Luận văn chuyên ngành Lý luận văn học với đề tài "Kiểu nhân vật trong Đinh Trang mộng của Diêm Liên Khoa

thành Luận văn chuyên ngành Lý luận văn học với đề tài "Kiểu nhân vật trong Đinh Trang mộng của Diêm Liên Khoa"

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành Luận văn chuyên ngành Lý luận văn học với đề tài

"Kiểu nhân vật trong Đinh Trang mộng của Diêm Liên Khoa", ngoài

sự nỗ lực và cố gắng của bản thân, tôi đã nhận được sự ủng hộ, giúp đỡ vôcùng quý báu của các thầy cô

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Tiến sĩ Đặng Thị Bích Hồng

đã tận tâm hướng dẫn trong quá trình học tập và hoàn thành đề tài luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn Trường Đại học Hùng Vương, khoa Khoahọc Xã hội và Văn hóa Du lịch, Phòng Giáo dục và Đào tạo, Trường Trunghọc cơ sở Mỹ Thuận - ngôi trường học tập, cơ quan tôi công tác, cảm ơncác bạn đồng nghiệp và bạn bè đã luôn tạo điều kiện, giúp đỡ tôi hoànthành nhiệm vụ học tập, nghiên cứu luận văn này

Với việc thực hiện một đề tài nghiên cứu trong khoảng thời gian vàkhả năng còn hạn chế, luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót Kínhmong nhận được sự góp ý từ quý thầy cô và các bạn

Xin chân thành cảm ơn!

TÁC GIẢ

Nguyễn Văn Hiếu

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan: Luận văn tốt nghiệp với đề tài "Kiểu nhân vật trong Đinh Trang mộng của Diêm Liên Khoa" là công trình nghiên cứu

của cá nhân tôi Các tài liệu, những kết luận, nhận định là trung thực vàchưa được công bố trong bất cứ công trình nào khác, của bất cứ ai

Tôi xin chịu mọi trách nhiệm về công trình nghiên cứu của mình

Phú Thọ, ngày tháng 7 năm 2020.

TÁC GIẢ

Nguyễn Văn Hiếu

1 MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI CAM ĐOAN ii

MỤC LỤC iii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu 1

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 3

2.1 Nghiên cứu về sáng tác của Diêm Liên Khoa 3

2.1.1 Nghiên cứu Diêm Liên Khoa ở nước ngoài……….4

2.1.2 Nghiên cứu Diêm Liên Khoa ở Việt Nam………8

2.2 Nghiên cứu về tiểu thuyết Đinh Trang mộng 11

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 13

3.1 Mục tiêu 13

3.2 Nhiệm vụ 13

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 14

4.1 Đối tượng 14

4.2 Phạm vi 14

5 Phương pháp nghiên cứu 14

6 Cấu trúc luận văn 15

CHƯƠNG 1 NHÂN VẬT VÀ THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT CỦA DIÊM LÊN KHOA 16

1.1 Nhân vật trong tác phẩm 16

1.1.1 Khái niệm nhân vật 16

1.1.2 Nhân vật con người - phạm trù trung tâm của thi pháp học 17

1.2 Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết của Diên Liên Khoa 18

CHƯƠNG 2 CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG ĐINH TRANG MỘNG 26

2.1 Cảm quan của Diên Liên Khoa về con người thôn trang Trung Quốc 26

2.1.1 Suối nguồn thôn trang 28

2.1.2 Từ nhân vật hồn hậu, chất phát dân dã đến nhân vật khổ nạn 35

2.2 Kiểu nhân vật trong Đinh Trang mộng 34

2.2.1 Kẻ tha hóa cùng cực 35

2.2.2 Người khổ nạn bi ai 42

2.2.3 Trở về tự nhiên bản năng………49

2.2.4 Người tử tế……… 50

CHƯƠNG 3 ĐẶC SẮC NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN NHÂN VẬT TRONG ĐINH TRANG MỘNG 55

3.1 Không gian trần thuật trong Đinh Trang mộng 55

3.1.1 Tri nhận về không gian trần thuật 55

3.1.2 Trường học - trường bệnh - trạm dã chiến……….60

3.1.3 Góc tìm kiếm khao khát tình yêu………… ………61

3.1.4 Không gian "chết"……… 62

3.1.5 Khoảng sáng thôn Trang………65

3.2 Thời gian trần thuật trong Đinh Trang mộng 67

3.2.1 Mùa khổ nạn 68

3.2.2 Bóng đêm xoay vần 70

3.3 Ngôi kể - điểm nhìn trần thuật trong Đinh Trang mộng 73

3.3.1 Dấu ấn ngôi kể - điểm nhìn tự sự 73

3.3.2 Ngôi kể - điểm nhìn đặc biệt trong Đinh Trang mộng 76

3.4 Mộng như một tự sự 82

KẾT LUẬN 90

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 93

TIẾNG VIỆT 93

TIẾNG ANH 96

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

1.1 Trong các nhà văn tiêu biểu của nền văn học hiện đại TrungQuốc, Diêm Liên Khoa nổi lên là một cây bút có sức sáng tạo dồi dào, dẻodai, một tài năng xuất sắc độc đáo, mang dấu ấn riêng.Với hơn 20 tác phẩmđược dịch hơn 30 ngoại ngữ, nhiều giải thưởng danh giá như giải Kafkanăm 2014 (nhà văn châu Á thứ hai được vinh danh sau Murakami), 2 lầnnhận giải Lỗ Tấn, giải thưởng Hồng lâu mộng, hai lần vào chung khảo giảiMan Booker quốc tế , Diêm Liên Khoa đã để lại dấu ấn không chỉ trongnước mà còn vươn ra thế giới Ở Việt Nam, Diêm Liên Khoa được biết đến

với một số tác phẩm đã được dịch là Người tình phu nhân sư trưởng, Nàng Kim Liên ở trấn Tây Môn, Kiên ngạnh như thủy, Đinh Trang mộng, Tứ thư, Phong nhã tụng… cùng một số bài viết của các nhà nghiên cứu viết về tiểu

sử và những sáng tác của nhà văn Dù thành danh muộn trên văn đàn,nhưng trong việc khai thác các vấn đề nóng bỏng của xã hội, ngòi bút nhàvăn dám đối diện và dũng cảm phản ánh hiện thực đời sống xã hội Trung

Quốc với nhiều góc khuất Diêm Liên Khoa được mệnh danh là "đại sư của chủ nghĩa hiện thực hoang đường", dùng văn chương để đối diện với những

mặt trái của xã hội, mặt tối của lòng người Tác phẩm của Diêm Liên Khoathường gây tranh luận, mỗi khi ông cho xuất bản một tác phẩm mới là mộtlần dấy lên dư luận và chấn động văn đàn Sức hấp dẫn trong những sángtác của Diêm Liên Khoa nằm ở khả năng xử lý và đi đến tận cùng nhiềuvấn đề nhức nhối, uẩn khúc của lịch sử và hiện thực, sự giễu nhại thâmthúy cùng khả năng tưởng tượng văn học đáng kinh ngạc Nhà văn thườngviết về bóng tối, cái chết và sự băng hoại của nhân phẩm nhưng lại hướngcon người đến ánh sáng, sự sống và nhân tính

Một trong những tiểu thuyết của nhà văn được đánh giá cao, được

độc giả chú ý đó là Đinh Trang mộng Tác phẩm có thể coi là một trong

những tiểu thuyết để lại dấu ấn trong sự nghiệp sáng tác của Diêm LiênKhoa, tiểu thuyết được sáng tác năm 2005, lần đầu được xuất bản ở Hồng

Kong (Trung Quốc) năm 2006; Đinh Trang mộng, đoạt “Giải thưởng người

đọc sách” của Đài Loan, đoạt danh hiệu 10 bộ sách hay viết bằng tiếng Hoatrên toàn thế giới của “Tuần báo Á Châu” của Hong Kong, được mạng

internet Nhật Bản bình chọn là “Bản dịch hay nhất” Đinh Trang mộng

được vào vòng chung kết “Giải thưởng văn học Á Châu Man” (Man AsianLiterary Prize) năm 2011, lọt vào vòng chung kết của giải thưởng dịchthuật hằng năm của “Báo độc lập” Anh quốc; được tờ “Thời báo tài chính”Anh quốc bình giá là “sách hay trong năm” của văn học thế giới năm

2012 Tác phẩm ông viết bằng tất cả sự thống khổ đau đớn và lương tâmtrách nhiệm của một nhà văn coi ngòi bút như sinh mệnh và cầm bút với

tâm thế “sống là không thể không viết và tất yếu phải viết” Có lẽ không có

cuốn tiểu thuyết nào định nghĩa nhà văn của nhân dân có thể đúng với ông

hơn Đinh Trang mộng Cùng chủ đề phơi bày sai lầm của một số chủ

trương duy ý chí nhưng ở tác phẩm người đọc thấy đầy đủ, gợi chiều sâu,cảm xúc và sự căm phẫn với những kẻ gây tội ác cho nhân dân nhưng cũngđộng lòng trước những thân phận con người bé nhỏ, đáng thương Ở ViệtNam cuốn tiểu thuyết được xuất bản và giới thiệu ra mắt độc giả tháng 3

năm 2019 Với đề tài đậm chất thời sự, Đinh Trang mộng đã xé toạc, phơi

bày hiện thực trần trụi giữa cái sống và chết, giữa mộng và máu bằng bútpháp hiện thực huyền ảo hòa quyện với hiện thực phê phán (nếu khôngmuốn nói là hiện thực trần trụi) của nhà văn, đủ cho thấy một Diêm LiênKhoa tài năng thực sự trong những sáng tác giầu chất tư duy nghệ thuậtnhất là thể loại tiểu thuyết vốn được xem là địa hạt của nhà văn

Những sáng tác của Diêm Liên Khoa trong đó có tiểu thuyết Đinh Trang mộng đến được với độc giả Việt Nam bắt nguồn từ việc giao lưu văn

hóa trên cơ sở tình hữu nghị Việt - Trung những năm gần đây ngày càng

mở rộng và thắt chặt trong đó có giao lưu lĩnh vực văn học nghệ thuật.Công tác dịch thuật các tác phẩm văn học của Trung Quốc nói chung vànhững sáng tác của Diêm Liên Khoa đã và đang là cầu nối giúp độc giảViệt tiếp cận và hiểu hơn về dòng chảy văn học đương đại nước ngoài.Cũng vì thế mà công tác nghiên cứu phê bình để tiếp thu, tiếp nhận và họchỏi có nhiều thuận lợi nhưng cũng không ít những khó khăn trong quá trìnhnghiên cứu để phát hiện những điều mới mẻ, sáng tạo khơi nguồn mớitrong học tập của mỗi chúng ta.

