TL dùng để soạn GA bộ CHÂN TRỜI SÁNG tạo

Qua đó, truyền thuyết thể hiện nhận thức, tình cảm của tác giả dân gian đối với các nhân vật, sự kiện lịch sử.. Trong các truyện dân gian như truyền thuyết, cổ tích, các sự việc được sắp

Trang 1

Nguyễn Lý Tưởng (Sưu tầm – tổng hợp )

Bài mở đầu: Hòa nhập vào môi trường mới

Nói và nghe: Chia sẻ cảm nghĩ về môi trường Trung học cơ sở

Để chuẩn bị tâm thế cho năm học mới, em và các bạn hãy dành một khoảng thời gian chia sẻ những suy nghĩ, cảm xúc của bản thân khi bức vào môi trường THCS

Em và các bạn cùng thực hiện các bước sau:

Bước 1: Viết cảm nghĩ của em về môi trường học tập mới

Em có cảm xúc gì khi bước

vào trường Trung học cơ sở?

Em cảm thấy còn nhiều bỡ ngỡ vì trường mới, lớp mới, bạn bè và nhiều môn học mới Em cũng cảm thấy có buồn khi không còn được học cùng những người bạn cũ thân thiết từ tiểu học

Điều gì là thuận lợi với em

trong môi trường mới?

Trong môi trường lớp 6 mới, điều thuận lợi với em

là em được học cùng cô giáo chủ nhiệm rất hiền, thân thiện và tận tình quan tâm chúng em Khi có điều gì không hiểu rõ, cô đều tận tình giảng giải và chỉ bảo, khiến chúng em cảm thấy cô rất gần gũi

Điều gì là thử thách với em

trong môi trường mới?

Trong môi trường lớp 6 mới, điều khó khăn với em

- Trong lớp em có rất nhiều bạn học giỏi và tích cực trong các hoạt động vì vậy em sẽ luôn phải cố gắng phấn đấu để đạt thành tích học tập tốt

Bước 2: Chia sẻ ý kiến với các bạn

Em chia sẻ ý tưởng theo nhóm đôi và sau đó là với nhóm lớn hoặc tập thể lớp

Trang 2

Thế giới văn chương sẽ mở rộng chào đón các em qua việc đọc các thể loại văn học như: thơ, truyện ngắn, kí, Qua mỗi bài học, các em không chỉ nhận ra cái hay, cái đẹp của từng tác phẩm, mà quan trọng hơn, các em còn được phát triển kĩ năng đọc văn bản theo đặc điểm thể loại Điều này sẽ giúp các em có thể đọc hiểu nhiều văn bản khác ngoài sách giáo khoa Bên cạnh đó, các em còn được phát triển kĩ năng đọc văn bản thông tin

để hiểu những vấn đề thực tế đang xảy ra trong cuộc sống Các em cũng sẽ được học cách đọc văn bản nghị luận để hiểu những ý kiến khác nhau trước một hiện tượng đời sống mà mình quan tâm

Đặc biệt, sách còn hướng đến việc giúp các em phát triển kĩ năng viết, nói và nghe, những kĩ năng giúp các em biết cách bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc của bản thân, biết cách lắng nghe, thấu hiểu mọi người xung quanh

Ngoài việc thực hiện theo các hoạt động được thiết kế trong sách, các em có thể làm gì

để việc học môn Ngữ văn lớp 6 nói riêng, ở cấp THCS nói chung luôn hiệu quả và thú vị? Sau đây là một số gợi ý hữu ích về phương pháp học tập môn Ngữ văn

- Sử dụng Sổ tay Ngữ văn: Các em có thể ghi lại những cảm nhận, suy nghĩ, liên hệ mà bài học gợi ra, chép lại những trích dẫn hay, lập hồ sơ nhân vật, lập bảng từ vựng, Các

em cũng có thể chuyền tay nhau cùng viết sổ tay dưới dạng nhật kí đọc để trao đổi, chia

sẻ, tương tác về các vấn đề gợi ra từ bài học

Trang 3

- Sưu tầm video clip, tranh ảnh, bài hát về bài học: Những hình ảnh, video clip hay những bài hát liên quan đến bài học sẽ mang đến những khám phá mới mẻ, giúp các em hiểu rằng có nhiều cách nhìn, cách thể hiện khác nhau về cùng một vấn đề

- Tạo nhóm thảo luận môn học: Các em có thể cùng các bạn tạo một nhóm thảo luận về bài học, chia sẻ bài viết, trao đổi tài liệu sưu tầm

- Làm thẻ thông tin: Thẻ thông tin là phương pháp hiệu quả giúp các em ghi nhớ và ôn tập các từ ngữ, khái niệm quan trọng Mỗi thẻ thông tin sẽ có hai mặt, mặt trước ghi từ ngữ và mặt sau là nghĩa của từ ngữ đó Những thẻ thông tin có cùng chủ đề sẽ được xâu chuỗi lại thành một bộ Một số chủ đề các em có thể thực hiện: các kiểu văn bản, các chiến lược đọc, một số yếu tố Hán Việt đáng chú ý,

Trang 4

- Thực hiện các sản phẩm sáng tạo: Các bài học sẽ gợi cho các em nhiều ý tưởng, cảm hứng để tạo ra các sản phẩm sáng tạo như một bức tranh, một bài thơ, một câu truyện ngắn, một đoạn truyện tranh, một mô hình, pốt-xơ-tơ (poster) hay tờ rơi, Quá trình sáng tạo sẽ giúp các em hiểu sâu sắc hơn về bài học

- CLB đọc sách: Các em cũng có thể thành lập CLB đọc sách để cùng nhau chia sẻ về những cuốn sách hay mà mình đã, đang và sẽ đọc Ngoài ra, CLB cũng có thể tổ chức các hoạt động như: hội thi giới thiệu sách, cuộc thi thiết kế bìa sách, vẽ tranh minh họa sách,

Đến đây, chắc các em đã bước đầu có những ý tưởng để lên kế hoạch học tập môn Ngữ văn cho năm học này rồi đúng không?

Chúc các em một năm học thật hứng khởi và bổ ích

Trả lời câu hỏi

1 Cuốn sách Ngữ văn 6 gồm mười chủ điểm chia làm ba mạch kết nối chính: kết nối em với thiên nhiên, kết nối em với cộng đồng, kết nối em với chính mình Dựa vào tên gọi từng chủ điểm, em hãy xác định chủ điểm nào thuộc mạch kết nối nào?

Các chủ điểm thuộc mạch kết nối:

- Kết nối em với thiên nhiên: Trò chuyện cùng thiên nhiên, Mẹ Thiên nhiên, Vẻ đẹp quê hương

- Kết nối em với cộng đồng: Lắng nghe lịch sử nước mình, Miền cổ tích, Gia đình thương yêu, Những góc nhìn cuộc sống

Trang 5

- Kết nối em với chính mình: Những trải nghiệm trong đời, Nuôi dưỡng tâm hồn, Điểm tựa tinh thần

2 Trong các phương pháp học tập môn Ngữ văn được trình bày ở trên, em hứng thứ với phương pháp nào? Vì sao?

Trong các phương pháp học tập môn Ngữ văn được trình bày ở trên, em hứng thứ với phương pháp:

Tạo nhóm thảo luận môn học Chúng em có thể cùng lập nhóm để chia sẻ về bài học, chia sẻ những tài liệu sưu tầm được về tác giả, những video, clip, bài hát hay cảm nhận

về tác phẩm Qua đó chúng em có thể trau dồi thêm nhiều kiến thức, cùng giúp nhau tiến

bộ và có thể tìm thêm được những người bạn có cùng niềm yêu thích môn Ngữ văn Thực hiện các sản phẩm sáng tạo: qua các bài học, chúng em có thể tạo nên các sản phẩm sáng tạo như vẽ tranh, sáng tác thơ hoặc truyện tranh… Phương pháp này gợi cho

em cảm thấy bộ môn Ngữ Văn còn rất nhiều điều thú vị và hấp dẫn để chúng em cùng tìm hiểu

Viết: Lập kế hoạch câu lạc bộ đọc sách

Có thể nói, hình thành thói quen cũng như nắm vững các kĩ năng đọc sách là yếu tố quan trọng để mỗi chúng ta tự học suốt đời Trong nhiều hoạt động nhằm khuyến khích đọc sách, tổ chức CLB đọc sách là một hoạt động không chỉ hữu ích, cần thiết mà còn mang đến cho các em những trải nghiệm thú vị, hứng khởi nhơ tính tương tác cao

Trong chương trình Ngữ văn, có hai hướng tổ chức CLB đọc sách, một là các em HS yêu thích tự thành lập nhóm, hai là các thầy, cô tổ chức CLB đọc sách, tích hợp vào hoạt động Đọc mở rộng theo thể loại

Phần này sẽ hướng dẫn các em lập kế hoạch cho hoạt động của CLB đọc sách

KẾ HOẠCH HOẠT ĐỘNG CÂU LẠC BỘ ĐỌC SÁCH

(Sinh hoạt lần 1 ) Tên sách: Tấm Cám

Tên tác giả: Truyện dân gian

(Những chương/ phần sẽ đọc và thảo luận: Toàn văn.)

1 Thành lập nhóm

Các thành viên tham gia đọc

3 Nguyễn Vũ Châu Anh Thành viên

2 Mỗi thành viên tự đọc sách theo phân công

Với cuốn sách mỏng, có thể đọc hết một lần,

ta thảo luận trong một buổi sinh hoạt CLB Với những cuốn sách dày, chúng ta có thể thảo luận trong nhiều buổi sinh hoạt Trong kế hoạch, ta cần ghi rõ số chương sẽ đọc vào thời gian thảo luận của mỗi buổi sinh hoạt

Trang 6

Thời gian từ 27/05/2021 đến 28/05/2021

Các thành viên tự đọc sách và thực hiện phiếu đọc sách:

1 Người tìm từ hay Nguyễn Thị Vân Anh

Châu Anh

3 Người lập hồ sơ nhân vật Nguyễn Văn Khánh

4 Người vẽ hình ảnh Trần Văn Minh

Hình thức sinh hoạt, thời gian, địa điểm

3 Sinh hoạt câu lạc bộ đọc sách

Sinh hoạt trực tuyến: 29/05/2021 Thời gian: từ 8:00 đến 10:00

Phương tiện: Zoom

Sinh hoạt trực tiếp: 31/05/2021 Thời gian: từ 8:00 đến 12:00

Phương tiện: Lớp học 6A

Trao đổi về cuốn sách đã học

STT Hoạt động Người thực hiện Thời gian

- Các thành viên chia

sẻ

Từ 8:00 đến 10:00

2

Mời giáo viên

hoặc chuyên gia

Từ 10:00 đến 11:45

4 Kết thúc buổi

Vào lúc:

