Từ đặc điểm nền kinh tế với dân số chủ yếu tham gia vào các hoạt động sản xuất nông nghiệp, Việt Nạm xác định nông sản là một mặt hàng xuất khẩu quan trọng.. Nông sản là một trong những
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ
-*** -
TIỂU LUẬN CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
XUẤT KHẨU HÀNG NÔNG SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG ĐỨC: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
Lớp tín chỉ: TMA301.1 Nhóm: 10
Sinh viên thực hiện:
1 Lưu Phan Anh - 1515510002
2 Nguyễn Thị Kim Chi - 1515510017
Trang 2MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 1
DANH MỤC BẢNG BIỂU 1
LỜI MỞ ĐẦU 2
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG ĐỨC 4
1.1 Nhu cầu đối với hàng hóa Đặc điểm, thói quen tiêu dùng sản phẩm 4
1.2 Tình hình nhập khẩu nông sản ở Đức 5
1.3 Các đối tác 6
CHƯƠNG 2 HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU NÔNG SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG ĐỨC 7
2.1 Kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang Đức 7
2.2 Một số mặt hàng nông sản xuất khẩu sang thị trường Đức 10
2.2.1 Mặt hàng cà phê 10
2.2.2 Mặt hàng hạt tiêu 11
2.3 Các công cụ quản lý hoạt động xuất khẩu nông sản Việt Nam sang Đức 13
2.3.1 Thuế nhập khẩu, các quy định thuế quan và hải quan 13
2.3.2 Các biện pháp phi thuế quan 13
2.4 Một vài đánh giá nhận xét 14
2.4.1 Điểm mạnh 14
2.4.2 Điểm yếu 15
2.4.3 Cơ hội 15
2.4.4 Thách thức 16
CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU HÀNG NÔNG SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG ĐỨC 16
3.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về đẩy mạnh xuất khẩu hàng nông sản16 3.2 Một số biện pháp đẩy mạnh xuất khẩu hàng nông sản Việt Nam sang Đức
17
3.2.1 Giải pháp cấp Nhà nước 17
3.2.2 Giải pháp cấp doanh nghiệp 18
KẾT LUẬN 21
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 22
Trang 3DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
1 ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á
6 8T/2016 8 tháng đầu năm 2016
DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1 Một số mặt hàng chủ yếu mà Việt Nam xuất khẩu sang Đức 8
Bảng 2.2 Nông thủy sản của Việt Nam xuất khẩu tới Đức tháng 8 và 8T/2016 9
Bảng 2.3 Lượng và giá trị cà phê Việt Nam xuất khẩu vào thị trường Đức 10
Bảng 2.4 Lượng và giá trị hạt tiêu Việt Nam xuất khẩu vào thị trường Đức 12
Trang 4LỜI MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài:
Giữa xu thế hội nhập toàn cầu ngày càng phát triển hiện nay, hoạt động ngoại thương của các quốc gia ngày càng được đẩy mạnh, đặc biệt là hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chủ lực ra thị trường thế giới Hoạt động xuất khẩu đóng vai trò vô cùng quan trọng, giúp các nước khai thác tiềm năng, lợi thế của mình trong phân công lao động quốc tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo nguồn thu ngoại tệ cũng như giải quyết các vấn đề về việc làm cho người lao động, từ đó phát triển của toàn bộ nền kinh tế
Đối với Việt Nam, hoạt động xuất khẩu thực sự có ý nghĩa chiến lược trong việc phát triển nền kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Từ đặc điểm nền kinh tế với dân số chủ yếu tham gia vào các hoạt động sản xuất nông nghiệp, Việt Nạm xác định nông sản là một mặt hàng xuất khẩu quan trọng Trong những năm gần đây, tình hình xuất khẩu nông sản của Việt Nam tăng nhanh cả về sản lượng lẫn kim ngạch với tốc độ tăng trưởng bình quân kim ngạch xuất khẩu là 22-23%/năm, đồng thời tiếp cận được nhiều thị trường không chỉ trong khu vực mà trên toàn thế giới như ASEAN, Trung Quốc, Nga, Trung Đông,… và đặc biệt là EU Trong đó, ta không thể không nhắc đến Đức - đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam tại EU, chiếm 19% tỉ lệ xuất khẩu của nước ta sang EU