1.2 Trong mỗi một tác phẩm không thể thiếu nhân vật Nhân vậtluôn là trung tâm của tác phẩm Chính nhân vật là phương tiện để nhà văngửi gắm, thể hiện tư tưởng, quan niệm về con người về cuộc sống Do đótìm hiểu về nhân vật giúp chúng ta hiểu biết hơn về đề tài, khám phá chiềusâu chủ đề tư tưởng tác phẩm, thấy được thế giới quan trong sáng tác củanhà văn Còn trong thi pháp học con người là một phạm trù được đề cập vàđược xem là cách tiếp cận tác phẩm, phần nào gợi mở cho chúng ta hướngđến đối tượng chủ yếu của văn học - con người Đó là nghệ thuật miêu tả,biểu hiện con người Con người vừa là những nhân vật trong tác phẩm vừađược xem là một phương tiện thiết yếu của sáng tạo nghệ thuật Vì thế,tìm hiểu khám phá về thế giới nhân vật giúp chúng ta biết được quan niệmnghệ thuật về con người của nhà văn thể hiện như thế nào trong sáng táccủa nhà văn

Với việc nghiên cứu “Kiểu nhân vật trong Đinh Trang mộng của Diêm Liên Khoa”, người nghiên cứu hướng tới một chủ đề, nhận ra quan

niệm xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết của nhà văn Nghiên cứu nàyđược xem là vấn đề thú vị góp phần viết thêm một góc nhìn mới về nhân

vật - con người trong xã hội đương đại Trung Hoa

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

2.1 Nghiên cứu về sáng tác của Diêm Liên Khoa

2.1.1 Nghiên cứu về Diêm Liên Khoa ở nước ngoài

Tại Trung Quốc, cho đến nay, đã có một khối lượng lớn các luận văn,luận án, bài báo nghiên cứu về tiểu thuyết Diêm Liên Khoa Theo thống kêcủa thư viện học thuật trực tuyến CNKI (China National KnowledgeInfrastructure), truy cập ngày 1/7/2019, từ khóa Diêm Liên Khoa cho ra 2206kết quả, bao gồm 6 luận án tiến sĩ, 217 luận văn thạc sĩ, 13 hội thảo trongnước, 3 hội thảo quốc tế, 1757 bài tạp chí, 210 bài báo Với số lượng khá đồ

sộ của các công trình nghiên cứu đã cho thấy phần nào vị trí cũng như sức hútcủa nhà văn này trên văn đàn Trung Quốc đương đại.[7]

Nghiên cứu về Diêm Liên Khoa đã có những thành tựu đáng kể khi nhà vănngày càng có chỗ đứng trong giới viết văn Những sáng tác nói chung và tiểu thuyếtnói riêng của nhà văn đã được các học giả nghiên cứu đánh giá Với giải thưởngvăn học Kafka năm 2014, Diêm Liên Khoa nhận được sự quan tâm rất lớn từ truyềnthông và độc giả Trung Quốc Hoàng loạt các công trình nghiên cứu về nhà văn đãxuất hiện như một trào lưu nghiên cứu tìm hiểu về Diêm Liên Khoa; năm 2012 là

141 bài, năm 2013 là 189 bài, riêng năm 2014 là 235 bài Điều này cũng dễ nhận ratrong thời gian này, nhà văn cho xuất bản hàng loạt các tiểu thuyết đình đám DiênLiên Khoa được biết đến vỡi những đề tài sáng tác hết sức phong phú với nhiều thểloại, nổi bật hơn cả là truyện, tiểu thuyết Đặc biệt là thể loại tiểu thuyết những thậpniên gần đây, Diêm Liên Khoa được đánh giá cao bằng việc khai thác ở nhiều góc

độ khác nhau Độc giả bắt gặp và nhận ra mạch nguồn trong tiểu thuyết của DiêmLiên Khoa đề cập đến đề tài hương thổ, tự sự thân thể, tự sự gian khổ, tự sự về bệnhđiên, tự sự ngụ ngôn hóa, hệ thống không gian núi Bả Lâu, nghệ thuật sử dụngphương ngữ…là những dấu ấn rất rõ Trong các công trình nghiên cứu đã phân tíchchỉ ra thi pháp tự sự để khẳng định tâm lý sáng tác và phong cách sáng tác củaDiêm Liên Khoa Đáng chú ý nhất trong những bài viết, nghiên cứu về Diêm Liên

Khoa là tiểu luận “Văn học sử của một cá nhân hay là xuất phát từ điểm mờ của lịch sử văn học” (Bàn về tiểu thuyết của Diêm Liên Khoa và những vấn đề liên

quan) của nhà phê bình văn học Vương Nghiêu, đã khái quát lại lịch sử sáng tác

gần ba mươi năm của Diêm Liên Khoa, học giả Vương Nghiêu đã tiếp cận nhữngvấn đề liên quan đến nhà văn theo hướng xem ông “như là mắt xích quan trọngtrong sự thay đổi trật tự văn học giữa thập niên 90 của thế kỉ XX trở lại đây”,

“Xung đột giữa hiện thực và nội tâm”, “quan hệ giữa chính trị và mĩ học”, “siêu thểloại và siêu chủ nghĩa” …đã được Vương Nghiêu phân tích rất kỹ và đi đến khẳngđịnh sự “thành đạt” cũng như những đóng góp trong sáng tác của Diêm Liên Khoađối với nền văn học Trung Quốc nói chung và văn học đương thời - hậu hiện đạinói riêng

Những năm gần đây cùng với sự phát triển của ngành văn học so sánh,việc so sánh phong cách tiểu thuyết Diêm Liên Khoa với các tác giả kháctrong và ngoài nước cũng là một hướng nghiên cứu được nhiều học giả TrungQuốc quan tâm Tiêu biểu Lý Doanh (Đại học Sư phạm Liêu Ninh, 2012) đã

so sánh tiểu thuyết của Diêm Liên Khoa với dòng tiểu thuyết hương thổ tảthực Trung Quốc những năm 20 ở các phương diện: nội dung tư tưởng (phêphán tính nô lệ, vận mệnh bi kịch của nữ giới, sự xuống cấp của giá trị nhânvăn); đặc điểm nghệ thuật (ngôn ngữ, văn thể, ý tượng, ý tại ngôn ngoại) vàphong cách sáng tác (thái độ sáng tác, tinh thần của tác phẩm, thủ pháp nghệthuật) 15 Một số luận văn so sánh đặc trưng phong cách tiểu thuyết củaDiêm Liên Khoa với các tác gia văn học khác, như Giả Bình Ao, Mạc Ngôn,như: Luận văn So sánh nghệ thuật tự sự thần bí của tiểu thuyết Giả Bình Ao

và Diêm Liên Khoa của Dụ Sướng (Đại học Sư phạm Hồ Nam, 2012), sosánh những nét tương đồng và khác biệt của Diêm Liên Khoa và Giả Bình Ao

ở các phương diện như: phương thức tự sự, cách thức sáng tạo ra các ý tượngnghệ thuật, ngôn ngữ tự sự Luận văn So sách cách nhìn về cái chết trongtiểu thuyết hươngthổ của Diêm Liên Khoa và Mạc Ngôn củaVương Vũ Đan(Đại học Sư phạm Đông Bắc, 2013) từ góc độ mỹ học và triết học truyềnthống Trung Quốc để phân tích sự khác nhau trong cách nhìn về cái chết của

hai nhà văn lớn Mạc Ngôn và Diêm Liên Khoa Các nhà nghiên cứu TrungQuốc vận dụng cả lý thuyết của chủ nghĩa hình thức Nga, tự sự học Genette,chủ nghĩa hiện thực huyền ảo Mỹ Latinh, lập trường văn hóa dân gian để bìnhxét tác phẩm Diêm Liêm Khoa ở cả hai mặt truyền thống và hiện đại

Có thể thấy nghiên cứu về tiểu thuyết của Diêm Liên Khoa ở TrungQuốc càng ngày càng phong phú với nhiều khám phá, đánh giá về nhà văn.Như vậy con đường sáng tác của Diêm Liên Khoa còn dài, bút lực của ôngcòn rất sung mãn, điều đó đồng nghĩa với việc nghiên cứuvề tiểu thuyết DiêmLiên Khoa vẫn đang và sẽ là một hiện tượng văn học đầy hứa hẹn

Không chỉ ở Trung Quốc mà trên thế giới những sáng tác của DiêmLiên Khoa đặc biệt là thể loại tiểu thuyết được các nhà phê bình, nghiên

cứu đánh giá, dành cho nhà văn những lời ngợi khen: Trên tờ “Báo thế giới” của Pháp đã đánh giá: “Nhà văn Trung Quốc Diêm Liên Khoa thừa

sức trở thành Đại văn hào Không có ai nắm bắt xã hội mạnh mẽ như ông

đã nắm bắt xã hội thông qua hình thức tiểu thuyết, tác phẩm của ông có sứclay động kinh người, trong tác phẩm thể hiện chất hài hước có lúc làm

người khác tuyệt vọng một cách dễ dàng” Tờ “Vệ báo” nước Anh gọi

Diêm Liên Khoa là “Bậc thầy châm biếm với sức tưởng tượng phong

phú” Tờ “Danh lợi trường” của Italia đã tán dương “Diêm Liên Khoa lão luyện trong không gian giữa kì ảo và hiện thực” Còn tờ “Báo châm ngôn Frankfurt” của Pháp lại phân tích “nhà văn Trung Quốc Diêm Liên Khoa

có hai đặc điểm lớn: ông vừa có thiên phú đã viết là viết tác phẩm lớn vừa

có dũng khí dám đối mặt với chủ đề nhạy cảm” Tạp chí “ Thế giới” của

Nhật Bản lại cho rằng “nhà văn Diêm Liên Khoa và tác phẩm của ông làtọa độ quan trọng khảo sát trình độ và không gian văn học Trung Quốc”…Gần đây, tác phẩm của Diêm Liên Khoa đã thu hút sự chú ý của giớinghiên cứu văn học ở Mỹ Năm 2016, Xuenan Cao (trường đại học Duke,

USA) nghiên cứu từ phương diện phong cách nghệ thuật đã chỉ ra, Diêm LiênKhoa đã kết hợp giữa tính cổ xưa và chất hiện đại, mang đến một phong cách

văn học gọi là chủ nghĩa thần thực Cũng trong năm 2016, Clarissa Sebag

Montefiore của báo Độc lập (Mỹ) đã viết: tác phẩm của Diêm Liên Khoa

“vượt qua chủ nghĩa hiện thực trong việc miêu tả xã hội và đạt đến đỉnh caocủa chủ nghĩa hư vô” Tiểu thuyết của Diêm Liên Khoa được thế giới chú ý,

là bởi mỗi tác phẩm của nhà văn đều chọn một đề tài “mang tính kích thích”,nhằm “miêu tả không khoan nhượng những tệ nạn xã hội và sự bất lực củacon người”

Có thể thấy văn phong trong thể loại tiểu thuyết của Diêm Liên Khoaluôn thay đổi; chính sự thay đổi này đã đem đến những thách thức khôngchỉ với độc giả yêu thích tiểu thuyết của nhà văn mà còn là thử thách chochính các nhà phê bình nghiên cứu văn học Trên phương diện nội dung,ông là nhà tiểu thuyết suy tư trực tiếp nhất, dám nhìn thẳng, thậm trí có lúcnhư đối đầu vào lịch sử và hiện thực Trung Quốc, con người Trung Hoa;còn trên phương diện thể loại, ngôn ngữ, mỗi tác phẩm của nhà văn đều cókết cấu khác nhau, ngôn ngữ trần thuật khác nhau, mang đến nhưng thửnghiệm sáng tác khác nhau Đó là hành trình tìm tòi trong nghệ thuật sángtác của nhà văn; những tìm tòi đó đã mang lại thành công xuất sắc trênphương diện thể loại của nền văn học Trung Quốc trên con đường pháttriển của văn học Với sáng tác của ông không ngừng thay đổi, cách tânnghệ thuật vừa làm thay đổi trật tự văn học Trung Quốc, vừa xây dựng mộttrật tự mới của văn học Trung Quốc Ông tự xưng mình là “phản đồ củasáng tác”, lại là một người có sức sáng tạo nghệ thuật lớn của văn họcTrung Quốc, ông là người đã dẫn văn học Trung Quốc phát triển theo mộthướng khác trong gần 20 năm Ông đã khiến cho thế giới biết đến mộtDiêm Liên Khoa đầy cá tính trong sáng tác, từ đề tài đầy gai góc, thời sựđến nghệ thuật sự sự được đánh giá “bậc thầy” trong một số kĩ thuật sáng

tác Qua đây cho thấy Diêm Liên Khoa được đánh giá khá cao với hàngloạt các tiểu thuyết trên văn đàn, từng bước để lại dấu ấn và danh tiếngvượt ra khỏi khuân khổ quốc gia Trung Hoa rộng lớn

