THỊ TRƯỜNG tài CHÍNH và các ĐỊNH CHẾ tài CHÍNH FINANCIAL MARKETS AND INSTITUTIONS

1.1 Khái niệmHệ thống tài chính bao gồm các thị trường và các trunggian tài chính khác nhau giúp chuyển dịch tài sản tàichính, tài sản thực, và rủi ro tài chính dưới các dạng thứckhác nh

THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH VÀ CÁC ĐỊNH CHẾ TÀI CHÍNH FINANCIAL MARKETS AND INSTITUTIONS

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HCM

KHOA TÀI CHÍNH

BỘ MÔN ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH

NỘI DUNG

Chương 1: Tổng quan về hệ thống tài chính

Chương 2 : Thị trường tiền tệ

Chương 3 : Thị trường trái phiếu

Chương 4 : Thị trường cổ phiếu

Chương 5 : Thị trường các công cụ phái sinh Chương 6 : Các định chế tài chính

Phương pháp đánh giá

 Đánh giá quá trình :

Gồm bài tập nhóm - thuyết trình - sự tham gia – kiểm tra : 50%

 Bài kiểm tra cuối kỳ : 50%

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Văn bản pháp quy

 Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 và luật sửa đổi bổ sung luật các tổ chức tín dụng

 Luật các công cụ chuyển nhượng số 49/2005/QH11

 Luật Chứng Khoán số 70/2006/QH 11, 2006 ; Luật số 62/2010/QH12 ngày 24/11/2010 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán năm 2006, 2010.

 Văn bản hợp nhất số 20/VBHN-BTC ngày 5/8/2015 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật chứng khoán và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật chứng khoán.

 Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13

TÀI LIỆU THAM KHẢO

 Thông tư số 07/2016/TT-BTC sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 210/2012/TT-BTC hướng dẫn về thành lập và hoạt động công ty chứng khoán.

Tài liệu tham khảo

 Nghị định 53/2009/NĐ-CP Nghị định về phát hành trái phiếu quốc tế

 Luật Kinh doanh Bảo hiểm số 24/2000/QH10; Luật số: 61/2010/QH12, Sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh Bảo hiểm

 Luật số 61/2010/QH12 về sửa đổi, bổ sung một số điều của luật kinh doanh bảo hiểm.

 Nghị định số 73/2016/NĐ-CP về quy định chi tiết thi hành Luật kinh doanh Bảo Hiểm và luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật kinh doanh Bảo Hiểm.

 Nghị định số 39/2014/NĐ-CP về hoạt động của công ty tài chính và công ty cho thuê tài chính.

Tài liệu tham khảo

 Tài liệu tham khảo

 Bùi Kim Yến và Nguyễn Minh Kiều, Giáo trình Thị trường Tài chính, NXB Thống kê, 2009.

 Đào Lê Minh (chủ biên), Giáo trình Những vấn đề cơ bản về chứng khoán và thị trường chứng khoán, NXB Văn hoá thông tin, 2009.

 Frederic S Mishkin & Stanley G Eakins, Financial Markets and Institutions, 7th Edition, Pearson, 2012.

 Fabozzi, F.J., Modigliani, F.P and Jones, F.J, Foundations of Financial Markets and Institutions, 4th Edition., USA: Prentice, 2009.

CHƯƠNG 1

HỆ THỐNG TÀI CHÍNH

Mục tiêu chương 1

 Hiểu về hệ thống tài chính của một quốc gia cũng như chức năng, vai trò của HTTC.

 Biết cách phân loại thị trường tài chính.

 Hiểu về các tài sản tài chính.

 Biết được vai trò và các mô hình hoạt động của các định chế tài chính.

Nội dung Chương 1

1.1 Tổng quan HỆ THỐNG TÀI CHÍNH

1.1.1 Khái niệm

1.1.2 Chức năng

1.1.3 Các thành phần của hệ thống tài chính

Các trung gian tài chính

Các thị trường tài chính

Chính phủ Các chủ thể nước ngoài

1.1.1 Khái niệm

Hệ thống tài chính bao gồm một mạng lưới các thị trường tài chính, các định chế tài chính, các doanh nghiệp, các cá nhân, hộ gia đình và chính quyền tham gia trong hệ thống để điều tiết các hoạt động của nó.