Nông sản là một trong những loại hàng hóa xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam sang Đức và tiềm năng xuất khẩu mặt hàng này sang Đức của nước ta còn rất lớn Vậy thực trạng xuất khẩu nông sản Việt Nam sang Đức ra sao? Giải pháp nào để đẩy mạnh và tăng cường xuất khẩu nông sản Việt Nam sang thị trường Đức? Đề tài
“Xuất khẩu hàng nông sản Việt Nam sang thị trường Đức: thực trạng và giải pháp” được nhóm 10 lựa chọn để nghiên cứu sâu hơn
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài:
2.1 Mục đích
Phân tích tình hình nhập khẩu nông sản của Đức, thực trạng xuất khẩu nông sản Việt Nam sang Đức và đề xuất một số giải pháp thúc đẩy hoạt động xuất khẩu hàng nông sản Việt Nam vào Đức trong thời gian tới
Trang 52.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu về thị hiếu, nhu cầu nông sản của thị trường Đức
- Phân tích, đánh giá thực trạng xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang Đức trong thời gian qua
- Đề xuất giải pháp giúp đẩy mạnh xuất khẩu hàng nông sản Việt Nam vào thị trường Đức trong thời gian tới
2.3 Đối tượng
Đối tượng nghiên cứu của tiểu luận này là hoạt động xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam sang thị trường Đức
2.4 Kết cấu tiểu luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, tiểu luận gồm ba chương:
Chương 1: Tổng quan về thị trường Đức
Chương 2: Hoạt động xuất khẩu hàng nông sản Việt Nam sang thị trường Đức Chương 3: Một số biện pháp đẩy mạnh xuất khẩu hàng nông sản Việt Nam sang thị trường Đức
Trang 6CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG ĐỨC
1.1 Nhu cầu đối với hàng hóa Đặc điểm, thói quen tiêu dùng sản phẩm
Theo thống kê của Liên Hợp Quốc, nước Đức có dân số khoảng 81 285 390 người (18/9/2016), trong đó số người trong độ tuổi lao động chiếm 66.1% Cũng như các nước phương Tây khác, tỉ lệ lao động trong nông nghiệp của Đức ngày càng giảm đi Hiện nay, chỉ có khoảng 2 – 3% dân số Đức làm việc trong ngành này
Phần lớn diện tích nước Đức dùng cho nông nghiệp, nhưng đây lại là ngành chiếm tỉ trọng GDP thấp nhất với 1.2% (Công nghiệp chiếm 30.4%, dịch vụ chiếm 68.4%) Các vùng đất được chuyên môn hoá vào các lĩnh vực canh tác Dải đất màu
mỡ dọc theo sườn nam vùng đất thấp là nơi gieo trồng khoai tây, lúa mì, lúa mạch, ngũ cốc, củ cải đường, bắp cải, cây ăn trái Nông nghiệp Đức được điều tiết theo chính sách nông nghiệp của Liên minh châu Âu Các sản phẩm nông nghiệp làm ra chỉ đủ phục vụ một phần nhu cầu của người dân Đức
Do dân số ngày càng già đi, số lượng phụ nữ đi làm tăng nên những sản phẩm tiện lợi, tốt cho sức khỏe được người tiêu dùng Đức quan tâm An toàn thực phẩm
và môi trường là vấn đề được quan tâm đặc biệt, người tiêu dùng sẽ phản ứng rất mạnh đối với những hàng hóa gây ảnh hưởng đến sức khỏe và môi trường Mặc dù trái cây đóng gói rất tiện dụng, nhưng xu hướng người tiêu dùng Đức ưa thích các loại trái cây tươi rời hơn là đóng gói Xu hướng dùng thực phẩm hữu cơ đang tăng dần Người tiêu dùng có xu hướng mua hàng tại các cửa hàng giảm giá nhiều hơn so với các siêu thị, đại siêu thị…
