SKKN hình thành kỹ năng xác định công thức hóa học trong dạy học hóa học 8 THCS

Nhằm tạo cho học sinh kỹ năng viết công thức hóa học,tìm hóa trị của một nguyên tố khi biết được nhóm nguyên tố, lập được công thứchóa học khi biết được hóa trị và dựa vào kết quả phân t

Trang 1

Hình thành kỹ năng xác định công thức hóa học trong dạy học hóa học 8 THCS

MỤC LỤC

Phần I: Mở đầu 2

I Lý do chọn đề tài: 2

II Mục đích nghiên cứu: 2

III Đối tương nghiên cứu: 2

IV Phương pháp nghiên cứu: 2

Phần II: Nội dung và kết quả nghiên cứu 3

Chương I: Cơ sở lý luận 3

I Kiến thức, chuẩn bị của giáo viên: 3

II Kiến thức học sinh cần có: 4

III Các bước tổng thể: 4

Chương II: Biện pháp thực hiện chi tiết 5

I Nội dung 1: 5

II Nội dung 2: 7

III Nội dung 3: 10

IV Nội dung 4: 12

Chương III: Kết quả học sinh 13

I Thái độ của học sinh: 13

II Kết quả học tập của học sinh: 13

Phần III: Kết luận 14

I Kết quả đạt được: 14

II Bài học kinh nghiệm: 14

1/16

Trang 2

Phần I: Mở đầu

I Lý do chọn đề tài:

Để thực hiện nhiệm vụ giảng dạy và giáo dục theo qui định của ngànhtrong quá trình giảng dạy của tôi đã rút ra được một số kinh nghiệm và phươngpháp dạy học, bước đầu những kinh nghiệm này đã giúp tôi hoàn thành tốt nhiệm

vụ của mình Qua sáng kiến này tôi xin mạnh dạn trình bày một trong những vấn

đề mà tôi thấy tâm đắc đó là việc hình thành kỹ năng xác định công thức hóa họctrong dạy học hóa học 8 Nhằm tạo cho học sinh kỹ năng viết công thức hóa học,tìm hóa trị của một nguyên tố khi biết được nhóm nguyên tố, lập được công thứchóa học khi biết được hóa trị và dựa vào kết quả phân tích định lượng hoặc dựavào phương trình hóa học để xác định công thức hóa học một cách thuần thụctrong học tập

II Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu trên cở sở thực tế và tình trạng kiến thức của cách em học sinhtrong năm 2007-2008 vừa qua nhiều em còn viết sai công thức hoặc viết côngthức chưa chính xác cũng như chưa nắm vững cách xác định công thức hóa học,không những vậy kể cả một số học sinh khá giỏi lớp 9 cũng lúng túng với cáchxác định công thức hóa học Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến các

em chưa học tốt môn hóa học Từ thực tế trên tôi thấy cần trang bị cho học sinhmột trong những kiến thức cơ bản để học sinh hứng thú yêu thích và học tốt mônhóa học ngay từ lớp 8 và trang bị cho cho các em đầy đủ các kiến thức cơ bản đểhọc tốt các lớp trên

III Đối tương nghiên cứu:

IV Phương pháp nghiên cứu:

học

kinh nghiệm

2/16

Trang 3

Phần II: Nội dung và kết quả nghiên cứu

Chương I: Cơ sở lý luận

I Kiến thức, chuẩn bị của giáo viên:

1) Kiến thức giáo viên cần có:

nguyên tố hóa học và hóa trị của nhóm nguyên tử

nhóm nguyên tố

tích định lượng và tỷ khối chất khí, tỷ lệ về khối lượng các nguyên tố trong hợpchất

- Nắm được cách xác định CTHH của một chất dựa theo phương trình hóa học

tính chất hóa học của chất đó, lập công thức của hợp chất hữu cơ gồm các nguyên

tố C, H, O,

2) Phương pháp sử dụng.