(Peter S.Rose và James W.Kolari)

1.1 Khái niệm

Hệ thống tài chính bao gồm các thị trường và các trunggian tài chính khác nhau giúp chuyển dịch tài sản tàichính, tài sản thực, và rủi ro tài chính dưới các dạng thứckhác nhau từ chủ thể này sang chủ thể khác, từ nơi nàysang nơi khác và từ thời điểm này sang thời điểm khác

(CFA, Level 1, Book 5)

 Giúp các chủ thể đạt được mục đích khi sử dụng hệ thống tài chính

 Xác định tỷ suất sinh lời

 Phân bổ hiệu quả các nguồn lực của nền kinh tế

1.1.2 Chức năng của hệ thống tài chính

1.2 Thị trường TÀI CHÍNH

1.2.1 Khái niệm

1.2.2 Vai trò của thị trường tài chính

1.2.3 Phân loại thị trường tài chính

1.2.4 Chủ thể tham gia thị trường tài chính

1.2.5 Vấn đề thông tin bất cân xứng trên TTTC 1.2.6 Hiệu quả của thị trường tài chính

2.1 KHÁI NIỆM

Thị trường tài chính là thị trường tồn tại dưới dạng vậtchất hoặc khái niệm, ở đó các tài sản tài chính đượcgiao dịch mua bán Mục đích của thị trường tài chínhnhằm thúc đẩy dòng chảy của tiền tệ hoặc nguồn vốn từthực thể thừa vốn (nhà đầu tư) sang thực thể thiếu vốn(nhà phát hành chứng khoán)

(Giáo trình International Financial Market – ATTF

Luxembourg)

2.1 KHÁI NIỆM

- Thị trường tài chính là những cơ chế giàn xếp chophép các công cụ tài chính được mua bán, trao đổi

(Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright)

- Thị trường tài chính là thị trường trong đó nguồn tàichính được kết chuyển từ người có vốn dư thừa sangngười thiếu vốn Thông qua việc mua bán trao đổi cáctài sản tài chính, thị trường tài chính là tổng hòa cácquan hệ cung cầu về vốn

(Giáo trình Đại cương thị trường tài chính)

2.2 VAI TRÒ

Vai trò định giá

- Sự tác động qua lại giữa người mua và người bán xácđịnh giá của các tài sản tài chính, hay lợi tức cần phải cótrên một TSTC được xác định Thông qua cơ chế này,TTTC phát ra những tín hiệu hướng dẫn việc phân bổnguồn vốn trong nền kinh tế

Vai trò thanh khoản

- TTTC giúp nhà đầu tư có thể bán các tài sản tài chính đểthu hồi vốn một cách nhanh chóng với chi phí thấp

2.2 VAI TRÒ

Vai trò giảm chi phí giao dịch

- TTTC phát triển sẽ giúp các chủ thể muốn mua bán tàisản tài chính giảm đáng kể thời gian và chi phí tìm kiếmđối tác

3 Phân loại thị trường TÀI CHÍNH

3.1 Căn cứ vào thời hạn của quyền truy đòi

3.2 Căn cứ vào tính chất quyền truy đòi

3.3 Căn cứ vào tính chất luân chuyển vốn

3.4 Căn cứ vào hình thức tổ chức

3 Cấu trúc Thị trường TÀI CHÍNH

3.1 Căn cứ vào thời hạn của quyền truy đòi

THỊ TRƯỜNG NGẮN HẠN THỊ TRƯỜNG DÀI HẠN

+ GD các công cụ tài

chính ngắn hạn, thường là

nhỏ hơn 1 năm

+ GD các công cụ tàichính trung và dài hạn,thường là trên 1 năm

3 Cấu trúc Thị trường TÀI CHÍNH

3.2 Căn cứ vào tính chất của quyền truy đòi

- Thị trường nợ (Debt market);

- Thị trường vốn (Equity market);

- Thị trường phái sinh (Derivative market);

3.3 Căn cứ vào tính chất luân chuyển vốn

- Thị trường sơ cấp (Primary market): Là thị trường pháthành mới các công cụ tài chính

- Thị trường thứ cấp (Secondary market): Là thị trườnggiao dịch các CCTC đã được phát hành trên thị trường sơ

3 Cấu trúc Thị trường TÀI CHÍNH

3.4 Căn cứ vào hình thức tổ chức

- Sở giao dịch/Thị trường tập trung: Là thị trường,

trong đó người mua và người bán chứng khoán (hoặcngười môi giới của họ) gặp nhau tại môt địa điểm tậptrung để giao dịch, ví dụ HSX và HNX

