SKKN một số giải pháp của giáo viên không chuyên trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn hóa học 8 ở trường THCS sùng phài

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TAM ĐƯỜNGTRƯỜNG THCS SÙNG PHÀI THUYẾT MINH SÁNG KIẾN Một số giải pháp của giáo viên "không chuyên" trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học 8 ở trường

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TAM ĐƯỜNG

TRƯỜNG THCS SÙNG PHÀI

THUYẾT MINH SÁNG KIẾN Một số giải pháp của giáo viên "không chuyên" trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học 8 ở trường THCS Sùng Phài.

Tác giả: CẤN XUÂN KHANH

Trình độ chuyên môn: Cao đẳng sư phạm kỹ thuật công nghiệp – Tin học

I THÔNG TIN CHUNG

3 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: môn Hóa học 8

4 Thời gian áp dụng sáng kiến: Từ ngày 25 tháng 09 năm 2013 đến

Điện thoại: 02313.751.789 Email: c2sungphaitd.laichau@moet.edu.vn

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN

1 Sự cần thiết, mục đích của việc thực hiện sáng kiến “Một số giải pháp của giáo viên “không chuyên” trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học 8 ở trường THCS Sùng Phài”

Lúc sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu của dân tộc Việt Nam có

dạy: "Dù khó khăn đến đâu cũng phải cố gắng thi đua dạy thật tốt, học thật tốt".

Thực hiện lời dạy của Bác, cán bộ giáo viên nhân viên trong nhà trường nóichung và bản thân tôi nói riêng luôn quyết tâm phấn đấu thi đua dạy thật tốt gópphần xây dựng nhà trường ngày càng trong sạch, vững mạnh, chất lượng giáodục mũi nhọn năm sau phải cao hơn năm trước Đứng trước cơ hội và thử tháchlớn lao, bản thân tôi luôn tự nhủ phải đẩy mạnh công tác bồi dưỡng học sinh giỏitrong nhà trường để góp phần nhỏ bé của mình nhằm nâng cao chất lượng giáodục học sinh

Trên cơ sở đó, đã thôi thúc tạo cho tôi một động lực là mạnh dạn đăng ký

và tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học 8 Trong quá trình thực hiện,tôi luôn nghĩ phải tìm cho mình một giải pháp, một hướng đi, một phương phápdạy học phù hợp và có hiệu quả nhất đối với học sinh, đó chính là sáng kiến

kinh nghiệm: "Một số giải pháp của giáo viên không chuyên trong công tác bồi

dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học 8 ở trường THCS Sùng Phài".

2 Phạm vi triển khai thực hiện

Học sinh tham gia bồi dưỡng môn Hóa học lớp 8 ở trường THCS SùngPhài – huyện Tam Đường – tỉnh Lai Châu

67,5%; dân tộc Dao 119 hộ bằng 618 khẩu chiếm 32,4%, dân tộc Kinh chiếm 3khẩu bằng 0,1%; Tỷ lệ hộ nghèo toàn xã là 121 hộ chiếm 31,0% Xã Sùng Phàigồm 8 bản, bản xa nhất cách trung tâm khoảng 12 km, giao thông đi lại gặpnhiều khó khăn nhất là những ngày mưa, gió rét.

Trong những năm qua, kết quả thi học sinh giỏi cấp huyện ở trườngTHCS Sùng Phài đối với các bộ môn nói chung và môn Hóa học 8 nói riêng đạtđiểm rất thấp, chưa có học sinh đạt giải môn văn hóa Đó là một trong nhữngbăn khoăn, trăn trở lớn nhất của tôi về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi Bảnthân tôi đã công tác ở trường THCS Sùng Phài được 10 năm nay, là một giáoviên tâm huyết tôi cũng đã nhận thấy được một số thuận lợi và khó khăn trongcông tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường như sau:

a Thuận lợi

Được sự quan tâm và sự chỉ đạo sát sao của Chi bộ, Ban giám hiệu nhàtrường và các đoàn thể đã luôn ủng hộ, quan tâm đến công tác bồi dưỡng họcsinh giỏi, kịp thời động viên, góp ý kiến xây dựng về công tác chuyên môn