Về tiểu thuyết Đinh Trang mộng đã được dịch giới thiệu xuất bản tại

nhiều quốc gia như: Đức, Nhật Bản, Pháp, Mỹ… Tác giả Rachel Leng (quốctịch Singapore, thạc sĩ Đại học Harvard) có những nghiên cứu đáng lưu ý khi

soi chiếu Đinh Trang mộng dưới góc độ văn hóa - xã hội học Tác giả đưa ra

nhiều dữ liệu quan trọng về hiện trạng xã hội Trung Quốc đầu những năm

2000 - những sự kiện thúc đẩy Diêm Liên Khoa viết nên tác phẩm này (hàngtrăm trạm thu máu được thành lập ở tỉnh Hà Nam để cung cấp cho thị trườngTrung Quốc; quan chức chính quyền địa phương đã đưa ra một đề án pháttriển nông thôn bằng cách để nông dân bán máu; thông qua các đầu nậu máu,các thủ tục thu máu sai quy định là nguyên nhân gây ra sự lây lan nhanhchóng của dịch bệnh AIDS ) Dựa trên thuyết bá quyền văn hóa - chính trịcủa Antonio Gramsci, R.Leng nhận định: “Diêm Liên Khoa dành cho nhữngđối tượng ở thang dưới xã hội (dân làng bị bệnh AIDS) một vị trí để phátngôn - với những quan điểm khác nhau để bổ sung cho phối cảnh của vănbản” Từ góc độ văn hóa, song song cung cấp những dữ liệu lịch sử - xã hội

có thực để soi chiếu tác phẩm, Leng coi Giấc mộng làng Đinh (tên gọi khác

của Đinh Trang mộng) là “sự giải ảo những huyền thoại của quan hệ huyết

tộc” ở TrungQuốc Leng cũng không quên nhấn mạnh, trong Giấc mộng làngĐinh, “tự sự của người chết trở thành một công cụ diễn ngôn” (Rachel Leng,Những tiếng nói ở địa vị thấp trong giấc mộng của làng Đinh) 272

2.1.2 Nghiên cứu về Diêm Liên Khoa ở Việt Nam

Diêm Liên Khoa được biết đến ở Việt Nam trong vài năm trở lại đâycùng với sự lan tỏa, giao lưu văn hóa Việt - Trung Tác giả Diệp Thúy dịch

và tổng hợp đăng trên Tạp chí Phê bình văn học (2014) đã viết về tiểu sử,

những nhận xét đánh giá về sự nghiệp sáng tác của nhà văn phần nào giúpđộc giả Việt Nam hiểu thêm về Diên Liên Khoa Trong nghiên cứu học tậpcũng có một hai đề tài nghiên cứu tìm hiểu về những sáng tác của DiêmLiên Khoa Gần đây ở trường Đại học Sư phạm Huế có luận văn thạc sĩ với

đề tài “Bi kịch của người trí thức trong tiểu thuyết “Phong nhã tụng” của Diêm Liên Khoa” của Trần Thị Việt Hà (2015) Luận văn chủ yếu phân

loại các kiểu bi kịch của người trí thức như bi kịch gia đình, bi kịch nghề

nghiệp… và sự phân tích, lý giải vấn đề Hay khóa luận tốt nghiệp “Bức tranh hiện thực trong "Phong Nhã Tụng" của Diêm Liên Khoa” của Ngô Thị Thúy (2017) cũng chỉ dừng lại ở việc mô tả hiện thực được tác giả đề cập trong tác phẩm Hay đề tài Khoa học và Công nghệ “Chất nghịch dị trong tiểu thuyết của Diêm Liên Khoa” của Nguyễn Thị Tịnh Thy (12/2018)

trường Đại học Huế cũng đã chỉ ra những biểu hiện của tính chất nghịch dịtrong tiểu thuyết của Diêm Liên Khoa được nhà phê bình Trung QuốcVương Nghiêu khơi mở trong bài viết của ông

Gần đây Tiến sĩ, dịch giả Nguyễn Thị Minh Thương trong bài viết

“Diêm Liên Khoa thắp ánh sáng từ bóng tối” cho rằng “Tác phẩm của Diêm Liên Khoa thường viết về mặt tối của xã hội, nhưng lại hướng con người đến ánh sáng và nhân tính Có thể nói, ông là người thắp lên ánh sáng từ bóng tối” (29/12/2018) Gây chú ý là Tọa đàm văn học mang tên

“Khám phá tiểu thuyết với diễn giả là nhà văn - giáo sư Diêm Liên Khoa (Đại học Nhân dân Trung Quốc) và giáo sư Vương Nghiêu” (Đại học Tô

Châu, Trung Quốc) diễn ra vào ngày 5/4/2019 tại trường đại học Sư phạm

Hà Nội Trong buổi tọa đàm này cũng như trong các bài viết về sáng tác vàtác giả Diêm Liên Khoa; Tiến sỹ, dịch giả Minh Thương là một người đóngvai trò là cầu nối để độc giả trong nước hiểu hơn và đến gần hơn trongnhững sáng tác của nhà văn

Mới đây, khoa Văn học Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn ĐHQG TP Hồ Chí Minh tổ chức buổi sinh hoạt khoa học với chủ đề

-“Trung Quốc và văn học trong một thôn trang” cùng diễn giả là nhà văn

đương đại Trung Quốc Diêm Liên Khoa Trong buổi sinh hoạt khoa họcnày nhà văn đã giúp độc giả Việt Nam đã giúp nhà văn gợi lại hình ảnhthôn trang không chỉ tồn tại trong ông như một hoài niệm đẹp, một độnglực lớn cho con đường viết lách, mà còn là một nguồn cảm hứng mãnh liệtcho sáng tác, một kho tàng của những câu chuyện và ký ức sống động,nhức nhối và có khả năng khai mở những vấn đề tầm cỡ của đất nước, dântộc, thậm chí nhân loại

Nguyễn Thị Thúy Hạnh đã có khá nhiều bài viết từ bài viết giớithiệu, chuyên đề nhỏ, tiểu luận đến luận án nghiên cứu về tác giả DiêmLiên Khoa và những sáng tác của nhà văn Đơn cử một số bài viết có chất

lượng như: Bài viết:“Diêm Liên Khoa: Từ quan niệm đến sự thực hành chủ nghĩa thần thực” của Nguyễn Thị Thúy Hạnh đã đăng trên Tạp chí Nghiên

cứu văn học số 11 năm 2019 đã chỉ ra quá trình chuyển biến trong quanniệm nghệ thuật của nhà văn từ “hiện thực” đến “thần thực” trong nhữngsáng tác của nhà văn Liên quan đến nghệ thuật sáng tác trong tiểu thuyếtcủa Diêm Liên Khóa gần đây trên Tạp chí Văn Nghệ Thái Nguyên của Hộivăn học nghệ thuật Thái Nguyên; nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Thúy Hạnh

có bài viết “Kết cấu tự sự trong một số tiểu thuyết của Diêm Liên Khoa”.

Trong bài viết này nhà nghiên cứu đã giới thiệu khái quát kết cấu tự sựtrong những sáng tác tiểu thuyết của Diêm Liên Khoa tạo nên “phong cách

tự sự” mang đến sự độc đáo riêng của nhà văn Cũng trong năm 2019,

Nguyễn Thị Thúy Hạnh có nghiên cứu với công trình khoa học: “Nghệ thuật tiểu thuyết Diêm Liên Khoa” của Luận án Tiến sĩ văn học nước ngoài

đã giới thiệu, nhận diện đặc sắc nghệ thuật tiểu thuyết Diêm Liên Khoa (tưtưởng nghệ thuật, kỹ thuật tự sự, ngôn ngữ nghệ thuật) so với những nhàvăn trước và đương thời, qua đó chỉ ra những đóng góp của nhà văn đối

với văn học Trung Quốc hiện đại Luận án này đã phần nào làm sáng tỏnhững đặc sắc nghệ thuật viết tiểu thuyết góp phần làm nên giá trị trongsáng tác của Diêm Liên Khoa.

2.2 Nghiên cứu về tiểu thuyết Đinh Trang mộng

Là một nhà văn đương đại của Trung Quốc được biết đến với nhữnggiải thưởng văn học trong nước và quốc tế, Diêm Liên Khoa đã thể hiện tàinăng trong nghệ thuật tự sự Cùng với sự lan tỏa giao lưu văn hóa trên thếgiới cũng như giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc, tên tuổiDiêm Liên Khoa đã được độc giả Việt Nam biết tới Không những thếchính việc lựa chọn đề tài sáng tác gai góc, những mảng tối trong đời sống

xã hội, những gam màu phảng phất chính trị, những mảnh đời nghiệt ngã,

số phận…luôn đem đến sự tò mò khám phá của độc giả để xem sự thể hiệncủa nhà văn như thế nào trong những sáng tác của ông

Với tiểu thuyết Đinh Trang mộng đã có những bài viết giới thiệu về

chủ đề, đề tài, hiện thực sáng tác khi sách được ra mắt độc giả trong nước

năm 2019 Có thể kể đến một số bài viết như: “Đinh Trang mộng: Nghẹt

thở với vực thẳm nhân tính.” của Nguyễn Thị Thúy Hạnh đã đăng trên Tạp

chí Nghiên cứu văn học số 11 năm 2019 đã đề cập đến nội dung phản ánhđậm chất hiện thực bằng việc khai thác đề tài xã hội của nhà văn DiêmLiên Khoa

Có nhiều bài viết và đồng thời là những giới thiệu, bình luận về nội

dung tiểu thuyết Đinh Trang mộng của nhà văn Diêm Liên Khoa hơn cả là

Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Thương Độc giả Việt Nam không khó để nhận

ra chính Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Thương là dịch giả của cuốn tiểu thuyết

Đinh Trang mộng nổi tiếng này Không những thế Minh Thương còn đóng

vai trò diễn ngôn, diễn giả trong những lần ra mắt cuốn tiểu thuyết, giaolưu, tọa đàm; đặc biệt trong lần đến Việt Nam tháng 4 năm 2019 của nhàvăn Diêm Liên Khoa Trong những bài viết của nhà nghiên cứu, dịch giả

Minh Phương, phả kể đến bài viết “Mộng mị và tình thế của sự làm người

- Đọc Đinh Trang mộng của Diêm Liên Khoa”đăng trên trang https//tuoitre.vn, bài viết “Chuyện có thật về thôn bán máu, chết vì HIV”

đăng trên trang https//newzing.vn - mục Sách hay đã hé lộ những sự thậtkhi Diêm Liên Khoa viết cuốn tiểu thuyết này trong đó có việc nhà văn đãnhiền lần đến vùng người dân mắc bệnh AIDS trong những ngôi làng vùngnông thôn Trung Quốc nổi lên hiện tượng bán máu rầm rộ những năm 80của thế kỉ XX

Ngoài ra còn có một số bài viết về tác giả, tác phẩm của Diên LiênKhoa của các nhà nghiên cứu có đề cập đến nội dung, chủ đề, đề tài của

cuốn tiểu thuyết Đinh Trang mộng để làm rõ thêm làm nổi bật về thành

công của nhà văn Diêm Liên Khoa trong việc khai thác những vấn đề

“nóng” của xã hội đương đại Trung Quốc Khi đề cập đến vấn đề này trong

sáng tác của Diêm Liên Khoa trong đó có tiểu thuyết Đinh Trang mộng

trong các bài viết dường như muốn “giật tuyp” để tạo sự tò mò của độc giả

Hay gần đây độc giả Việt Nam biết đến Đinh Trang mộng qua những trang

tiếp thị giới thiệu thông tin nội dung đề tài của cuốn tiểu thuyết

Với tình hình nghiên cứu về tác phẩm này còn khá ít, chưa đi vàochiều sâu của tác phẩm Vấn đề nhân vật cũng đã được đề cập đến, songmới chỉ dừng lại ở việc giới thiệu nội dung, đề cập đến nhân vật với nhữngbiểu hiện chung nhất trong những tiểu thuyết của nhà văn Điều này đã thôithúc bản thân tìm hiểu, khám phá để độc giả hiểu thêm về thế giới nhân vật

mà Diêm Liên Khoa đã gửi gắm quan niệm về con người góp phần làm nên

thành công của tiểu thuyết Đinh Trang mộng nói riêng và những sáng tác

của Diêm Liên Khoa nói chung trong nền văn học Trung Quốc đương đạicũng như của Châu lục Đồng thời một lần nữa làm rõ những khía cạnh đặcsắc về tư tưởng và nghệ thuật của một trong những nhà văn Trung Quốc

đương đại nổi bật nhất hiện nay thể hiện trong Đinh Trang mộng Không

những thế, nghiên cứu kiểu nhân vật trong Đinh Trang mộng của Diêm

Liên Khoa không chỉ giúp chúng ta nhận ra một hiện tượng văn học nướcngoài đáng chú ý, mà còn có thể thấy được diện mạo của xã hội TrungQuốc trong những thời kỳ lịch sử nhất định

Trên cơ sở kế thừa các kết quả nghiên cứu có liên quan đến đề tài để

làm rõ Kiểu nhân vật trong “Đinh Trang mộng” của Diêm Lên Khoa.