- Thị trường OTC/Thị trường phi tập trung: Là thị

trường không có địa điểm giao dịch cụ thể, các nhà đầu

tư có thể trực tiếp gặp nhau để giao dịch chứng khoánhoặc thông qua điện thoại và internet

4 Chủ thể tham gia thị trường tài chính

5 Thị trường hiệu quả

Thị trường tài chính hiệu quả (Efficient financialmarket) là TTTC trong đó giá cả hiện tại của tài sản tài

chính phản ánh đầy đủ mọi thông tin có liên quan,

nghĩa là giá thị trường của những chứng khoán riêngbiệt thay đổi rất nhanh theo thông tin mới xuất hiện

Theo Eugene Fama, có 3 mức độ hiệu quả của thịtrường: hiệu quả yếu, hiệu quả trung bình và hiệu quảmạnh

5 Thị trường hiệu quả

Hình thức hiệu quả yếu: giá cả hiện tại phản ánh

đầy đủ thông tin quá khứ.

Hình thức hiệu quả trung bình: giá cả hiện tại phản

ánh đầy đủ tất cả những thông tin được công bố.

Hình thức hiệu quả mạnh: giá cả hiện tại phản ánh

đầy đủ tất cả thông tin, kể cả thông tin quá khứ,

thông tin được công bố lẫn thông tin nội gián

6 Thông tin bất cân xứng

 Thông tin bất cân xứng (Asymmetric

Information) là việc các bên tham gia giao dịch

cố tình che đậy thông tin gây tổn hại đến bên

có ít thông tin hơn Khi đó, giá cả không phải

là giá cân bằng của thị trường mà có thể quá thấp hoặc quá cao.

5 Thông tin bất cân xứng

 Hai hành vi phổ biến nhất do thông tin bất cân xứnggây ra là:

Lựa chọn bất lợi/lựa chọn ngược (adverse

selection): xảy ra trước khi ký kết hợp đồng;

Rủi ro đạo đức/tâm lý ỷ lại (moral hazard): xảy

ra sau khi ký kết hợp đồng;

 Vấn đề thông tin bất cân xứng có thể xảy ra trên thịtrường tín dụng, bảo hiểm, chứng khoán…

6 TÀI SẢN TÀI CHÍNH

6.1 Khái niệm

6.2 Phân loại tài sản tài chính

6.3 Tính chất của tài sản tài chính

6.4 Nguyên tắc định giá tài sản tài chính

6.1 KHÁI NIỆM

 Tài sản thực (Real Assets)

Là các tài sản có thể mang lại các tiện ích cho người sử dụng, có thể được sử dụng trực tiếp cho việc tiêu dùng, sản xuất sản phẩm hay cung ứng dịch vụ.

Ví dụ: đất đai, nhà cửa, máy móc thiết bị, xe

cộ, nguyên vật liệu, hàng hóa…

6.1 KHÁI NIỆM

 Tài sản tài chính (Financial asset):

Hay công cụ tài chính (Financial instrument) là loại tàisản không tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất hànghóa – dịch vụ Nó đại diện cho những quyền lợi tài chính

có tính pháp lý mà người sở hữu nó sẽ được hưởng trong

6.2 PHÂN LOẠI TÀI SẢN TÀI CHÍNH

a Căn cứ tính chất của TSTC

 Công cụ nợ (Debt Instrument)

 Công cụ vốn (Equity Instrument)

 Công cụ phái sinh (Derivatives)

6.2 PHÂN LOẠI TÀI SẢN TÀI CHÍNH

 Công cụ nợ

Là TSTC chứng thực vốn của người sở hữu CCNđược nợ bởi người phát hành CCN Người phát hànhCCN là người đi vay, còn người giữ CCN là người

cho vay – chủ nợ của người phát hành, ví dụ trái

phiếu, thương phiếu, các khoản phải thu…

Đặc điểm của CCN là dựa trên quan hệ vay nợ Vì

vậy, lãi suất và thời hạn thường được ấn định trước.Người sở hữu công cụ nợ không có tiếng nói trongviệc quản lý công ty

6.2 PHÂN LOẠI TÀI SẢN TÀI CHÍNH

 Công cụ vốn

 Là TSTC thể hiện sự góp vốn (tiền hoặc tài sản) của

người sở hữu CCV vào nguồn vốn hoạt động của ngườiphát hành CCV, chính là cổ phiếu