12:00

Thông báo kế hoạch hoạt động của buổi sinh hoạt tiếp theo

- Cuốn sách sẽ đọc: Thơ À ơi tay mẹ

Nhóm trưởng là người phân công công việc theo dõi quá trình hoạt động của các thành viên và điều phối các buổi sinh hoạt CLV Mỗi nhóm nên

có tối đa bốn thành viên Trong quá trình đọc, mỗi thành viên được phân công thực hiện một nhiệm vụ Các nhiệm vụ này sẽ được thay đổi lần lượt qua các buổi sinh hoạt của câu lạc bộ Khi thảo luận nhóm cần chú ý:

- Tôn trọng quyền riêng tư của các thành viên

- Không chia sẻ bài viết của nhóm ra ngoài khi chưa được đồng ý

Ngoài hoạt động bắt buộc

là các thành viên chia sẻ về quá trình đọc và

Trang 7

- Các hoạt dộng thực hiện ở nhà: đọc và hoàn thành các mẫu phiếu

đọc sách

- Trao đổi thảo luận: thời gian, hình thức tổ chức

kết quả thực hiện phiếu đọc sách, ta có thể

đề xuất một số hoạt động khác

để buổi sinh hoạt thêm phong phú

Dự kiến một số nội dung cho buổi sinh hoạt tiếp theo của câu lạc bộ

Một số mẫu phiếu đọc sách (Tham khảo) Mẫu 1

Họ và tên: Nguyễn Thị Vân Anh

Lớp: 6A

Nhóm: 1

Sách: Tấm Cám

NGƯỜI TÌM TỪ HAY Nhiệm vụ của bạn là ghi lại những từ hay trong cuốn sách Đó có thể là những từ độc đáo, thú vị, hài hước, mới lạ, Hãy lập bảng từ hay theo mẫu sau và chia sẻ với các bạn

cùng nhóm

Trang Từ Nghĩa Lí do tôi cho rằng từ này đặc sắc

1 cay nghiệt

độc ác, khắt khe, nghiệt ngã trong đối

xử

Từ thú vị, bộc lộ cảm xúc

một phần trang phục không thể thiếu của người con gái thời xưa

Nhắc đến trang phục phụ nữ xưa

1 lấm bị dây bùn, đất Ít dùng, dùng ở nông thôn là chủ yếu

tự làm cho chìm hẳn đầu xuống dưới mặt nước một lúc

Ít dùng, dùng ở nông thôn là chủ yếu

Trang 8

hẩm

nói, đọc khẽ trong miệng hoặc nghĩ thầm trong óc, thường để cho thuộc, cho nhớ

Cách nói khác khi nhắc tới cùng 1 nghĩa

2 chực Chờ sẵn để làm việc nào đó Cách nói khác khi nhắc tới cùng 1 nghĩa

2 ngoi lên trồi lên khỏi mặt

Từ thú vị, bộc lộ cái ác Cách nói khác khi nhắc tới cùng 1 nghĩa

xăng luôn bận rộn, rối rít

Cách nói khác khi nhắc tới cùng 1 nghĩa

đi đến nơi xa (thường nói về một số đông người): trẩy hội là dòng người trẩy về kinh

Từ cổ, hiếm dùng

3 đôi hài đôi giày Nhắc đến trang phục phụ nữ xưa

3 yên cương

trang bị và dụng cụ mắc lên lưng ngựa hoặc lên lưng những vật cưỡi khác như ngựa, lừa,

"áo xống" để chỉ đồ

Trang 9

Mở rộng vốn từ

4 cái lọng

vật dùng để che, gần giống cái dù nhưng lớn hơn, thường dùng trong nghi lễ đón rước vua quan hoặc thánh thần thời trước

4 khung cửi

một vật dụng dùng

để dệt các thứ vải vóc

Mở rộng vốn từ

4 sum suê có nhiều cây cối rậm

rạp, tươi tốt Từ láy, mở rộng vốn từ

5 têm quệt vôi vào trầu rồi

quấn lại cho chặt Mở rộng vốn từ về văn hóa

đồ đựng bằng đất nung, miệng hơi thu lại, đáy thót, nhỏ hơn chum

Trang 10

Nhiệm vụ của bạn là liên hệ cuốn sách đang đọc với những cuốn sách khác, với đời sống

và với trải nghiệm của bản thân Bạn thực hiện theo các gợi ý sau:

Liên hệ với cuốn sách, tác phẩm khác Lọ Lem

Liên hệ đến con người, sự việc trong cuộc

- Những lần Tấm bị hại: Khó khăn trong cuộc đời phải trải qua

Liên hệ đến trải nghiệm của bản thân Từng bị một người bạn đổ oan

Tính cách nhân vật: Tấm

Ngoại hình

Không được miêu tả chi tiết, chỉ

được miêu tả là "một cô gái xinh

đẹp"

Chỉ được miêu tả về quần áo trong

lần đi dự hội "Đào lọ thứ nhất lấy ra

được một bộ áo mớ ba, một cái xống

lụa, một cái yếm lụa điều và một cái

khăn nhiễu Đào lọ thứ hai lấy được

một đôi giày thêu, đi vừa như in."

Miêu tả những lần hóa thân: chim

vàng anh, khung cửi, gỗ xoan đào,

quả thị

Trang 11

là lời đe dọa, chỉnh nắn người xấu

- Dì con bắt phải nhặt thóc cho ra thóc, gạo ra gạo, rồi mới được đi xem hội Lúc nhặt xong thì hội đã tan rồi, còn gì nữa

mà xem

- Con rách rưới quá, người ta không cho

con vào xem hội

- Dì làm gì dưới gốc thế?

- Phơi áo chồng tao phơi lao phơi sào, chớ phơi bờ rào, rách áo chồng tao

- Cót ca cót két, Lấy tranh chồng chị, Chị khoét mắt ra

- Có muốn đẹp không để chị giúp! Mẫu 4

Họ và tên: Trần Văn Minh

Lớp: 6A

Nhóm: 1

Sách: Tấm Cám

NGƯỜI VẼ HÌNH ẢNH Nhiệm vụ của bạn là vẽ lại những hình ảnh mà cuốn sách gợi ra Hình ảnh ấy có thể là một cảnh vật, một sự việc, một chân dung, Bạn có thể thực hiện theo mẫu:

Ví dụ hình ảnh dưới đây

Hình ảnh sách gợi ra trong tôi

Trang 12

Nguyễn Lý Tưởng (Sưu tầm – tổng hợp ) BÀI 1: LẮNG NGHE LỊCH SỬ NƯỚC MÌNH

Đọc: Tri thức ngữ văn

Tri thức đọc hiểu

- Truyền thuyết là thể loại truyện kể dân gian, thường kể về sự kiện, nhân vật lịch sử

hoặc liên quan đến lịch sử Qua đó, truyền thuyết thể hiện nhận thức, tình cảm của tác giả dân gian đối với các nhân vật, sự kiện lịch sử Đặc điểm của truyền thuyết được thể hiện qua cách xây dựng nhân vật, cốt truyện, sử dụng yếu tố kì ảo, lời kể,

- Nhân vật trong văn bản văn học là con người hay loài vật, đồ vật đã được nhân hóa

Nhân vật trong văn bản truyện thường có những đặc điểm riêng như hiền từ, hung dữ, thật thà, giả dối, ranh mãnh, khù khờ, Khi đọc truyện, người đọc có thể nhận biết các đặc điểm này qua lời của người kể chuyện, hành động, lời nói, ý nghĩ của nhân vật

- Nhân vật truyền thuyết có đặc điểm:

+ Thường có những điểm khác lạ về lai lịch, phẩm chất, tài năng, sức mạnh

+ Thường gắn với sự kiện lịch sử và có công lớn đối với cộng đồng

+ Được cộng đồng truyền tụng, tôn thờ

Luyện tập

Đâu không phải đặc điểm nhân vật trong truyện truyền thuyết?

Được cộng đồng truyền tụng, tôn thờ

Thường gắn với sự kiện lịch sử và có công lớn đối với cộng đồng

Thường có những điểm khác lạ về lai lịch, phẩm chất, tài năng, sức mạnh

Thường có số phận bi kịch

Kiểm tra

- Cốt truyện là chuỗi các sự việc chính được sắp xếp theo một trình tự nhất định và có

liên quan chặt chẽ với nhau Trong các truyện dân gian như truyền thuyết, cổ tích, các sự việc được sắp xếp theo trật tự thời gian và thường gắn bó với cuộc đời các nhân vật trong tác phẩm

Sự việc A ➜ Sự việc B ➜ Sự việc C ➜ Sự việc D ➜ Sự việc E ➜

- Cốt truyện truyền thuyết có đặc điểm:

+ Thường xoay quanh công trạng, kì tích của nhân vật mà cộng đồng truyền tụng, tôn thờ

+ Thường sử dụng yếu tố kì ảo nhằm thể hiện tài năng, sức mạnh khác thường của nhân vật

+ Cuối truyện thường gợi nhắc các dấu tích xưa còn lưu lại đến hiện tại

- Yếu tố kì ảo trong truyền thuyết là những hình ảnh, chi tiết kì lạ, hoang đường, là

sản phẩm của trí tưởng tượng và nghệ thuật hư cấu dân gian Yếu tố kì ảo trong truyền thuyết thường được sử dụng khi cần thể hiện sức mạnh của nhân vật truyền thuyết, phép thuật của thần linh, Qua đó, thể hiện nhận thức, tình cảm của nhân dân đối với các nhân vật, sự kiện lịch sử

Tri thức tiếng Việt

- Từ đơn và từ phức (từ ghép, từ láy)

Trang 13

+ Từ đơn là từ gồm có một tiếng

+ Từ phức là từ gồm hai tiếng trở lên

• Những từ phức được tạo ra bằng cách ghép các tiếng có quan hệ với nhau về nghĩa được gọi là từ ghép

• Còn những từ phức có quan hệ láy âm giữa các tiếng được gọi là từ láy

Ví dụ:

Từ đơn: "chàng", "không", "về"

Từ phức gồm:

Từ ghép: "gan dạ", "nguy hiểm"

Từ láy: "hăng hái"

+ Nghĩa của từ ghép có thể rộng hơn hoặc hẹp hơn nghĩa của tiếng gốc tạo ra nó

Ví dụ: nghĩa của từ "áo quần" rộng hơn nghĩa của "áo", "quần", nghĩa của "áo dài" hẹp hơn nghĩa của "áo"

+ Nghĩa của từ láy có thể tăng hay giảm về mức độ, tính chất hoặc thay đổi sắc thái nghĩa so với tiếng gốc tạo ra nó

Ví dụ: "nhàn nhạt" giảm nghĩa so với "nhạt", "nhanh nhẹn" tăng nghĩa so với "nhanh"

- Nghĩa của một số thành ngữ thông dụng

Thành ngữ là một tập hợp từ cố định, quen dùng Nghĩa của thành ngữ không phải là phép cộng đơn giản nghĩa của các từ cấu tạo nên nó mà là nghĩa của cả tập hợp từ, thường có tính hình tượng và biểu cảm

Ví dụ: Nghĩa của thành ngữ "tay bắt mặt mừng" không đơn giản là nghĩa cộng lại của các từ "tay", "bắt", "mặt", "mừng" mà là nghĩa của cả tập hợp: sự vồn vã, phấn khởi lộ ra bên ngoài của những người gặp nhau