khéo léo sử dụng nhằm phát huy tính tích cực của học sinh

đưa ra các ví dụ về xác định công thức hóa học

3) Về mặt tâm lý đối với giáo viên:

học sinh không trả lời được câu hỏi

tăng dần từ dễ đến khó

việc tự học đồng thời trả lời những thắc mắc ngay trong giờ học, nhằm bảo đảmđược tính hấp dẫn hứng thú, say mê học, để học sinh tích cực giải quết các vấn đềnhằm biến những kiến thức tưởng chừng rất khó thành những kiến thức đơn giảnnhất để học sinh tiếp thu dễ dàng

4) Về phương tiện dạy học gồm:

3/16

Trang 4

- Bảng phụ với nội dung về hóa trị của một số nguyên tố và một số nhóm

nguyên tử:

Fe; Sn; Pb; Be; Cr; Mn

V VI

II Kiến thức học sinh cần có:

tử khối, hóa trị của các nguyên tố hóa học và các nhóm nguyên tử

các nguyên tố trong hợp chất

III Các bước tổng thể:

Bước 1: Phân tích và định hướng cho học sinh cách tính hóa trị của một

nguyên tố trong hợp chất và xác định công thức hóa học của hợp chất theo hóa trị

Bước 2: Xác định công thức hóa học của hợp chất khi biết được khối

lượng mol của hợp chất hoặc tỷ khối đối với không khí và thành phần % của các

nguyên tố trong hợp chất hoặc cách xác định công thức hóa học của một chất khi

biết được tỷ lệ về khối lượng của các nguyên tố trong hợp chất

Bước 3: Xác định được công thức hóa học của một chất khi biết được

thành phần % của các nguyên tố trong hợp chất

Bước 4: Xác định công thức hóa học của một chất dựa vào phương trình

hóa học, toán biện luận, tính chất vật lý, tính chất hóa học và công thức phân tử

Trang 5

4/16

Trang 6

Chương II: Biện pháp thực hiện chi tiết

(A,B Có thể là nguyên tử hay nhóm nguyên tử; a,b là hóa trị của A, B)

Vậy theo qui tắc hóa trị ta có x.a = y.b

Học sinh vận dụng qui tắc hóa trị : ta có 2.a = 3.II a = 3

Vậy Fe có hóa trị III

nguyên tố này bằng tích chí số và hóa trị của nguyên tố kia

2) Lập công thức hóa học của hợp chất 2 nguyên tố A và B (B có thể là

nhóm nguyên tố) khi biết hóa trị của một nguyên tố.

Cách 1:

Tính hóa trị của sắt trong hợp chất Fe x (SO 4 ) 3 biết gốc SO 4 Có

Giải

Fea 2 S O 4 3II

Trang 7

5/16

Trang 8

- Khi a > b đều là số chẵnx = 1 và y = a.b.

Cách 3: Hóa trị của một nguyên tố thường là chỉ số nguyên tố kia.

Thông thường gạch chéo hóa trị a, b sẽ cho ra chỉ số x = b; y = a

Trang 9

6/16

Trang 10

Ví dụ: Lập công thức hoá học của hợp chất chứa 2 nguyên tố sau:

Al III O II

xy

Fe x III Cl y I

Ca x II (PO4 )III y

Cách 3 là cách thông dụng thường được áp dụng nhiều trong giảng dạy

II Nội dung 2:

a) Xác định công thức hoá học của 1 hợp chất khi biết được khối lượng mol hoặc tỷ khối đối với không khí của hợp chất và thành phần % các nguyên

tố trong hợp chất.

Bước 1: Gọi x, y là chỉ số của các nguyên tố

công thức tổng quát, rồi tìm khối lượng của mỗi nguyên tố có trong 1 mol hợp chất

Bước 2: Tìm số mol của mỗi nguyên tố trong 1 mol hợp chất.

Bước 3: Viết công thức hoá học của hợp chất.

Ví dụ 1: Xác định công thức của khí A biết khối lượng mol phân tử của khí

A là 34 và thành phần % về khối lượng của H là 5,88% và S là 94,12%.