Đức là nước sản xuất trái cây lớn thứ 6 trong EU, nhưng đồng thời cũng là nước tiêu thụ trái cây lớn nhất EU Các loại trái cây được người tiêu dùng Đức ưa thích gồm có: táo, chuối, nho, cam và đào Một số loại khác cũng khá quen thuộc là vải, xoài Thị trường trái cây Đức có rất nhiều tiềm năng, do dân số đông nhất ở EU cộng thêm những nỗ lực trong việc giảm béo phì, lão hóa của Chính phủ đã khuyến khích người tiêu dùng tiêu thụ nhiều trái cây, giảm các đồ ăn ngọt khác
Cũng như thói quen tiêu dùng của người dân EU nói chung, người Đức thích tiêu thụ các sản phẩm có nhãn hiệu nổi tiếng và uy tín lâu đời, bởi họ quan niệm chất lượng gắn bó với thương hiệu Một thương hiệu tốt, có uy tín trên thị trường là
Trang 7nhờ chất lượng khẳng định trong một thời gian dài Với thu nhập cao, người dân sẵn sang trả mức giá cao xứng đáng cho sản phẩm có thương hiệu uy tín Xu hướng tiêu dùng của người dân Đức hiện nay đã thay đổi từ sử dụng hàng lâu bền sang hàng ngắn ngày, thích ăn thủy hải sản hơn thịt, chuộng những sản phẩm có chu kì sống ngắn hơn, giá rẻ hơn và phương thức dịch vụ tốt hơn Ngày nay, do nhiều căn bệnh như béo phì, tim mạch, đường ruột… đồng thời do du nhập nền văn hóa ẩm thực, y học Phương Đông, người dân châu Âu bắt đầu có xu hướng sử dụng nhiều rau quả tươi để bổ sung vitamin, giảm lượng thịt và bột, bơ sữa hơn Các sản phẩm được ưa chuộng là các sản phẩm rau quả nhiệt đới bao gồm rau quả tươi và rau quả đã chế biến, nước trái cây, các loại mứt, rau quả muối đóng hộp, cà phê,…
1.2 Tình hình nhập khẩu nông sản ở Đức
Đức là một trong những thị trường nhập khẩu nông sản lớn nhất ở châu Âu cũng như trên toàn thế giới Tại đây, nhu cầu về nông sản vẫn liên tục tăng qua các năm Mặc dù Đức có một nền nông nghiệp vững mạnh và hiện đại, nhưng các nhà sản xuất nông sản Đức không thể đáp ứng được nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng trong nước về các mặt hàng này Do vậy, hàng năm Đức nhập khẩu một lượng lớn hàng nông sản từ các nước khác trên thế giới
Năm 2011, lượng bán nông sản tại Đức tăng xấp xỉ 10% Và cũng chính trong năm đó, hơn 18,000 tấn cà chua được nhập khẩu vào nước này do các nhà sản xuất trong nước không thể đáp ứng đủ nhu cầu của người tiêu dùng Cũng giống như cà chua, mặc dù 72% lượng khoai tây bán ra trên thị trường vẫn được cung cấp từ các trang trại trong nước nhưng nếu không có nhập khẩu, các nhà bán lẻ nông sản Đức
sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc cung cấp nông sản trên thị trường Theo Alexander Gerber, Chủ tịch Liên đoàn công nghiệp thực phẩm hữu cơ Đức (BOLW): “Khoảng 50% lượng cà rốt được nhập khẩu, và với ớt và cà chua, tỷ lệ nhập khẩu là 80%.” Qua đó, ta có thể dễ dàng nhận ra nhập khẩu nông sản đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong ngành thực phẩm Đức nói riêng và cho toàn
bộ nền kinh tế Đức nói chung
Trang 8Theo thống kê của Hội nghị của Liên hiệp quốc về thương mại và phát triển
UNCTAD (United Nation Conference on Trade and Development), giá trị nhập
khẩu nông sản của Đức từ năm 1995 đến năm 2014 như sau:
1995 2005 2010 2014 Giá trị (tỷ USD) 38.1 44.4 60.6 75.0
Tỉ lệ so với thế giới (%) 10.2 7.9 6.9 6.5
Có thể thấy, trong 20 năm trở lại đây, kim ngạch nhập khẩu nông sản của Đức không ngừng tăng cao (từ 38.1 tỷ USD năm 1995 lên thành 75.0 tỷ USD năm 2014)