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

Xuất phát từ những nhận thức về nhân vật văn học soi chiếu vào tiểu

thuyết Đinh trang mộng, nghiên cứu này hướng tới làm nổi bật tính đa

dạng, kế thừa, phát huy và sáng tạo mới về xây dựng nhân vật của nhà văn.Đồng thời nghiên cứu cũng chỉ ra sự độc đáo của ngòi bút Diêm Liên Khoatrong việc khắc họa nhân vật góp phần đổi mới, sáng tạo không ngừng củatiểu thuyết Trung Quốc hiện đại vận động và chuyển mình trong dòng chảycủa văn học

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu trên, luận văn tập trung thực hiện các nhiệm vụ cơbản:

- Hệ thống khung lí thuyết cơ bản đặc trưng về nhân vật văn học,

phạm trù quan niệm nghệ thuật về con người tạo cơ sở nghiên cứu khám

phá thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Đinh Trang mộng của Diêm Liên

Khoa trong việc thể hiện quan niệm về con người của nhà văn

- Nghiên cứu và làm sáng rõ những tiền đề cho sự xuất hiện kiểunhân vật trong sáng tác của Diêm Liên Khoa

- Tìm hiểu nghiên cứu nhân vật trong Đinh Trang mộng của Diêm Liên Khoa để thấy được thế giới nhân vật đa dạng, đầy đủ, sống động Tập

trung phân tích, soi chiếu những góc khuất tăm tối, những “hố thẳm” của

nhân vật trong tác phẩm, để từ đó góp phần giải mã về con người - mộtthực thể phức hợp và bí ẩn.

- Chỉ ra một số thủ pháp nghệ thuật; đánh giá hiệu quả, tác dụng nghệthuật xây dựng nhân vật của nhà văn trong tác phẩm trong việc thể hiện tư

tưởng chủ đề của tiểu thuyết Đinh Trang mộng.

4 Đối tượng và phạm vị nghiên cứu:

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: “Kiểu nhân vật trong Đinh Trang mộng của Diêm Liên Khoa”

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

Luận văn dựa vào bản dịch tiểu thuyết Đinh Trang mộng của nhà văn

Diêm Liên Khoa, Bản dịch của Minh Phương, Nhà xuất bản Hội nhà văn ấnhành tháng 02 năm 2019

5 Phương pháp nghiên cứu

Về phương pháp luận: Luận văn chủ yếu áp dụng lý thuyết của chủ nghĩahậu hiện đại kết hợp với tự sự học, thi pháp học, lí luận văn học vào việc phân

tích, tìm hiểu kiểu nhân vật trong Đinh Trang mộng của Diêm Liên Khoa

Các phương pháp của luận văn là khảo sát, thống kê, phân tích, tổnghợp, so sánh Phương pháp khảo sát, thống kê được vận dụng để nhận diện,sắp xếp thành hệ thống đặc điểm của các kiểu nhân vật Phương pháp phântích được áp dụng để phân chia nhân vật, không gian, thời gian trong tiểu

thuyết Đinh trang mộng thành một số kiểu, loại với những tiêu chí nhận

diện nhất định Cùng với đó, luận văn cũng so sánh đối chiếu, liên hệ vớimột số tác phẩm của Diêm Liên Khoa, tác phẩm của các nhà văn hiện đại,hậu hiện đại trên thế giới

Để tiến hành nghiên cứu, căn cứ vào nội dung, yêu cầu của đề tàichúng tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

Phương pháp thống kê, miêu tả: Thống kê các tác phẩm của DiêmLiên Khoa, cũng như những tác phẩm tiểu thuyết của nhà văn, các công

trình nghiên cứu đi trước và những đánh giá, nhận xét Trên cơ sở đó để ta

có một cái nhìn khách quan, tổng thể hơn về vấn đề

Phương pháp phân tích, tổng hợp: Cùng với việc thống kê cần phảiphân tích, tổng hợp một cách logic, hợp lý Vừa tổng hợp vừa đưa ra nhữngdẫn chứng để phân tích, làm rõ vấn đề

Phương pháp so sánh, đối chiếu: Nhằm phân biệt sự giống và khácnhau trong phong cách sáng tác nói chung và quan niệm nghệ thuật về con

người nói riêng qua tiểu thuyết Đinh Trang mộng so với các tác phẩm khác

của Diêm Liên Khoa, đồng thời là với các nhà văn khác

Vận dụng lý thuyết tự sự học, thi pháp học để làm rõ hơn quan niệmcủa nhà văn về xây dựng nhân vật về con người trong các tác phẩm văn

học Đặc biệt là đối với tiểu thuyết Đinh Trang mộng của Diêm Liên Khoa

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, kết luận, thư mục tài liệu tham khảo, luận văn

được chia làm 3 chương:

Chương 1 (Từ trang 15 đến trang 24): Nhân vật và thế giới nhân vật

trong sáng tác của Diên Liên Khoa

Chương 2 (Từ trang 25 đến trang 52): Các kiểu nhân vật trong Đinh

Trang mộng

Chương 3 (Từ trang 53 đến trang 85): Đặc sắc nghệ thuật thể hiện

nhân vật trong Đinh Trang mộng

CHƯƠNG I NHÂN VẬT VĂN HỌC VÀ THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG

SÁNG TÁC CỦA DIÊM LIÊN KHOA 1.1 Nhân vật văn học

1.1.1 Khái niệm nhân vật

Nhân vật văn học thường được hiểu là "hình tượng nghệ thuật về conngười, một trong những dấu hiệu về sự tồn tại toàn vẹn của con người trongnghệ thuật ngôn từ" [5] Một nhân vật văn học có thể có những nét rất gầnvới nguyên mẫu có thật nhưng bao giờ cũng là một đơn vị nghệ thuật có tínhước lệ để thể hiện quan niệm của nhà văn về con người

Từ thực tiễn sáng tác, có thể khẳng định nhân vật trong văn học đãđược xây dựng qua những phương thức phong phú Nhà văn dùng chi tiết đểdựng chân dung ngoại hình, hành động, tâm trạng và những quá trình trongsâu thẳm nội tâm nhân vật Nhân vật còn hiện lên qua lời thoại, đối thoại vàđộc thoại Những mâu thuẫn, xung đột cũng góp phần quan trọng để nhânvật bộc lộ bản chất sâu kín của mình Tính cách, trình độ văn hóa, giáo dục,thẩm mỹ, cung cách giao tiếp của nhân vật thể hiện rõ nhất qua việc làm,hành động, ý nghĩ Trong văn học hiện đại và hậu hiện đại, dòng ý thức củanhân vật được đặc biệt quan tâm

Trong giới sáng tác, phê bình và nghiên cứu văn học đã dựa vào nhiềutiêu chí khác nhau để phân chia kiểu và loại nhân vật Vai trò, vị trí khácnhau trong tác phẩm đưa đến "nhân vật chính" và "nhân vật phụ" "Nhân vậtchính diện" và "nhân vật phản diện" là kết quả phân loại nhìn từ sự truyềnđạt lý tưởng xã hội của nhà văn Theo tiêu chí thể loại, sẽ có "nhân vật tựsự", "nhân vật kịch" và "nhân vật trữ tình" "Nhân vật chức năng", "nhân vật

tư tưởng" hay "nhân vật tính cách" là những thuật ngữ xuất hiện khi nghiêncứu sâu vào từng xu hướng và thời đại văn học Còn những nét chung nhất

về nhân vật văn học cho phép gọi tên "kiểu nhân vật" như kiểu nhân vậtkiếm tìm, kiểu nhân vật nhỏ bé, kiểu nhân vật lạc loài

Vấn đề nhân vật bao giờ cũng là một giới hạn mở của lịch sử sáng tạonghệ thuật Mỗi thời đại lại đặt ra những vấn đề mới về con người và đếnlượt mình, văn học lại tạo dựng những kiểu nhân vật mới Và như vậy, lịch

sử nhân vật là lịch sử kéo dài của phả hệ nhân vật cùng các loại hình nhânvật cơ bản Tìm ra nhân vật mới cũng đồng nghĩa với mở ra một mảnh đấtmới, một mảng hiện thực mới Thực tiễn sáng tạo hết sức đa dạng, phongphú, phức tạp của thế giới những năm đầu thế kỉ XXI và khả năng sáng tạomạnh mẽ của các nhà văn đã đưa đến những kiểu loại nhân vật chưa từng cótrước đó: nhân vật lạc loài, cô đơn; nhân vật nổi loạn, dấn thân; nhân vật tựnhận thức; nhân vật tha hóa; nhân vật đồng tính; nhân vật điên khùng; nhânvật tâm linh, siêu thực; nhân vật kiếm tìm, nhân vật tư tưởng…

Ngoài ra nhân vật được quan niệm, tồn tại như một chức năng, hànhđộng Nhân vật được coi là sợi chỉ hướng dẫn cung cấp khả năng để hiểu cácmotip, đồng thời nhân vật còn là phương tiện thích hợp để phân loại và sắpxếp các trật tự của motip riêng lẻ [103] Theo quan niệm của Nhà nghiêncứu Nga B Tomashevski còn cho rằng: “Nhân vật một mặt là phương tiệnsâu chuỗi các motip, mặt khác là sự thuyết minh lí do được thể hiện và đượcnhân hóa mối liên hệ của các motip” [104] Nhân vật trong tác phẩm còn tồntại như một thực thể tâm lí Đó là cá tính, nhân cách thể hiện; thậm trí nhânvật trong tác phẩm còn được xem như người thật, việc thật

1.1.2 Nhân vật con người - phạm trù trung tâm của thi pháp học hiện đại.

Con người vốn là đối tượng chủ yếu của văn học, dù đối tượng miêu

tả là con vật, ồ vật hay thần linh thì đều thể hiện con người Như vậy conngười đã trở thành nguồn tư duy nghệ thuật, quan niệm nghệ thuật trongsáng tác Đó chính là sự lí giải, cắt nghĩa, sự cảm thấy con người đã đượchóa thân thành các nguyên tắc, phương pháp, phương tiện hình thức thể

hiện con người trong văn học, tạo nên giá trị nghệ thuật và thẩm mỹ chohình tượng nhân vật trong những sáng tác [55].