Trong hợp chất khí A có 2mol nguyên tử H và 1 mol Nguyên tử S

Bước 3: Công thức hoá học của hợp chất A là H2S

Trang 11

Vậy khí A gồm 2 nguyên tố H và S; Gọi x, y lần lượt làchỉ số của H và S

Vì khối lựơng mỗi nguyên tố trong phân tử tỷ lệ với thành phần % nên ta có:

1.x

%H

Ví dụ 2: Xác định công thức hoá học của hợp chất A có khối lượng mol là

58,5 g thành phần các nguyên tố: 60,68 % là Cl, còn lại là Na.

(bài này có 2 cách giải)

Giải

Cách 1: Tìm % của Na bằng cách: 100% - % Cl = 100% - 60,68% = 39,32%.

Tới đây ta tính theo như ví dụ 1

Công thức hoá học của hợp chất A là NaCl.

Ví dụ 3: Tìm công thức của khí A biết khí A có tỷ khối đối với không khí là

0,552 và thành phần % theo khối lượng của các nguyên tố trong khí A là: 75% C

và 25% H Hướng dẫn học sinh dựa vào công thức tính tỷ khối của khí A đối với không khí là:

dA/kk = M

A Khối lượng mol của khí A là:

29

b) Khi biết được tỷ lệ về khối lượng của các nguyên tố trong hợp chất Biết A chiếm a phần về khối lượng, B chiếm b phần về khối lượng.

Bước 1: Giả sử công thức là AxBy

B.a

Bước 2: Lập tỷ lệ:

Bước 3: Công thức hoá học

Ví dụ 1: Tìm công thức hoá học của hợp chất khi phân tích được kết quả

sau: H chiếm 1 phần về khối lượng còn O chiếm 8 phần về khối lượng.

Trang 13

Bước 3: Công thức hoá học của hợp chất là: H2O

Cách 2: Giả sử khối lượng đem phân tích là a gam ta có:

Vậy 0,125 mol nguyên tử của Fe kết hợp với 0,1875 mol nguyên tử O

2 nguyên tử Fe kết hợp với 3 nguyên tử O

Trang 15

x = 2 và y = 3

Trong cách 2 này nếu bài không cho biết phân tử khối ta dựa vào tỷ lệ:

x = 2; y = 3

III Nội dung 3:

Xác định công thức hoá học của 1 hợp chất khi biết được thành phần % của các nguyên tố trong hợp chất

C là c% Ta có tỷ lệ số mol các nguyên tố

Trong đó a,b,c là thành phần % khối lượng các nguyên tố trong hợp chất

Với các hợp chất vô cơ tỷ lệ tối giản giữa x, y, z thường cũng là giá trị các

số cần tìm

Ví dụ 1: Xác định công thức hoá học khi phân tích 1 hợp chất vô cơ A có

thành phần % theo khôi lượng của Na là 43,4%, C là 11,3% và O là 45,3%.

Giải

Cách 1: Ta có % Na + % C + % O = 43,4 + 11,3 + 45,3 = 100%

nên hợp chất vô cơ A chỉ có 3 nguyên tố là: Na, C, O

Gọi x, y, z lần lượt là chỉ số của Na, C, O

Công thức hoá học tổng quát là: NaxCyOz

Ta có tỷ lệ số mol các nguyên tố Na, C, O là:

x : y : z = %Na : %C : %O = 43,4 : 11,3 : 45,3

x = 2 ; y =1 ; z = 3

Cách 2: Giả sử lượng chất đem phân tích là a gam.

mNa= 43,4.a nNa= 43,4.a 2a

10/16

Trang 16

mO=45,3.a nO = 45,3.a 3a

2a a 3a

Ví dụ 2: Đốt cháy hoàn toàn 13,6 g hợp chất a thì thu đựơc 25,6 g SO 2 và 7,2 g H 2 O xác định công thức hoá học của A.