Từ đầu năm học nhà trường đã xây dựng kế hoạch bồi dưỡng học sinhgiỏi cho các khối 6,7,8,9 Nhà trường đã khảo sát, lựa chọn học sinh trong độituyển và phân công những giáo viên có trình độ, năng lực, nhiệt tình phụ tráchcác môn bồi dưỡng theo quy định

Các em học sinh được chọn vào đội tuyển đều chăm ngoan, tinh thần họctập và rèn luyện tương đối tốt

Bản thân còn trẻ, nhiệt tình, trách nhiệm với công việc được giao Khoảngcách từ nhà đến trường là 2 km nên cũng rất thuận lợi trong quá trình đi lại đểbồi dưỡng học sinh giỏi

Nhà trường có đầy đủ phòng học cho việc bồi dưỡng học sinh giỏi

Môn Hóa học lớp 8 là một môn mới được đưa vào đầu cấp trung học cơ

sở nên là một trong những điều kiện thuận lợi để giáo viên bồi dưỡng và họcsinh nắm bắt những cơ hội tạo tiền đề học tốt môn Hóa học ngay từ đầu cấp, tạo

sự liên thông giữa Hóa học 8 và Hóa học 9.

Là một giáo viên Công nghệ song bản thân tôi cũng có một chút kiến thức

về Hóa học Bên cạnh đó trong nhà trường còn có một đồng chí Phó Hiệu trưởngchuyên ngành Hóa, 02 đồng chí giáo viên cũng thuộc chuyên ngành Hóa nên rấtthuận lợi trong quá trình trao đổi kiến thức bồi dưỡng

b Khó khăn

Học sinh trường THCS Sùng Phài chủ yếu là người dân tộc H’Mông vàDao, điều kiện kinh tế xã hội còn gặp rất nhiều khó khăn và thiếu thốn, nhậnthức của các hộ gia đình và học sinh còn nhiều hạn chế, các em trong độ tuổi đihọc thường phải ở nhà lên nương làm rẫy, chăn trâu, lấy củi nên gặp rất nhiềukhó khăn trong việc học tập nhất là việc bồi dưỡng học sinh giỏi nói chung vàbồi dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học lớp 8 nói riêng

Là một trong những kiến thức khoa học tự nhiên đòi hỏi phải thí nghiệm

và thực hành nhiều đòi hỏi người học phải hiểu bản chất của hiện tượng hóa học,lập được công thức hóa học của chất, lập được phương trình phản ứng, tính toánđược các đại lượng có liên quan và các đại lượng cần tìm trong một phản ứng

Bản thân tôi là một giáo viên Công nghệ không chuyên môn Hóa nên vềphương pháp, kiến thức đôi khi còn gặp nhiều khó khăn

Nhận thức của một vài gia đình nhiều khi còn hạn chế trong việc cho con

đi học, bồi dưỡng

3.1.2 Đánh giá về các giải pháp cũ đã thực hiện

a Ưu điểm

- Đã có sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Ban giám hiệu trường THCSSùng Phài và các đoàn thể trong nhà trường về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi

- Đã có kế hoạch bồi dưỡng

- Đã bố trí thời gian bồi dưỡng cho học sinh vào các buổi chiều

b Nhược điểm

- Chưa có tầm nhìn về công tác bồi dưỡng, kế hoạch bồi dưỡng chưa chitiết, nội dung bồi dưỡng còn mơ hồ, lan man, dàn trải cả chương trình; tài liệutham khảo chưa phù hợp.

- Giáo viên chưa đầu tư thời gian vào nghiên cứu nội dung bồi dưỡng

- Thời gian bồi dưỡng trên trường còn quá ít, giáo viên chưa nhiệt tìnhcho công tác bồi dưỡng

- Thời gian bồi dưỡng nhiều khi hay trục trặc, thậm chí có buổi bồi dưỡngcác em còn không đến được vì nhà xa, ở nhà phải phụ giúp gia đình

- Một số kiến thức nâng cao khó hiểu, trừu tượng nên học sinh tham giabồi dưỡng cũng gặp rất nhiều khó khăn, thậm chí còn nản, không muốn đi ônluyện tiếp

3.2 Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến

3.2.1 Tính mới của sáng kiến

- Giáo viên phải nhiệt tình, tâm huyết trong công tác bồi dưỡng, có sự đầu

tư về thời gian, các bài tập được viết theo chuyên đề, theo dạng bài dễ hiểu,phương pháp bồi dưỡng phù hợp và thường xuyên quan tâm động viên đến họcsinh cố gắng phấn đấu