Không chỉ vậy, theo trang worldsrichestcountries.com, nông sản là một trong những mặt hàng nhập khẩu có tốc độ tăng trưởng cao nhất ở Đức năm 2015, cụ thể là: Ngũ cốc, các sản phẩm từ sữa đứng thứ 4 (tăng 13.1% tương đương 4.1 tỷ USD), hoa quả và các loại hạt đứng thứ 6 (tăng 11.2% tương đương 10.1 tỷ USD), sản phẩm rau củ quả đứng thứ 9 (tăng 5.4% tương đương 42.6 triệu USD) Trong 5 tháng đầu năm 2015, hầu hết các mặt hàng trong nhóm đều có tốc độ tăng trưởng về kim ngạch so với cùng kỳ như: hạt tiêu tăng 38,6%; chè tăng 5,2%; hàng rau quả tăng 40,0%; đặc biệt là hạt điều, mặt hàng có mức tăng cao nhất trong số các mặt hàng xuất sang Đức, tăng 123,7%, trị giá đạt 22,89 triệu USD
Các mặt hàng nông sản được nhập khẩu tại Đức rất đa dạng, phong phú và có xuất xứ từ nhiều nước khác nhau, trong đó phải kể đến: rau củ, cà phê, hạt điều, hồ tiêu, cao su, chè, hoa quả (đặc biệt là táo, vải, xoài, chuối, nho, cam và đào),… Tóm lại, với sự phát triển không ngừng về nhu cầu tiêu dùng hàng nông sản hiện nay, Đức là một thị trường xuất khẩu nông sản tiềm năng cho các nước có thế mạnh về nông nghiệp nói chung và các mặt hàng nông sản nói riêng như Việt Nam
1.3 Các đối tác
Về các đối tác nhập khẩu nông sản chính của Đức, 67% nông sản nhập khẩu tại nước này có xuất xứ từ 27 thành viên khác của EU Đặc biệt trong đó phải kể đến Hà Lan, nước chiếm tỉ trọng lớn nhất (khoảng 27%) trong kim ngạch nhập khẩu nông sản từ các nước EU của Đức
Trang 9Bên cạnh các nước EU, một trong những nhà cung cấp lớn hàng nông sản cho Đức chính là các nước trong khu vực châu Á như Trung Quốc, Đài Loan, Ấn Độ, Việt Nam, Thái Lan,…
Ta có thể lấy một số mặt hàng nông sản nhập khẩu chính của Đức làm ví dụ Với mặt hàng cà phê, lượng cà phê tiêu thụ tại nước này hoàn toàn phụ thuộc vào lượng nhập khẩu do Đức không có khả năng sản xuất ra cà phê Các đối tác nhập khẩu cà phê chính của Đức là các quốc gia dẫn đầu về sản lượng cây trồng này: Ấn Độ, Brazil và Việt Nam
Còn với mặt hàng cao su, sản phẩm cao su thiên nhiên của các nước Thái Lan, Inđônêsia, Malaysia đã chiếm được thị phần quan trọng tại thị trường Đức
Có thể thấy, Đức có rất nhiều đối tác nhập khẩu hàng nông sản không chỉ trong khu vực châu Âu mà còn trên khắp thế giới Điều này đặt ra nhiều thách thức lớn cho các nước mong muốn thúc đẩy xuất khẩu hàng nông sản của mình sang Đức
- thị trường có tính cạnh tranh cao
CHƯƠNG 2 HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU NÔNG SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG ĐỨC
2.1 Kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang Đức
Đức là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam ở Châu Âu, chiếm 19% xuất khẩu của ta sang EU (bằng cả Anh và Pháp cộng lại); và cũng là cửa ngõ trung chuyển quan trọng của hàng hoá Việt Nam sang các thị trường khác ở châu Âu Với
sự phục hồi nhanh của kinh tế Đức, trao đổi thương mại song phương từ năm 2011 đến nay tăng đều bất chấp tác động tiêu cực của khủng hoảng nợ châu Âu
Đức là thị trường đầy tiềm năng đối với các mặt hàng có thế mạnh xuất khẩu của Việt Nam, những mặt hàng của Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Đức chủ yếu gồm: điện thoại và linh kiện; giày dép; hàng dệt may; máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; cà phê; hàng thủy sản; gỗ và sản phẩm gỗ…
Năm 2014, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai nước đạt 7,8 tỷ USD, tăng 1,4% so với năm 2013 Trong đó Việt Nam xuất khẩu sang Đức là 5,18 tỷ USD, tăng 9,5% và nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam có xuất xứ từ Đức đạt 2,62 tỷ USD, giảm 11,5%
Trang 10Bảng 2.1 Một số mặt hàng chủ yếu mà Việt Nam xuất khẩu sang Đức
năm 2014 và 3 tháng đầu năm 2015
Nguồn: Tổng cục Hải quan, 2015