Giải:

Vậy hợp chất A có nguyên tố S và H còn có thể có nguyên tố O Ta

có khối lượng của nước là 7,2 g

Vậy trong a không chứa nguyên tố O

Gọi x, y lần lượt chỉ số của H và S

Trang 17

IV Nội dung 4:

1) Xác định công thức hoá học dựa theo phương trình hoá học Bước 1: Đặt công thức đã cho rồi viết phương trình phản ứng xảy ra Bước 2: Đặt

số mol chất đã cho rồi vận dụng qui tắc tam xuất tìm số mol

có liên quan

Bước 3: Lập phương trình hoặc hệ phương trình toán học rồi giải tìm ra

khối lượng nguyên tử của các nguyên tố cần tìm và suy ra tên nguyên tố tên chất

2) Xác định công thức hoá học của một chất bằng toán biện luận

Dạy bài tập này tương tự như phần (4.1) ở trên nhưng trong đó có hệphương trình được giải bằng biện luận

Trang 18

Chương III: Kết quả học sinh

I Thái độ của học sinh:

Nhìn chung học sinh có thái độ hứng thú học tập và yêu thích bộ môn hoá học hơn

Kết quả thăm dò theo phiếu trắc nghiệm không ghi danh sách như sau Câuhỏi: Thái độ của các em đối với môn hoá học như thế nào? Đánh dấu(x) vào các ô tương ứng

2/70 chiếm tỷ lệ 2,9% trả lời không thích

7/70 chiếm tỷ lệ 10,0% ý kiến khác (em không biết)

II Kết quả học tập của học sinh:

học kỳ 2 của năm học

trên lớp và các bài kiểm tra của học sinh

13/16

Trang 19

Phần III: Kết luận

I Kết quả đạt được:

bộ môn hoá học

sinh cách viết chính xác công thức hoá học tìm hoá trị của nguyên tố trong hợpchất cũng như cách lập công thức hoá học khi biết hoá trị đồng thời có thể dựavào kết quả phân tích định lượng hoặc dựa vào phương trình hoá học để xác địnhđược công thức hoá học

II Bài học kinh nghiệm:

Đối với Giáo viên:

công thức hoá học

vận dụng để làm các ví dụ

hướng không mâu thuẫn với nội dung

của tiết dạy Vì vậy đòi hỏi giáo viên bắt buộc phải chuẩn bị giáo án, đồ dùng,cùng các phương tiện dạy học cần thiết trước khi lên lớp Nếu chuẩn bị tốt chogiờ lên lớp giáo viên sẽ rất nhẹ nhàng và không bị lúng túng trong khâu xử lýkiến thức, tổ chức các hoạt động dạy học tập và từng tình huống sư phạm xảy ratrên lớp đồng thời khéo léo phân bố thời gian hợp lý trong tiết dạy để đưa các ví

dụ có liên quan đến cách xác định công thức hoá học trong nội dung của từng bàihọc mà mục đích của bài yêu cầu

vào sự thành công của tiết học vì mọi hoạt động dạy học luôn diễn ra sự tươngtác về tâm lý, hoàn cảnh giữa giáo viên với học sinh Giáo viên ngoài dạy kiếnthức còn truyền cho các em “sinh khí” để học tập

khi hoàn thành từng phần cũng như toàn bài học giúp học sinh tăng hưng phấnkhi vào bài và cảm thấy thoải mái khi giải quyết được các vấn dề Giờ học phải

có bầu không khí không căng thẳng, phát huy được tinh thần thi đua có nhận xétphê bình, tuyên dương, chấm điểm nhằm khích lệ tinh thần tự học của học sinh

14/16

Trang 20

Dù rất cố gắng song đề tài này còn nhiều vấn đề chưa hoàn chỉnh rất mong

sự tham khảo và đóng góp ý kiến xây dựng của các thầy cô giáo và các bạn đồngnghiệp để được hoàn chỉnh hơn

Xin chân thành cảm ơn!

15/16

Trang 21

Tài liệu tham khảo

1 Sách giáo khoa Hóa học 8 – NXB Giáo dục

2 Sách giáo viên Hóa học 8 – NXB Giáo dục

3 Phân loại và phương pháp giải các bài tập Hóa học

4 Một số sách báo và tài liệu khác có liên quan

16/16

Định dạng
Số trang	21
Dung lượng	42,11 KB