Nhân vật là hình thức cơ bản để miêu tả con người trong văn học.Nếu như trước đây, nhân vật chỉ chú ý về phẩm chất, tính cách, ngoại hình,tâm lí; ngôn ngữ nhân vật có được cá tính hóa hay không? Đó là nhữngphương diện nội dung và tính khách thể của nhân vật Để xác lập hình nhânvật người ta còn chia ra nhân vật chính, nhân vật phụ, nhân vật chính diện,nhân vật phẩn diện E.M Forster phân biệt nhân vật “dẹt” và nhân vật

“tròn”, tức là phiến diện, nghèo nàn hay đầy đặn, đa diện; còn T Dochertylại chia ra nhân vật tĩnh, nhân vật động L.Ghindơbua phân ra nhân vật mặt

lạ, nhân vật loại hình, nhân vật tính cách, nhân vật tư tưởng xét về mặt cấutrúc [56] Đó là những cách hình dung về chức năng và cấu tạo của nhânvật trong hệ thống hình tượng tự sự Tuy nhiên cần thấy được quan niệm,

sự thể hiện của nhà văn về nhân vật con người; đó là sự cảm thụ lý giải,khám phá, phát hiện của nhà văn dù nhân vật trong tác phẩm có nguyênmẫu hay hư cấu

Quan niệm nghệ thuật về con người hình thành và biến đổi trên cơ sở

xã hội, lịch sử văn hóa gắn liền với các hình thái xã hội, hệ tư tưởng Sangthời kỳ hiện đại nhất là thời hậu hiện đại, tính chủ thể của con người được

đề con trong mối quan hệ giữa con người và hoàn cảnh Ngoài ra quanniệm nghệ thuật về con người mang dấu ấn, sáng tạo riêng của từng nhàvăn Từ cách đặt, gọi tên, cách giới thiệu, hành động, diễn biến tâm lí, ngônngữ …theo suốt tác phẩm góp phần bộc lộ tính cách của nhân vật

Tìm hiểu nhân vật gắn liền quan niệm của nhà văn về nhân vật trongtác phẩm giúp chúng ta thâm nhập vào cơ chế tư duy, khám phá cơ chế vậnđộng, nội dung ẩn chứa bên trong mà tác phẩm thể hiện

1.2 Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết của Diêm Liên Khoa

Là câu bút gắn liền với truyện ngắn và tiểu thuyết, độc giả biết đến DiênLiên Khoa nhiều hơn qua các tiểu thuyết, nhất là các tác phẩm viết vào nhữngthập niên đầu thế kỉ XXI Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết của nhà văn nhất làtiểu thuyết được giới thiệu tại Việt Nam đã cho thấy sự trưởng thành của nhà văntrong việc lựa chọn đề tài chủ đề sáng tác thể hiện bức tranh muôn màu của xãhội đương đại Trung Quốc Ngay chính Diêm Liên Khoa khi được hỏi về những

tác phẩm như Đinh Trang mộng, Nhật quang lưu niên, Kiên ngạnh như thủy, Thụ hoạt, Tứ thư, Tạc liệt chí, Nhật tức, Phong nhã tụng đều tỏ ra hài lòng với

những sáng tác này bởi trong quá trình sáng tác với phương thức ngôn ngữ, trầnthuật, câu chuyện, nhân vật, phương pháp kể chuyện, nhịp điệu kể chuyện… củamỗi tác phẩm đều có sự thay đổi rất lớn Chúng ta cùng nhìn lại một số sáng táctiêu biểu của nhà văn nhất là những tiểu thuyết ra mắt độc giả Viện Nam nhữngnăm gần đây để thấy thế giới nhân vật phong phú được nhào nặn bằng ngòi bútsắc nhọn, dám động chạm đến những vấn đề gai góc của xã hội Trung hoađương thời như thế nào?

Đến với tác phẩm "Nàng Kim Liên ở trấn Tây Môn" là cả một xã hội

Trung Quốc đương đại thu nhỏ, tạo sức gợi, sinh động đáng kinh ngạc Tácphẩm được dịch giả Minh Thương dịch ra tiếng Việt, NXB Hội Nhà văn vàCông ty Cổ phần sách Tao Đàn ấn hành năm 2018 Diêm Liên Khoa mượnthủ pháp "cố sự tân biên" (viết lại/viết mới những truyện cũ) mà các nhàvăn Trung Quốc như Giả Bình Ao, Lỗ Tấn… thường hay sử dụng Thủpháp này trong điện ảnh, các nhà đạo diễn cũng vận dụng khi mượn mộtcâu chuyện trong tác phẩm văn học và "cải biên", "chuyển thể" dưới cáinhìn của người hiện đại, không hoàn toàn lệ thuộc vào nguyên tác

Kim Liên trong bộ tiểu thuyết chương hồi nổi tiếng "Kim Bình Mai" là

một cô gái xinh đẹp, lẳng lơ, dâm loạn bị hấp dẫn bởi người em chồng VõTòng đã phản bội người chồng Võ Đại Lang của mình, về sau sa ngã vìquyền thế và tiền tài của Tây Môn Khánh Được mặc định những tính cáchxấu xa như vậy, có lẽ chỉ Diêm Liên Khoa mới vượt thoát xây dựng một

nhân vật Kim Liên là điểm sáng lương tri duy nhất và le lói ở cái trấn TâyMôn - tượng trưng cho một bộ phận xã hội Trung Quốc trong bối cảnh ấy bịtiền tài, quyền hành làm đổi thay.

Lấy vùng đất Bá Lâu ở Hà Nam làm bối cảnh sáng tác, Diêm LiênKhoa đã tạo ra một vùng đất cho riêng mình giống như Thương Châu "phếđô" của Giả Bình Ao hay Cao Mật của Mạc Ngôn… Ông đã miêu tả nhữngthay đổi của trấn Tây Môn khi ngọn gió đổi mới ùa đến, những con người ởđây không chịu được thứ "thuốc thử" là đồng tiền, danh vọng nên đã biếnchất và tha hóa Kim Liên là một cô gái xinh đẹp, thuần phác, yêu Nhị Langnhưng rồi lấy Đại Lang và vì ôm ấp tình yêu với người em mà cô đã hy sinh

cả danh tiết, tiếng tăm để thành toàn cho những tham vọng của Nhị Lang.Cuối cùng, khi nhìn thấu bản chất của Nhị Lang, thấy từng bước từng bướcNhị Lang sa đọa, cô đã tuyệt vọng, mất niềm tin và quyết định bỏ đi

Kế thừa truyền thống "thuyết thoại" (kể chuyện) của tiểu thuyết cổđiển, Diêm Liên Khoa viết truyện như để kể Câu chuyện ngắn gọn, súc tíchnhưng hấp dẫn, có đầu có đuôi, có đoạn dài dòng miêu tả nhưng cũng cóđoạn nhanh gọn, khẩn trương Dĩ nhiên, vì là truyện hiện đại nên tâm lýnhân vật được khắc họa rõ nét Chúng ta thấu hiểu và đồng tình với nhữngsuy nghĩ và biến chuyển tâm lý của Kim Liên, từ yêu mến, khao khát tìnhyêu, tình dục, thậm chí có lúc tưởng chừng như chao đảo, ngả nghiêng chođến dửng dưng và lạnh nhạt khi chứng kiến người mình từng yêu bị quaycuồng trong quyền thế và dục vọng Sự biến mất của nàng Kim Liên là mộtcái kết bi kịch tất yếu, quả thật người như nàng không thể sống được trongcái xã hội đó

Truyện được Diêm Liên Khoa viết từ năm 1997, khi làn sóng cảicách kinh tế bắt đầu tràn vào Trung Quốc Con người, chỉ có thể nhìn rõđược "bản lai diện mục" của mình nhất khi đứng trước cám dỗ, đó có thể làtiền tài, quyền lực, danh vọng, hay sắc đẹp… và đôi khi, ranh giới giữa tử

tế và tha hóa hết sức mong manh Bởi vì ở đời, không phải lúc nào trắng,đen cũng rõ ràng mà có lúc nó hết sức tinh vi rất khó nhận ra, giống nhưchi tiết Kim Liên muốn lấy lòng trưởng thôn bằng cách đi đổ bô cho vợông ta, hối lộ bằng cách quấn thuốc lá, mua trứng gà vườn đến cho giađình họ… Vì thế, điều khó nhất, phức tạp nhất mà trong cuốn sách này,Diêm Liên Khoa muốn gửi gắm, đó là làm thế nào giữ được thiên lương

của mình giữa cuộc sống hết sức phức tạp và đầy cạm bẫy

Bước vào Tứ thư của Diêm Liên Khoa được Châu Hải Đường dịch

do Nhà sách Tao Đàn và NXB Hội nhà văn liên kết phát hành tháng 4/2019lại có góc nhìn khác Chuyện xảy ra ở trại cải tạo dành cho các trí thức,được gọi là khu Dục Tân (đào tạo và bồi dưỡng con người mới), nằm ven

bờ sông Hoàng Hà Trại viên của khu Dục Tân với hơn hai mươi ba nghìnngười, chín mươi phần trăm là trí thức Giáo sư, cán bộ, học giả, nhà văn,thầy giáo, bác sĩ, nhạc sĩ, họa sĩ… dù cho kiến thức chất đầy năm xe, tàicao tám đấu, tất tần tật đều bị đưa đến đây lao động cải tạo, bồi dưỡng đểthành con người mới Và thật kinh khủng, cuộc cách mạng bồi dưỡng đó đãthành công

Trại cải tạo đã làm mới các trí thức Mới đến mức tất cả đều từ tốtbiến thành xấu, cao thượng biến thành thấp hèn; từ con người biến thành kẻ

“mất tư cách làm người” Họ biến thành súc vật? Không, ví như thế thì rấttội cho súc vật Họ biến thành ác thú? Không, ví như thế thì ác thú sẽ kêuoan Họ biến thành ma quỷ? Không, ví như thế thì quá bất công với maquỷ Họ biến thành những sinh vật kỳ quái, kinh dị đến mức không thể sosánh được với bất cứ sinh loài nào trên thế gian này

Khu Dục Tân được chia lô đánh số gồm 99 khu; trong đó khu thứ 99 có

127 trại viên trí thức cải tạo dưới quyền lãnh đạo tối cao của nhân vật đượcmệnh danh là Con Trời - bộ đội phục viên Lao động vất vả, thiếu ăn thiếu mặc,thành tích giả dối, sách vở bị đốt…, các trí thức đều khao khát được trở về nhà

Họ cắt máu tưới cho lúa ngô để tăng năng suất; rình rập người khác phạm tội đểbắt bớ, tố cáo nhằm lập công Trộm cắp, gian dối, so bì, soi mói, đố kỵ, hãmhại… những tiềm năng ác độc trong con người được phát huy tối đa.