Luyện tập

Nối thành ngữ với nghĩa của chúng

Ăn một bát cháo, chạy ba quãng đồng

Góp nhặt nhiều cái nhỏ sẽ tạo thành cái lớn

Ăn quả nhớ kẻ trồng cây

Dù làm gì thì cũng phải đặt nhân cách lên đầu, dù cho có đói rách cũng không được

trộm cắp, làm việc xấu

Cái kim trong bọc lâu cũng có ngày lòi ra

Nói về nhan sắc và đức hạnh, đức hạnh quan trọng hơn nhan sắc

Cái nết đánh chết cái đẹp

Chỉ lòng biết ơn, khi ăn được quả ngọt phải nhớ người trồng trọt, chăm sóc

Đói cho sạch, rách cho thơm

Chỉ việc không đáng làm, để đạt được việc nhỏ bỏ công sức quá to

Trang 14

Góp gió thành bão

Nếu đã làm việc xấu dù che dấu đến đâu ắt có ngày cũng bị phát hiện

Đọc 1: Thánh Gióng

Về truyền thuyết Thánh Gióng và Hội Gióng

Thánh Gióng là một trong những truyền thuyết tiêu biểu trong kho tàng truyện kể dân gian Việt Nam Tên nhân vật chính được lấy làm nhan đề truyện Nhân vật Thánh Gióng tuy là kết quả của trí tưởng tượng dân gian, song phản ánh rõ nét truyền thống chống giặc ngoại xâm từ thời xa xưa của dân tộc Việt Nam

Thánh Gióng kể về sự việc gắn với đười "Hùng Vương thứ sáu": Theo truyền thuyết,

"Hùng Vương" là cách gọi chung các vị vua nước ta thời xa xưa Đó cũng là tên gọi chung cho cả một thời đại lịch sử kéo dài hàng nghìn năm

Hội Gióng là một trong những lễ hội truyền thống quan trọng của người Việt Nam, diễn

ra hằng năm ở làng Gióng (huyện Sóc Sơn, Hà Nội) và một số địa phương khác Trong

lễ hội này, người dân ở nhiều vùng quê về đây tham dự các nghi lễ truyền thống, nhằm tôn vinh công đức của anh hùng làng Gióng, đồng thời cầu mong cho nghề nông phát triển, đất nước giàu mạnh, thái bình

Vào ngày 16 tháng 11 năm 2010, Hội Gióng tại đền Phù Đổng và đền Sóc Sơn được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện cho nhân loại

I Tìm hiểu chung

1 Thể loại: Truyền thuyết

2 Bố cục

- Phần 1 (từ đầu đến nằm đấy): Sự ra đời kỳ lạ của Thánh Gióng

- Phần 2 (tiếp theo đến cứu nước): Thánh Gióng gặp sứ giả, cả làng nuôi Gióng

- Phần 3 (tiếp theo đến lên trời): Thánh Gióng ra trận đánh giặc

- Phần 4 (còn lại): Thánh Gióng bay về trời và những dấu tích còn lại

Sắp xếp các sự kiện theo trình tự xuất hiện trong truyện Thánh Gióng

• Gióng cùng ngựa sắt lên núi Sóc Sơn và bay lên trời

• Gióng lớn nhanh như thổi, bà con làng xóm phải góp gạo nuôi

• Hai vợ chồng ông lão ao ước có một đứa con

• Giặc Ân xâm lược, vua sai sứ giả rao tìm người tài cứu nước

• Bà sinh ra Gióng, lên ba vẫn không biết nói

• Vua nhớ công ơn, lập đền thờ

• Nghe tiếng rao, Gióng liền nói được ngỏ lời xin đi đánh giặc

• Bà ra đồng thấy một vết chân to ướm thử

Trang 15

• Vua cho mang ngựa sắt, roi sắt, giỏp sắt đến, Giúng vươn vai cao hơn trượng, phi ngựa xụng vào trận, giặc tan

Kiểm tra

II Đọc hiểu văn bản

1 Sự ra đời của Thỏnh Giúng

- Thời gian, địa điểm: Đời vua Hựng Vương thứ 6, ở làng Giúng

- Sự ra đời của Thỏnh Giúng là chi tiết hoang đường, kỡ ảo: Ở làng Giúng cú đụi vợ

chồng chăm chỉ, đức phỳc nhưng hiếm muộn ➞ Người mẹ ra đồng ➞ Ướm thử vào vết chõn lạ ➞ Người mẹ mang thai ➞ 12 thỏng sau sinh ra Thỏnh Giúng

➩ Sự ra đời kỡ lạ, bỏo hiệu sự việc phi thường

➩ Đồng thời gửi gắm thụng điệp: ở hiền gặp lành

2 Sự trưởng thành của Thỏnh Giúng

* Cõu núi đầu tiờn của Thỏnh Giúng

- Thỏnh Giúng lờn ba khụng núi, khụng cười, đặt đõu nằm đú ➞ Kỡ ảo hoang đường

- Hoàn cảnh cất tiếng núi đầu tiờn: Khi giặc Ân xõm lược, vua sai sứ giả tỡm người tài cứu nước

- Cõu núi đầu tiờn là đũi đi đỏnh giặc "Mẹ ra mời sứ giả vào đõy cho con Ta sẽ phỏ tan

lũ giặc này" ➞ Giọng núi cứng cỏi, đĩnh đạc

+Giọngnóiđĩnhđạc,đμnghoμng,cứngcỏilạth-ờng Giọngnóiđĩnhđạc,đμnghoμng,cứngcỏilạth+Giọngnóiđĩnhđạc,đμnghoμng,cứngcỏilạth-ờng.Nhiệm vụ cho sự xuất hiện

của Thỏnh Giúng: bảo vệ đất nước

➩ Ca ngợi lũng yờu nước, tinh thần chống giặc, ý chớ quyết tõm tiờu diệt kẻ thự

Luyện tập

Thỏnh Giúng đó đũi sứ giả cung cấp những vũ khớ gỡ?

Một con ngựa thộp, một cỏi roi mõy, một tấm ỏo giỏp sắt

Trang 16

Một con ngựa sắt, một cái roi mây, một tấm áo kim loại

Một con ngựa sắt, một cái roi sắt, một tấm áo giáp sắt

Một con ngựa sắt, một cái roi sắt, một tấm áo choàng lớn

Kiểm tra

* Gióng lớn nhanh như thổi trong sự nuôi dưỡng của cả làng

- Gióng lớn nhanh như thổi, vươn vai thành tráng sĩ ➞ Chi tiết kì ảo, cách nói cường điệu, so sánh tô đậm tính chất phi thường của nhân vật Thánh Gióng lớn nhanh để đáp ứng nhiệm vụ đánh giặc cứu nước

- Bà con hàng xóm cùng chung sức nuôi lớn Gióng ➞ Tinh thần đoàn kết của nhân dân

➩ Người anh hùng từ nhân dân, được nuôi dưỡng bởi nhân dân, mang theo sức mạnh nhân dân, chiến đấu vì nhân dân

3 Thánh Gióng đánh giặc và bay về trời

Trang 17

- Thánh Gióng bay về trời: Gióng đánh giặc xong, mặc áo giáp và bay thẳng về trời ➜

Chi tiết hoang đường kì ảo Sự ra đời phi thường, sự ra đi cũng phi thường

➞ Người anh hùng không màng danh lợi: Sau khi hoàn thành nhiệm vụ liền ra đi

➞ Sự thiêng liêng hóa, bất tử hóa hình tượng: Thánh Gióng là con của trời, sau khi hoàn thành nhiệm vụ sẽ bay về trời Về với trời còn là về với bất tử, hóa vào non sông, đất nước

4 Những dấu tích còn lại của Thánh Gióng

5 Ý nghĩa hình tượng Thánh Gióng

- Biểu hiện của ý thức, tinh thần đoàn kết, anh dũng, chiến đấu chống giặc ngoại xâm

- Thể hiện ước mơ của nhân dân về người anh hùng bảo vệ đất nước

- Sử dụng nhiều chi tiết hoang đường, kì ảo

- Nghệ thuật nói quá, so sánh

Trang 18

IV Hướng dẫn trả lời câu hỏi cuối bài

1 Liệt kê một số chi tiết kì ảo gắn liền với các sự việc sinh ra và lớn lên, ra trận và chiến thắng, bay về trời của nhân vật Gióng?

- Sự ra đời và lớn lê của Gióng:

+ Gióng được sinh ra một cách kì lạ: Bà mẹ ướm chân - thụ thai, 12 tháng mới sinh; cậu

bé lên ba không nói, cười, đi, đặt đâu nằm đấy

+ Khi sứ giả đi tìm người tài giỏi cứu nước, Gióng bỗng cất tiếng nói mời sứ giả vào + Gióng lớn nhanh như thổi, cơm ăn mấy cũng không biết no, áo vừa mặc xong đã căng đứt chỉ Bà con làng xóm góp gạo nuôi Gióng

- Gióng ra trận và chiến thắng:

+ Chú bé vùng dậy, vươn vai một cái bỗng biến thành một tráng sĩ mình cao hơn trượng + Ngựa phun lửa, tráng sĩ thúc ngựa phi thẳng đến nơi có giặc, đón đầu chúng đánh giết hết lớp này đến lớp khác

+ Roi sắt gãy, tráng sĩ bèn nhổ những cụm tre cạnh đường quật vào giặc

- Gióng bay về trời: Gióng một mình một ngựa, lên đỉnh núi, cởi áo giáp sắt bỏ lại rồi cả người lẫn ngựa từ từ bay về trời

2 Nhận vật Gióng đã nói gì với mẹ và sứ giả khi biết tin nhà vua đang tìm người tài đánh giặc cứu nước? Theo em, vì sao khi nghe Gióng nói, sứ giả "vừa kinh ngạc, vừa mừng rỡ"?

- Khi Gióng nghe được tin sứ giả theo lệnh vua đi tìm người tài giỏi cứu nước, đã nói với mẹ" Mẹ ra mời sứ giả vào đây" và nói với sứ gi: "Ông về tâu vua sắm cho ta một con ngựa sắt, một cái roi sắt và một tấm áo giáp sắt, ta sẽ phá tan lũ giặc này"

- Sứ giả kinh ngạc vì Gióng chỉ là một đứa trẻ, đặt đâu nằm đó, lên ba không biết nói cười mà nay khi nghe tin đất nước có giặc ngoại xâm bỗng cất lên tiếng nói được Đó là một sự việc kì lạ

- Sứ giả mừng rỡ vì thế mạnh giặc, tình thế đất nước đang vô cùng cấp bách, sứ giả đi khắp nơi để tìm người tài mà nay đã gặp được người nhận nhiệm vụ cao cả này

3 Văn bản trên đã sử dụng nhiều từ ngữ khác nhau để chỉ nhân vật Gióng Em hãy liệt kê các từ ngữ ấy thành hai nhóm theo hai thời điểm: trước và sau khi Gióng

"vươn vai" thành tráng sĩ để ra trận đánh giặc?