- Nội dung bồi dưỡng chủ yếu phải trọng tâm, trọng điểm, không lan mandàn trải, được viết có chọn lọc theo các dạng bài của từng chuyên đề mang tính

cô đọng, hiệu quả, dễ hiểu đối với học sinh

- Sử dụng phương pháp bồi dưỡng phải thích hợp với đối tượng học sinh

đi từ nội dung kiến thức đơn giản rồi mới đến kiến thức nâng cao phức tạp saocho học sinh dễ hiểu và hứng thú học

- Quá trình bồi dưỡng luôn luôn kiểm tra mạch kiến thức, kiểm tra bài tập

về nhà của học sinh, chữa bài tập nhằm mục đích cho học sinh bồi dưỡng ghinhớ chắc kiến thức, phân biệt được các dạng bài của từng chuyên đề và cách giảiđối với từng dạng bài tập

3.2.2 Sự khác biệt của giải pháp mới so với giải pháp cũ

Chưa có tầm nhìn về công tác bồi

dưỡng, chưa có mục đích bồi

dưỡng, chưa có kế hoạch bồi

dưỡng chi tiết, nội dung bồi dưỡng

còn mơ hồ, lan man, dàn trải cả

chương trình; tài liệu tham khảo

chưa phù hợp, thời gian bồi dưỡng

trên trường còn quá ít và chưa

nhiệt tình cho công tác bồi dưỡng

Có tầm nhìn, có định hướng, có kế hoạchxây dựng chi tiết, các kiến thức bồi dưỡngbám sát vào khung bồi dưỡng học sinh giỏicủa Sở GD&ĐT, đã có sự chọn lọc theocác dạng bài của từng chuyên đề, trong quátrình bồi dưỡng nhiệt tình, trách nhiệm, hysinh và tâm huyết với công việc, quá trìnhbồi dưỡng khoa học

Giáo viên đã quan tâm, tìm hiểu hoàn cảnh

cụ thể của HS để có biện pháp phù hợpRèn luyện được ý thức tự giác tự học ở nhàcủa HS, rèn cho HS cách ghi nhớ có chọnlọc, hiểu cách giải của từng dạng bài tập

3.2.3 Các giải pháp đã được thực hiện

Ví dụ: Đến tháng 2 thi cấp huyện nội dung từ bài chất, nguyên tử cho đếnbài tính chất và ứng dụng của Hidro, nước.

4 Giải pháp 4

Sưu tầm các tài liệu có liên quan về nội dung bồi dưỡng môn Hóa học lớp

8 Một số tài liệu cụ thể dưới đây:

5 Giải pháp 5

Chọn lọc và xây dựng các chuyên đề, dạng bài trọng tâm bám sát khungbồi dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học 8 sao cho phù hợp Cụ thể như sau:

5.1 Chuyên đề 1 Lập phương trình hóa học

5.1.1 Dạng 1 Cho chất tham gia, chất sản phẩm tạo thành Hãy lập

phương trình hóa học và cho biết tỉ lệ số nguyên tử, số phân tử của các chấttrong phương trình phản ứng

- Viết thành phương trình hóa học

Ví dụ: Lập phương trình hóa học và cho biết tỉ lệ số nguyên tử, số phân tửcủa các chất trong phương trình phản ứng sau:

PT: FeS2 + O2  t0 Fe2O3 + SO2

Giải

Quan sát phương trình ta thấy nguyên tử oxi có chỉ số 3 và 2 nên ta quyđồng lên là 2 x 3 = 6 Lấy 6 chia cho 3 được 2 nên ta thêm hệ số 2 vào trước

Fe2O3, đếm được 4 nguyên tử Fe trong phân tử Fe2O3 do đó ta thêm hệ số 4 vàotrước FeS2, thêm 8 vào trước SO2 Tiếp theo ta đếm tổng số nguyên tử oxi vếphải là 22, mà vế trái của phương trình có 2 oxi nên ta thêm 11 vào trước O2