Đáng chú ý là nhóm hàng nông sản, đây là nhóm hàng có triển vọng xuất khẩu sang Đức Hầu hết các mặt hàng trong nhóm đều có tốc độ tăng trưởng về kim ngạch so với cùng kỳ như: hạt tiêu tăng 38,6%; chè tăng 5,2%; hàng rau quả tăng 40,0%; đặc biệt là hạt điều, mặt hàng có mức tăng cao nhất trong số các mặt hàng xuất sang Đức, tăng 123,7%, trị giá đạt 22,89 triệu USD
Năm 2016, xuất khẩu nông sản sang Đức dự báo tăng khá Đức - thị trường còn nhiều tiềm năng cho hàng nông thủy sản của Việt Nam, dự báo năm 2016 xuất khẩu nông thủy sản của Việt Nam tới Đức sẽ đạt 888,03 triệu USD, tăng 25% so với năm 2015
Theo số liệu thống kê của Tổng cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu nông thủy sản của Việt Nam tới Đức trong tháng 8/2016 đạt 81,9 triệu USD, tăng 32,5% so với tháng 7/2016 và tăng mạnh 85,8% so với tháng 8/2015
Tổng kim ngạch xuất khẩu nông thủy sản trong 8 tháng đầu năm 2016 tới Đức đạt 584,07 triệu USD, tăng 18,4% so với 8 tháng đầu năm 2015
Trang 11Bảng 2.2 Nông thủy sản của Việt Nam xuất khẩu tới Đức tháng 8 và 8T/2016
Mặt hàng
T8/2016
so với T7/2016 (%)
Tháng 08/2016 (triệu USD)
T8/16 so với T8/15 (%)
8T/2016 (triệu USD)
Tỷ trọng 8T/16 (%)
8T/2016
so với 8T/2015 (%)
Nguồn: Trung tâm xúc tiến thương mại và đầu tư An Giang
Cà phê là mặt hàng có giá trị xuất khẩu tới Đức lớn nhất Các mặt hàng thủy sản chiếm vị trí thứ 2 Lần lượt đứng ở vị trí thứ 3 và thứ 4 là mặt hàng hạt điều và hạt tiêu Kim ngạch xuất khẩu của hạt điều trong tháng 8/2016 đạt 11,659 triệu USD, tăng 93,7% so với cùng kì năm 2015 Tính trong 8 tháng đầu năm 2016, hạt điều chiếm 10,2% tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản tới Đức Hạt tiêu có kim ngạch xuất khẩu 3,421 triệu USD, giảm 27,5% so với tháng trước và giảm 6,7% so với tháng 8/2015; tổng kim ngạch 8 tháng đầu năm 2016 đạt 53,770 triệu USD, tăng 9,2% so với 8 tháng đầu năm 2015
Tiếp đến hàng rau quả là mặt hàng xuất khẩu lớn thứ 5: kim ngạch xuất khẩu trong tháng 8/2016 đạt 1,09 triệu USD, giảm 2,2% so với tháng 7/2015 nhưng tăng 24,8% so với tháng 8/2015; tổng 8 tháng đầu năm nay đạt 7,68 triệu USD, giảm 13,1% so với 8 tháng đầu năm 2015; rau quả chiếm 1,3% trong tổng xuất khẩu hàng nông thủy sản của nước ta tới Đức trong 8 tháng đầu năm 2016
Trang 12Chè là mặt hàng xuất khẩu thấp nhất của Việt Nam tới Đức trong 8 tháng đầu năm 2016 đạt 1,01 triệu, giảm mạnh 58,7% so với cùng kỳ năm 2015; chè chiếm 0,2% trong tổng xuất khẩu hàng nông thủy sản của Việt Nam tới Đức trong 8 tháng đầu năm nay
Việt Nam được Đức xếp hạng đối tác thương mại thứ 40/144 nước xuất khẩu hàng hoá vào Đức, hạng 55/144 nước nhập khẩu hàng hoá từ Đức và hạng 47/144 nước đối tác thương mại chính trên kim ngạch hai chiều Bên cạnh đó, thái độ và chính sách của Đức đối với cộng đồng doanh nhân người Việt tại Đức tương đối thuận lợi Mặc dù kim ngạch xuất nhập khẩu với Việt Nam chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng giá trị kim ngạch ngoại thương của Đức, nhưng Đức vẫn coi Việt Nam là một thị trường tiềm năng và là bạn hàng quan trọng trong tương lai gần
2.2 Một số mặt hàng nông sản xuất khẩu sang thị trường Đức
2.2.1 Mặt hàng cà phê
Với dân số hơn 80 triệu người, CHLB Đức là đối tác nhập khẩu cà phê lớn nhất của Việt Nam với 12,3% thị phần Do điều kiện khí hậu, Đức không sản xuất được cà phê Để đáp ứng nhu cầu sử dụng cà phê mạnh mẽ, Đức phải nhập khẩu một khối lượng lớn cà phê từ các nước khác, trong đó có Việt Nam
Bảng 2.3 Lượng và giá trị cà phê Việt Nam xuất khẩu vào thị trường Đức
Năm Lượng (nghìn tấn) Giá trị (triệu USD)