- Trước khi Gióng trở thành tráng sĩ để ra trận đánh giặc: cậu bé, đứa trẻ, đứa bé, chú bé

- Sau khi Gióng trở thành tráng sĩ để ra trận đánh giặc: tráng sĩ, Phù Đổng Thiên Vương

4 Từ kết quả liệt kê ở câu 3, hãy cho biết từ ngữ nào được lặp lại nhiều lần nhất và việc lặp lại ấy có tác dụng thế nào?

Từ ngữ được lặp lại nhiều nhất là từ "tráng sĩ" (lặp lại 7 lần) Tác dụng: thể hiện quan

niệm của nhân dân ta về người anh hùng phải khổng lồ về thể xác, sức lực cường tráng, chí khí mạnh mẽ, lập được những chiến công lớn Thần Trụ trời, Sơn Tinh đều là những nhân vật khổng lồ Cái vươn vai của Gióng để đạt đến độ phi thường ấy, Gióng trở thành tráng sĩ và đủ sức mạnh để tiêu diệt quân giặc để cứu giúp đất nước khỏi chiến tranh

5 Nhân vật truyền thuyết thường xuất hiện nhằm thực hiện một nhiệm vụ lớn lao Nhiệm vụ của Gióng là gì và quan trọng như thế nào?

Trang 19

Nhân vật truyền thuyết thường xuất hiện nhằm thực hiện một nhiệm vụ lớn lao Nhiệm

vụ của Gióng là đánh đuổi giặc ngoại xâm, bảo vệ độc lập dân tộc để nhân dân ta có một cuộc sống ấm no, yên bình

6 Theo một số bạn, truyện Thánh Gióng lẽ ra nên kết thúc ở câu "Đến đây, một

mình một ngựa, tráng sĩ lên đỉnh núi, cởi giáp sắt bỏ lại, rồi cả người lẫn ngựa từ từ bay lên trời" Các bạn ấy cho rằng: phần văn bản sau câu văn này là không cần

thiết, vì không còn gì hấp dẫn nữa Em có đồng ý như vậy không? Vì sao?

Em không đồng ý với ý kiến trên, vì phần cuối truyện kể về những dấu tích của Gióng còn để lại khiến cho câu chuyện hấp dẫn hơn Đó là những di sản mà Gióng thể lại cho dân tộc ta đến ngày nay Qua đó cũng thể hiện sự trân trọng, biết ơn, niềm tự hào và ước muốn của nhân dân ta về một người anh hùng cứu nước giúp dân

7 Sau khi đọc truyện Thánh Gióng, em có suy nghĩ gì về truyền thống yêu nước,

chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta?

Sau khi đọc truyện Thánh Gióng, em thấy rằng Gióng chính là hình ảnh của nhân dân ta,

khi dân tộc gặp cơn nguy biến thì họ sẵn sàng đứng ra cứu nước, giống như Gióng, khi vua vừa kêu gọi đã đáp lời cứu nước Chi tiết Gióng cất tiếng đầu tiên là đòi đánh giặc

đã thể hiện lòng yêu nước luôn có ở sẵn trong mỗi người dân Sau khi Gióng gặp sứ giả,

ăn mấy cũng không đủ no thì nhân dân ta đã góp gạo nuôi Gióng, điều đó thể hiện tinh thần đoàn kết, sự đồng lòng của cả dân tộc trong công cuộc chống giặc ngoại xâm Gióng là hình tượng người anh hùng đầu tiên, tiêu biểu cho lòng yêu nước, cho ý thức đánh giặc cứu nước của nhân dân ta

Đọc 2: Sự tích Hồ Gươm

I Tìm hiểu chung

1 Thể loại: Truyền thuyết

2 Bố cục: 2 phần

- Phần 1 (Từ đầu → đất nước): Long Quân cho nghĩa quân mượn gươm thần

- Phần 2 (Còn lại): Long Quân đòi lại gươm thần

3 Tóm tắt

- Giặc Minh đô hộ, nghĩa quân Lam Sơn nổi dậy nhưng thất bại, Long Quân quyết định cho mượn gươm thần

- Lê Thận được lưỡi gươm dưới nước

- Lê Lợi được chuôi gươm trên rừng, tra vào nhau vừa như in

- Từ đó nghĩa quân nhanh chóng quét sạch giặc ngoại xâm

- Đất nước thanh bình, Lê Lợi lên làm vua, Long Quân cho đòi lại gươm thần

- Vua trả gươm, từ đó hồ Tả Vọng mang tên hồ Gươm hay hồ Hoàn Kiếm

Luyện tập

Có sơ đồ tóm tắt tác phẩm như sau:

Giặc xâm lược, nghĩa quân Lam Sơn thất bại nên Long Quân cho mượn gươm thần →

Lê Thận lượm được lưỡi gươm ở dưới nước → → Nghĩa quân nhanh chóng quét sạch giặc ngoại xâm → Đất nước thanh bình, Lê Lợi lên làm vua, Long Quân cho đòi lại gươm thần → Vua trả gươm và hồ Tả Vọng mang tên Hồ Gươm hay hồ Hoàn Kiếm từ đó

Trang 20

Cho biết đâu là sự kiện còn thiếu?

Lê Thận gặp Lê Lợi, hai người tìm được chuôi gươm

Lê Lợi nhặt được chuôi gươm trên rừng, tra vào vừa in với lưỡi gươm

Lê Thận nhặt được chuôi gươm trên rừng, tra vào vừa in với lưỡi gươm

Kiểm tra

1 Long Quân cho mượn gươm thần

- Hoàn cảnh:

+ Đất nước bị giặc Minh đô hộ hung bạo → Khiến lòng dân căm hận, nhân dân vào cảnh lầm than

+ Nghĩa quân Lam Sơn nổi dậy khởi nghĩa nhưng còn non yếu → Chưa thành công

→ Long Quân cho mượn gươm thần giết giặc (chi tiết kì ảo)

⇒ Việc bảo vệ bờ cõi của dân tộc, trừ gian diệt bạo của nghĩa quân Lam Sơn được tổ tiên, thần linh giúp đỡ

- Diễn biến: Đây là một chi tiết kì ảo

+ Lê Thận nhặt được lưỡi gươm dưới nước

+ Khi Lê Lợi đến nhà Lê Thận, thanh gươm chợt sáng lên hai chữ ''Thuận thiên''

+ Lê Lợi nhặt được chuôi gươm trên ngọn cây đa, tra vào thì vừa in

+ ''Đây là ý trời có ý phó thác cho minh công làm việc lớn Chúng tôi nguyện đem

xương thịt của mình theo minh công, cùng với thanh gươm thần này để báo đền Tổ quốc!''

⇒ Hai chữ ''Thuận thiên'' chỉ ý trời; việc Lê Lợi chỉ huy nghĩa quân, giành thắng lợi

là được trời giúp, là chính nghĩa Đồng thời cũng là việc thuận lòng dân, được nhân dân ủng hộ

Việc lưỡi gươm tìm thấy ở dưới nước, chuôi gươm tìm thấy ở trên rừng mang ý nghĩa sâu sắc: thể hiện sự đoàn kết nhất trí, từ miền ngược đến miền xuôi, từ đồng bằng hay rừng núi đều quyết tâm đấu tranh chiến thắng kẻ thù

- Kết quả: Nghĩa quân trở nên lớn mạnh, chiến thắng kẻ thù

• Chiếm kho lương, dẹp quân thù

Sau khi có gươm Trước khi có gươm

Kiểm tra

→ Nghệ thuật: chi tiết kì ảo, đối lập

⇒ Nghĩa quân ta đã chuyển bại thành thắng, thể hiện tinh thần quyết đấu, kiên cường đấu tranh chống giặc

Trang 21

2 Long Quân đòi lại gươm thần

- Hoàn cảnh:

+ Quân ta đánh thắng giặc Minh

+ Lê Lợi lên làm vua, dời đô về Thăng Long

- Diễn biến:

+ Khi thuyền đến giữa hồ, có một con rùa tiến lại nhô đầu và mai lên khỏi mặt nước + Lưỡi gươm treo trên người Lê Lợi động đậy

+ Rùa Vàng ''Xin bệ hạ hoàn gươm lại cho Long Quân''

+ Vua nâng gươm về hướng rùa, rùa đớp lấy và lặn xuống đáy

→ Chi tiết tưởng tượng kì ảo

⇒ Ý nghĩa của sự việc trả gươm:

Răn đe quân thù với những âm mưu xâm lược

Phản ánh tư tưởng yêu chuộng hòa bình của nhân dân ta

Giải thích địa danh hồ Gươm (hồ Hoàn Kiếm)

III Tổng kết

1 Nội dung

Truyện Sự tích hồ Gươm ca ngợi tính chất chính nghĩa, tính chất nhân dân và chiến

thắng vẻ vang của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn chống giặc Minh xâm lược do Lê Lợi lãnh đạo ở đầu thế kỉ XV Truyện cũng nhằm giải thích tên gọi hồ Hoàn Kiếm, đồng thời thể hiện khát vọng hòa bình của dân tộc

2 Nghệ thuật

Sử dụng nhiều chi tiết tưởng tượng, kì ảo, giàu ý nghĩa (như Rùa vàng, gươm thần)

1 Theo em, vì sao thanh gươm trong truyện này được gọi là gươm thần? Điều này thể hiện đặc điểm gì của truyền thuyết?

- Thanh gươm trong truyện này được gọi là gươm thần vì có nguồn gốc kì lạ và sức mạnh phi thường: Lê Thận đi đánh cá, cả ba lần thả lưới đều vớt được lưỡi gươm Khi

Lê Lợi đến nhà của Lê Thận thì thanh gươm bỗng sáng rực và trên gươm có hai chữ

Trang 22

"Thuận Thiên" Khi bị giặc đuổi, đi qua khu rừng, Lê Lợi bỗng thấy ánh sáng lạ trên ngọn cây đa thì đó là cái chươm nạm ngọc và tra vào lưỡi gươm thì vừa như in Từ khi

có thanh gươm, nghĩa quân dành được nhiều thắng lợi

- Chi tiết này thể hiện đặc điểm đặc trưng của truyện truyền thuyết là truyện thường có các chi tiết kì ảo, hoang đường

2 Em hãy xác định không gian, thời gian Đức Long Quân cho Lê Lợi mượn gươm,

đòi lại gươm trong Sự tích Hồ Gươm và điền vào các ô tương ứng theo bảng dưới

Tìm thấy luõi gươm ở vùng biển và chuôi gươm ở vùng rừng núi

Đòi lại

gươm

thân

Sau khi đuổi sạch quân Minh ra khỏi bờ cõi, Lê

3 Trong truyền thuyết cũng như truyện kể nói chung, các sự việc thường được sắp

đặt nhằm thể hiện một ý nghia nào đó Trong Sự tích Hồ Gươm, Long Quân để co

Lê Thận tình cờ tìm thấy lưỡi gươm ở một nơi, Lê Lợi tình cờ tìm thấy chuôi gươm

ở một nơi khác Thông qua cách cho mượn gươm như vậy, tác giả dân gian muốn thể hiện điều gì?