PT: 4FeS2 + 11O2  t0 2Fe2O3 + 8SO2

Số phân tử FeS2 : số phân tử O2 : số phân tử Fe2O3 : số phân tử SO2 =4:11:2:8

5.1.2 Dạng 2 Chọn hệ số và công thức thích hợp đặt vào những chỗ có

dấu hỏi trong các phương trình phản ứng rồi cho biết tỉ lệ số nguyên tử, số phân

tử của các chất trong phương ứng hóa học

Hướng giải

Trước hết ta cần nắm chắc tính chất hóa học của chất Sau đó cần quan sátchất tham gia và chất tạo thành của phản ứng gồm những nguyên tố gì? có baonhiêu nguyên tử của nguyên tố đó? Rồi cân bằng phương trình theo yêu cầu

mA, mB, mC, mD: lần lượt là khối lượng các chất A, B, C, D

Ví dụ: Để đốt cháy m gam chất rắn A cần dùng 2,24 lít khí Oxi (ở đktc),thu được 1,12 lít khí CO2 (ở đktc) và 3,6 g H2O Tính m ?

5.3 Chuyên đề 3 Lập công thức hóa học (gồm 6 dạng bài như sau)

5.3.1 Dạng 1 Lập công thức hóa học của hợp chất khi biết các hóa trị

của chúng

Hướng giải như sau:

- Bước 1: Gọi công thức hóa học dạng chung là A a x

Vậy công thức hóa học là AlCl3

b) Gọi công thức hóa học dạng chung là Fex(SO4)y

Hướng giải như sau:

Giả sử lập công thức hóa học AxBy Biết X phần khối lượng nguyên tố Akết hợp Y phần khối lượng B

Chuyển thành tỷ lệ x : y =

B

Y M

Ta có: x : y = :164

27

5 , 4

=> 32

y

x

hay x = 2 và y = 3Vậy công thức hóa học của oxit là Al2O3

5.3.3 Dạng 3 Lập công thức hóa học của hợp chất khi biết % về khối

lượng các nguyên tố

Hướng giải như sau:

Gọi công thức hóa học dạng chung của hợp chất cần tìm là AxByCz

Ta có tỉ lệ số mol các nguyên tố như sau:

x : y : z =

C B

c M

b M

Vậy công thức hóa học cần tìm của X là CaCO3

5.3.4 Dạng 4 Tìm tên nguyên tố liên kết với oxi (trong hợp chất oxit)

Hướng giải như sau:

- Bước 1: Gọi công thức hóa học dạng chung của oxit là là A a x

- Bước 5: Suy ra công thức hóa học của hợp chất

- Bước 6: Tìm % khối lượng của nguyên tố còn lại

%mnguyên tố chưa biết = 100% - %mnguyên tố đã biết

- Bước 7: Ta có tỷ lệ

O

A O

A

m

m m

M x

m x

M y m

.%

.

%

= (đvC)

- Bước 9: Kết luận nguyên tố A, công thức hóa học của oxit

Ví dụ: Oxit của một nguyên tố hóa trị V chứa 43,67% nguyên tố đó Xácđịnh tên nguyên tố và tìm công thức hóa học của oxit trên

Suy ra: 2.MA.57,33 = 43,67.5.16

=> MA = 31 đvC

Vậy A là phốt pho (P) và công thức hóa học của oxit là P2O5

5.3.5 Dạng 5 Lập công thức hóa học của hợp chất bằng sự đốt cháy

(theo phương trình hóa học)

Hướng giải như sau:

- Viết phương trình hóa học dạng tổng quát

- Tìm số mol khí CO2 suy ra số mol C = số mol CO2

- Tìm số mol H2O suy ra số mol H = 2 số mol H2O

- Tìm tỷ lệ nC : nH (đưa về phân số tối giản)

- Suy ra công thức hóa học đơn giản, tìm khối lượng mol của chất cần tìmtheo tỷ khối đã biết, tìm n

- Kết luận công thức phân tử của chất cần tìm

Ví dụ: Đốt cháy 7 gam chất X, thu được 11,2 lít khí CO2(đktc) và 9 gamhơi nước( đktc) Biết tỷ khối của X so với H2 là 14 Tìm công thức phân tử của

Hay 14.n = 28 => n = 2

Vậy công thức hóa học của X là C2H4

5.3.6 Dạng 6 Lập công thức hóa học của hợp chất bằng phân tử khối

Hướng giải như sau:

- Gọi công thức hóa học dạng chung là AxBy

- Viết và cân bằng phương trình hóa học theo x và y

- Tính khối lượng theo phương trình và theo đầu bài của các chất có liên

quan (Giả sử A', B' là 2 lượng chất đã biết ở đầu bài)

- Áp dụng tính chất sau:

mA' (theo PT) mB' (theo đb) = mA' (theo đb) mB' (theo PT)

- Rút ra tỷ lệ x y

- Kết luận công thức hóa học của hợp chất

Ví dụ: Khử 23,2 gam một oxit sắt nung nóng bằng khí H2 thu được 7,2gam nước Hãy xác định công thức của oxit sắt trên?