 Người nắm giữ cổ phiếu gọi là các cổ đông, họ góp vốnvào công ty để tiến hành sản xuất kinh doanh với tinhthần lời ăn, lỗ chịu Vì vậy, cổ tức họ được hưởng phụthuộc vào hiệu quả sản xuất, kinh doanh của công ty pháthành Các cổ phiếu này được coi là những chứng khoándài hạn vì chúng không quy định thời hạn mãn hạn

Người nắm giữ cổ phiếu là chủ sở hữu của cty phát

6.2 PHÂN LOẠI TÀI SẢN TÀI CHÍNH

 Công cụ phái sinh

Là TSTC có dòng tiền trong tương lai phụ thuộc vàogiá trị của một hay một số tài sản cơ sở (Underlyingasset) Tài sản cơ sở có thể là hàng hóa, ngoại tệ, chứngkhoán hoặc chỉ số chứng khoán

Các loại công cụ tài chính phái sinh chủ yếu là:

6.2 PHÂN LOẠI TÀI SẢN TÀI CHÍNH

b Căn cứ theo thời hạn của TSTC

- Tài sản tài chính ngắn hạn

- Tài sản tài chính dài hạn

6.3 Tính chất của TÀI SẢN TÀI CHÍNH

 Tính sinh lời

 Tính rủi ro

 Tính thanh khoản

6.3 Tính chất của TÀI SẢN TÀI CHÍNH

 Tính sinh lời (Yield)

Là thu nhập mà tài sản tài chính mang lại cho nhà

đầu tư như cổ tức, trái tức, giá bán kỳ vọng …

Khi đầu tư vào TSTC, NĐT không những được Lợi

vốn do sự gia tăng giá cả của TSTC mà còn được Lợi tức trên số vốn đầu tư Trong trường hợp nhà

đầu tư lãnh tiền lãi định kỳ và tái đầu tư ngay, tiền

lãi này sẽ sinh ra lãi gọi là lãi tái đầu tư hay là Lợi

tức từ tái đầu tư lãi.

6.3 Tính chất của TÀI SẢN TÀI CHÍNH

Không thay đổi gì cả Thiệt hại

Có lợi

6.3 Tính chất của TÀI SẢN TÀI CHÍNH

RỦI RO LÀ GÌ?

 Rủi ro trong đầu tư chứng khoán là khả năng xảy rakết quả ngoài dự kiến (mức sinh lời thực tế nhận đượctrong tương lai có thể khác với dự tính ban đầu)

 Độ dao động của mức sinh lời càng cao thì rủi ro càngcao và ngược lại

6.3 Tính chất của TÀI SẢN TÀI CHÍNH

CÁC LOẠI RỦI RO

 Rủi ro hệ thống: Là những rủi ro do các yếu tố nằmngoài công ty, không kiểm soát được và ảnh hưởng rộngrãi đến toàn thị trường, ví dụ lạm phát, lãi suất … =>

không thể loại trừ thông qua đa dạng hóa DMĐT => Rủi

ro không thể đa dạng hóa.

 Rủi ro phi hệ thống: Do các yếu tố nội tại gây ra, có thểkiểm soát được và chỉ tác động đến một ngành hay tớimột hoặc một vài công ty, như trình độ quản lý, yếu tốmùa vụ… => có thể loại trừ thông qua đa dạng hóa

DMĐT => Rủi ro có thể đa dạng hóa.

6.3 Tính chất của TÀI SẢN TÀI CHÍNH

 Tính rủi ro (Risk)

Rủi ro của TSTC bao gồm:

 Rủi ro tín dụng (Credit risk)/Rủi ro vỡ nợ (Default

risk)/Rủi ro thanh toán;

 Rủi ro lạm phát (Inflation risk)/Rủi ro sức mua(Purchasing-power risk);

 Rủi ro thanh khoản (Liquidity risk);

 Rủi ro thị trường;

 Rủi ro về tái đầu tư (Reinvestment risk);

 Rủi ro tỷ giá (Exchange rate risk);

6.3 Tính chất của TÀI SẢN TÀI CHÍNH

 Tính thanh khoản (Liquidity)

Là khả năng chuyển đổi TSTC đó thành tiền mặt,

được xác định bởi 2 yếu tố: chi phí thời gian cần để chuyển tài sản thành tiền và chi phí tài chính

chuyển tài sản thành tiền

Tính thanh khoản phụ thuộc vào các yếu tố sau:

