững các chức năng và nội dung quản lý môi trường giáo dục đảm bảo an toàn, lành mạnh, thân thiện, biết phân lập và phối hợp các nội dung quản

lý môi trường giáo dục theo mục tiêu

- Hiểu rõ mục tiêu giáo dục cấp học, những đòi hỏi của chương trình giáo dục cấp học, đặc trưng phát triển sinh lý, tâm lý, xã hội của học sinh, các hoạt động dạy học và rèn luyện và những điều kiện vật chất và tinh thần cần thiết để thực hiện mục tiêu giáo dục của cấp học

- Có ý tưởng, chiến lược phát triển nhà trường, đổi mới và thực hiện bằng một kế hoạch khả thi

- Có biện pháp hiệu quả để tập trung mọi nguồn lực vào một hướng thống nhất là xây dựng môi trường giáo dục đảm bảo an toàn, lành mạnh, thân thiện nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho HS

1.5.2 Việc thực hiện quy chế dân chủ trong nhà trường

Thực hiện quy chế dân chủ trong nhà trường nhằm thực hiện tốt nhất, có hiệu quả nhất những điều luật giáo dục quy định, theo phương châm “ Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” trong các hoạt động của nhà trường nói chung

và đảm bảo môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện nói riêng thông qua các hình thức dân chủ: trực tiếp, dân chủ đại diện, đảm bảo cho cán bộ viên chức, tổ chức được quyền giám sát, kiểm tra, đóng góp ý kiến tham gia xây dựng sự nghiệp giáo dục, làm cho sự nghiệp giáo dục thực sự là của dân, do dân

- Tổ chức thực hiện những quy định về trách nhiệm của nhà trường, của cán

bộ, giáo viên, nhân viên và của học sinh theo quy chế

- Lắng nghe và tiếp thu những ý kiến của cá nhân, tổ chức, đoàn thể trong nhà trường thông qua họp Hội đồng giáo dục, sinh hoạt tổ, hoạt động đoàn thể, hội phụ huynh học sinh, trao đổi trực tiếp của cá nhân và có biện pháp giải quyết đúng theo chế độ, chính sách hiện hành của nhà nước, theo nội quy, quy chế, điều lệ của nhà trường và phù hợp với thẩm quyền, trách nhiệm được giao của Hiệu trưởng

- Thực hiện nghiêm túc nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý nhà trường, cấp dưới phục tùng cấp trên, thiểu số phục tùng đa số Phối hợp chặt chẽ với các tổ chức, đoàn thể, các cá nhân trong nhà trường, phát huy dân chủ trong

tổ chức hoạt động của nhà trường

- Hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra hoạt động của cấp dưới trực tiếp trong việc thực hiện dân chủ và giải quyết kịp thời những kiến nghị của cấp dưới theo thẩm quyền được giao

1.5.3 Sự tham gia của phụ huynh và cộng đồng

Xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành giáo dục mà còn cần có sự tham gia chủ động của GV, HS, phụ huynh và các cơ quan chức năng [19] Để đảm bảo chất lượng giáo dục và tạo môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện cho hoc sinh Sự tham gia của phụ huynh và cộng đồng vào nâng cao chất lượng giáo dục ở nhà trường có thể hiện thực, nếu đảm bảo các yêu cầu sau:

a) Đối với nhà trường:

Tăng cường các giải pháp quản lý, tư vấn, giáo dục học sinh như: Triển khai công tác tư vấn tâm lý cho học sinh trong nhà trường nhằm tư vấn, tháo gỡ kịp thời những vướng mắc, mâu thuẫn của học sinh nảy sinh trong cuộc sống; nâng cao trách nhiệm của giáo viên, đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm trong việc nắm bắt diễn biến tâm lý của học sinh, phát hiện những mâu thuẫn trong học sinh để kịp thời tư vấn, chia sẻ, phối hợp tháo gỡ mâu thuẫn, giảm triệt để tình trạng bạo lực học đường; phối hợp chặt chẽ với gia đình trong công tác quản lý,

giáo dục, đặc biệt đối với những học sinh cá biệt, chưa ngoan, học sinh có hoàn cảnh gia đình đặc biệt

b) Đối với gia đình:

Nuôi dưỡng, giáo dục và chăm sóc, tạo điều kiện cho con em được học tập, rèn luyện, tham gia các hoạt động của trường; không để con em bỏ học; không phó mặc con em mình cho nhà trường

Quản lý, giám sát lịch trình học tập, vui chơi, giải trí, sinh hoạt của con em mình ngoài nhà trường; nắm vững diễn biến tư tưởng, đạo đức, học lực của con

em, chủ động thông báo cho nhà trường và giáo viên chủ nhiệm những vấn đề không bình thường của con em minh để thống nhất biện pháp phối hợp giáo dục; chủ động nắm bắt tình hình học tập, rèn luyện của con em mình, trên cơ sở đó, phối hợp cùng nhà trường giáo dục con em mình