- Việc nhận gươm diễn ra ở nhiều thời điểm, nhiều địa điểm cho thấy việc cứu nước vô cùng khó khăn, gian khổ và dài lâu

- Chuôi gươm tìm thấy ở miền rừng núi, lưỡi gươm thấy ở miền sông nước cho thấy cách để cứu nước có ở khắp nơi, từ miền ngược tới miền xuôi

- Qua đó cũng cho thấy để cứu đất nước khỏi lâm nguy là sự đồng lòng của dân tộc ở khắp mọi miền đất nước

4 Sau khi đọc Sự tích Hồ Gươm, một số bạn cho rằng truyện này chỉ đơn giản

mượn chuyện Lê Lợi trả gươm thần để "giải thích địa danh Hồ Gươm"

Em đồng ý hay không đồng ý với ý kiến ấy? Vì sao?

- Thể hiện chiến thắng của nhân dân ta trong cuộc chiến đấu vì chính nghĩa với giặc Minh xâm lược Sau khi giặc đã bị dẹp tan, đất nước được thanh bình, lịch sử dân tộc bước sang một trang mới Lúc này, nhà vua cần trị vì đất nước bằng luật pháp, đạo đức chứ không phải bằng vũ lực Do vậy, gươm thần là thứ vũ khí không cần thiết trong giai đoạn mới

- Hành động trả gươm của vua cũng thể hiện khát vọng hoà bình của nhân dân ta Chiến tranh kết thúc, thanh gươm được trả lại và cả dân tộc xây dựng đất nước trong hoà bình, yên ấm

5 Tìm trong văn bản Sự tích Hồ Gươm:

Trang 23

- Một số từ ngữ cho thấy cách xưng hô trân trọng của các nhân vật đối với Lê Lợi:

minh công, bệ hạ

- Một vài câu văn cho thấy cách bộc lộ tình cảm, cảm xúc của tác giả dân gian

trong lời kể: "Chúng coi dân ta như cỏ rác, làm nhiều điều bạo ngược khiến cho thiên

hạ căm giận chúng đến tận xương tuỷ."

6 Theo em, Sự tích Hồ Gươm thể hiện những đặc điểm nào của thể loại truyền

thuyết?

- Là tác phẩm tự sự dân gian (có nhân vật, bối cảnh, cốt truyện, ý nghĩa )

- Nội dung đề cập đến những nhân vật lịch sử hoặc sự kiện lịch sử (Lê Lợi, cuộc kháng chiến chống quân Minh, Hồ Gươm )

- Có sử dụng các yếu tố kì ảo (gươm thần, Rùa Vàng, đức Long Quân)

- Thể hiện tình cảm thái độ của nhân dân đối với nhân vật, sự kiện được đề cập tới

Đọc 3: Hội thổi cơm thi ở Đồng Văn (Minh Nhương)

- Là Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân

- Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ đợt 1, năm 2000 cho cụm công trình Lý

luận dạy và học văn học; và danh hiệu Nhà giáo Nhân dân cho những cống hiến xuất sắc

của ông đối với sự nghiệp giáo dục Việt Nam

2 Tác phẩm: Văn bản thuyết minh

Trang 24

- Địa điểm: Trước

- Khi tiếng trống hiệu vừa dứt, bốn thanh niên của bốn đội leo lên thân cây

- Khi lấy được nén hương mang xuống, ban tổ chức phát cho

ba que diêm châm vào hương cháy thành ngọn lửa

- Người trong đội vót mảnh tre già thành đũa bông châm lửa và đốt vào những ngọn đuốc

- Trong khi đó, người trong đội giã thóc, giần sàng thành gạo, lấy nước và bắt đầu nấu cơm

- Sau 1,5h, các đội đem trình trước cửa đình nồi cơm

- Các nồi cơm được đánh số để giữ bí mật

- Ban giám khảo chấm theo 3 tiêu chuẩn: gạo trắng, cơm dẻo, không cháy

Ý nghĩa

- Nhắc nhớ về cuộc trẩy quân đánh giặc của người Việt cổ bên dòng sông Đáy

- Dịp trai làng đua tài khỏe mạnh, thông minh khi lấy lửa

- Dịp gái làng thể hiện bàn tay khéo léo để có cơm dẻo tiếp binh lương

- Giải tỏa căng thẳng, đem lại tiếng cười cho người nông dân

- Giữ gìn và phát huy nét đẹp cổ truyền trong sinh hoạt văn hóa hiện đại

Văn bản thuyết minh xác thực

1 Hội thổi cơm thi ở Đồng Vân được tổ chức với mục đích gì và có nguồn gốc từ đâu?

- Nguồn gốc: bắt nguồn từ các cuộc trẩy quân đánh giặc của người Việt cổ bên dòng sông Đáy xưa

- Mục đích của hội thổi cơm: hội thi là dịp để trai tráng trong làng đua tài khoẻ mạnh, thông minh khi lấy lửa, là dịp gái làng thể hiện bàn tay khéo léo để có cơm dẻo tiếp binh lương Hội thi còn mang đến những tiếng cười hồn nhiên, sảng khoái của người nông dân sau những ngày lao động mệt mỏi

Trang 25

2 Tìm một số chi tiết nói về luật lệ của hội thổi cơm thi và người dự thi Em có nhận xét gì về hội thi và vẻ đẹp của con người Việt Nam?

- Luật lệ của hội thổi cơm thi: có nhiều nét độc đáo về quy trình lấy lửa cũng như cách nấu Hội thi bắt đầu bằng việc lấy lửa trên ngọn cây chuối cao, người dự thi các đội leo nhanh lên thân cây chuối rất trơn để lấy được nén hương mang xuống Khi có nén hương, ban tổ chức sẽ phát cho 3 que diêm châm vào để cháy thành ngọn lửa Người trong đội sẽ vót tre thành chiếc đũa bông châm lửa và đốt vào ngọn đuốc Những nồi cơm được cắm rất khéo léo từ dây lưng uốn về trước mặt Tây cầm cần, tay cầm đuốc đung đưa cho ánh lửa bập bùng

- Với người dự thi: Người dự thi: trong khi một thành viên của đội lấy lửa thì những người khác mỗi người một việc:

+ Người ngồi vót những thanh tre già thành hững chiếc đũa bông

+ Người giã thóc

+ Người giần sàng thành gạo Có lửa, người ta lấy nước và bắt đầu thổi cơm

- Nhận xét: Hội thi thể hiện được nét đẹp truyền thống của dân tộc thông qua việc thổi cơm, thể hiện sự khéo léo và nhanh nhẹn của con người Việt Nam

3 Những lễ hội như hội thổi cơm thi ở làng Đồng Vân cho em biết thêm điều gì về lịch sử, văn hoá dân tộc?

Những lễ hội như hội thổi cơm thi ở làng Đồng Vân giúp em hiểu thêm về lịch sử, về những lễ hội xa xưa của cha ông ta lưu truyền qua nhiều thế hệ, nhằm tôn vinh những nét đẹp của văn hoá dân tộc, của nghề trồng lúa nước

Thực hành tiếng Việt

1 Tìm từ đơn, từ phức trong đoạn văn sau:

Chú bé vùng dậy, vươn vai một cái bỗng biến thành một tráng sĩ mình cao hơn

trượng, oai phong lẫm liệt Tráng sĩ bước lên vỗ vào mông ngựa Ngựa hí dài mấy tiếng vang dội Tráng sĩ mặc áo giáp, cẩm roi, nhảy lên mình ngựa

(Thánh Gióng)

Từ đơn: vùng, dậy, một, cái, bỗng, biến, thành, một, mình, cao, hơn, trượng, bước, lên,

vỗ, vào, ngựa, hí, dài, mấy, tiếng, mặc, cầm, roi, nhảy, lên, mình, ngựa

Từ phức: chú bé, tráng sĩ, oai phong, lẫm liệt, vang dội, áo giáp

2 Tìm từ ghép, từ láy trong đoạn văn sau:

Trong khi đó, người trong nhóm dự thi nhanh tay giã thóc, giần sàng thành gạo, lấy nước và bắt đầu thổi cơm Những nồi cơm nho nhỏ treo dưới những cành cong hình cánh cung được cắm rất khéo léo từ dây lưng uốn về trước mặt

(Hội thổi cơm thi ở Đồng Vân)

Từ ghép: giã thóc, giần sàng, bắt đầu, dự thi, nồi cơm, cánh cung, dây lưng

Từ láy: nho nhỏ, khéo léo

3 Tạo ra từ ghép từ các tiếng dưới đây:

a) ngựa: con ngựa, ngựa đực

b) sắt: ngựa sắt, sắt thép

c) thi: kì thi, thi đua

d) áo: áo quần, áo giáp, áo dài

Trang 26

4 Tạo ra từ láy từ các tiếng dưới đây:

a) nhỏ: nho nhỏ, nhỏ nhắn

b) khoẻ: khoẻ khoắn

c) óng: óng ánh

d) dẻo: dẻo dai

5 Trong câu văn “Khi tiếng trống hiệu vừa dứt, bốn thanh niên của bốn đội thoăn

thoắt leo lên thân cây chuối rất trơn vì đã bôi mỡ." Nếu thay từ “thoăn thoắt” bằng

từ “nhanh chóng” thì có giúp người đọc hình dung động tác của người dự thi rõ

hơn không? Vì sao?

Nếu thay từ “thoăn thoắt” bằng từ “nhanh chóng” thì chỉ giúp người đọc hình dung được mức độ tham gia hoạt động (ngay lập tức tham gia) của người dự thi, không hình dung được động tác của người dự thi (nhanh nhẹn và dứt khoát)

6 Trong câu văn “Những nồi cơm nho nhỏ treo dưới những cành cong hình cánh

cung được cắm rất khéo léo từ dây lưng uốn về trước mặt”, nếu dùng từ “khéo” thay

cho từ “khéo léo” thì độ “khéo” của người dự thi sẽ giữ nguyên, tăng lên hay giảm

xuống? Vì sao?