Mất mùa và thiên tai khiến cái đói trở thành đại nạn Đói! Đói lay lắt.Đói dữ dội Đói kiệt cùng Chết! Chết vì đói Chết vì rét Chết vì vừa đóivừa rét Những người còn lại không đủ sức khiêng người chết đi chôn,đành chất chồng thi thể đông cứng của họ trong một gian nhà Cuối mùađông, sau khi ăn hết cả cỏ dại, dây nịt, giày dép…, các trại viên đã tự cứumình bằng cách ăn thịt những người chết Giáo sư, giáo viên, bác sĩ,chuyên gia, học giả…; đàn ông, đàn bà; người già, người trẻ… đều nhómbếp luộc thịt người Mùi thịt theo khói bốc lên tanh tưởi Tiếng húp xìxoạp Có người ăn để đủ sức treo cổ mình lên xà nhà, có người ăn để chờngày được trở về nhà Tổng cộng năm mươi hai xác chết đông cứng, khôngxác nào còn nguyên vẹn, chỗ nào có thể xẻo ăn được đều bị ăn hết

Không chỉ riêng khu Dục Tân bị đói, mà Bắc Kinh cũng đói, toàn đấtnước Trung hoa đều đói Con Trời đành phát cho mỗi trí thức một túi đậutương rang, một ngôi sao đỏ bằng sắt để họ có thể trở về nhà mà không bịbắt, cho họ lấy lại những quyển sách còn sót sau vụ đốt sách mà lâu nayanh ta âm thầm phục chế, bảo bọc Con Trời không ra đi cùng họ Anh tađóng một cái giá gỗ lớn hình chữ thập, tự đóng đinh mình trên đó Máuchảy ròng ròng…Con Trời phóng thích các trại viên, thực chất là trả họ từnơi đói khát này về nơi đói khát khác Về phần mình, anh chọn cái chết như

chúa Jesus Chết vì giác ngộ sau bao đêm âm thầm đọc Kinh thánh và sách

vở tịch thu được hay chết vì sụp đổ lý tưởng? Có lẽ do cả hai

Đề cập đến những chủ đề lớn như lịch sử, sinh mệnh, nhân tính, Tứ thư là bi kịch của người trí thức, là sự phản tư đầy quyết liệt và đau đớn về

lịch sử Trung Quốc hiện đại Đồng thời, Diêm Liên Khoa đã tiếp nối một

cách xuất sắc mô-tip “ăn thịt người” trong lịch sử văn học Trung Quốc.Thử thách lương tri của người trí thức bằng những tình huống nghiệt ngãnhất, Diêm Liên Khoa đã khiến người Trung Quốc phải đối mặt với “vếtthương” lịch sử một cách trần trụi qua bút thuật vô cùng sáng tạo, vô cùng

tàn nhẫn Mỗi cuốn sách trong Tứ thư được viết theo một thể văn khác nhau: thể Kinh thánh, thể tự bạch, thể báo cáo chính trị và thể chuyện kể

dân gian Rất nhiều câu văn ngắn, cực ngắn, siêu ngắn Thủ pháp trùngchương điệp cú được rải đều khắp Nhiều dấu câu không đúng quy phạmngữ pháp, từ đơn nhiều hơn từ ghép và từ láy, danh từ và tính từ được động

từ hóa tạo nên sự khác lạ đầy tính bất trắc Nhiều câu văn được trích dẫn

trực tiếp từ Sáng Thế ký như ẩn dụ về sự tẩy trắng văn minh, trở về thuở

hồng hoang mà cách mạng Đại nhảy vọt đã gây ra cho khu Dục Tân nóiriêng và cả đất nước Trung Quốc nói chung…

Cũng vì thế mà nhân vật của Tứ thư không có tên Tất cả đều được

gọi theo danh phận trước đây: học giả, tôn giáo, giáo sư, bác sĩ, nhà văn,nhạc sĩ, nghệ sĩ, thí nghiệm, pháp luật… Cách gọi này mang tính mỉa maimột cách đau đớn, đồng thời có ý nghĩa khái quát rất cao Sự khái quát đóhàm ý nỗi bất hạnh lớn này không chỉ xảy ra cho từng/những cá thể mà xảy

ra cho cả một lớp người vốn được xem là tinh hoa của xã hội, là rường cộtcủa quốc gia Số phận của họ bị điều khiển bởi sự phi lý Phi lý lịch sử đổ

ụp xuống cuộc đời họ khiến cho nhân cách, lý tưởng, niềm tin và tất cảnhững gì cao đẹp thiêng liêng nhất đều sụp đổ Họ bị đẩy xuống tận cùngcủa những dối trá, lường gạt, cơ khổ; phải làm những việc không nên làm,sống cuộc đời không nên sống, chết cái chết không đáng chết So với thờicủa Tần Thủy Hoàng, sự trừng phạt, hành hạ trí thức của thời cách mạngcàng dai dẳng hơn, khắc nghiệt hơn, tàn bạo hơn, khốc liệt hơn

Giống như nhiều tác phẩm khác Tứ thư cũng đi thẳng vào đề tài gai góc.

Viết để đối thoại, để chuộc lỗi, để ăn năn, để trừng phạt và để sòng phẳng với

lịch sử , một lần nữa, Diêm Liên Khoa đã tỏ rõ sự dũng cảm và chân thànhcủa mình bằng cách chọn “những điều không được phép viết” Nhà văn chorằng, “khi bạn chọn điều đó, thì bạn phải chấp nhận vứt bỏ tất cả, kể cả cơ hộiđược xuất bản tác phẩm” Chọn điều đó, nghĩa là bạn đang viết cho chínhmình, bạn có thể viết bất cứ điều gì mình muốn “Không viết nổi một tác phẩmlớn là lỗi của nhà văn chứ không phải lỗi của thời đại, đừng lấy những danhnghĩa đẹp đẽ để che đậy trách nhiệm và năng lực của nhà văn”

Phong nhã tụng ra đời năm 2008 là cuốn tiểu thuyết khiến văn đàn

dậy sóng khi đề cập bức tranh hiện thực về người tri thức đương đại TrungQuốc Bằng đặc sắc nghệ thuật “nghịch dị” qua biểu hiện chủ yếu của nhânvật nghịch dị và thủ pháp “lễ hội hóa” (carnaval hóa), nhà văn đã rọi vàonhững góc khuất của nhân tính và xã hội, phơi bày mặt trái bằng chính sựnghiệt ngã trong niềm hi vọng mới

Còn Người tình phu nhân sư trưởng khi xuất hiện được coi là sáng

tác “nghịch tặc” Truyện kể về mối tình vụng trộm của anh cần vụ Ngô ĐạiVượng và Lưu Liên - phu nhân trẻ tuổi của vị sư trưởng vừa nhiều tuổi vừaliệt dương Mối tình vụng trộm nhưng cũng vô cùng lãng mạn và đắm say.Nếu biết hai người không mặc gì, không ra khỏi nhà, đói ăn, mệt ngủ, tỉnhdậy làm tình suốt 7 ngày 7 đêm hẳn bạn sẽ biết được mức độ của nó nhưthế nào rồi đó Những tôn chỉ mục đích, lý tưởng của chủ tịch Mao đượchai nhân vật thuộc nằm lòng tới từng dấu chấm dấu phẩy, vì nhân dân phục

vụ Nhưng những thần tượng được kính cẩn tôn thờ đều lần lượt bị đập phátan tành để thể hiện tình yêu mãnh liệt, chân thành của mình Nhưng khôngchỉ là về mối tình vụng trộm đó mà mặt đen tối trong quân ngũ cũng được

đề cập một cách chân thực

Diêm Liên Khoa viết về nỗi khổ như một chặng đường từ cái chết màhướng đến cõi sống, khắc họa ý chí sinh tồn, sự kiên trì của con người vượtqua cảnh ngộ - như nhà văn đã từng nói: “Tôi không cố tình để bày tỏ sự

đau khổ, sự tập trung của tôi là miêu tả về tinh thần, về sinh mệnh, hoặcsức mạnh sống trong một trạng thái tồn tại nào đó”

Trong thế giới nhân vật có thể thấy con người cá nhân đã trở lạimang dấu ấn riêng trong sáng tác của Diêm Liên Khoa như một sự xuấthiện không thể thiếu trong văn học thời kì hậu hiện đại Phải chăng chính

sự trở lại cá nhân con người đầy phức hợp trong mối quan hệ xã hội cũngđầy phức tạp là biểu hiện của tính đa diện về thẩm mĩ trong tư duy nghệthuật của nhà văn Diêm liên Khoa muốn đem đến người đọc một thế giớinhân vật đa diện, đầy màu sắc mà chỉ qua việc nghiên cứu tìm hiểu và đồngcảm với từng nhận vật trong từng dòng tiểu thuyết chúng ta mới nhận ra

Chương II CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG ĐINH TRANG MỘNG

2.1 Cảm quan của Diêm Liên Khoa về con người thôn trang Trung Quốc

2.1.1 Suối nguồn thôn trang

Thôn trang, quê hương luôn là nguồn cảm hứng, mạch nguồn sángtác của không ít nhà văn, trong đó có Diêm Liên Khoa Trong quá trình tìmtòi nghệ thuật, Diêm Liên Khoa nhận thức rằng “quê hương xứ sở là thếgiới của nhà văn Nơi mà nhà văn sinh ra, nơi nhà văn trưởng thành có ảnhhưởng rất lớn đến anh ta” Giống như Giả Bình Ao đối với quê hươngThương Châu, Mạc Ngôn đối với huyện Cao Mật, Diêm Liên Khoa đãthành công khi đem vùng đất của dãy núi Bả Lâu quê hương đến với thếgiới, đó cũng là cống hiến nghệ thuật của ông đối với văn học Trung Quốc

đương đại “Núi Bả Lâu” xuất hiện trong hàng loạt những tác phẩm tiêu biểu nhất của Diêm Liên Khoa (Niên nguyệt nhật, 1997; Nhật quang lưu niên, 1998; Kiên ngạnh như thủy, 2001; Thụ hoạt, 2004; Đinh Trang mộng, 2006; Phong nhã tụng, 2008).

Trong những sáng tác của mình Diêm Liên Khoa luôn dành một phầnviết về những vùng thôn trang trong đó có quê hương của nhà văn - vùng đất

Hà Nam nghèo khó ở Trung Quốc là nền tảng cho nhiều cuốn tiểu thuyết

của Diêm Liên Khoa, trong đó có Đinh Trang mộng Nhà văn nhận thức quê

hương xứ sở là thế giới của nhà văn Nơi mà nhà văn sinh ra, nơi nhà văntrưởng thành có ảnh hưởng rất lớn đến họ Nhưng sống trong lịch sử, vàquan sát chúng, từ đó, Diêm Liên Khoa đã xây dựng một hình tượng nôngdân rất khác so với truyền thống, đó là biểu tượng của sự chất phát, nồnghậu, ngây thơ, đó là đặc tính biểu trưng của người nông thôn Tính cách cốhữu này, đã duy trì không chỉ trong các sản phẩm tuyên truyền, mà còn trongsuy nghĩ của chính người trong cuộc Quê nhà, thôn làng, như một nơi chốn

có mắt xích quan trọng của mỗi người thiên về tinh thần Ở đó quan chức địaphương thì tham nhũng, các doanh nhân thì vô đạo đức, còn nông dân chânlấm tay phèn sẵn sàng bất chấp mọi thứ để đạt tới khát vọng làm giàu nhanhchóng Đạo đức xuống cấp, lòng tự trọng trở nên hao mòn, nhân cách bănghoại, tình người được cân đo đong đếm tỉ mẩn Rồi một ngày người ta cayđắng nhận ra, khi con người đã không còn phẩm giá, vùng đất chỉ còn lại sựtuyệt vọng và chỉ có sự tuyệt vọng ngự trị mà thôi…

Đan xen giữa tỉnh và mộng, thực và ảo, phồn vinh và

đổ nát, chết chóc và hoan lạc Đinh Trang mộng là nỗi

tuyệt vọng và khúc bi ca lớn lao về nông thôn Trung Quốc

và dân tính Trung Hoa Đối với người Trung Quốc xưa nay,đạo đức và đạo đức nông thôn được xem là những nguyêntắc cơ bản để duy trì nền tảng xã hội Nông dân đồng nghĩavới nhân hậu, chất phác và hiền lành; nông thôn là quêhương tinh thần, là chốn nương náu tâm hồn của mỗi mộtcon người, đặc biệt là con người thời hiện đại Vậy mà

trong Đinh Trang mộng, nông thôn là chốn tham lam, lọc

lừa, tàn độc đến kinh hoàng Sự sụp đổ đạo đức nông thônkhông phải do áp lực chính trị hay điều kiện sinh tồn, mà dochính trong bản chất người Muôn mặt của "người TrungQuốc xấu xí" lại một lần nữa được Diêm Liên Khoa dũng cảm

phơi bày Nguyên nhân của sự hủy diệt bạo tàn trong Đinh Trang mộng không phải do bệnh AIDS, mà chính do vực

thẳm nhân tính

Cũng giống như Lỗ Tấn của thế kỷ XX từng cô độc nhưdũng sĩ múa kích một mình trên sa mạc khi đặt nhữngnhược điểm của quốc dân tính Trung Hoa lên đầu bút; viết

xong Đinh Trang mộng, Diêm Liên Khoa có cảm giác cô đơn

và bất lực "như bị bỏ rơi giữa đại dương mênh mông khôngmột bóng người" Ông khóc và "không nói được rõ ràng vìsao lại đau khổ, vì ai mà rơi lệ" Tuy nhiên, đọc xong tácphẩm, ta sẽ lý giải được vì sao Không phải là bệnh AIDStrên thân thể, mà là bệnh AIDS trong tinh thần và tính cáchdân tộc Trung Hoa đã khiến ông khổ đau mà rơi lệ Thànhcông của nhà văn có được khi viết về nỗi ô nhục của dân tộcmình thì xót xa biết nhường nào Mạch nguồn quê hươngkhông còn là nới chôn rau cắt rốn, là nơt ta sinh ra và lớnlên, mà còn là đất nước, dân tộc…