Tham gia đầy đủ các cuộc họp và các hoạt động giáo dục học sinh khi có yêu cầu của nhà trường;hỗ trợ về tài lực, vật lực cho sự nghiệp phát triển giáo dục

c) Đối với cộng đồng:

Các cấp ủy Đảng, chính quyền quan tâm lãnh, chỉ đạo và hỗ trợ sự nghiệp giáo dục và đào tạo theo chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tạo các điều kiện thuận lợi cho các hoạt động giáo dục và sự phát triển giáo dục; tuyên truyền để mọi tầng lớp nhân dân trên địa bàn tích cực tham gia công tác xã hội hóa giáo dục

Các đoàn thể, tổ chức xã hội vận động người dân tham gia xây dựng nếp sống văn hóa ở cộng đồng dân cư, tạo môi trường lành mạnh, an toàn, thân thiện ngăn chặn những tác động có ảnh hưởng xấu đến môi trường giáo dục; phối hợp với nhà trường trong việc nâng cao chất lượng giáo dục

1.5.4 Sự hỗ trợ nguồn lực của địa phương cho nhà trường

Đẩy mạnh xã hội hóa trong giáo dục, tăng cường tham mưu với các cấp ủy Đảng, chính quyền, phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể địa phương, huy động nguồn lực của các tổ chức cá nhân trong và ngoài nhà trường trong vấn đề xây dựng môi trường môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện: về trang thiết bị cơ sở vật chất, dụng cụ học tập, cảnh quan trường học, vấn đề an ninh trật tự và an toàn xã hội… đảm bảo môi trường học tập tốt nhất cho học sinh

Kết luận chương 1

Trong quá trình quản lý nhà trường thì quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục là một lĩnh vực tuy không phải là quá mới mẻ, nhưng để thực hiện tốt công tác này thì không phải là điều giản đơn

Quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục nhằm đảm bảo ngày càng tốt hơn đặc tính an toàn, lành mạnh, thân thiện đối với học sinh ở các trường THCS, phát huy tối đa vai trò và ảnh hưởng tích cực của môi trường giáo dục đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục học sinh THCS Quản lý tốt việc xây dựng xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường THCS sẽ giúp các nhà quản lý đạt được mục tiêu giáo dục với hiệu quả cao

Từ cơ sở lý luận của đề tài chúng ta đã thấy rõ sự cần thiết phải có các giải pháp quản lý việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện ở các trường THCS hiện nay

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ VIỆC XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC AN TOÀN, LÀNH MẠNH, THÂN THIỆN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN TÂN PHÚ, TP HỒ CHÍ MINH

2.1 Tổ chức khảo sát thực trạng

2.1.1 Mục đích khảo sát

Nhằm đánh giá được thực trạng xây dựng MTGD và quản lý việc xây dựng MTGD an toàn, lành manh, thân thiện ở các trường THCS trên địa bàn Quận Tân Phú, từ đó xác định đúng thành công, hạn chế nguyên nhân, làm cơ sở

đề xuất các giải pháp quản lý việc xây dựng MTGD đảm bảo an toàn, lành mạnh, thân thiện ở các trường THCS trên địa bàn

2.1.2 Nội dung khảo sát

- Thực trạng về xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện ở các trường Trung học cơ sở Quận Tân Phú, Tp HCM

- Thực trạng quản lý việc xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện

ở các trường Trung học cơ sở quận Tân phú, Tp HCM

2.1.3 Đối tượng, địa bàn và phương pháp khảo sát thực trạng

Để khảo sát thực trạng công tác quản lý việc xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện tại các trường THCS trên địa bàn quận Tân Phú, tác giả xây dụng 03 phiếu thăm dò ý kiến và tiến hành khảo sát tại 05 trường THCS trên địa bàn, đó là các trường Trung học cơ sở: Đặng Trần Côn, Lê Lợi, Võ Thành Trang, Lê Anh Xuân, Thoại Ngọc Hầu trên địa bàn quận Tân phú TP.HCM Đối tượng khảo sát gồm:

CBQL các trường THCS: 50 người, bao gồm: Hiệu trưởng, phó Hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, tổ trưởng tổ nhiệm, giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn

- GV THCS: 100 giáo viên đang làm công tác tại 05 trường

- HS THCS: 150 học sinh tại 05 trường

Bảng 2.1: Danh sách các đối tượng tham gia khảo sát

2.2.1 Điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội

Quận Tân Phú được thành lập ngày 02/12/2003 theo Nghị định số 130/2003/NĐ-CP của chính phủ [10] Quận Tân Phú có 11 phường, diện tích tự nhiên 1606,98 ha, với dân số 419,227 người (tính đến thời điểm 1/4/2017) Tỉ lệ dân tạm trú chiếm đến 47,7 % tổng số dân, người hoa chiếm 10,75 Phía đông giáp với quận Tân bình, phía tây giáp với quận Bình tân, Phía nam giáp với quận