Nếu dùng từ “khéo” thay cho từ “khéo léo” trong câu văn trên thì độ “khéo” sẽ giảm xuống vì từ láy “khéo léo” giúp ta hình dung được sự việc một cách rõ ràng hơn, cho thấy kinh nghiệm và tài năng của các đội thi khi treo những niêu cơm để dự thi

7 Tìm và ghép thành ngữ (cột A) với nghĩa của thành ngữ (cột B) trong bảng dưới đây sao cho phù hợp

A Thành ngữ B Nghĩa của thành ngữ

1 Chết như rạ

a) Nhận xét ai làm gì rất nhanh

2 Mẹ tròn con vuông b) Lòng oán giận và hận thù với ai đó rất sâu nặng

3 Cầu được ước thấy c) chết rất nhiều

4 Oán nặng thù sâu d) Điều mong ước trở thành hiện thực

5 Nhanh như cắt đ Việc sinh nở thuận lợi, tốt đẹp

e) Chỉ những người có hiểu biết hạn hẹp nhưng lại cho mình thông minh, tài giỏi 1c, 2đ, 3d, 4b, 5a

8 Đặt một câu miêu tả khí thế chiến thắng của nghĩa quân Lam Sơn có dùng thành ngữ “chết như rạ”

Nghĩa quân Lam Sơn tiến nhanh về phía quân địch, tiêu diệt hết lớp này đến lớp khác, khiến cho chúng chết như rạ

Trang 27

9 Tìm thành ngữ có chưa các từ dưới đây:

a) nước: nước chảy đá mòn, nước mặn đồng chua

b) mật: nằm gai nếm mật, mật ngọt chết ruồi

c) ngựa: ngựa quen đường cũ, ngựa non háu đá

d) nhạt: nhạt như nước ốc

10 Viết một đoạn văn (khoảng 150 đến 200 chữ) có sử dụng thành ngữ thể hiện

cảm nhận của em về lịch sử đất nước sau khi đọc xong các văn bản Thánh Gióng,

Sự tích Hồ Gươm

Trong suốt chiều dài lịch sử của dân tộc, đã có bao kẻ thù nhăm nhe xâm chiếm bờ cõi Chúng áp bức đô hộ, khiến cuộc sống của nhân dân ta lầm than khổ cực Thế nhưng, dân tộc ta chưa bao giờ chịu khuất phục Những người anh hùng như Thánh Gióng luôn sẵn sàng ra trận để chiến đấu chống lại kẻ thù Những người chủ tướng như Lê Lợi dù trải qua nhiều thất bại nhưng vẫn quyết tâm, giữ vững ý chí chiến đấu vì độc lập của dân tộc

Không những vậy, cha ông ta đã nằm gai nếm mật, vượt qua mọi gian khổ, cùng nhau

đoàn kết, kiên cường chống lại kẻ thù Điều đó được chứng minh qua chiều dài lịch sử dân tộc, là công sức của cả dân làng góp gạo thổi cơm nuôi Gióng để người anh hùng đủ sức ra trận hay dân quân cùng vượt qua mọi thất bại, cùng chung sức chung lòng chống lại giặc Minh tàn ác Những vất vả, hi sinh xương máu của thế hệ cha anh để đến ngày nay đất nước ta được độc lập, non sông gấm vóc khiến chúng ta càng thêm trân trọng và

tự hào Vì vậy, thế hệ trẻ hôm nay cần ra sức học tập và phấn đấu để xứng đáng với bề dày truyền thống lịch sử hơn bốn nghìn năm của dân tộc Việt Nam

Sắp xếp các sự kiện theo trình tự xuất hiện của chúng

• Vua có 20 ngươi con, không biết chọn ai cho xứng đáng liền ra lời thách đố

• Các lang đua nhau làm cỗ thật ngon mong làm vừa ý vua

• Vua Hùng về già muốn chon người nối ngôi

• Thần mách bảo Lang Liêu lấy gạo làm bánh

• Lang Liêu - con thứ 18 là người thiệt thòi nhất, làm nghề trồng lúa, buồn vì không biết lấy gì để lễ cúng Tiên Vương

• Bánh của Lang Liêu được chọn tế trời đất cùng Tiên Vương Lang Liêu được chọn nối ngôi vua

Kiểm tra

- Tóm tắt các sự việc chính:

Vua Hùng về già muốn chon người nối ngôi → Vua có 20 ngươi con, không biết chọn

ai cho xứng đáng liền ra lời thách đố → Các lang đua nhau làm cỗ thật ngon mong làm vừa ý vua → Lang Liêu - con thứ 18 là người thiệt thòi nhất, làm nghề trồng lúa, buồn

Trang 28

vì không biết lấy gì để lễ cúng Tiên Vương → Thần mách bảo Lang Liêu lấy gạo làm bánh → Bánh của Lang Liêu được chọn tế trời đất cùng Tiên Vương Lang Liêu được chọn nối ngôi vua

- Bố cục: 3 phần

+ Phần 1 (Từ đầu đến chứng giám): Vua Hùng chọn người nối ngôi

+ Phần 2 (Tiếp đến giã nhuyễn, nặn hình tròn): Cuộc đua tài, dâng lễ của các Lang

+ Phần 3 (Còn lại): Kết quả cuộc đua tài

1 Vua Hùng chọn người nối ngôi

- Hoàn cảnh:

+ Vua đã già muốn truyền ngôi

+ Vua có 20 người con trai

+ Giặc ngoài đã yên, đất nước thái bình, nhân dân no ấm

- Ý của vua: Người nối ngôi vua phải nối được chí vua, không nhất thiết là con trưởng

- Hình thức: Vua ra một câu đố - Nhân lễ Tiên Vương, các Lang dâng lễ vật sao cho vừa

ý vua sẽ được nối ngôi

Luyện tập

Qua hình thức ra đề của vua, có thể thấy vua là người như thế nào?

Vua sáng suốt, công minh, coi trọng người tài chứ không coi trọng thứ bậc

Vua thông minh, sáng suốt, coi trọng thứ bậc

Vua anh hùng, bất khuất

Vua coi trọng thứ bậc nên có phần thiên vị trưởng bối

Kiểm tra

→ Vua chú trọng tài trí, tấm lòng hơn trưởng thứ

2 Cuộc đua tài dâng lễ vật

- Các Lang thi nhau làm cỗ thật hậu, thật ngon Sai người đi tìm của quý trên rừng dưới biển, làm sơn hào hải vị, nem công chả phượng

Luyện tập

Ý tưởng làm hai loại bánh của Lang Liêu xuất phát từ đâu?

Từ ý tưởng của người vợ

Từ giấc mơ có thần mách bảo

Từ giấc mơ tổ tiên mách bảo

Từ giây phút nhìn thấy lúa gạo trên đồng

Kiểm tra

Trang 29

- Lang Liêu:

+ Trong các con vua, chàng là người thiệt thòi nhất

+ Tuy là Lang nhưng từ khi lớn lên chàng ra ở riêng, chăm lo việc đồng áng, trồng lúa, trồng khoai → Thân là con vua nhưng phận thì gần gũi với dân thường

+ Chàng được thần báo mộng gợi ý lấy gạo làm bánh Từ gợi ý, Lang Liêu đã làm ra hai loại bánh rất ngon và ý nghĩa

3 Kết quả của cuộc đua tài

- Vua Hùng chọn 2 thứ bánh của Lang Liêu để tế Trời, Đất cùng Tiên Vương, đặt tên là Bánh Chưng và Bánh Giầy

- Từ đó ta có hai loại bánh này vào ngày lễ Tết

- Ý nghĩa của 2 loại bánh:

+ Ý nghĩa thực tế: Quý hạt gạo, trọng nghề nông (là nghề gốc của đất nước làm cho nhân dân được ấm no)

+ Ý nghĩa sâu xa: Tượng trời, tượng đất, tượng muôn loài

+ Hai loại bánh hợp ý vua chứng tỏ tài đức của người có thể nối chí vua

III Tổng kết

1 Nội dung

Trang 30

Truyền thuyết vừa giải thích nguồn gốc của bánh chưng, bánh giầy, vừa phản ánh thành tựu văn minh nông nghiệp ở buổi đầu dựng nước với thái độ đề cao lao động, đề cao nghề nông và thể hiện sự thờ kính Trời, Đất, tổ tiên của nhân dân ta

2 Nghệ thuật

Truyện có nhiều chi tiết nghệ thuật tiêu biểu cho truyện dân gian

IV Hướng dẫ trả lời câu hỏi cuối bài

Em hãy điền vào hai bảng sau những chi tiết trong truyện Bánh chưng, bánh giầy thể hiện đặc điểm cốt truyện, nhân vật của truyền thuyết

Đặc điểm cốt truyện truyền thuyết qua truyện Bánh chưng, bánh giầy

a) Thường xoay quanh

công trạng, kì tích của nhân

vật mà cộng đồng truyền

tụng, tôn thờ

Lang Liêu đã lấy hạt gạo làm bánh, tạo thành bánh chưng

và bánh giầy dâng cúng tổ tiên.Từ đó, người dân nước ta chăm nghề trồng trọt, chăn nuôi và mỗi khi tết đến, nhà nhà làm bánh chưng, bánh giầy để dâng cúng Trời đất và

tổ tiên

b) Thường sử dụng dụng

yếu tố kì ảo nhằm thể hiện

tài năng, sức mạnh khác

thường của nhân vật

Thần đã về báo mộng và Lang Liêu đã thể hiện sự sáng tạo qua việc tạo thành hai thứ bánh tượng trưng cho Trời

và Đất

c) Cuối truyện thường gợi

nhắc các dấu tích xưa còn

lưu lại đến

Mỗi khi tết đến, nhà nhà lại làm bánh chưng, bánh giầy

để dâng cúng Trời Đất và tổ tiên

Đặc điểm nhân vật truyền thuyết qua truyện Bánh chưng, bánh giầy

c) Được cộng đồng truyền

tụng, tôn thờ

Từ đó, người dân nước ta chăm nghề trồng trọt, chăn nuôi

và mỗi khi tết đến, nhà nhà làm bánh chưng, bánh giầy để dâng cúng Trời đất và tổ tiên

Viết: Tóm tắt nội dung chính của một văn bản bằng sơ đồ

Trang 31

Trong bài này em sẽ được học cách tóm tắt một số văn bản bằng sơ đồ Việc tóm tắt văn bản bằng sơ đồ giúp chúng ta nhận ra mạch triển khai ý của tác giả (trình tự các ý, sắp xếp ý và ý đồ của tác giả) đồng thời nhớ văn bản đã học tốt hơn

Tóm tắt văn bản bằng sơ đồ là cách lược bỏ các ý phụ, thông tin chi tiết, chỉ giữ lại

những ý chính, thông tin cốt lõi và thể hiện dưới dạng sơ đồ

Yêu cầu đối với sơ đồ tóm tắt văn bản:

a) Yêu cầu về nội dung:

- Tóm lược đúng và đủ các sự việc, phần, đoạn, ý chính trong văn bản

- Sử dụng các từ khóa, cụm từ

- Thể hiện được quan hệ giữa các sự việc, phần, đoạn, ý chính trong văn bản

- Thể hiện được nội dung bao quát của văn bản

b) Yêu cầu về hình thức:

- Kết hợp hài hòa, hợp lí giữa các từ khóa với hình vẽ, mũi tên, các kí hiệu,

- Sáng rõ, có tính thẩm mĩ, giúp nắm bắt nội dung chính của văn bản một cách thuận lợi,

dễ dàng

Luyện tập

Đâu không phải yêu cầu khi tóm tắt nội dung chính của một văn bản bằng sơ đồ?