2.1.2 Từ nhân vật hồn hậu chất phát, dân dã đến nhân vật khổ nạn

Là người sinh ra và trưởng thành từ nông thôn, Diêm Liên Khoa có

sự hiểu biết sâu sắc về hương thổ Trung Quốc Trong nhiều tác phẩm củamình, nhà văn đã xây dựng một hình tượng nông dân mang trong mình sựchất phát, nồng hậu, ngây thơ,…vốn là những biểu trưng của người nôngthôn Không chỉ vậy, nhà văn còn phát hiện ra cả bản tính cố hữu dườngnhư đã ăn sâu vào tiềm thức của mỗi con người đã từng sống tại thôn quê.Quê nhà, thôn làng, như một nơi chốn, là điểm tựa tinh thần của mỗi người

và tất nhiên có cả Diêm Liên Khoa trong đó Chính sự gắn bó máu thịt nàykhiến ông trở thành một người phát hiện ra nỗi khổ của làng quê, muốnviết về sinh mệnh đời sống của con người với tất cả sự bất hạnh hay êm

ấm, đều là vì để tồn tại và vì miếng cơm manh áo của cuộc sống, vì nỗisinh lão bệnh tử; đều là vì những nỗi thống khổ, sự đấu tranh vật lộn vừacay đắng vừa ngọt bùi để sinh tồn [110]

Ông phê bình trực diện về mặt trái của những người nông dân, luôn

bị bủa vây giữa những hấp dẫn của cuộc sống thành thị Những quân nhântrở về thời bình được làm cán bộ, trao đất, cho địa vị, để cưới vợ, đượcthăng tiến…chứ không có lý tưởng phục vụ nhân dân như nghĩa vụ mà anh

ta hứa hẹn Và, nông thôn hậu Cách mạng văn hóa, chính là bối cảnh lýtưởng để tác giả (Diêm Liên Khoa) làm một cuộc “cách mạng” văn chươngnhờ thủ pháp phê phán, tự sự bằng những câu chuyện hiện thực, với các

mối đứt gãy về đạo đức và giáo dục Có thể thấy Đinh Trang mộng, đã làm

được nhiệm vụ cần thiết của nền văn chương đương đại, khi đã tỉnh táo, đisâu vào từng chi tiết nhỏ, những tình tiết đời thường, phơi bày những âmmưu, toan tính, những ham muốn bản năng, sự xung đột của những tầnglớp lao động tại thôn làng sau Cách mạng văn hóa, một thời kỳ đen tốitrong lịch sử Trung Quốc Câu chuyện về những người bán máu

trong Đinh Trang mộng được dựa trên những sự kiện có thật

khi chính Diêm Liên Khoa đã đi thực địa đến những vùnghẻo lánh ở Trung Quốc và chứng kiến những người đã từngbán máu đang chiến đấu với căn bệnh AIDS nhưng bị chínhquyền bỏ mặt, để viết nên một cuốn sách trần trụi, khốc liệt

và cũng tốn không ít giấy mực đáng giá phê bình tác phẩm

Những chuyện kể về sinh mệnh, về khổ nạn đều gắn với trải nghiệmcủa Diêm Liên Khoa khi bị bệnh, chình vì thế đã giúp nhà văn cảm nhậnsâu sắc hơn những bi kịch, những vết thương trên thân thể Trung Hoa được

ẩn sâu không chỉ trong một tác phẩm Trong Ngàn năm trôi mãi, xuất phát

từ suy nghĩ của nhà văn là sơn cái chết mà ra đời Tiểu thuyết kể về một cánhân chiến đấu với cái chết một cách bất lực Vì có bệnh ở cổ và sốnglưng, chạy chữa khắp nơi hàng chục năm không khỏi, luôn lo lắng sẽ cómột ngày nằm trên giường bệnh, trở thành người tàn phế là lí do DiêmLiên Khoa viết một cuốn tiểu thuyết về bệnh tật của nhân loại, đó là tiểu

thuyết Làng Thụ Hoạt Hay tiểu thuyết Ngày tháng năm lại miêu tả và chống lại nỗi sợ hãi của sự cô đơn, Bài hát Bả Lâu một lần nữa lại là nỗi

sợ hãi và kháng cự lại bệnh tật [212;103]

Còn với Đinh Trang mộng tuy tiểu thuyết được viết và hoàn thành

năm 2006, nhưng khởi nguồn ý tưởng của Diêm Liên Khoa được manh nha

từ năm 1995, khi ông gặp gỡ bác sĩ Cao Diệu Khiết, người được dân giantruyền tụng là bác sĩ xuất sắc nhất trong phòng chống AIDS ở Trung Quốc.Tại nhà bác sĩ Cao, Diêm Liên Khoa đã gặp hai cha con bệnh nhân bệnhAIDS, từ đó, nhà văn quan tâm, tìm hiểu về việc đi học của trẻ con mắcAIDS Sau cuộc gặp gỡ, Diêm Liên Khoa và bạn bè đã quyết định cùng trợcấp tiền học phí cho bốn đứa trẻ học tiểu học, nhưng sau một năm, có tinbáo ông không cần gửi tiền đến nữa, vì những đứa trẻ đã chết cả rồi Sựkiện này khiến Diêm Liên Khoa rất bất ngời, xúc động mạnh mẽ Như nhàvăn đã từng nói, là một người viết, nhất định phải tìm hiểu xem mọi người

ở đó đối diện với nghèo đói và cái chết thế nào, và nhất định phải ghi lạinhững trải nghiệm cảm xúc của mình Và khi bệnh AIDS bùng nổ vàonhững năm 80 của thế kỉ XX, Diêm Liên Khoa đã quyết định chọn mộtthôn có nhiều người bệnh AIDS để điều tra thực địa Trong vòng 3 năm (từ

2003 đến 2006), Diêm Liên Khoa đã bảy lần đến thôn bệnh AIDS, mỗi lần

ở lại đó hàng tuần, có khi gần tháng trời Nhà văn cùng ăn, cùng ở cùngsống với dân làng Những ngày ở cùng dân làng bị bệnh, nhà văn như mộtbác sĩ tâm lí với công tác tâm lý tư tưởng, “về phương diện này tôi làmcũng khá, nên làm nhiều một chút”

Chính trong quá trình thực địa này, Diêm Liên Khoa đã dành hàngchục vạn nhân dân tệ để hỗ trợ bệnh nhân bệnh AIDS, trong đó ngoài phầnlớn là tiền của cá nhân ông thì có một phần được huy động từ bạn bè giúp

đỡ Hơn thế những bí ẩn đằng sau sự bùng nổ kinh hoàng của bệnh AIDS

mà dân làng bị mắc phải đã dần được hé lộ trong tiết tiểu thuyết Đinh Trang mộng.

Đinh Trang mộng được viết dựa trên một câu chuyện có thật ở thôn

có nhiều người bệnh AIDS mà Diêm Liên Khoa đi thực địa đó Đọc Đinh

Trang mộng khiến chúng ta nhớ đến tiểu thuyết “Chuyện Hứa Tam Quan bán máu” của Dư Hoa - một nhà văn cũng

không ngại lột trần những mặt tối của xã hội Trung Quốchiện đại và cũng kể về câu chuyện những người dân nghèođành phải bán máu để mưu sinh, khi một nhân vật trongcuốn sách của Dư Hoa đã nói rằng: “Người Trung Quốc xưaquan niệm, máu trong người là của tổ tông Có thể bán thânmình chứ không được bán máu Bán máu là bán tổ

tông.” Thế nhưng chính đồng tiền đã khiến họ mờ mắt và

quên đi những nguyên tắc ngàn đời và đó cũng là dấu hiệunhững giá trị của xã hội bắt đầu sụp đổ Trước Diêm Liên Khoa,dòng văn học hiện thực Trung Quốc đã có nhiều tác phẩm xuất sắc khắchọa nỗi khổ và bi kịch ở làng quê: tiêu biểu như các tác phẩm của tác gia

Lỗ Tấn, tiểu thuyết của Dư Hoa, Mạc Ngôn Nếu như Sống của Dư Hoa

khiến người đọc cảm động vì sức chịu đựng mãnh liệt của con người tronghoàn cảnh khốn cùng, Mạc Ngôn tập trung miêu tả một nông thôn TrungQuốc đau thương mà vĩ đại, thì Diêm Liên Khoa lại nhấn mạnh đến bi kịchsinh mệnh gắn liền với bệnh tật của người nông dân Với Diêm Liên Khoa,viết là một quá trình ăn trộm sự sống [207]

Diễn ngôn sinh mệnh gắn liền với diễn ngôn về bệnh tật như một

phản tư cho ý nghĩa của tồn tại Trong Bài hát Bả Lâu, bi kịch xoay quanh Vưu Tư Bà cùng bốn cô con gái bị bệnh ngớ ngẩn di truyền; còn Ngàn năm trôi mãi kể về kiếp sống ngắn gủi bởi căn bệnh họng truyền kiếp của người thôn Tam Tính; Làng Thụ Hoạt là câu chuyện đầy bi kịch của những người tàn tật trong thời kỳ hậu Cách mạng Văn hóa; Đinh Trang mộng

miêu tả một thôn trang đi tới sự diệt vong bởi căn bệnh AIDS

Trong Ngàn năm trôi mãi, căn bệnh họng như một thứ định mệnh

khốc liệt đeo bám người thôn Tam Tính: Ban đầu, họ và những người kháctrên thế gian đều như nhau, tuổi thọ cũng đều 60 tuổi, thậm chí 80, nhưngmỗi thế hệ sinh ra và mất đi, tuổi thọ lại dần dần giảm xuống Một thờigian rất nhanh, hầu hết người trong thôn đều bị đen răng, viêm khớp, một

số mắc bệnh loãng xương, biến dạng tứ chi, thậm chí nằm liệt giường.Trong hơn trăm năm qua, người thôn Tam Tính hầu hết đều chết vì bệnhhọng, tuổithọ từ 60 giảm xuống 50, rồi lại từ 50 giảm xuống còn 40, cuốicùng mọi người đều trong tình trạng sống không quá 40 tuổi, trở thành mộtmảnh đất mà cả thế giới khôngcòn ai qua lại hay kết hôn với người thônTam Tính nữa Tổ chức y tế khoa học Liên Hợp quốc cử chuyên gia đếnnghiên cứu điều tra, nhưng đối diện với căn bệnh kỳ quái này, họ cũng hếtsức kinh ngạc, chỉ biết lắc đầu mà đi” [11; 212] Bốn đời trưởng thôn: ĐỗQuải Tử, Tư Mã TiếuTiếu, Lam BáchTuế, Tư Mã Lam - những người lãnhđạo dân chúng trong cuộc chiến chống lại cái chết, đã tìm các phương thứckhác nhau để duy trì sự sống, nhưng tất cả đều thất bại Đời trưởng thônthứ nhất, Đỗ QuảiTử dùng một đứa trẻ con để kéo dài tuổi thọ người dânTam Tính, nhưng kết quả là đứa trẻ đó bị tàn tật Đời trưởng thôn thứ hai,