 Sự phát triển của thị trường thứ cấp

 Uy tín của chủ thể phát hành

 Phí giao dịch, hoa hồng trung gian

 Các quy định pháp lý hạn chế giao dịch…

6.4 Nguyên tắc định giá TSTC

 Giá trị của tài sản tài chính bằng hiện giá của dòng tiền thunhập (Casch flows) kỳ vọng

 Quy trình định giá tài sản tài chính gồm 3 bước:

(1) Ước lượng dòng tiền kỳ vọng thu được từ TSTC;

(2) Quyết định lãi suất chiết khấu thích hợp cho việc tínhhiện giá của dòng tiền kỳ vọng;

(3) Tính hiện giá dòng tiền để quyết định giá trị của tài

n

n

r

CF r

CF r

CF P

)1

(

)1

()

1

2 1

1

7 ĐỊNH CHẾ TÀI CHÍNH

7.1 Khái niệm

7.2 Phân loại định chế tài chính

7.3 Vai trò của định chế tài chính

7.4 Mô hình hoạt động của định chế tài chính

7.1 Khái niệm

“ĐCTC là một doanh nghiệp mà tài sản của nó chủ yếu là

các TSTC hay còn gọi là các hình thức trái quyền (Quyền

đòi chi trả) như cổ phiếu, trái phiếu, các khoản cho vay…thay vì các tài sản thực như nhà cửa, máy móc, nguyên vậtliệu… ĐCTC cho KH vay hoặc mua chứng khoán trênTTTC Ngoài ra, ĐCTC còn cung cấp đa dạng các dịch vụtài chính khác, từ bán các hợp đồng bảo hiểm và hợp đồnghưu bổng cho đến giữ hộ tài sản có giá và cung cấp một cơchế cho việc thanh toán, chuyển tiền và lưu giữ thông tintài chính”

 Chia sẻ rủi ro;

 Trung gian về thông tin và giám sát;

7.3 Phân loại ĐỊNH CHẾ TÀI CHÍNH

Căn cứ vào tài sản chính và nguồn vốn chính

a Các tổ chức nhận tiền gửi (Depository Institutions);

b Các tổ chức tiết kiệm theo hợp đồng (Contractualsavings institutions);

c Các trung gian đầu tư (Investment intermediaries)

Căn cứ vào vai trò

a Tổ chức trung gian tài chính/ĐCTC trung gian;

Căn cứ vào tài sản chính và nguồn vốn chính

a Tổ chức nhận tiền gửi: Là những ĐCTC huy động vốnbằng cách mở tài khoản tiền gửi tiết kiệm (kỳ hạn và không

kỳ hạn) và tiền gửi thanh toán cho khách hàng; sau đó, sửdụng số vốn huy động được để cho vay hoặc đầu tư chứngkhoán (chủ yếu là trái phiếu chính phủ và trái phiếu doanhnghiệp lớn, uy tín) Gồm:

 Ngân hàng thương mại (Commercial banks);

 Hiệp hội tiết kiệm và cho vay (Savings and Loan

Associations;

 Ngân hàng tiết kiệm tương trợ (Mutual savings banks);

 Liên hiệp tín dụng (Credit unions);

Căn cứ vào tài sản chính và nguồn vốn chính

b Tổ chức tiết kiệm theo hợp đồng: Là các ĐCTC có dòngtiền vào được huy động 1 cách định kỳ dựa trên cơ sở cáchợp đồng kinh tế đã ký kết, gồm:

 Công ty bảo hiểm (Insurance companies)

 Quỹ hưu trí (Pension funds)/Quỹ trợ cấp

Căn cứ vào tài sản chính và nguồn vốn chính

c Các trung gian đầu tư

 Công ty tài chính (Finance companies)

 Quỹ đầu tư/quỹ tương hỗ (Mutual funds)

 Công ty chứng khoán (Securities firms)

 Ngân hàng đầu tư (Investment Banking)

Căn cứ vào vai trò

chính là huy động vốn từ người tiết kiệm và chuyểnnhượng vốn này tới người thiếu vốn Các tổ chức nàythực hiện chức năng trung gian huy động vốn bằng cáchphát hành những tài sản nợ và sau đó dùng các vốn này

để mua các tài sản có

b Các định chế tài chính khác: là các tổ chức khôngthực hiện chức năng trung gian tài chính (huy động vốnrồi cho vay) mà chỉ cung cấp cho khách hàng một hoặcmột số dịch vụ như: môi giới chứng khoán, bao tiêu phát