Thể hiện được nội dung chi tiết của văn bản

Hướng dẫn phân tích kiểu văn bản

Tóm tắt văn bản Thánh Gióng bằng sơ đồ

Trả lời câu hỏi:

Trang 32

1 Sơ đồ trên đã đáp ứng được yêu cầu về nội dung nêu sau đây chưa?

- Tóm lược đúng và đủ các phần, đoạn, ý chính của văn bản

- Sử dụng được các từ khóa, cụm từ chọn lọc

- Thể hiện được quan hệ giữa các phần, đoạn, ý chính của văn bản

- Thể hiện được nội dung bao quát của văn bản

2 Sơ đồ trên đã đáp ứng được các yêu cầu về hình thức nêu dưới đây chưa?

- Phù hợp với nội dung của kiểu văn bản

- Kết hợp hài hòa, hợp lí giữa các từ khóa với hình vẽ, mũi tên, các kí hiệu,

Đề bài: Hãy tóm tắt bằng sơ đồ một văn bản mà em đã học hoặc đã đọc

- Xác định văn bản gồm mấy phần hoặc mấy đoạn và quan hệ giữa các phần, các đoạn

- Tìm từ khóa (những từ được lặp lại nhiều lần hoặc được in nghiêng, in đậm) và ý chính của từng phần hoặc đoạn

- Xác định nội dung chính của văn bản và hình dung cách vẽ sơ đồ

Bước 2: Tóm tắt văn bản bằng sơ đồ

- Dựa trên số phần hoặc số đoạn, xác định số ô hoặc số bộ phần cần có trong sơ đồ

- Chọn cách thể hiện sơ đồ tốt nhất (hình vẽ, mũi tên, các kí hiêu, ) để trình bày nội dung chính của văn bản cần tóm tắt

Bước 3: Kiểm tra lại sơ đồ đã vẽ

- Việc thể hiện các ý của văn bản cần tóm tắt trên sơ đồ đã đủ và rõ ràng chưa?

- Cách thể hiện trong sơ đồ về các phần, đoạn, ý chính và quan hệ giữa chúng trong văn bản gốc cần tóm tắt đã phù hợp chưa?

- Để kiểm tra và tự đánh giá sơ đồ vưa hoàn thành, em có thể dựa vào bảng điểm dưới đây:

Tương ứng về số phần, đoạn, ý chính giữa sơ đồ và văn bản cần

Thể hiện mối quan hệ giữa các phần, đoạn, ý chính

Bao quát nội dung chính của văn bản cần tóm tắt

Gợi ý

Trang 33

Nói và nghe: Thảo luận nhóm về một vấn đề cần có giải pháp thống nhất

Trước những vấn đề đặt ra trong học tập và cuộc sống hằng ngày, mỗi người chúng ta thường có nhận thức và cách giải quyết riêng Tuy vậy, trong nhiều trường hợp, ta cần

sự góp sức của nhiều người để tìm ra được giải pháp tốt nhất Tham gia thảo luận nhóm

là cách chúng ta bày tỏ ý kiến, lắng nghe và chia sẻ góc nhìn với những người xung quanh Bài học này hướng dẫn em cách tham gia tích cực khi thảo luận nhóm

Chủ đề thảo luận: em có thể tham khảo thảo luận tìm ra giải pháp thống nhất cho một

trong các chủ đề sau:

- Cần làm gì để hình thành thói quen đọc sách?

- Trình bày một số giải pháp để giúp nhau tiến bộ trong học tập

- Nêu những phương pháp hiệu quả để hoàn thành việc học bài, làm bài trước khi đến lớp

- Học môn Ngữ Văn thế nào cho hiệu quả?

- Bạn có thể làm gì để góp phần xây dựng nếp sống văn minh, lịch sự trong lớp học

Luyện tập

Sắp xếp các nội dung vào từng bước thực hành sao cho hợp lí

• Chuẩn bị nội dung buổi thảo luận

Trang 34

Bước 2: Thảo luận

Kiểm tra

Bước 1: Chuẩn bị

Thành lập nhóm và phân công công việc

Mỗi nhóm nhỏ nên gồm khoảng 6 thành viên Nhóm trưởng chịu trách nhiệm phân công công việc, theo dõi tiến độ, chuẩn bị và dẫn dắt buổi thảo luận Thư kí ghi chép ý kiến của các thành viên trong buổi thảo luận

Chuẩn bị nội dung buổi thảo luận

Sau khi chia nhóm, mỗi thành viên cần chuẩn bị nội dung theo sự phân công

Em nên tìm tư liệu và nghiên cứu trước vấn đề từ một số nguồn đáng tin cậy và chuẩn bị

ý kiến của mình theo gợi ý sau:

Thống nhất mục tiêu và thời gian của buổi thảo luận

Để thống nhất mục tiêu, thời gian thảo luận, cả nhóm cần trả lời những câu hỏi sau: Mục đích của buổi thảo luận này là gì? Thời gian thảo luận dự kiến là bao lâu? Nhóm sẽ dành bao nhiêu thời gian cho mỗi ý kiến trong khi thảo luận?

Bước 2: Thảo luận

Để phản hồi được ý kiến của các bạn khác trong nhóm, trước hết em nên lắng nghe và ghi chép cẩn thận ý kiến của bạn, những điều em muốn trao đổi với bạn và những điều bạn muốn trao đổi với em

Dưới đây là một số mẫu câu mà em có thể sử dụng để phản hồi ý kiến của em

- Nếu muốn bạn làm rõ ý kiến, em có thể nói:

+ Tôi chưa hiểu rõ lắm ở phần Bạn có thể giải thích thêm giúp tôi được không?

+ Theo tôi hiểu thì ý của bạn là Tôi hiểu như vậy có đúng không?

+ Bạn nói rằng Vì sao vậy?

- Nếu muốn phân biệt ý kiến của bạn, em có thể nói:

+ Tôi có cái nhìn khác ở phần Bởi vì

+ Theo tôi, ý chưa hợp lí Bởi vì

Thống nhất giải pháp

Trong bước này, thư kí sẽ tóm tắt ngắn gọn những ý kiến đã được trình bày trong buổi thảo luận, các thành viên trong nhóm quyết định giải pháp nào là tối ưu Giải pháp tối ưu

Trang 35

không nhất thiết phải là một ý kiến, đó có thể là sự kết hợp của nhiều ý kiến khác nhau Nên tránh đề xuất những ý kiến mới và tránh quay trở lại những ý kiến đã được thảo luận

Theo khảo sát từ nhóm Nghiên cứu của trang thương mại điện tử Picodi, chỉ khoảng 60% người Việt Nam được khảo sát mua ít nhất một quyển sách trong năm, đứng gần cuối bảng trong số 41 nước tham gia Điều này cho thấy mức độ quan tâm tới việc đọc sách ở nước ta còn thấp

Vậy làm thế nào để có thể rèn luyện thói quen đọc sách một cách hiệu quả? Làm thế nào

để trở nên hứng thú hơn mỗi khi đọc sách?

- Đọc thử trước khi đọc thật

Nếu là một fan của việc đọc sách online, bạn sẽ thấy các ứng dụng đọc sách điện tử luôn cho phép người dùng đọc trước 10% nội dung cuốn sách trước khi quyết định mua Điều này giúp người đọc có thể chọn được những quyển sách ưng ý, đồng thời tránh dành nhiều thời gian cho những quyển sách “vô thưởng vô phạt”

Đối với sách giấy, việc đọc thử còn tiện lợi hơn rất nhiều Mark Manson, nhà văn và blogger nổi tiếng về lĩnh vực phát triển bản thân, có nói: “[Sau khi đã đọc thử 10%], nếu vẫn cảm thấy không có hứng thú hoặc không thích tác giả, tôi sẽ xem mục lục và thử chuyển đến chương sách mà tôi cảm thấy thú vị nhất Nếu chương ấy vẫn không làm tôi cảm thấy thích thú, tôi sẽ bỏ qua cuốn sách này ngay lập tức

“Điều đó có thể khiến nhiều người ngạc nhiên Tuy nhiên tôi nhận thấy rằng một cuốn sách hay cho tôi nhiều thứ hơn là 3 - 4 cuốn sách vô vị Do vậy, không có lý do gì để tốn thời gian vào những cuốn sách không chứa đựng những thông tin mà tôi cảm thấy thích thú.”

- Mạnh dạn bỏ qua những phần mà bạn cảm thấy chán Mục đích cuối cùng của việc đọc sách, đặc biệt là những quyển sách phi hư cấu, đó là tiếp thu thêm tri thức mới Vì thế, với những chương sách mà thông tin trong đó bạn đã biết rồi hoặc không cảm thấy thú vị, đừng ngại đọc lướt qua hoặc thậm chí bỏ qua cả chương ấy

Một số người cảm thấy thật phí tiền mua sách nếu không đọc hết những gì có trong đó Tuy nhiên, nếu không bỏ qua những thông tin ấy thì bạn vừa mất tiền đã mua sách mà còn mất thêm thời gian để đọc nó nữa Đó là chưa kể đến việc bạn sẽ dần cảm thấy mất hứng thú với việc đọc sách khi dành ra quá nhiều thời gian cho những thông tin không

có giá trị

Trang 36

Cần rất nhiều thời gian và công sức để hình thành nên một thói quen, vì vậy hãy bắt đầu

từ những việc dễ trước Chẳng hạn, đừng ngại tìm và đọc những quyển sách ngôn tình nếu bạn thực sự có tình yêu và đam mê với chúng Miễn đó là những đầu sách được đầu

tư, nguồn gốc rõ ràng và đặc biệt khiến cho bạn có hứng thú, việc đọc những thể loại sách hư cấu (fiction) như ngôn tình sẽ là bước đầu hình thành nên thói quen đọc sách

Hơn nữa, ai bảo đọc tiểu thuyết là không có ích? Theo nghiên cứu từ đại học Emory, việc đọc tiểu thuyết có thể giúp bạn cải thiện khả năng kết nối và hoạt động của não Ngoài ra, chúng còn giúp tăng cường khả năng đặt mình vào vị trí của người khác, từ đó khiến bạn dễ dàng đồng cảm hơn với người xung quanh Sau khi đã đọc những chủ đề mà mình thích, bạn có thể dần dần chuyển qua những chủ

đề mới lạ với bản thân hơn Việc này sẽ giúp bạn khó bị “nản” hơn so với việc đọc những thể loại “khó nhằn” ngay từ đầu

- Nói với bản thân chỉ cần đọc 1 trang sách mỗi ngày Đừng đề ra những mục tiêu quá “cao cả” trong quá trình đọc Khi đọc tin tức trên mạng, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp những lời khuyên về việc đọc hàng chục quyển sách mỗi tháng Đúng là có nhiều người có thể làm được điều đó Tuy nhiên, bạn không phải là họ và

Đọc sách nên là một thú vui cá nhân, không phải công việc nên bạn cũng không nhất thiết phải “chạy KPI” trong quá trình đọc Đặt mục tiêu lớn cũng dễ khiến bạn trì hoãn