6 và quận 11, phía bắc giáp với quận 12

Về kinh tế, Tân phú là quận có thế mạnh về đất đai, nhân lực lao động, vị trí địa lý và sản xuất công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp Vì thế quận có điều kiện chủ động cải thiện môi trường thông thoáng, tạo thuận lợi cho đầu tư và phát triển kinh tế - xã hội Hiện toàn quận đã xây dựng và phát triển và hoàn thiện các khu công nghiệp trên 300 ha thu hút hơn 100 doanh nghiệp trong nước

và nước ngoài vào đầu tư Ngoài ra còn có các cơ sở công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp nằm rải rác ở các địa bàn 11 phường Do đó, nhu cầu phát triển kinh tế -

xã hội trong quận đòi hỏi nguồn nhân lực phải có trình độ phù hợp để đáp ứng

nhu cầu công nghiệp hóa - hiện đại hóa cũng như sự phát tiển toàn diện của quận nhà

2.2.2 Tình hình giáo dục và đào tạo cấp THCS của Quận Tân Phú

Tính đến cuối tháng 5 năm 2017, trên địa bàn Quận có 96 trường (43 trường công lập, 53 trường ngoài công lập); 1 trường Bồi dưỡng giáo dục; 1 trung tâm; 100 nhóm lớp ngoài công lập, 2.108 lớp (Mầm non có 751 lớp, Tiểu học có 737 lớp, Trung học cơ sở có 596 lớp, Chuyên biệt có 24 lớp); 78.051 HS (Mầm non có 19.985 trẻ, Tiểu học có 32.374 HS, Trung học cơ sở có 25.495

HS, Chuyên biệt có 197 HS) [14]

So với năm học 2015 - 2016 tăng 8 trường (trong đó cấp mầm non thành lập mới 1 trường công lập, 7 trường ngoài công lập, giải thể 2 trường ngoài công lập; cấp tiểu học thành lập mới 2 trường và giải thể 1 trường công lập, cấp trung học cơ sở thành lập mới 1 trường công lập), giảm 03 nhóm lớp ngoài công lập;

tăng 110 lớp, 1.380 HS các cấp (Mầm non tăng 1.479 học sinh, Tiểu học giảm

1.039 học sinh, Trung học cơ sở tăng 950 học sinh, Chuyên biệt giảm 10 học sinh)

Về mạng lưới trường, lớp, HS THCS trên địa bàn [14]:

Công lập: có 12 trường, 548 lớp, 24.147 học sinh

Ngoài công lập: có nhiều loại hình trường

 Trường TH-THCS: 1 trường; trong đó cấp THCS có 3 lớp, 50 học sinh

 Trường TH-THCS-THPT: 1 trường; trong đó cấp THCS có 6 lớp, 120 học sinh

 Trường THCS-THPT: 8 trường; trong đó cấp THCS có 39 lớp, 1.178 học sinh

Tổng số HS THCS: 25.495 Tỷ lệ HS/ lớp ở cấp THCS: 45 HS /lớp

Nhận xét chung:

Dưới sự chỉ đạo sát sao của thường trực Quận ủy -Thường trực Hội đồng nhân dân - Thường trực Ủy ban nhân dân Quận, cùng với sự phối hợp chặt chẽ của các ban ngành, đoàn thể, Ủy ban nhân dân 11 phường và sự hỗ trợ tích cực của cha mẹ học sinh trong công tác giáo dục đào tạo đã tạo ra thành tích đáng

kể của ngành GD cấp THCS Quận Tân Phú Chất lượng mũi nhọn và đại trà ngày một nâng lên, năm sau cao hơn năm trước

Mạng lưới trường lớp được đầu tư, nâng cấp và mở rộng, đáp ứng nhu cầu học tập của HS THCS trên địa bàn Cơ sở vật chất trường học đã được đầu tư xây dựng mới hoặc cải tạo mở rộng theo hướng kiên cố hóa, trang thiết bị dạy học đáp ứng được yêu cầu phục vụ giảng dạy và học tập

Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên THCS nhiệt tình, có năng lực và phẩm chất đạo đức tốt, đã đạt chuẩn và nâng chuẩn trình độ theo yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo

Tuy nhiên, Quận đang trong quá trình đô thị hóa, dân nhập cư đông, chỗ ở không ổn định, đời sống còn khó khăn nên phần nào cũng ảnh hưởng đến công tác phổ cập giáo dục và chất lượng giáo dục cấp THCS

Cơ sở vật chất trường lớp mặc dù đã được xây dựng tăng theo từng năm nhưng vẫn chưa đáp ứng kịp nhu cầu học tập 2 buổi/ ngày do tăng dân số cơ học nhanh (số lượng HS/ lớp vẫn cao hơn quy định)

2.3 Thực trạng xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường THCS quận Tân phú, TP.HCM

2.3.1 Thực trạng nhận thức của Cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh

về MTGD và xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện

Để đánh giá được thực trạng nhận thức của CBQL,GV và HS về tầm quan trọng của việc xây dựng MTGD an toàn, lành mạnh, thân thiện ở các trường THCS hiện nay, chúng tôi đã tiến hành khảo sát tại 5 trường trên địa bàn quận Tân phú, thành phố Hồ Chí Minh Kết quả khảo sát như sau: