Nghiên cứu lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ cho nam vân động viên bóng đá lứa tuổi 16 17 hà tĩnh

Để góp phần cải thiện một phần tố chất thể lực sức mạnh, tốc độ cho vận động viên lứa tuổi 16-17 và để góp phần cải thiện thành tích thi các giải đấu Quốc gia, chúng tôi tiến hành đề tài

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH -

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH -

NGUYỄN PHONG VŨ

NGHIÊN CỨU LỰA CHỌN BÀI TẬP PHÁT TRIỂN

SỨC MẠNH TỐC ĐỘ CHO NAM VẬN ĐỘNG VIÊN

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến toàn thể các thầy, cô giáo khoa Giáo dục thể chất, trường Đại học Vinh đã truyền đạt cho tôi những kiến thức cơ bản và tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành chương trình học cao học trong suốt hai năm qua

Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới PGS.TS Hoàng Thị Ái Khuê đã dành thời gian trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình cho tôi hoàn thành đề tài nghiên cứu này

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới bộ môn Bóng đá Trung tâm thể dục thể thao tỉnh Hà Tĩnh, các chuyên gia, huấn luyện viên bóng đá đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi thực nghiệm và thu thập những thông tin, lấy mẫu phân tích cần thiết trong quá trình thực hiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè là những người đã động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài

Vinh, ngày tháng 8 năm 2018

Học viên

Nguyễn Phong Vũ

Các từ viết tắt Viết đầy đủ

Bảng 1.1: Đặc điểm hoạt động thể chất ở từng vị trí 23 Bảng 2.1: Kết quả phỏng vấn lựa chọn test đánh giá SM-TĐ (n =28) 31 Bảng 2.2: Bảng xác định mối tương quan giữa 2 lần kiểm tra theo phương pháp

phi tham số Wilconcon 32

Bảng 2.3: Kết quả xác định độ tin cậy các test đánh giá sức mạnh tốc độ ở VĐV

đối tuyển bóng đá 16-17 tuổi Hà Tĩnh 33

Bảng 2.4: Số lượng bài tập mà các HLV bóng đá thường sử dụng trong huấn

luyện cho lứa tuổi 16-17 tại tỉnh Hà Tĩnh 34

Bảng 2.5: Phân bổ thời gian tập luyện của nam vận động viên lứa tuổi 16-17

tỉnh Hà Tĩnh trong một năm 35

Bảng 2.6: Thực trạng về sức mạnh tốc độ của bóng đá lứa tuổi 16-17 Hà Tĩnh

và Sông Lam Nghệ An 35

Bảng 3.1: Phân chia nội dung 2 nhóm bài tập và giá trị chỉ số Wilconxon qua 2

lần phỏng vấn về kết quả điều tra lựa chọn bài tập nhằm nâng cao sức mạnh tốc

độ của VĐV bóng đá 38

Bảng 3.2: Kết quả phỏng vấn lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ cho

nam vận động viên bóng đá lứa tuổi 16-17 Trung tâm TDTT Hà Tĩnh (n= 30) 39

Bảng 3.3: Kết quả phỏng vấn về mức độ ưu tiên sử dụng số buổi tập/tuần và

thời gian tập/buổi để phát triển sức mạnh tốc độ (n = 30) 44

Bảng 3.4: Chương trình huấn luyện sức mạnh tốc độ cho nhóm ĐC và nhóm

TN, khởi động như nhau: 46

Bảng 3.5: Một số đặc điểm của nhóm nghiên cứu 47 Bảng 3.6: Kết quả so sánh sức mạnh tốc độ của 2 nhóm tại thời điểm trước thực

Biểu đồ 3.1: Thay đổi thành tích chạy 30m XP cao của nhóm ĐC và nhóm TN

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

5 Thời gian, địa điểm nghiên cứu: 4

6 Phương pháp nghiên cứu: 4

Chương 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 8

1.1 Khái niệm sức mạnh, tốc độ và tầm quan trọng của sức mạnh, tốc độ trong bóng đá 8

1.1.1 Khái niệm sức mạnh, tầm quan trọng của sức mạnh trong bóng đá 8

1.1.2 Khái niệm sức nhanh, tầm quan trọng của sức mạnh nhanh trong bóng đá 9 1.1.3 Khái niệm sức mạnh tốc độ và tầm quan trọng của sức mạnh tốc độ trong bóng đá 11

1.2 Các phương pháp huấn luyện và nội dung đào tạo sức mạnh tốc độ trong bóng đá 13

1.2.1 Đặc điểm huấn luyện sức mạnh tốc độ trong bóng đá 13

1.2.2 Phương pháp huấn luyện sức mạnh tốc độ 15

1.2.3 Nội dung (bài tập) thường được sử dụng để phát triển sức mạnh tốc độ trong bóng đá [7], [13], [19], [22], [27], [33], [36] 18

1.2.4 Những yếu tố chi phối sức mạnh tốc độ 21

1.3 Đặc điểm thể chất riêng ở từng vị trí trong bóng đá [16] 23

1.4 Các nghiên cứu trong nước và thế giới về lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh trong bóng đá 26

SỨC MẠNH TỐC ĐỘ TRONG BỨT PHÁ ĐOẠN NGẮN, TRANH CHẤP BÓNG, SÚT CẦU MÔN CỦA VĐV BÓNG ĐÁ NAM LỨA TUỔI 16-17

HÀ TĨNH 30

2.1 Nghiên cứu lựa chọn tets đánh giá sức mạnh tốc độ cho VĐV bóng đá lứa tuổi 16-17 Trung tâm TDTT Hà Tĩnh 30

2.2 Thực trạng sử dụng bài tập phát triển sức mạnh tốc độ của nam vận động viên bóng đá lứa tuổi 16-17 tỉnh Hà Tĩnh 33

2.3 Thực trạng chương trình huấn luyện thể lực nói chung và sức mạnh tốc độ nói riêng của nam đội bóng lứa tuổi 16 -17 tỉnh Hà Tĩnh 34

2.4 Thực trạng thể lực chung và sức mạnh tốc độ của vđv bóng đá lứa tuổi 16-17 tại TT TDTT Hà Tĩnh 35

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN 37

3.1 Cơ sở lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ cho nam vận động viên bóng đá lứa tuổi 16-17 Trung tâm TDTT Hà Tĩnh 37

3.1.1 Cơ sở lựa chọn bài tập 37

3.1.2 Lựa chọn bài tập 37

3.2 Ứng dụng và đánh giá hiệu quả một số bài tập lên sức mạnh tốc độ của VĐV bón đá nam lứa tuổi 16-17 tỉnh Hà tĩnh 44

3.2.1 Xây dựng tiến trình thực nghiệm 44

3.2.2 Tổ chức thực nghiệm 45

3.2.3 Đánh giá hiệu quả các bài tập đã được lựa chọn lên sức mạnh tốc độ và khả năng bứt phá, tranh chấp bóng, sút bóng ở VĐV 46

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 54

A KẾT LUẬN 54

B KIẾN NGHỊ 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO 57

PHỤ LỤC 61

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bóng đá là một môn thể thao với phạm vi cường độ hoạt động khá rộng

Có những lúc, cầu thủ chỉ đi bộ, thư giãn hoặc chạy nhẹ nhàng Nhưng cũng có những lúc, cầu thủ phải hoạt động ở cường độ cực cao Còn lại, phần đa số các chuyển động đều nằm ở cường độ trung bình (phân loại sâu hơn sẽ là trung bình-cao, trung bình-thấp) [6]

Bóng đá là môn thể thao hỗn hợp cần đa tố chất như nhanh, mạnh, bền, khéo léo, linh hoạt, khéo léo và chính xác cao Về năng lượng thì bóng đã vừa là môn hoạt động ưa khí vừa hoạt động yếm khí, cường độ hoạt động luôn biến đối với động hình học đa dạng [6], [11]

Theo số liệu thống kê, trong mỗi trận đấu, cầu thủ bóng đá thường di chuyển khoảng 9-11 km Tuy nhiên, nếu một người có thể chạy được 11 km trong vòng 90 phút không có nghĩa là người đó đáp ứng được nhu cầu thể chất

từ môn thể thao này Trong 11 km các cầu thủ di chuyển, không phải chỉ có chạy bền, mà còn xen kẽ với tăng tốc, chạy nhanh, bật nhảy, va chạm, tì đè, vv [26]

Và chính những hoạt động ở cường độ cực cao này mới là nguyên nhân đằng sau của thành tích bóng đá Hoạt động cường độ cao cần sức mạnh kết hợp tốc

độ co cơ Việc phát triển khả năng chạy bền cũng chỉ đóng vai trò giúp đẩy nhanh quá trính hồi phục cho các hoạt động cường độ cao của cầu thủ, cũng như giúp VĐV có thể di chuyển vị trí, tuân thủ chiến thuật trên sân tốt hơn, chứ không

thể trực tiếp giúp tăng khả năng đánh bại đối thủ [6], [11], [26]

Bóng đá là một môn thể thao với bản chất cách quãng, nên việc chuẩn bị thể lực bằng phương pháp cổ điển – chạy bền – sẽ không bao giờ đem lại sự hiệu quả tối ưu nhất Thay vào đó, phải hiểu rõ yêu cầu thể chất chung của bóng

đá và riêng ở từng vị trí, bao gồm sự khác biệt của thể lực (các hệ thống năng lượng) và nền tảng sức mạnh, thì mới có thể tạo ra những giáo án giúp các cầu thủ đạt được thể trạng tốt nhất [31]

Ở vị trí tiền đạo, với tính chất phải hoạt động rất nhanh, rất mạnh, nhiều khi phải hoạt động hết công suất Vấn đề thường thấy ở vận động viên vị trí tiền đạo là sự mệt mỏi tích tụ acid lactic và giảm năng suất đáng kể sau nhiều lần chạy Nên cần huấn luyện cho tiền đạo các tố chất nhanh, mạnh, hoạt động ở cường độ cao - cực cao và lặp lại nhiều lần [24], [26], [31]

Ở vị trí trung vệ cần khả năng bứt phá nhanh, bật nhảy tốt và khả năng tranh bóng tốt Vấn đề tồn tại thường thấy ở vận động viên vị trí này là hạn chế tăng tốc và khả năng hoạt động cường độ cao liên tục trong những tình huống cụ thể Nên nhu huấn luyện thể chất ở trung vệ: bứt tốc nhanh, bật nhảy tốt và khả năng tranh chấp bóng [24], [26], [31]

Ở vị trí tiền vệ trung tâm với tính chất hoạt động bền bỉ liên tục ở tốc độ cao Vấn đề tồn tại ở vận động viên vị trí này thường thấy là không theo nổi nhu cầu thể chất vị trí hoặc không hoạt động hiệu quả bằng đối phương Ví dụ, cùng

là hoạt động ở cường độ trung bình-cao (70-90%), nhưng một cầu thủ “khoẻ hơn”

sẽ hoạt động được lâu hơn, hiệu quả hơn (chạy nhanh hơn) và lặp lại được nhiều hơn Nên cần các tố chất như hoạt động ở cường độ trung bình-cao bền bỉ, liên tục suốt trận đấu Phải có khả năng phục hồi ở cường độ trung bình-thấp (chạy lúp xúp) vì tiền vệ trung tâm bắt buộc phải luôn di chuyển, không có nhiều thời gian

đi bộ hoặc đứng yên [22], [24], [26]

Đối với tiền vệ và hậu vệ biên với tính chất của vị trí cần chạy đường dài tốc độ tốt, bền bỉ cùng với khả năng đổi hướng bất thình lình Vấn đề tồn tại ở vận động viên vị trí này thường thấy không đáp ứng nhu cầu thể chất của vị trí hoặc không hoạt động hiệu quả bằng đối phương Nên nhu cầu thể chất ở tiền vệ/hậu vệ biên phải có mang tính toàn diện, bền bỉ, bùng nổ, tần suất chạy ở cường độ cực cao (>95% – tăng tốc/chạy nhanh hết sức) nhiều nhất trên sân [24], [26], [31]

Tóm lại hầu hết các vị trí trong sân như tiền đạo, tiền vệ, trung vệ, hậu vệ biên đều cần tố chất nhanh, mạnh và luôn hoạt động ở cường độ cao- cực cao, lặp lại nhiều lần mới đạt được thành tích cao trong thi đấu thế thao Chính vì vậy, mà

nhiều chuyên gia, huấn luyện viên bóng đá nổi tiếng thế giới đều rất coi trọng huấn luyện tố chất sức mạnh tốc độ cho vận động viên [22], [24], [26], [31]

Để góp phần cải thiện một phần tố chất thể lực sức mạnh, tốc độ cho vận động viên lứa tuổi 16-17 và để góp phần cải thiện thành tích thi các giải đấu

Quốc gia, chúng tôi tiến hành đề tài “Nghiên cứu lựa chọn bài tập phát triển

sức mạnh tốc độ cho nam vận động viên bóng đá lứa tuổi 16-17 Hà Tĩnh”

2 Mục đích nghiên cứu

Lựa chọn được một số bài tập có hiệu quả nhất nhằm phát triển sức mạnh tốc độ cho vận động viên ở các vị trí, từ đó nâng cao thể lực và thành tích thi đấu cho VĐV bóng đá trẻ tỉnh Hà Tĩnh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Nghiên cứu thực trạng chương trình huấn luyện và sức mạnh tốc độ ở vận động viên lứa tuổi 16-17 của đội tuyển bóng đá tỉnh Hà Tĩnh

- Đánh giá thực trạng nội dung chương trình và kế hoạch tập luyện đang được các Huấn luyện viên sử dụng để phát triển SM- TĐ trong bứt phá bứt phá đoạn ngắn, tranh chấp bóng, suýt bóng cầu môn của VĐV bóng đá U16-17

- Xây dựng test đánh giá sức mạnh tốc độ trong bứt phá đoạn ngắn, tranh chấp bóng, suýt bóng cầu môn của VĐV bóng đá U16-17

- Đánh giá thực trạng SM-TĐ trong bứt phá đoạn ngắn, tranh chấp bóng,

suýt bóng cầu môn

3.2 Nghiên cứu lựa chọn một số bài tập và đánh giá tác dụng của các bài tập trong phát triển sức mạnh tốc độ cho VĐV bóng đá lứa tuổi 16-17

- Thống kê hệ thống bài tập hiện đang sử dụng tại các trung tâm huấn

luyện bóng đá cho lứa tuổi 16-17 của Quốc gia và các tỉnh

- Thiết kế phiếu điều tra để điều tra về sự lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh tốc độ cho vận động viên lứa tuổi 16-17

- Tham khảo ý kiến chuyên gia, gồm các huấn luyện viên hiện đang huấn luyện đội tuyển bóng đá lứa tuổi 16-17 Quốc gia và các tỉnh

- Thống kê bài tập được lựa chọn, thiết kế chương trình và kế hoạch huấn luyện

- Tổ chức thực nghiệm: Tổ chức huấn luyện sức mạnh tốc độ theo nội dung huấn luyện mới trong thời gian 3 tháng

- Đánh giá kết quả huấn luyện về sức mạnh tốc độ của VĐV

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Chủ thể nghiên cứu: Các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ cho nam

5 Thời gian, địa điểm nghiên cứu:

+ Thời gian nghiên cứu được tiến hành từ tháng 11/2017 đến tháng 8/2018;

+ Địa điểm nghiên cứu được tiến hành tại Trung tâm TDTT Hà Tĩnh và Trường Đại học Vinh

6 Phương pháp nghiên cứu:

Nghiên cứu mô tả cắt ngang và nghiên cứu trước sau

6.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu

Phương pháp này được chúng tôi sử dụng trong suốt quá trình làm đề tài trên cơ sở khảo sát những tài liệu khoa học lý luận chung:

- Mục đích sử dụng phương để thu thập các tài liệu khoa học, các đề tài khoa học có liên quan để phục vụ cho các nội dung nghiên cứu của đề tài

- Để xác định hệ thống bài tập phát triển SM-TĐ và test đánh giá SM-TĐ trong bứt phá đoạn ngắn, tranh chấp bóng, sút bóng cầu môn ở nam VĐV bóng

đá lứa tuổi 16-17 Hà Tĩnh

+ Thu thập, thống kê các test đã được sử dụng để đánh giá SM-TĐ trong bứt phá đoạn ngắn, tranh chấp bóng, suýt bóng cầu môn ở VĐV bóng đá (cả trong và ngoài nước)

+ Tham khảo tài liệu và thực tiễn sử dụng các bài tập phát triển SM-TĐ

và test đánh giá SM-TĐ trong bứt phá đoạn ngắn, tranh chấp bóng, suýt bóng cầu môn ở VĐV bóng đá của các Trung tâm Huấn luyện trong nước

6.2 Phương pháp phỏng vấn tọa đàm

Là phương pháp nghiên cứu khoa học thu nhận thông tin thông qua hỏi và trả lời giữa nhà nghiên cứu và các cá nhân khác nhau về các vấn đề quan tâm Trong đề tài này chúng tôi đã sử dụng phương pháp phỏng vấn dưới hai hình thức:

Phỏng vấn trực tiếp: Là hình thức chúng tôi trao đổi trực tiếp với các

chuyên gia, cán bộ, giáo viên giàu kinh nghiệm trong công tác TDTT

Phỏng vấn gián tiếp: Bằng hình thức sử dụng phiếu hỏi gồm những vấn

đề được sắp xếp theo thứ tự khoa học, các vấn đề được hỏi đều liên quan đến đề tài nghiên cứu

Tổ chức buổi tọa đàm về thực trạng SM-TĐ trong bứt phá đoạn ngắn, tranh chấp bóng và, suýt bóng cầu môn và xây dựng hệ thống bài tập và hệ thống test đánh giá SM- TĐ trong bứt phá đoạn ngắn, tranh chấp bóng và, suýt bóng cầu môn Khách mời tọa đàm là các Huấn luyện viên bóng đá cấp tỉnh và các chuyên gia Bóng đá

6.3 Phương pháp quan sát sư phạm

Phương pháp này được sử dụng để khảo sát, phân tích đánh giá khách quan thực trạng huấn luyện thể lực của bộ môn bóng đá Trung tâm TDTT tỉnh Tiếp cận đối tượng nghiên cứu, thực hiện các bài tập đã lựa chọn với số thực nghiệm và đối chứng Đánh giá các điều kiện đảm bảo, cơ sở vật chất, sân bãi dụng cụ và phương pháp giảng huấn luyện Việc sử dụng phương pháp này còn giúp chúng tôi có căn cứ để xác định tính hiệu quả của các biện pháp đã lựa

chọn

6.4 Phương pháp điều tra

Sử dụng phiếu điều tra in sẵn bằng câu hỏi ngắn để lấy ý kiến của các Huấn luyện viên Bóng đá cấp tỉnh và cấp Quốc gia để lựa chọn bài tập phát triển SM-TĐ và test đánh giá SM-TĐ trong bứt phá đoạn ngắn, tranh chấp bóng, sút bóng cầu môn

Chỉ lựa chọn các bài tập phát triển SM-TĐ và các Test đánh giá SM-TĐ trong bứt phá đoạn ngắn, tranh chấp bóng, sút bóng cầu môn có tỉ lệ lựa chọn từ 75% trở lên

Chúng tôi sử dụng phương pháp này để kiểm tra thành tích, trình độ của vận động viên bằng các Test được lựa chọn qua phỏng vấn

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, chúng tôi tiến hành kiểm tra sư phạm

để đánh giá sự phát triển sức mạnh tốc độ qua các giai đoạn:

Hà Tĩnh Gồm 30 VĐV chúng tôi đã tiến hành chia một cách ngẫu nhiên thành 2 nhóm:

6.6 Phương pháp toán thống kê

- Xử lí số liệu bằng phần mềm Epi infor 7.0

- Xác định độ tin cậy của lựa chọn bài tập và test đánh giá bằng phương pháp phi tham số (Wilcoxon) thông qua phần mềm R3.01

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Khái niệm sức mạnh, tốc độ và tầm quan trọng của sức mạnh, tốc độ trong bóng đá

1.1.1 Khái niệm sức mạnh, tầm quan trọng của sức mạnh trong bóng đá

+ Sức mạnh hãm cơ thể là sức mạnh của cơ bắp tạo ra lực để hàm lại tốc

độ và lực quán tính Trong bóng đã sức mạnh hãm cơ thể thấy rõ khi chạy tốc độ dừng lại đột ngột để tranh bóng

Trong thực tế người ta còn sử dụng sức mạnh tuyệt đối và sức mạnh tương đối

- Sức mạnh tuyệt đối là sức mạnh mà con người đạt được trong một hoạt động nào đó Hoặc là khả năng khắc phụ lực cản lớn nhất của cơ thể, sức mạnh tuyệt đối được đo bằng sức mạnh tĩnh lực và sức mạnh động lực

- Sức mạnh tương đối bằng sức mạnh tuyệt đối/trọng lượng cơ thể

Sức mạnh cơ phụ thuộc vào hình thái, chức năng của cơ Sức mạnh tỉ lệ thuận với tiết diện cắt ngang của cơ

* Tầm quan trọng của sức mạnh trong bóng đá

Xét về tố chất mạnh, tất cả các cầu thủ dù ở vị trí nào cũng cần tốt chất này Sức mạnh cơ bắp giúp cơ tạo lực để tăng tốc độ khi chạy cường độ cao và chạy nước rút, để tranh chấp bóng, để bật nhảy đánh bóng bằng đầu, để sút bóng

vào cầu môn ở mọi cự ly [16], [18], [22]

Trong môn chạy bứt phá hạy chạy nước rút, thành tích chạy phụ thuộc vào tần số bước và độ dài của bước Tần số bước phụ thuộc vào độ linh hoạt thần kinh -cơ, nhưng độ dài của bước lại phụ thuộc vào sức mạnh của cơ, đặc biệt là cơ ở chân Do đó việc tăng cường sức mạnh chân là hết sức quan trọng, cần thiết để tăng khả năng bứt phá, khả năng giành bóng của VĐV [15], [20], [32]

Sức mạnh cơ tăng giúp VĐV ở các vị trí tiền đạo, trung vệ, hậu vệ và tiền vệ biên, trong quá trình thi đấu diễn ra có khả năng bứt phá tốc độ cai, bật nhảy tốt và trang bóng quyết liệt [20], [32]

Đối với tiền vệ và hậu vệ biên với tính chất của vị trí cần chạy đường dài tốc độ tốt, bền bỉ cùng với khả năng đổi hướng bất thình lình Sức mạnh cơ bắp giúp tăng tốc độ chạy và khả năng hãm cơ thể, khả năng chuyển bóng xa cũng như khả năng đổi hướng [31]

Tóm lại hầu hết các vị trí trong sân như tiền đạo, tiền vệ, trung vệ, hậu vệ biên đều cần tố chất nhanh, mạnh và luôn hoạt động ở cường độ cao- cực cao, lặp lại nhiều lần mới đạt được thành tích cao trong thi đấu thế thao Chính vì vậy, mà nhiều chuyên gia, huấn luyện viên bóng đá nổi tiếng thế giới đều rất coi trọng huấn luyện tố chất sức mạnh tốc độ cho vận động viên [15], [20], [32]

1.1.2 Khái niệm sức nhanh, tầm quan trọng của sức mạnh nhanh trong bóng đá

* Khái niệm sức nhanh

Theo quan điểm của lý luận và phương pháp thể dục thể thao, sức nhanh

là một tổ hợp thuộc tính chữa năng của con người Sức nhanh là khả năng thực hiện một việc nào đó trong thời gian ngắn nhất [8], [10]

Sức nhanh có 2 loại: sức nhanh của phản ứng vận động đơn giản; sức nhanh của phản ứng vận động phức tạp và sức nhanh của tần số động tác [8]

Sức nhanh phụ thuộc vào tốc độ co cơ và độ linh hoạt của quá trình thần kinh Tốc độ co cơ phụ thuộc vào loại sợi cơ, hàm lượng men ATP, lực co cơ Trong một giới hạn nhất định, lực co cơ tỉ lệ thuận với tốc độ Tố chất nhanh là năng lực phản ứng của cơ thể đối với các loại kích thích, nhằm hình thành mọi động tác hoặc di động một cự ly nào đó trong một đơn vị thời gian [8]

Quan hệ giữa sức mạnh và tốc độ lực và tốc độ: Lực và tốc độ thường có quan hệ tỉ lệ nghịch với nhau, tốc độ càng cao thì lực càng nhỏ và ngược lại [8], [10]

* Tầm quan trọng của tốc độ trong bóng đá

Tốc độ là cần thiết cho VĐV đánh bại một đối thủ với một quả bóng 50/50, để vượt qua một hậu vệ với một quả bóng hoặc chạy về phía một đường chuyền, để chạy đến một khoảng trống trên sân, để hỗ trợ tấn công của động đội bằng cách rút ra hậu vệ từ đồng đội là mục tiêu thực sự của một đường chuyền,

để vòng lừa đối thủ hoặc để theo đuổi trở lại và chặn một cuộc tấn công [15], [26], [27], [28]

Nếu thiếu tốc độ, VĐV sẽ bị đối phương bị tranh cướp bóng, mất bóng, không thể giành bóng hoặc chuyền bóng cho đồng đội Khi bị mất bóng trước cầu môn thì rủi ro ghi bàn của đối phương rất cao [27], [27]

Sức bền tốc độ quan trọng trong bóng đá được thể hiện nhiều nội dung khi chơi bóng Năng lượng cần thiết để cung cấp chủ yếu bằng ocn đường yếm khi lactic, dẫn đến gây mệt mỏi cơ bắp [31]

Do đó với độ bền được cải thiện (độ bền kỵ khí), cơ thể có thể làm chậm quá trình sản xuất axit lactic và chịu được nồng độ cao hơn, do đó làm chậm sự mệt mỏi và cho phép bạn chạy và chạy nhanh hơn và thường xuyên hơn trên sân [27]

Một yếu tố thiết yếu của hiệu suất bóng đá thành công là tăng tốc, thay đổi hướng nhanh chóng và đánh lừa phe đối lập Thực hiện những chuyển động

này trong khi lừa bóng với bàn chân thay thế đòi hỏi nỗ lực và kiểm soát đáng

kể Điều này đòi hỏi sự phát triển của tốc độ và sự nhanh nhẹn [15], [26], [27], [28]

Nhiều chuyên gia bóng đá đã nhận định, trong bóng đá, khả năng tăng tốc, giảm tốc và chuyển động nhanh theo mọi hướng quan trọng hơn là chỉ chạy nhanh Thành phần quan trọng của khả năng tăng tốc và thay đổi theo mọi hướng đó là [15], [26], [27], [28]:

+ Tốc độ sức mạnh (lực cần thiết để tạo điều kiện tăng tốc, giảm tốc và thay đổi hưởng

+ Sự nhanh nhẹn (khả năng phanh hàm, đổi hướng và tăng tốc lại

Đào tạo tốc độ và nhanh nhẹn là một phần không thể thiếu trong việc đào tạo cho tất cả người chơi hàng đầu và có thể giúp bạn thực hiện thành công các nội dung trong bóng đá như: lừa bóng, đuổi theo đối phương, thay đổi hướng nhanh chóng, bứt phá, dừng đột ngột, phản ứng với các tình huống, rút lui về để bảo vệ khung thành, tránh chấn thương

1.1.3 Khái niệm sức mạnh tốc độ và tầm quan trọng của sức mạnh tốc độ trong bóng đá

* Khái niệm sức mạnh tốc độ [8], [10], [31]

Sức mạnh tốc độ là khả năng khắc phục các lực cản với tốc độ co cơ cao

của VĐV Đã có một số lượng lớn người gần đây đã sử dụng thuật ngữ "sức

mạnh tốc độ" và "tốc độ sức mạnh" thay thế cho nhau Điều này hoàn toàn sai lầm Tại cơ sở của nó, sức mạnh tốc độ có nghĩa là sức mạnh trong điều kiện tốc

độ Mặt khác, tốc độ sức mạnh, có nghĩa là tốc độ trong điều kiện sức mạnh

(Ajan, 1988; Roman, 1986)

* Tầm quan trọng của sức mạnh tốc độ trong bóng đá

Về cơ bản, sức mạnh tốc độ có nghĩa là bạn di chuyển một trọng lượng nặng hơn nhanh nhất có thể Theo Bryan Mann, Patrick Ivey, và Stephen Sayers bài báo “Đào tạo dựa trên vận tốc trong bóng đá: Strength & Conditioning Journal” vùng sức mạnh tốc độ tốc độ đòi hỏi một vận động viên tạo ra lực tối

ưu trong một khoảng thời gian ngắn hơn vùng cường độ cực đại, làm giảm lượng lực có thể được tạo ra nhưng có thể sử dụng vận tốc cao hơn của vận tốc Lợi ích của việc có sức mạnh tốc độ đối với cầu thủ bóng đá được nhìn thấy

ở các vị trí được chơi ở hàng tiền đạo [7], [16]

Sức mạnh tốc độ là một phương tiện để cải thiện sức mạnh bột phát Ưu điểm của việc tăng tốc độ cho người chơi bóng đá được minh họa rõ ràng trong

sự bứt phá giúp người chơi thoát ra khỏi sự bao vây tranh cướp bóng của đối phương Các cầu thủ bóng đá thường bứt phá từ tư thế của họ với vận tốc trung bình là 1,09 m/s, đó là ở vùng có cường độ cao [22], [24]

Sức mạnh tốc độ có mặt ở nhiều động tác trong bóng đá như sút bóng xa gần, chắn bóng, chạy bứt phá, giữ bóng thoát vây và chạy nước rút trong tranh

cướp bóng [26], [32]

Tố chất sức mạnh tốc độ đặc biệt quan trọng trong môn bóng đá Bóng đá

là môn thể thao thi đấu đồng đội có tính đối kháng trực tiếp cao có đặc điểm: Xuất phát nhanh, dừng đột ngột, bật nhảy, khả năng tranh chấp tạo ra sự bất ngờ và thời

cơ cho việc ghi bàn, chuyền bóng, đánh đầu, đột phá cá nhân có tính càn lướt, các hành động phòng thủ cũng đòi hỏi sức mạnh tốc độ cao hơn [6], [26], [31]

Vì vậy, có thể nói sức mạnh tốc độ có vai trò quan trọng để vận động viên có thể thực hiện tốt được các động tác của kỹ thuật trong bóng đá [31]

Tố chất sức mạnh tốc độ là tố chất quan trọng vận động viên của bóng đá, sức mạnh tốc độ tạo cho vận động viên đủ uy lực khi thực hiện ý đồ chiến thuật trong tập luyện và thi đấu, tạo ra sự bất ngờ cho đối phương, nâng cao hiệu quả thành tích thi đấu [6], [26], [31]

Thực tiễn cho thấy: Những đội bóng đá hàng đầu của thế giới như: Pháp, Anh, Bỉ các vận động viên đều có trình độ phát triển sức mạnh tốc độ rất cao,

từ đó họ không những chiếm lĩnh được không gian, thời gian, thực hiện những động tác cực khó gây được bất ngờ lớn cho đối thủ và đạt hiệu quả cao trong các động tác đá bóng, sút cầu môn Điều đó cũng giải thích hiệu suất ghi bàn cũng rất cao [6], [22], [26]

Tóm lại, sức mạnh tốc độ là một trong những tố chất quan trọng hàng đầu trong tập luyện, thi đấu và nâng cao thành tích môn bóng đá Chính vì vậy,

mà nhiều chuyên gia, huấn luyện viên bóng đá nổi tiếng thế giới đều rất coi trọng huấn luyện tố chất sức mạnh tốc độ cho vận động viên của họ [19], [36]

1.2 Các phương pháp huấn luyện và nội dung đào tạo sức mạnh tốc độ trong bóng đá

Bóng đá là môn thể thao phức tạp, các tính huống trên sân luôn đa dạng nên để đáp ứng được cần đòi hỏi VĐV phải được đào tạo đầy đủ các tố chất thể lực như sức nhanh sử dụng trong các động tác di chuyển với tốc độ cao không bóng và có bóng, sức mạnh trong các động tác tranh cướp bóng, sút cầu môn, hãm cơ thể, sức bền để đảm bảo hoạt động thể lực kéo dài, tố chất mềm dẻo khéo léo để xoay xở trong phạm vi hẹp thoát ra khỏi sự đeo bám của đối phương

và tranh cướp bóng của đối phương Trong đó tố chất sức mạnh và sức mạnh tốc

độ đóng vai trò quan trọng và được coi là thước đo cho trình độ huấn luyện thể lực và quyết định thành tích bóng đá [26], [31]

Bóng đá là môn thể thao mang tính đối kháng cao, lượng vận động lớn, cường độ cao, thời gian hoạt động dài, chiến thuật đa dạng và các động tác kỹ thuật có cường độ cao Trong trận đầu, luôn có sự tranh chấp quyết liệt, sử dụng nhiều loại hình như sức bứt phá nhanh, chạy đổi hướng, xuất phát đột ngột Nhằm đẩy đối phương vào thế bị động Trong khí đó thời gian nghỉ giữa các lần di chuyển không nhiều Traanjd dấu thường kéo dài từ 90- 120 phút [6], [26], [27

1.2.1 Đặc điểm huấn luyện sức mạnh tốc độ trong bóng đá

Tố chất sức mạnh tốc độ là tố chất rất quan trọng của cầu thủ bóng đá, là một yếu tố dẫn đến sự thành đạt của cầu thủ Trong bóng đá những trở lực cần vượt qua như trọng lượng của chính cầu thủ, quả bóng, sức hút của trái đất, đối phương Tuy vậy sức mạnh ở đây lại không giống như ở một số môn thể thao khác như cử tạ, vật hay chạy việt dã Mọi hoạt động của bóng đá đều cần đến sức mạnh Có thể nói kỹ thuật bóng đá là hoạt động trong sức mạnh, kể từ động tác đơn giản nhất như di chuyển không có bóng, đến những hoạt động phức tạp

như tranh cướp, cản phá hay bay người bắt bóng trong động tác của thủ môn [15], [20], [23], [24]

Khi cầu thủ thực hiện các động tác kỹ thuật (trong thi đấu) của bóng đá, hầu như có sự tham gia của tất cả các nhóm cơ để tạo nên sức mạnh tổng hợp Sức mạnh cơ và căng cơ phụ thuộc vào các yếu tố chủ quan như sức cản của gió, sân bãi, sự va chạm của đối phương Nói chung muốn thực hiện kỹ thuật phải

có sức mạnh tốc độ Mặt khác sức mạnh tốc độ có thể tạo nên những bất ngờ trong thi đấu Cầu thủ hậu vệ muốn phá bóng nhanh mạnh, tiền đạo có thể sút bóng nhanh mạnh cũng đều phải cần đến sức mạnh tốc độ [1], [26], [31]