Tư Mã Tiếu Tiếu khuyên người dân bỏ hết cây lương thực, chỉ trồng hạtcải dầu, dẫn đến nạn đói kinh hoàng tới mức người ăn thịtngười Cuốicùng Tư Mã Tiếu Tiếu phải tự xẻ thịt mình làm mồi, dụ quạ đến rỉa thịt,nhờ vậy người dân trong thôn có thể giết quạ làm thức ăn để sống sót quanạn đói Đời trưởng thôn thứ ba, Lam Bách Tuế phát động người dân ngàyđêm lật đất tới kiệtsức Anh ta thậm chí hy sinh cả trinh tiết của Tư MãĐào Hoa và Lan Tứ Thập để thực hiện kế hoạch Mảnh đất cuối cùng đãđược thaymới, nhưng sinh mệnh người thôn Tam Tính thì vẫn không đượccải thiện Tư Mã Lam - đời trưởng thôn thứ tư, lệnh cho dân làng đào kênhmương thoát nước nhằm cải thiện tuổithọ, nhưng vì kế hoạch này, ngườiTam Tính phải trả một giá rất đắt: người chết từ trước và sau khi tu bổ

kênh (không bao gồm người chết vì bệnh họng) là 18 người, người bịthương tật vì gãy tay 21 người, phàm những người đã tham gia vào việc tu

bổ kênh Linh Ẩn, nếu không bị chảy máu thì cũng gãy xương Vì tu sửakênh Linh Ẩn, người thôn Tam Tính đi giáo hỏa viện (bệnh viện) bán da

197 lần, 907 miếng, dẫn đến 6 người vì bán da mà chết Đàn bà tới Cửu Đôbán dâm hơn 30 lần “Khốn khổ nhất là lúc, bán hết quan tài gỗ và câytrong làng, bán cả của hồi môn của con cái, đến cả lợn, gà, cừu trong làngđến một con cũng không còn, chỉ còn lại một cặp trâu già để trồng trọt[212; 85] Công trình kênh kéo dài ròng rã 16 năm, hệ quả là nguồn nước củalàng bị ô nhiễm nặng nề do nước thải từ thành phố chảy về Em trai của Tư MãLam cũng bị chết trong quá trình đào kênh, người yêu “thanh mai trúc mã” củaanh ta - Lam Tứ Thập chết vì nhiễm bệnh Bản thân Tư Mã Lam mắc phải cănbệnh họng, anh dựa vào thi thể Lam Tứ Thập mà qua đời Giấc mộng kéo dàituổi thọ của người Tam Tính tan vỡ, quá trình mưu cầu sự sống của họ kết thúctrong bi kịch và khổ nạn

Còn trong tiểu thuyết Đinh Trang mộng người thôn Đinh tìm cách

thoát nghèo bằng bán máu, cũng vì bán máu nên mắc bệnh AIDS mà chết.Phương án bán máu làm giàu của thôn Đinh là do ông nội “tôi” Đinh ThủyDương triển khai Cục trưởng cục giáo dục Đinh Thủy Dương dẫn ngườidân đến tham quan huyện Sái - một nơi cũng giàu lên vì việc bán máu.Người dân được trực tiếp nhìn thấy những thiết bị hiện đại, trang trại chănnuôi tập trung - những thứ mà nơi họ chưa bao giờ có Vì thế, tuy sợ hãiviệc bán máu làm nguy hại tính mạng, nhưng viễn cảnh huy hoàng màĐinh Thủy Dương vẽ ra đã giải trừ lo lắng cho người dân: chỉ cần kéo ốngtay áo lên, lấy dòng máu đang chảy đỏ tươi trong cơ thể, thông qua mộtống cao su cáu bẩn, máu chảy dần dần vào ống nhựa nát, thì sự thần thánhnày coi như đã hoàn thành Từ đó về sau, người thôn Đinh tiến thêm mộtbước gần hơn với thiên đường Đinh trang giàu có, toàn huyện giàu có,

trưởng thôn và cục trưởng giàu có, tất cả mọi người trở nên giàu có Họkhông cần phải ghen tị với những ngôi làng mà đường phố sạch sẽ gọngàng, không cần phải cắm mặt vào mảnh ruộng để ngày đêm trồng trọtnhưng chỉ để đổi lấy một thu nhập ít ỏi [203] Đương nhiên, sự phát triểncủa nền kinh tế bán máu là hoang đường Chờ đợi phía trước của ngườithôn Đinh là một địa ngục đầy những dục vọng và xung đột không giớihạn, từ những người nông dân hiền lành, chất phát trở thành một đámngười “sắp chết”: thôn Đinh bán máu như điên, cả đồng bằng bán máu nhưđiên, mười năm sau, sự điên cuồng hừng hừng như bị mưa dội xuống,người bán máu bị nhiễm bệnh Người chết giống như chó chết, giống nhưkiến chết Lá cây rụng thì người cũng chẳng còn [203]

Diêm Liên Khoa từng chia sẻ, khi bước vào thôn bệnh AIDS, ấntượng ám ảnh nhất với ông chính là cái lều cỏ chuyên bán quan tài đượcdựng lên ở đầu thôn, trên đó dùng đá viết vẻn vẹn ba chữ “bán quan tài”,thợ mộc làm việc luôn tay ở bên trong Có người đang tưới nước trongruộng, nậu máu đến tận ruộng hỏi “bán máu không”, có nông dân bán máuxong cảm thấy váng đầu, nậu máu liền dốc đầu anh ta xuống đất, chânchổng lên trời, lắc mạnh mấy cái để máu tuần hoàn Cứ thế, nông dân bánmáu xong cảm thấy không sao, tiếp tục đi cuốc đất, tưới ruộng, cần làm gìthì làm cái đó Những chi tiết thực này được đưa vào tác phẩm, trở thànhnhững điểm nhấn nhức nhối trong tiểu thuyết

2.2 Các kiểu nhân vật trong Đinh Trang mộng

Bệnh tật trong văn học thường ẩn dụ cho bệnh trạng của xã hội kèmtheo sự biến đổi của hình thái ý thức, sự thay đổi của các thang giá trị Cùngchủ đề bệnh tật, nhưng các nhà văn Trung Quốc có những lối viết và thểhiện khác nhau Nếu như Giả Bình Ao hướngvề cái bí ẩn và suy đồi, từ lạcquan tích cực đến suy đồi tiêu cực; Sử Thiết Sinh từ sự giác ngộ đời sống

đến vượt qua thử thách của hoàn cảnh; thì Diêm Liên Khoa quan tâm đếnkhổ nạn và tranh đấu của con người để vượt qua bệnh tật Những miêu tả

về bệnh tật trong tiểu thuyết Diêm Liên Khoa và trong Đinh Trang mộng

đều có ý nghĩa ẩn dụ sâu sắc.Vì bán máu tập thể mà lây bệnh, vì mắc bệnh

mà thôn Đinh Trang đi tới diệt vong là ẩn dụ cho những nguy cơ có thể tànphá con người khi theo đuổi quá trình hiện đại hóa Đó cũng là những đổ

vỡ của các đại tự sự, để lại những dở dang, những bệnh trạng chưa thuốcchữa, những cái chưa hoàn kết từ cách nhìn nhận thế giới của chủ nghĩahậu hiện đại trong đó có nhà văn Diêm Liên Khoa

Trong Đinh Trang mộng phản ánh nhân cách của một gia đình ba thế

hệ nhà họ Đinh, từ mối quan hệ của nhân vật kể chuyện: ông nội bố, chú bản thân, bên cạnh các mối quan hệ xung quanh, để từ đó, chúng ta thấyrằng, sự băng hoại về đạo đức, không hề đến từ áp lực chính trị hay điềukiện kinh tế, mà hoàn toàn xuất phát từ chính bản thân của người đó

-2.2.1 Kẻ tha hóa cùng cực

Nhắc đến kẻ tha hóa cùng cực khiến chúng ta liên tưởng nghĩ ngayđến nhân vật phản diện thường thấy trong tác phẩm xét về phương diện hệgiá trị, về quan hệ đối với lí tưởng Nhất là trong truyện luôn xuất hiện

“những mâu thuẫn đối kháng giữa các nhân vật trên cơ sở đối lập về quanđiểm tư tưởng và lí tưởng sống” [129] Nhân vật phản diện thường mangnhững phẩm chất xấu xa, trái với đạo lí và lí tưởng, đáng lên án và phủnhận Đó là những quan niệm “đóng đinh” với nhân vật phản diện, đã xấuthì xấu toàn diện, tột cùng “Nhân vật phản diện trong văn học hiện thựcnhiều khi không phải là do làm việc xấu, thiếu đạo đức, mà chủ yếu là dothiếu tính người, thiếu ý thức người” [132]

Với Đinh Trang mộng, chúng ta không khó để nhận ra nhân vật phản

diện trong cuốn tiểu thuyết Chọn một cậu bé mười hai tuổi, bị chết vì bị

đầu độc làm người dẫn chuyện, ngay từ mở đầu, Đinh Trang mộng dường

như đã tràn ngập cái chết, và như báo hiệu với người đọc một câu chuyện

bi thương và “đẫm máu” Đứa trẻ ngây thơ cứ ngỡ sẽ thoát ra khỏi cuộcchiến, lốc xoáy làm giàu của người lớn thế nhưng ở Đinh Trang, đạo đức

đã tha hóa và xuống cấp đến độ một đứa trẻ cũng trở thành nạn nhân củađồng tiền Lựa chọn một đề tài táo bạo và hết sức độc đáo, Diêm LiênKhoa đề cập đến một thời kỳ đen tối của Trung Quốc khi đất nước vậnđộng toàn dân “bán máu” và việc “bán máu” nhanh chóng trở thànhphương thức sinh tồn của những người nghèo khổ và đã xuất hiện hết thônbán máu này đến thôn bán máu khác và “bán máu” được xem như một hìnhthức thi đua, trưởng thôn nào mà không có số lượng người dân bán máu đạtyêu cầu sẽ bị cắt chức Và từ đó đã xuất hiện những kẻ chớp thời cơ để làmgiàu trở thành “đầu nậu máu” mà Đinh Huy là một trong số đó

Bị đồng tiền làm lóa mắt, Đinh Huy đã không ngần ngại làm đủ mọiphương pháp để tiết kiệm chi phí (ba miếng bông quẹt sát khuẩn cho 9người, một cây kim lấy máu chích cho nhiều người, bịch đựng máu xài đixài lại nhiều lần chỉ được rửa qua loa ở cái ao trong làng), tăng số lượngmáu (vừa rút máu vừa gõ vào bịch máu để 500ml có thể chứa được 700ml,pha bia vào thau máu để tăng thể tích…), những phương thức đó khôngkhỏi khiến người đọc rùng mình khi đồng tiền lên ngôi, mạng người đã trởthành cỏ rác khi những đầu nậu máu bất chấp tất cả để làm giàu Và điềucốt yếu đã xảy ra, những người bán máu ở làng Đinh Trang đều mắc bệnhnhiệt mà khi đó những người nghèo khổ ấy đâu biết đó là căn bệnh thế kỷ -AIDS - căn bệnh lúc đó vẫn chưa có thuốc chữa, mà nếu có thì đi chăngnữa thì thuốc đâu mà cung cấp đủ cho hàng ngàn hàng vạn người dânkhông chỉ ở Đinh Trang mà còn ở khắp các làng quê hẻo lánh ở TrungQuốc, thiếu kiến thức và ngay cả chính quyền cũng góp phần đẩy họ vàocon đường đánh đổi sinh mạng mình bằng việc bán máu