Tôi thường tự nhủ mình chỉ cần cầm sách lên đọc 1 trang mỗi ngày Điều này giúp tôi cảm thấy việc đọc không quá khó khăn và tốn năng lượng Tôi phát hiện ra chỉ cần đọc một trang, rất có thể bạn sẽ đọc tràn sang nhiều trang tiếp theo Khi đó, bạn sẽ cảm thấy bớt căng thẳng và có hứng thú hơn trong việc đọc

- Duy trì một khoảng thời gian cố định để đọc sách mỗi ngày Dành ra một khoảng thời gian cố định trong ngày chỉ để đọc sách là một điều vô cùng quan trọng nếu bạn muốn nó trở thành thói quen hàng ngày của mình

Để làm được điều này, bạn có thể nhờ đến sự trợ giúp của “vòng lặp thói quen” Theo Charles Duhigg, tác giả của cuốn sách “The Power of Habit”, một thói quen bao gồm 3 thành phần chính: gợi ý, hành động và phần thưởng Gợi ý là bước đầu tiên giúp não bộ lựa chọn thói quen khiến bạn bắt đầu một hành động cụ thể Sau đó, phần thưởng sẽ giúp trí não hiểu rằng đây là hành động nên được lặp lại trong tương lai Chẳng hạn, sau bữa ăn tối (gợi ý), bạn có thể dành ra một khoảng thời gian cố định để đọc sách (hành động) Sau đó, bạn có thể tự tưởng cho mình bằng cách coi một tập phim yêu thích, hay lướt facebook trong khoảng 10-15 phút Khi được lặp lại liên tục, việc đọc sách lúc này sẽ trở thành một hành động vô thức, được củng cố bằng sự “gợi ý” khi bắt đầu cũng như “phần thưởng” khi kết thúc

Trang 37

gì mình không sử dụng cả

Đã bao giờ bạn cảm thấy một quyển sách hay tới mức thật phí nếu không chia sẻ nó với người khác? Thông qua việc giới thiệu những cuốn sách bổ ích cho mọi người, việc đọc sách sẽ có ý nghĩa hơn rất nhiều và từ đó bạn sẽ có thêm động lực để tiếp tục rèn luyện thói quen đọc Ngoài ra, việc giới thiệu sách cho người khác cũng giúp họ hiểu hơn về

gu đọc sách của chính bạn, từ đó họ cũng sẽ giới thiệu lại những cuốn sách phù hợp với

sở thích của bạn

Ôn tập

1 Dựa vào bảng sau hãy tóm tắt nội dung của ba văn bản

từ bay về trời

- Vua nhớ công ơn, cho lập đền thờ

Sự tích - Giặc Minh đô hộ, nghĩa quân Lam Sơn nổi dậy nhưng thất bại, Long

Trang 38

Hồ Gươm Quân quyết định cho mượn gươm thần

- Lên Thận đi đánh cá, ba lần kéo lưới đều thấy lưỡi gươm, bèn mang về nhà

- Lê Lợi đến nhà Thận, thấy lưỡi gươm phát sáng, cầm lên xem

- Lê Lợi thua trận, chạy vào rừng, tình cờ bắt được chuôi gươm

- Lê Lợi gặp lại Thận, kể lại truyện, hai người đem gươm ra tra vào nhau vừa như in Lê Thận cùng tướng lĩnh nguyện một lòng phò Lê Lợi cứu nước Từ đó nghĩa quân nhanh chóng quét sạch giặc ngoại xâm

- Đất nước thanh bình, Lê Lợi lên làm vua, Long Quân sai Rùa Vàng đòi lại gươm thần

- Vua trả gươm, từ đó hồ Tả Vọng mang tên Hồ Gươm hay hồ Hoàn Kiếm

Bánh

chưng,

bánh giầy

- Hùng Vương thứ sáu về già muốn truyền ngôi cho người con nào tài giỏi

- Các hoàng tử đua nhau làm cỗ thật hậu, riêng Lang Liêu được thần mách bảo, dùng gạo làm hai thứ bánh dâng vua

- Vua cha chọn bánh của lang Liêu để tế trời đất cùng Tiên Vương và nhường ngôi cho chàng

- Từ đó nước ta có tục làm bánh chưng, bánh giầy vào ngày tết

2 Liệt kê vào bảng dưới đây một số sự kiện, chi tiết mà em cho là đặc sắc, đáng nhớ nhất trong ba văn bản đã nêu Giải thích ngắn gọn lí do lựa chọn

- Gióng cất tiếng nói đầu

tiên là tiếng nói đòi đi đánh

giặc

- Cả dân làng góp gạo nuôi

Gióng

- Gióng lớn nhanh như

thổi, vươn vai trở thành

tráng sĩ

- Roi sắt gãy, Gióng nhổ

tre bên đường đánh giặc

- Giặc tan, Gióng cưỡi

ngựa bay về trời

- Khi tra chuôi gươm vào lưỡi gươm thì vừa như in

- Chi tiết Rùa Vàng đòi gươm

- Chi tiết Lang Liêu được thần báo mộng, lấy gạo làm bánh lễ Tiên vương

Lí do

lựa

chọn

Những chi tiết trên thể hiện

được ý nghĩa, nội dung,

chủ đề của truyện: Gióng là

hình tượng người anh hùng

- Chi tiết tra chuôi gươm vào lưỡi gươm cho thấy đó

là sự thống nhất sức mạnh,

ý chí của cả dân tộc, cuộc

Chi tiết tưởng tượng này có ý nghĩa đề cao lao động, đề cao trí

Trang 39

đầu tiên, tiêu biểu cho lòng

yêu nước, cho ý thức đánh

giặc cứu nước của nhân

và tư tưởng yêu hoà bình của nhân dân ta

thông minh sáng tạo của con người

3 Khi đọc một văn bản truyền thuyết, cần lưu ý những đặc điểm nào của thể loại này?

Khi đọc một văn bản truyền thuyết, cần lưu ý những đặc điểm của thể loại này:

- Là loại truyện dân gian kể về các nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ

- Nhân vật trong truyện là con người, loài vật, đồ vật được nhân hoá Nhân vật thường

có các đặc điểm khác lạ về lai lịch, phẩm chất, tài năng; thường gắn với sự kiện ịch sử

và có công lớn đối với cộng đồng, được cộng đồng truyền tụng, tôn thờ

- Cốt truyện là chuỗi các sự việc được sắp xếp theo một trình tự nhất định, có liên quan chặt chẽ với nhau Truyện thường xoay quanh công trạng, kì tích của nhân vật mà cộng đồng truyền tụng, thường sử dụng các yếu tố kì ảo, hoang đường nhằm thể hiện tài năng, sức mạnh của nhân vật

- Truyện thể hiện thái độ, tình cảm và cách đánh giá của nhân dân đối với các sự kiện, nhân vật lịch sử

4 Khi tóm tắt một văn bản bằng sơ đồ, cần lưu ý những điều gì?

Bước 1: Cần đọc kĩ văn bản cần tóm tắt, xác định văn bản gồm mấy phần hoặc mấy đoạn, mối quan hệ giữa các phần đó Tìm từ khoá và ý chính của từng phần hoặc đoạn

Từ đó xác định nội dung chính của văn bản và hình dung cách vẽ sơ đồ

Bước 2: Tóm tắt văn bản bằng sơ đồ, dựa trên số phần hoặc số đoạn, xác định số ô hoặc

số bộ phận cần có trong sơ đồ Chọn cách thể hiện sơ đồ tốt nhất

Bước 3: Kiểm tra lại sơ đồ đã vẽ, xem các ý chính của văn bản đã đủ và rõ chưa, cách thể hiện về các phần, đoạn, ý chính và quan hệ giữa chúng đã phù hợp chưa

5 Bài học giúp em hiểu thêm những gì về lịch sử nước mình?

Bài học giúp em hiểu thêm những về lịch sử của dân tộc Việt Nam, là một dân tộc có truyền thống đấu tranh anh hùng, dù phải đối mặt với nhiều kẻ thù nhưng các thế hệ vẫn giữ vững chủ quyền dân tộc Đó còn là tinh thần đoàn kết, chung sức chung lòng tạo thành sức mạnh vô cùng to lớn của nhân dân ta Không những vậy, nước ta còn có nhiều truyền thống văn hoá mang đậm bản sắc dân tộc, có ý nghĩa sâu sắc và được truyền đời qua nhiều thế hệ

Trang 40

- Truyện cổ tích là thể loại truyện kể dân gian, kết quả của trí tưởng tượng dân gian,

xoay quanh cuộc đời, số phận của một số kiểu nhân vật Truyện cổ tích thể hiện cách nhìn, cách nghĩ của người xưa đối với cuộc sống, đồng thời nói lên ước mơ về một xã hội công bằng, tốt đẹp

Luyện tập

Điểm giống nhau giữa truyền thuyết và cổ tích là gì?

Mô-típ nhân vật: nhân vật thông minh, nhân vật ngốc nghếch, nhân vật tài năng kì lạ Đều không chứa yếu tố hoang đường, kì ảo

Đều chứa yếu tố hoang đường, kì ảo

Kể về các sự kiện và nhân vật liên quan đến lịch sử

Kiểm tra

- Cốt truyện cổ tích thường có yếu tố hoang đường, kì ảo, mở đầu bằng "Ngày xửa

ngày xưa " và kết thúc có hậu Truyện dược kể theo trình tự thời gian

- Truyện cổ tích thường kể về một số kiểu nhân vật như nhân vật bất hạnh, nhân vật

dũng sĩ, nhân vật thông minh, Phẩm chất của nhân vật truyện cổ tích chủ yếu được thể hiện qua hành động

- Đề tài là hiện tượng đời sống được miêu tảm thể hiện qua văn bản

- Chủ đề là vấn đề chính mà văn bản nêu lên qua một hiện tượng đời sống Trong truyện

cổ tích, chủ đề nổi bật là ước mơ về một xã hội công bằng, cái thiện chiến thắng cái ác

- Người kể chuyện là vai do tác giả tạo ra để kể các sự việc Người kể chuyện theo ngôi

thứ nhất là người kể xưng "tôi" Người kể chuyện theo ngôi thứ ba là người kể chuyện giấu mình Trong truyện cổ tích, người kể chuyện thường ở ngôi thứ ba

- Lời của người kể chuyện là phần lời người kể dùng để thuật lại một sự việc cụ thể

hay giới thiệu, miêu tả khung cảnh, con người, sự vật,

- Lời của nhân vật là lời nói của các nhân vật trong truyện

Luyện tập

Chỉ ra lời của người kể chuyện trong những câu sau đây

Mẹ mời sứ giả vào đây (Thánh Gióng)

Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu (Thạch Sanh)

Cha cứ mặc con lo liệu, thế nào cũng xong xuôi mọi việc (Cậu bé thông minh)

Thánh Gióng lớn nhanh như thổi (Thánh Gióng)

Kiểm tra

Tri thức tiếng Việt

Đặc điểm và chức năng liên kết câu của trạng ngữ

- Trạng ngữ là thành phần phụ của câu, giúp xác định thời gian, nơi chốn, nguyên nhân,

mục đích, của sự việc nêu trong câu

Định dạng
Số trang	119
Dung lượng	3,51 MB