Trong huấn luyện và giảng dạy bóng đá khi sắp xếp nội dung các loại bài tập sức mạnh tốc độ cho một buổi tập, chúng ta cần chú ý tới vị trí của nó Những bài tập sức mạnh chỉ được tiến hành sau khi đã được khởi động thật đầy

đủ và trong mọi trường hợp đều phải sắp xếp vào sau các phần tập phát triển sức khéo léo và mềm dẻo Đối với kỹ thuật và chiến thuật cũng vậy [7], [12], [17], [18]

Huấn luyện sức mạnh tốc độ là công việc có thể tiến hành đối với các cầu thủ trẻ Cần phải phát triển sức mạnh tốc độ cho các em từ sớm vì đó là một trong những nội dung của giáo dục toàn diện Khi tiến hành công tác huấn luyện sức mạnh tốc độ cho cầu thủ trẻ cần chú ý những nét sau đây [5], [23], [29], [33]:

- Sự lựa chọn dụng cụ và đối lực tập luyện

- Thường xuyên thay đổi dụng cụ tập luyện

- Cách thực hiện bài tập và động tác cần dễ, hợp với đối tượng: Cần có nghỉ ngơi thích đáng và thay đổi nhịp điệu tập luôn luôn khi tập khối lượng lớn

- Luôn luôn chú ý đối đãi cá biệt

- Không bao giờ tập với khối lượng tối đa: 100% (thông thường khái niệm này được biểu hiện ở mạch đập của cầu thủ, trên dưới 180 lần/ 1 phút)

Sau các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ bao giờ cũng cần thả lỏng hồi tĩnh

Lực bộc phát là hình thức biểu hiện cao nhất của sức mạnh tốc độ Phát triển lực bộc phát ngoài việc dựa vào trình độ sức mạnh cực đại, còn cần chú ý mấy điểm sau đây:

- Trên cơ sở nâng cao sức mạnh lớn nhất của cơ bắp, từ đó nâng cao năng lực hoàn thành nhanh động tác

- Nhằm phát triển lực bộc phát của tốc độ động tác, người ta thường tiến hành tập luyện với khối lượng ở các mức độ khác nhau của môn bóng đá Nếu tập khối lượng nhỏ, tốc độ giới hạn phát triển được sức nhanh nhưng không đáp ứng nhu cầu thực tiễn về sức mạnh Nếu sử dụng khối lượng tập luyện nặng thì tốc độ động tác bị giảm đi, mà loại giảm tạm thời này chỉ có dừng tập khối lượng lớn hoặc giảm khối lượng tối đa, thì sau 2 hoặc 6 tuần lễ sau mới hồi phục được Do đó, trong thời kỳ tốc độ động tác tạm thời giảm xuống, nên sử dụng các bài tập không có trọng lượng mang vác hoặc nếu có thì lượng bé đi khiến cho việc tập luyện sức mạnh và tốc độ có cơ hội kết hợp lại với nhau

- Khi phát triển lực bộc phát chi dưới, cần tiến hành cách tập luyện sức mạnh chân kết hợp với cách tập luyện các loại nhảy Có như vậy sẽ có lợi, làm sức mạnh cực đại chuyển hoá thành lực bộc phát

1.2.2 Phương pháp huấn luyện sức mạnh tốc độ

* Phương pháp huấn luyện có hệ thống

Theo kinh nghiệm của nhiều vận động viên bóng đá nổi tiếng trên thế giới đã thành đạt chứng minh rằng, chỉ có tiến hành huấn luyện một cách thật nghiêm khắc, thật khoa học và phải hệ thống hoá, phải tập liên tục nhiều năm mới có thể thành đạt, mới có thể trở thành những vận động viên xuất sắc Thực tiễn cũng chứng minh rằng, trong quá trình huấn luyện, sự diễn biến tuần tự mục tiêu của từng giai đoạn thường thường là không thể tiếp chuyển hết được, bất kỳ một ý đồ nào vượt quá đặc điểm của quá trình huấn luyện, áp đặt sự huấn luyện chuyên môn hoá quá sớm để đạt được một thành tích nhất thời, tất yếu dẫn đến

sự bắt vận động viên đạt thành tích khi chưa có thể đạt được Làm như vậy hệ

quả là thời gian duy trì thành tích sẽ ngắn, đời hoàng kim của người cầu thủ mau tàn lụi và sẽ có nhiều hệ luỵ khác không lường trước được [13], [24], [27]

Ngày nay, rất nhiều quốc gia căn cứ vào quy luật phát dục và trưởng thành của con người và quy luật "thời kỳ nhạy cảm" để phát triển tố chất vận động viên Người ta chia hệ thống huấn luyện thể lực từ nhi đồng, thiếu niên đến khi thưởng thành bao gồm 3 giai đoạn (theo [13]), [23];

- Giai đoạn từ 7-11 tuổi: Là thời kỳ nhằm phát triển năng lực cơ bản, chủ

yếu phát triển các năng lực có liên quan mật thiết đến hệ thống thần kinh như: tốc độ phản ứng, sức bền chung, tính linh hoạt, tính nhịp điệu, tính đàn hồi, dẻo dai, tính thích ứng

- Giai đoạn từ 12-17 tuổi: Thời kỳ phát triển toàn diện, chủ yếu là củng

cố và nâng cao năng lực cơ bản, tập trung phát triển sức mạnh tốc độ và sức bền chung nhằm đạt hiệu quả là phát triển toàn diện Trên cơ sở này, từng bước kết hợp huấn luyện tố chất thể lực mang đặc tính chuyên sâu

- Giai đoạn từ 18 tuổi trở lên: Là thời kỳ huấn luyện chuyên sâu Nhiệm vụ

chính là trên cơ sở phát triển của tố chất sức mạnh, tốc độ, sức bền dần dần từ quá

độ sang chuyên sâu với mức độ lớn dần và tiến tới huấn luyện tố chất thể lực chuyên môn

* Phương pháp nỗ lực nâng cao hiệu suất huấn luyện

Theo đà phát triển của bóng đá ngày nay, người huấn luyện viên cần phải tìm hiểu và khai thác những nhân tố thúc đẩy các năng lực tiềm tàng của vận động viên Thông thường, những nhân tố đó là khối lượng vận động và cường độ vận động của vận động viên [15], [29], [33]

Điều thật sự được coi trọng đó là ngày càng nhiều người vận dụng các phương pháp huấn luyện không mang tính truyền thống, như phương pháp huấn luyện theo mô hình hoặc sử dụng các khí tài huấn luyện chuyên sâu Điều này không những tăng cường hiệu quả của công tác huấn luyện mà còn thúc đẩy quá trình huấn luyện, nâng cao hiệu suất huấn luyện [33]

* Phương pháp huấn luyện từ nhiều hướng, vận dụng các phương tiện huấn luyện tiên tiến

Thể dục thể thao là cánh cửa sổ của nền khoa học hiện đại, công tác huấn luyện thể lực cho vận động viên bóng đá cũng giống như các môn khoa học khác, đối với việc mở mang kiến thức khoa học mới có tính nhạy cảm rất cao

Nó có sự cảm nhận mật thiết của sự phát triển mới không giống nhau về khoa học, về các tầng, về thành quả mới, về bước nhảy vọt mà nó phát triển nhanh theo nhiều hướng, vận dụng các phương pháp, phương tiện huấn luyện thể lực, làm sao sớm nhất, nhanh nhất đạt được thành tích tốt nhất Ví dụ: có thể sử dụng

kỹ thuật vi điện tử làm cho công tác huấn luyện được chính xác hơn, kịp thời thu được tín hiệu phản hồi nhằm đảm bảo cho quá trình huấn luyện được tiến hành

ổn định [33]

Ngoài ra, vận dụng thành tựu nghiên cứu khoa học về sinh cơ học để cải tiến công tác huấn luyện tố chất thân thể, vận dụng kiến thức mô phỏng nhằm làm phong phú thêm phương hướng huấn luyện thể lực, vận dụng kỹ thuật đo lường bằng điện tử không gian đối với công tác huấn luyện thể lực có thể khống chế có hiệu quả [33]