Giải

PT: FexOy + yH2  t0 xFe + yH2O

Theo pt: (56x + 16y)g 18y (g)

Theo đầu bài: 23,2 g 7,2 g

5.4 Chuyên đề 4 Bài tập liên hệ thực tế

5.4.1 Dạng 1 Bài toán liên quan lượng phân bón cho ruộng đất không có

tạp chất

Hướng giải chung: Dạng bài tập này ta áp dụng tính theo công thức hóahọc

+ Bước 1: Tính %m của nguyên tố cần tìm

+ Bước 2: Tính khối lượng nguyên tố cần tìm

1 Ví dụ 1 Trong nông nghiệp người ta có thể dùng đồng(II) sunfat nhưmột loại phân bón vi lượng để bón ruộng, làm tăng năng suất cây trồng Nếudùng 8g chất này thì có thể đưa vào đất bao nhiêu gam nguyên tố đồng?

2 Ví dụ 2 Để tăng năng suất cây trồng, một bác nông dân đến cửa hàngphân bón để mua phân đạm Cửa hàng có các loại phân đạm sau: NH4NH3 (đạm

2 lá), (NH2)2CO (u rê); (NH4)2SO4 (đạm 1 lá) Theo em, nếu bác nông dân mua

500 kg phân đạm thì nên mua loại phân đạm nào là có lợi nhất? Tại sao?

% mN = 100 % 

60

14 2

46,7%

mN = 500

100

7 , 46

21,2%

mN = 500

100

2 , 21

= 10,6 kgVậy em sẽ khuyên bác nông dân nên mua đạm 2 lá NH4NH3 vì có khốilượng đạm N là lớn nhất, sẽ tốt cho cây trồng

5.4.2 Dạng 2 Bài toán liên quan đến lượng phân bón vào ruộng đất có

tạp chất

Hướng giải:

+ Bước 1: Tính % khối lượng phân bón nguyên chất bón vào ruộng

%m nguyên chất = 100% - %m tạp chất

+ Bước 2: Tính khối lượng phân bón nguyên chất

+ Bước 3: Tính % khối lượng nguyên tố cần tìm có trong phân bón

+ Bước 4: Tính khối lượng nguyên tố cần tìm

+ Bước 5: Kết luận theo yêu cầu của bài

1 Ví dụ 1 Ở một nông trường, người ta dùng muối đồng ngậm nướcCuSO4.5H2O để bón ruộng Người ta bón 25 kg muối trên 1 ha đất Lượng đồngđược đưa vào đất là bao nhiêu (với lượng phân bón nói trên) Biết rằng muối đóchứa 5% tạp chất

Giải

Đổi 25 kg = 25000 g

% nguyên chất khối lượng muối đồng ngậm nước là: 100% - 5% = 95%

Khối lượng muối đồng nguyên chất ngậm nước là: 25000

= 6080 g = 6,08 kgVậy lượng đồng được đưa vào đất là 6,08 kg

2 Ví dụ 2 Người ta bón 15 kg phân đạm urê (NH2)2CO vào một thửaruộng Tính khối lượng nitơ được bón cho cây Biết rằng đạm u rê chứa 2% tạpchất

Giải

Đổi 15kg = 15000 g

% khối lượng đạm urê nguyên chất là: 100% - 2% = 98%

Khối lượng đạm urê nguyên chất là: 15000

= 6864,9 g = 6,8649 kgVậy lượng ni tơ được bón cho cây là 6,8649 kg

5.5 Chuyên đề 5 Bài tập giải thích

Hướng giải: Áp dụng các tính chất của chất đã được học để giải thích

1 Ví dụ 1 Hãy giải thích vì sao 1 mol các chất ở trạng thái rắn, lỏng, khítuy có số phân tử là như nhau và đều bằng 6,02.1023 phân tử nhưng lại có thểtích không bằng nhau?