* Phương pháp quá độ từ huấn luyện đơn lẻ sang huấn luyện tổng hợp

Ngày nay, việc huấn luyện thể lực cho các vận động viên bóng đá ưu tú

là dựa trên cơ sở đo đạc mấy loại tố chất thân thể rồi quá độ lên huấn luyện toàn diện các tố chất có liên quan Một vấn đề quan trọng cần đề cập là công tác huấn luyện trước kia về kỹ thuật, chiến thuật, tâm lý, phong cách, trí tuệ.v.v và cả nội dung huấn luyện từng chu kỳ hay từng giai đoạn đều được tiến hành một cách đơn độc là chính Sự phát triển theo xu thế hiện nay (trước mắt) là bằng sự huấn luyện đồng bộ - tổng hợp chia thành nhiều chu kỳ tất cả những nhân tố nêu trên Đặc biệt trong công tác huấn luyện, cần sử dụng nhiều các bài tập mang tính đối kháng cao, diễn ra với tốc độ nhanh, có kết hợp việc sử dụng quả bóng

Tỷ lệ huấn luyện thể lực đơn thuần không kết hợp với bóng từ chỗ lớn giảm bé lại Có như vậy mới làm cho công tác huấn luyện thể lực càng phù hợp với yêu

cầu chung của tình hình phát triển của nền bóng đá hiện đại [13], [17], [23], [31]

* Phương pháp hồi phục sau huấn luyện

Theo đà tăng trưởng về khối lượng huấn luyện và khả năng chịu đựng của vận động viên trong các cuộc thi đấu của nền bóng đá hiện đại, đặc biệt là trong điều kiện chịu đựng khối lượng lớn nhất, thì việc vận dụng các biện pháp

về y học và hồi phục về mặt tâm lý đã trở thành một khâu quan trọng trong quá trình huấn luyện bóng đá nói chung và huấn luyện thể lực nói riêng Điều này không những đề phòng được việc tập luyện quá sức, phòng ngừa được các chấn thương mà còn nâng cao năng lực, khả năng chịu đựng của vận động viên từ 5-10% [26]

1.2.3 Nội dung (bài tập) thường được sử dụng để phát triển sức mạnh tốc độ trong bóng đá [7], [13], [19], [22], [27], [33], [36]

Bài tập 1: Chạy thang dây

+ Mục đích: Phát triển sức mạnh tốc độ, phát triển được cả sức mạnh của

cơ đùi, cơ hông

+ Nội dung thực hiện: Chia thành 2 nhóm đều nhau và đứng trên vạch giới hạn từ 15 đến 20m, chạy tăng tốc qua và vòng qua vạch đích rồi quay trở về đứng ở cuối hàng, người đầu hàng lại tiếp tục chạy

+ Yêu cầu : Chạy với tốc độ tối đa thực hiện 3 tổ, mỗi tổ thực hiện 3 lần

và thời gian nghỉ giữa mỗi tổ là 2 phút và giữa mỗi lần chạy là 20 giây

Bài tập 2: Chạy luồn cọc nhảy qua vật cản (s)

+ Mục đích: Phát triển sức mạnh tốc độ và tăng độ linh hoạt, di chuyển khéo léo của cơ thể VĐV

+ Nội dung cụ thể: Chạy trên một đoạn đường thẳng với chiều dài khoảng 25m, vạch xuất phát cách vạch đích khoảng 5m, chạy luồn qua 3 cọc, mỗi cọc cách nhau 2m, sau đó nhảy qua 3 vật cản, những vật cản vừa đủ để nhảy qua cho những lần nhảy tiếp theo Nhảy qua hết vật cản thì chạy nước rút về đến vạch xuất phát ban đầu

+ Yêu cầu: Thực hiện 3 tổ thời gian nghỉ giữa mỗi tổ là 2 phút Thực hiện đúng theo những yêu cầu của huấn luyện viên đã đề ra

Bài tập 3: Chạy tốc độ 5x30m

+ Mục đích : Phát triển sức mạnh của cơ đùi, độ linh hoạt của cơ thể + Nội dung thực hiện: Đứng trên vạch xuất phát, khi có hiệu lệnh của HLV thì chạy với tốc độ tối đa về vạch đích

+ Yêu cầu: Thực hiện tự giác và thực hiện 1 cách tích cực Thực hiện 3

tổ, mỗi tổ thực hiện 3 lần Thời gian nghỉ giữa mỗi tổ là 90 giây

Bài tập 4: Gánh tạ bật nhảy (m)

+ Mục đích: Phát triển sức mạnh của cơ đùi, cổ chân, lưng, bụng

+ Nội dung thực hiện : VĐV đứng bằng 2 chân gánh tạ từ 15-20kg, thực hiện động tác bật nhảy tại chỗ

+ Yêu cầu : Thực hiện bật bằng cả 2 chân cùng 1 lúc, thực hiện 1 cách tích cực và đúng yêu cầu của HLV Thực hiện 3 tổ, mỗi tổ thực hiện 3 phút và thời gian nghỉ giữa mỗi tổ là lần thực hiện là 2 phút

Bài tập 5: Chạy nước rút 30m

+ Mục đích : Phát triển sức mạnh của cơ đùi, độ bật linh hoạt của cổ chân

+ Nội dung thực hiện: Đứng trên vạch xuất phát 1 cách vạch xuất phát 2

là 10m, khi có hiệu lệnh của HLV chạy nhẹ nhàng với tốc độ trung bình tới vạch xuất phát 2, khi đến vạch xuất phát 2 thì chạy nước rút với tốc độ tối đa về vạch đích cách 30m

+ Yêu cầu: Thực hiện tự giác và thực hiện 1 cách tích cực Thực hiện 3

tổ, mỗi tổ thực hiện 3 lần Thời gian nghỉ giữa mỗi tổ là 90 giây

Bài tập 6: Nhảy bục

+ Mục đích: Phát triển sức mạnh của cơ đùi, bắp chân, cổ chân

+ Nội dung thực hiện : VĐV đứng đặt một chân trên bục và một chân dưới đất, thực hiện động tác bật nhảy đổ chân

+ Yêu cầu : Thực hiện bật bằng 1chân, đổi luân phiên, thực hiện 1 cách tích cực và đúng yêu cầu của HLV Thực hiện 3 tổ, mỗi tổ thực hiện 3 phút và thời gian nghỉ giữa mỗi tổ là lần thực hiện là 2 phút

Đối với bài tập có bóng

Bài tập 7: Dẫn bóng tốc độ biên tạt vào trong trung lộ

+ Mục đích: Phát triển sức mạnh khi chuyền bóng, tăng cường khả năng phối hợp cùng đồng đội trong trận đấu

+ Nội dung thực hiện: Từ vạch giữa sân A có bóng sẽ chuyền bóng xuống duới đường biên dọc để cho B chạy xuống, khi B nhận được bóng và đã khống chế được bóng thì sẽ tạt bóng vào trong khu vực 16m50 để cho C nhận bóng và kết thúc vào khu cầu môn

+ Chú ý: Khi A bắt đầu chuyền bóng thì B bắt đầu di chuyển và C cũng

di chuyển dần đến vị trí cần thiết của mình

Bài tập 8: Tranh cướp bóng sút cầu môn

+ Mục đích: Phát triển sức mạnh của cơ đùi, rèn luyện độ rướn của cơ thể, đòi hỏi sự nhanh nhẹn

+ Nội dung thực hiện : Hai người cùng đứng ở vạch giữa sân, HLV sẽ thị phạm và các lần về sau người phục vụ sẽ làm, HLV đá bóng về phía trước hướng cầu môn Hai người chạy tốc độ nhanh nhất đến cướp bóng và ai lấy được bóng sẽ sút cầu môn

+ Yêu cầu : Thực hiện đúng theo những yêu cầu mà HLV đã đề ra Thực hiện 3 lần và thời gian nghỉ giữa mỗi lần là 3 phút

Bài tập 9: Sút bóng liên tục 10 quả có đà

+ Mục đích : Phát triển sức mạnh của cơ đùi và cổ chân

+ Nội dung thực hiện: Đặt 10 quả bóng phía trước vạch 16m50 và thực hiện sút cầu môn, sau mỗi lần sút phải chạy quay lại để tạo đà để sút quả tiếp theo

+ Yêu cầu: Thực hiện theo những yêu cầu của HLV Sút bóng phải có lực và thực hiện liên tục Thực hiện 3 tổ, thời gian nghỉ giữa mỗi tổ là 2 phút

Bài tập 11 : Dẫn bóng tốc độ luồn cọc, sút cầu môn

+ Mục đích : Phát triển sức mạnh tốc độ và khả năng sút bóng

+ Nội dung thực hiện: Bóng được đặt trước vạch xuất phát, VĐV dẫn bóng chạy luồn qua 4 cọc và mỗi cọc được đặt cách nhau 2m, cọc được đặt thẳng hàng Khi dẫn bóng luồn qua hết cọc thì thực hiện động tác sút cầu môn

+ Yêu cầu: Thực hiện 3 tổ và mỗi tổ 3 lần, thời gian nghỉ giữa là 2 phút Thực hiện tuân thủ theo những yêu cầu mà HLV đã đề ra

Bài tập 12: Chạy nước rút với bóng

+ Mục đích : Phát triển sức mạnh của cơ đùi, cổ chân

+ Nội dung thực hiện: Đứng trên vạch xuất phát 1 cách vạch xuất phát 2

là 10m, bóng được đặt trên vạch xuất phát 2, khi có hiệu lệnh của HLV chạy nhẹ nhàng với tốc độ trung bình tới vạch xuất phát 2, khi đến vạch xuất phát 2 thì chạy nước rút phối hợp dẫn bóng với tốc độ tối đa về vạch đích cách 30m

+ Yêu cầu: Thực hiện tự giác và thực hiện 1 cách tích cực Thực hiện 3

tổ, mỗi tổ thực hiện 3 lần Thời gian nghỉ giữa mỗi tổ là 90 giây

1.2.4 Những yếu tố chi phối sức mạnh tốc độ

* Ảnh hưởng của sự biến đổi tuổi tác với sức mạnh tốc độ cơ bắp

Trong các tình huống chung, đối với nam giới trước tuổi 20 thì sức mạnh tốc độ tăng lên theo tuổi tác, nhưng sau 20 tuổi thì tốc độ tăng bị giảm đi Đến khoảng 25 tuổi thì đạt tới đỉnh cao, sau đó sức mạnh tốc độ giảm dần Sau 25 tuổi sức mạnh mỗi năm giảm trung bình 1% Song từ 25 tuổi đến 30 tuổi biến đổi tương đối ít [8, [10], 31], [33]

Khi con người ở tuổi 65, nói chung sức mạnh chỉ còn đạt được 65-75% sức mạnh ở tuổi 20-30 Tuy vậy, sự suy giảm sức mạnh còn chịu ảnh hưởng của hoạt động sức mạnh và các yếu tố vật chất, bệnh tật [30]

Từ tuổi nhi đồng đến tuổi thanh niên sức mạnh tốc độ và thể tích của cơ bắp tăng lên theo tỷ lệ thuận nhưng từ 20-25 tuổi về sau sự giảm sút sức mạnh

có thể là do sự biến đổi cả về thể tích và chất lượng cơ nhất là có mối quan hệ với trạng thái chức năng của hệ thống thần kinh trung ương và hệ thống nội tiết [29]

Trong quá trình phát triển sức mạnh tốc độ nếu tiến hành huấn luyện sức mạnh tốc độ vào đúng thời kỳ nhạy cảm phát triển sức mạnh thì sẽ thu được hiệu quả rõ rệt [33]

Phần trình bày trên về tuổi tác ảnh hưởng đến sức mạnh tốc độ là quy luật chung được biểu hiện ở quá trình phát dục bình thường Song nếu tiến hành huấn luyện sức mạnh tốc độ thì bất kỳ ở lứa tuổi nào cũng sẽ có sự thay đổi biểu

đồ phát triển sức mạnh tốc độ khác đi [18]

* Ảnh hưởng của các mặt sinh lý cơ bắp đối với sức mạnh tốc độ

Thông qua huấn luyện có thể làm cho tơ cơ to lên dẫn tới mặt cắt sinh lý của cơ bắp cũng to lên Khi mặt cắt sinh lý của cơ bắp lớn sẽ làm cho sức mạnh

co duỗi của cơ lớn Việc tăng thể tích to cơ sẽ làm cho hàm lượng CP và ATP trong cơ tăng, ngoài ra cũng làm cho mạng lưới mao mạch tăng nhiều lên, chất đạm tăng dầy lên, glucozen tăng thêm Điều này sẽ giúp cho sức mạnh co duỗi

cơ tăng lên [1], [8], [31]

* Ảnh hưởng sự cải thiện việc điều tiết chi phối của thần kinh đối với sức

mạnh cơ bắp [26], [31], [33]

Sự cải thiện việc điều tiết chi phối của thần kinh chủ yếu bao gồm;

- Động viên càng nhiều các đơn vị vận động tham gia vào co duỗi cơ Số lượng các sợi cơ tham gia vào co duỗi tăng lên, đối với vận động viên trình độ thấp chỉ động viên được khoảng 60% số sợi cơ tham gia làm việc; còn đối với vận động viên cấp cao có thể động viên tới trên 90% số sợi cơ tham gia làm việc

- Cải thiện mối quan hệ nhịp nhàng giữa cơ chủ động và cơ hiệp đồng, giữa cơ đối kháng với nhau, năng lực thả lỏng của cơ đối kháng là nhân tố quan trọng ảnh hưởng tới sức mạnh tốc độ

- Sự cải thiện cường độ và tính linh hoạt của quá trình thần kinh vỏ đại não có thể nâng cao sức mạnh tốc độ cơ bắp một cách rõ rệt

Các công trình nghiên cứu về sinh lý thể thao đã chứng tỏ: Nếu khi tiến hành các hoạt động cơ dùng 20-80% năng lực của mình thì việc tăng sức mạnh chủ yếu dựa vào động viên càng nhiều đơn vị vận động tham gia nhưng khi dùng tới trên 80% sức mạnh tối đa thì sự tăng lớn sức mạnh chủ yếu là dựa vào tần số và cường độ xung động thần kinh của trung khu thần kinh đối với thần kinh vận động tăng lên

Sự cải thiện trạng thái chức năng của hệ thống thần kinh trung ương còn biểu hiện ở sự cải thiện mối quan hệ nhịp nhàng giữa các trung khu thần kinh, giữa mỗi đơn vị của một bó cơ giữa cơ năng tính thực vật với cơ năng tính vận động với nhau

Sức mạnh tốc độ của cơ bắp ngoài quyết định bởi trạng thái cơ năng thần kinh trung ương ra có mối quan hệ mật thiết với thể tích trạng thái, tính chất lý hoá, trạng thái chức năng và điều kiện sinh cơ khi cơ bắp dùng sức.v.v

1.3 Đặc điểm thể chất riêng ở từng vị trí trong bóng đá [16]

Bảng 1.1 Đặc điểm hoạt động thể chất ở từng vị trí

đạo

Tiền vệ trung tâm

Adapted and Modified Michael S Orendurff, 2010

Theo bảng thống kê, chúng ta có thể thấy tiền đạo là vị trí phải hoạt động

ở cường độ cao-cực cao (>90%) nhiều nhất trên sân Hệ quả là họ thường xuyên

chịu đựng mức áp lực rất “nặng” lên cơ thể, sự mệt mỏi tích tụ càng lúc càng lớn, dẫn đến hiện tượng sụt giảm năng suất hoạt động đáng kể khi trận đấu càng

về cuối Điều này được thể hiện qua việc họ hoạt động ở cường-độ-cao ít hơn và

sử dụng các quãng nghỉ dài hơn so với ban đầu

Việc chuẩn bị thể lực cụ thể cho các tiền đạo để giúp họ giữ được năng suất hoạt động ở 20-30 phút cuối trận là 1 trong những mục tiêu quan trọng nhất

ở vị trí này

Đối với tiền vệ trung tâm, số liệu cho thấy đây là vị trí phải hoạt động ở cường độ trung bình – cao nhiều nhất trên sân Các tiền vệ trung tâm thường có ít các hoạt động ở cường độ cực cao (chạy bứt tốc) và cũng ít các quãng nghỉ ở cường độ thấp (đứng yên/đi bộ) hơn những vị trí khác Điều này cho thấy đây là một vị trí khá đặc thù khi cầu thủ buộc phải có khả năng chạy ở cường độ trung bình – cao (70-90%) liên tục, lập đi lập lại để theo được tốc độ của trận đấu Một

số liệu khác trong nghiên cứu cho thấy dù trận đấu trôi về cuối, các quãng nghỉ của vị trí tiền vệ cũng không bị kéo dài như vị trí tiền đạo; điều này ám chỉ các tiền vệ phải có khả năng phục hồi ở cường độ trung bình – thấp (50-70%) Đối chiếu với thực tế chúng ta cũng có thể hình dung được, tiền vệ trung tâm là vị trí gần như không có nhiều thời gian để đi bộ (cường độ thấp), mà phải luôn di chuyển, ít nhất là cũng phải chạy “lúp xúp” ở cường độ trung bình-thấp (50-70%)

Do có ít các hoạt động ở cường độ cao-cực cao, các tiền vệ có xu hướng chịu ít áp lực lên cơ thể hơn vị trí tiền đạo Vì thế họ không bị sự mệt mỏi tích tụ lớn như tiền đạo Điều này có nghĩa là ở những phút cuối, nếu tình huống hợp lí, các tiền vệ vẫn có khả năng bứt tốc ở cường độ cực cao, thậm chí hiệu quả hơnso với tiền đạo Hiểu được điều này sẽ có lợi về mặt chiến thuật cho các huấn luyện viên

Việc chuẩn bị thể lực cụ thể cho vị trí tiền vệ trung tâm để giúp cầu thủ chạy ở cường độ trung bình-cao (70-90%) một cách hiệu quả, và đủ khả năng phục hồi ở cường độ trung bình–thấp (50-70%) là một trong những mục tiêu quan trọng nhất ở vị trí này

Đối với trung vệ, đây là vị trí hoạt động ở cường độ trung bình-thấp

(chạy chậm) và cường độ thấp (đi bộ) nhiều nhất trên sân Thời gian hoạt động ở cường-độ-cao của trung vệ ngắn hơn rất nhiều so với tiền đạo, tiền vệ trung tâm

và cả tiền vệ/hậu vệ biên Cụ thể, các hoạt động cường độ cao ở vị trí này thường chỉ gói gọn khoảng trung bình là 3 giây Trong khi các quãng nghỉ ở cường độ trung bình thấp và thấp thường kéo dài khoảng 12-45 giây xuyên suốt trận đấu

Có thể nói, trung vệ là vị trí ít đòi hỏi “thể lực” nhất trên sân Họ ít phải chạy nhanh và cực nhanh nhất, trong khi khoảng thời gian chạy chậm và đi bộ (quãng nghỉ) là dài nhất Tuy chỉ đi bộ hoặc chạy chậm trong hầu hết thời gian của trận đấu, nhưng khi cần thiết, các trung vệ phải có sức mạnh và khả năng

“tăng tốc” rất tốt để đối đầu với các tiền đạo đối phương Khả năng phán đoán

và cách chọn vị trí, sở hữu sức mạnh và sự bùng nổ tốt (hệ thống ATP-PC) khi tình huống bắt buộc phải thực hiện các hoạt động ở cường độ cao sẽ là chìa khoá thành công của một trung vệ, và cũng là nhân tố ảnh hưởng đến vấn đề thắng thua của một đội bóng …

Việc chuẩn bị thể lực cụ thể cho vị trí trung vệ để giúp cầu thủ có khả năng hoạt động ở cường độ cao-cực cao một cách hiệu quả, có đủ sức mạnh, thăng bằng, khả năng tăng tốc và sự bùng nổ để tranh chấp tay đôi với đối phương là một trong những mục tiêu quan trọng nhất ở vị trí này

Đối với tiền vệ/hậu vệ biên, đây là 2 vị trí có nhu cầu thể lực được xem là toàn diện nhất trên sân Phạm vi cường độ hoạt động ở vị trí này khá lớn, cường

độ hoạt động cả cao và thấp Điều này cho thấy một cầu thủ đá biên phải sẵn sàng cho mọi dạng hoạt động trên sân, với tầng suất (quãng đường di chuyển) khá lớn để theo được diễn biến của trận đấu Một thông số khác cho thấy, mặc

dù ở phạm vi cường độ cao-cực cao (90-100%), tiền vệ biên không có nhiều hoạt động bằng tiền đạo hoặc tiền vệ trung tâm Nhưng ở riêng phạm vi cực cao (>95%), tiền vệ biên lại thuộc hàng cao nhất, và đây là vị trí sẽ phải chạy nước rút nhiều nhất trên sân

Việc chuẩn bị thể lực cụ thể cho vị trí tiền vệ/hậu vệ biên để giúp các cầu thủ có khả năng hoạt động ở nhiều dạng cường độ khác nhau, với tầng suất lớn

là một trong những mục tiêu quan trọng nhất cho vị trí này Ngoài ra, khả năng chạy ở cường độ cực-cao (>95%) cũng nên được chú trọng để phục vụ cho những pha leo biên hoặc hỗ trợ phòng ngự

Trong bóng đá hiện đại, các nghiên cứu đã chỉ rõ ra sự khác biệt về mặt thể chất ở các vị trí thi đấu khác nhau Nếu chỉ tập luyện chung với toàn đội, cầu thủ sẽ không thể đạt được mức thể trạng tốt nhất, phù hợp nhất cho vị trí của mình Nhiều cầu thủ ngày nay đã có HLV thể lực để tập riêng, hết sức chuyên nghiệp với mục tiêu duy nhất là cố gắng tiệm cận đến tìm năng của mình, từ đó tạo ra những lợi thế nhất định để phát triển sự nghiệp Tập luyện bổ trợ cụ thể cho từng vị trí mới là tương lai của việc chuẩn bị thể lực tối ưu nhất cho các vận động viên chuyên nghiệp

1.4 Các nghiên cứu trong nước và thế giới về lựa chọn bài tập phát triển sức mạnh trong bóng đá

Balsom, P (1994) [15], Comfort P., Bullock N , Pearson (2012) [21], Vescovi JD, Mcguigan tìm thấy một mối tương quan tích cực giữa hiệu suất chạy nước rút, nhảy squat và sức mạnh tối đa Trong một trận đấu bóng đá, các cầu thủ bóng đá trẻ thực hiện khoảng 10–15 giây chạy nước rút (5, 10, và 20 m)

cứ sau 90 giây của trận đấu (11% tổng số trận đấu) [15], [23] Tương tự như vậy, các cầu thủ trẻ, những người được đào tạo cho sức mạnh tối đa (bằng cách

sử dụng báo chí chân) cải thiện hiệu suất của họ trong nhảy và chạy nước rút [22], [23], [27] Nghiên cứu của Comfort P, Haigh A, Matthews MJ (2012) [19]; Harris NK, Cronin JB, Hopkins WG, Hansen KT (2008) [25]; Mujika, I., Santisteban, J., and Castagna, C (2009) [34], cho thấy sự cải thiện trong nhảy dao động từ 9,4% (nhảy squat) đến 7,4% (nhảy chuyển động ngược) trong mười bảy tuổi và từ 12,9% (nhảy squat) đến 13,44% (nhảy chuyển động ngược) trong mười hai tuổi và mười lăm tuổi trong thời gian đào tạo 8 tuần Ngoài ra, các cầu thủ bóng đá mười bảy tuổi tăng tốc độ của họ trong hoạt động chạy nước rút

ngắn 11,9% (40 m) và mười hai và mười lăm tuổi giảm thời gian chạy nước rút của mình bằng 3,3% (30 m) Những cải tiến lớn hơn, được báo cáo bởi Christou

et al (200) [23], trong nhảy nhô lên và nhảy chuyển động, có thể được giải thích một phần (vì các yếu tố khác có thể được tham gia) bởi cửa sổ tối ưu về khả năng đào tạo ở tuổi mười hai và mười lăm tuổi, lần lượt phụ thuộc vào giai đoạn trưởng thành và phát triển của các quá trình sinh lý tham gia vào sức mạnh bùng

nổ Trong giai đoạn pubertal, sự gia tăng theo hàm mũ trong sức mạnh đi kèm với sự phát triển tương tác của một số yếu tố; hệ thần kinh, khối lượng không có chất béo, sự khác biệt về loại sợi lý thuyết, mức testosterone và các đặc điểm sinh hóa Do đó, đào tạo sức mạnh xuất hiện thích hợp để tăng cường các phong trào đạn đạo trong các kỹ năng quan trọng trong các cầu thủ bóng đá trẻ như nhảy, quay và chạy nước rút

K Azmi1and N W Kusnanik (2018) [28] đã tiến hành nghiên cứu hiệu quả của chương trình tập thể dục tốc độ, nhanh nhẹn trong cải thiện tốc độ, sự nhanh nhẹn và tăng tốc trong bóng đá Kết quả cho thấy, có sự tương quan thuận giữa các bài tập phát triển tốc độ và sức nhanh nhẹn trong tăng tốc và tranh cướp bóng ở VĐV

Hiệu suất trong một trận đấu bóng đá phụ thuộc vào nhiều yếu tố như kỹ năng, chiến thuật và khả năng sinh lý, thể chất và tinh thần của người chơi (Võ Văn Quyết -2016 [13], Di Salvo, V., Gregson, W., Atkinson, G., Tordoff, P., and Drust, B.-2009 [24] ) Những thay đổi nhỏ về năng lực này có thể có ảnh hưởng đáng kể đến sự phát triển và kết quả của một trận đấu và / hoặc chức vô địch (Comfort P, Haigh A, Matthews MJ 2012 [19] Trong bóng đá, nhiều nỗ lực đã được thực hiện để xác định xem sức mạnh cơ bắp của người chơi trưởng thành có liên quan đến tốc độ của họ hay không Mặc dù các hành động chạy nước rút chỉ chiếm 11% tổng khoảng cách được bao phủ trong trận đấu, chúng đại diện cho các phần quan trọng của trò chơi, trực tiếp góp phần chiếm hữu bóng, hỗ trợ và chuyền bóng hoặc ghi bàn ( Tonnessen, E., Shalfawi, S.A., Haugen, T., and Enoksen, E (2011))