Quỳnh lưu trong cách mạng tháng tám 1945

Được sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng mà cụ thể là sự lãnh đạo trực tiếp, kịp thời của Mặt trận Việt Minh liên tỉnh Nghệ -Tĩnh, đồng thời biết vận dụng một cách linh hoạt sáng tạ

LỜI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới thầy Trần Văn Thức đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ và động viên em trong quá trình lựa chọn và thực hiện đề tài

Để hoàn thành được khoá luận tốt nghiệp này, em còn nhận được sự động viên, cổ vũ, khích lệ của các thầy, cô giáo trong khoa Lịch sử Trường Đại học Vinh, các cán bộ ở văn phòng Huyện uỷ và UBND huyện Quỳnh Lưu, Thư viện tỉnh Nghệ An, Thư viện huyện Quỳnh Lưu, gia đình, người thân và bạn bè…

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất!

Tác giả

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU:

1 Lí do chọn đề tài

1.2.2.2 Phong trào đấu tranh của quần chúng 21

Chương 2: Khởi nghĩa giành chính quyền ở Quỳnh Lưu 26 2.1 Tình hình Quỳnh Lưu sau khi Nhật đảo chính Pháp (9/3/1945) 26

2.1.2 Quá trình thành lập tổ chức Mặt trận Việt Minh 28

Chương 3: Đấu tranh bảo vệ thành quả Cách mạng tháng Tám

( 2/9/1945-19/12/1946 )

51

3.1 Xây dựng tổ chức Đảng và tổ chức quần chúng 51 3.2 Củng cố chính quyền và xây dựng chế độ mới 53

3.4 Cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân 57

C- KẾT LUẬN

Tài liệu tham khảo

A- MỞ ĐẦU

1.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Cách mạng tháng Tám 1945 đi vào lịch sử dân tộc như một trong những chiến công hiển hách nhất cho tinh thần đấu tranh bất khuất, quật cường của dân tộc Việt Nam Cách mạng tháng Tám không những mang ý nghĩa dân tộc sâu sắc mà còn có một ý nghĩa to lớn trên bình diện quốc tế

Cùng với cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tháng Tám 1945 là cuộc đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng của nhân dân cả nước năm đầu tiên sau cách mạng Dưới bàn tay chèo lái tài tình của Hồ Chủ tịch và Chính phủ, cách mạng Việt Nam đã vượt qua thời khắc lịch sử cam go nhất Thành quả cách mạng nhờ vậy được giữ vững

Thắng lợi vĩ đại của Cách mạng tháng Tám và của cuộc đấu tranh bảo

vệ thành quả cách mạng không chỉ là thắng lợi của một miền, vùng hay địa phương nào đó mà nó được tạo nên bởi sự tổng hợp thắng lợi của cuộc khởi nghĩa giành chính quyền và đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng ở tất cả các địa phương trong cả nước, trong đó có sự đóng góp đáng kể của nhân dân Nghệ An nói chung và nhân dân Quỳnh Lưu nói riêng

Nếu như Nghệ An là một tỉnh lớn, chiếm giữ vị trí quan trọng ở khu vực Bắc Trung kỳ và là một trong những cái nôi của truyền thống yêu nước, cách mạng thì Quỳnh Lưu với địa thế "Nam Thanh bắc Nghệ ", là “Huyện địa đầu

xứ Nghệ” cũng đóng vai trò quan trọng trong tất cả các lĩnh vực đời sống kinh

tế chính trị, xã hội của toàn tỉnh nói chung Quỳnh Lưu là mảnh đất có bề dày truyền thống yêu nước và cách mạng Truyền thống và tinh thần cách mạng

đó của nhân dân Quỳnh Lưu càng được phát huy khi có sự lãnh đạo của Đảng

Được sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng mà cụ thể là sự lãnh đạo trực tiếp, kịp thời của Mặt trận Việt Minh liên tỉnh Nghệ -Tĩnh, đồng thời biết vận dụng một cách linh hoạt sáng tạo chủ trương, đường lối của Đảng vào thực tiễn đấu tranh, nhân dân Quỳnh Lưu đã đồng cam cộng khổ quyết đứng lên chiến đấu dũng cảm đánh đuổi bọn thực dân, phát xít Pháp – Nhật, giành chính quyền về tay nhân dân và đưa đất nước, quê hương vượt qua tình thế

''ngàn cân treo sợi tóc", góp phần làm nên thắng lợi to lớn trong cuộc khởi nghĩa giành chính quyền và đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng trong cả nước

Cùng chịu sự đàn áp, khủng bố quyết liệt của kẻ thù nhưng Quỳnh Lưu

là nơi giành được chính quyền cấp huyện sớm nhất trong toàn tỉnh cũng như

cả nước

Đã hơn nửa thế kỷ trôi qua nhưng những bài học kinh nghiệm của quá trình chuẩn bị lực lượng tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền và đấu tranh bảo vệ chính quyền ở Quỳnh Lưu vẫn còn giữ nguyên giá trị và cần phải được

đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu

Là người con sinh ra trên mảnh đất Quỳnh Lưu giàu truyền thống yêu nước và cách mạng , tôi thiết nghĩ việc đi sâu tìm hiểu về Cách mạng tháng Tám ở Quỳnh Lưu là điều bổ ích, góp phần làm sống dậy một thời kỳ lịch sử hào hùng của quê hương, đồng thời làm phong phú nội dung và tầm vóc Cách mạng tháng Tám của dân tộc

Với tất cả những lý do nêu trên, tôi lựa chọn vấn đề "Quỳnh Lưu trong Cách mạng tháng Tám 1945" làm đề tài cho khoá luận tốt nghiệp của mình

2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ

Cách mạng tháng Tám năm là một sự kiện lịch sử trọng đại có tầm vóc rộng lớn và nội dung hết sức phong phú Xét trên phạm vi toàn quốc, từ trước đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu được công bố

Tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám năm 1945 của Viện lịch sử Đảng, Nhà xuất bản Sự thật, Hà nội năm 1985; Cách mạng tháng Tám (1945) của Ban nghiên cứu lịch sử Đảng, Nhà xuất bản Sự thật, Hà nội, 1980; Cách mạng tháng Tám của Viện Sử học, Quyển hai , Nhà xuất bản Sử học, Hà nội, 1960…

Trong các công trình kể trên đã phần nào đề cập tới diễn biến chính cuộc khởi nghĩa giành chính quyền và cuộc đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng của các địa phương trong toàn quốc, trong đó có Nghệ An Tại Nghệ An,

cũng có rất nhiều công trình nghiên cứu có liên quan đến thời kỳ 1939-1946 Trong đó cuốn sách “Cách mạng tháng Tám” của Ban nghiên cứu lịch sử Đảng do Tỉnh uỷ Nghệ An xuất bản năm 1966 trình bày một cách khái quát quá trình đấu tranh giành chính quyền và đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng của toàn tỉnh, trong đó có Quỳnh Lưu

Gần đây nhất ( năm 2003 ) trong luận án tiến sĩ Lịch sử với đề tài " Quá trình vận động cách mạng giải phóng dân tộc ở Nghệ An thời kỳ 1939-1945" của tác giả Trần Văn Thức cũng đã đề cập đến thời kỳ lịch sử sôi động này với những nguồn thông tin mới có giá trị và liên quan đến đề tài luận văn Dưới góc độ lịch sử Đảng, trong các cuốn sách như : Lịch sử Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Nghệ-Tĩnh, Sơ thảo, Tập 1 (1925-1954), Nhà xuất bản Vinh, năm 1987; Lịch sử Đảng bộ Nghệ An, Tập 1 (1930-1945), Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, năm 1998 đã phản ánh sơ lược quá trình nhân dân Nghệ An dưới sự lãnh đạo của Đảng đấu tranh phục hồi tổ chức Đảng, cơ sở quần chúng, chuẩn bị lực lượng và tiến hành khởi nghĩa giành chính quyền và đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng thắng lợi

Tại Quỳnh Lưu, trong các cuốn sách : Quỳnh Lưu- huyện địa đầu xứ Nghệ, nhà xuất bản Nghệ Tĩnh, Vinh 1990; Lịch sử Đảng bộ Huyện Quỳnh Lưu (1930-2000), Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà nội, 2000; Biên bản tổng hợp sử liệu huyện Đảng bộ Quỳnh Lưu (1930-1945),1986, cũng phản ánh khái quát về cuộc khởi nghĩa giành chính quyền và qúa trình đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng n của nhân dân Quỳnh Lưu dưới sự lãnh đạo của các cấp Đảng địa phương

Ngoài ra, đến nay về căn bản nhiều xã trong Huyện đã viết lịch sử địa phương mình Cuộc khởi nghĩa giành chính quyền và đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng diễn ra cụ thể ở từng xã được phản ánh trong các cuốn sách như: Quỳnh Nghĩa những trang lịch sử 1999; Từ Thổ Đôi Trang đến xã Quỳnh Đôi, Nhà xuất bản NghệTĩnh; Quỳnh Thuận trong Tổ quốc Việt Nam, 2000; Quỳnh Yên xưa và nay, 1990; Lịch sử Quỳnh Hoa, 1995; Lịch sử xã

Quỳnh Liên, Nhà xuất bản Nghệ An, 2001; Quỳnh Lương những trang lịch

sử, Nhà xuất bản Nghệ An, 2002; Lịch sử xã Quỳnh Giang, Nhà xuất bản Nghệ An, 1998; Lịch sử truyền thống cách mạng xã Quỳnh Bảng, Xuất bản năm 1991; Mai Hùng truyền thống và lịch sử, Xuất bản năm 1997;Quỳnh Phương Văn hoá và Truyền thống, Xuất bản năm 2000; Quỳnh Xuân xưa và nay, Xuất bản năm 1991; Từ Trang Nghĩa Lộ đến xã Tiến Thuỷ, Nhà xuất bản Nghệ An; Quỳnh Đôi những chặng đường nối tiếp, Xuất bản năm 1993… Nhìn tổng thể, các công trình nghiên cứu nêu trên đã đề cập đến đề tài khoá luận tốt nghiệp dưới những khía cạnh, góc độ khác nhau, tạo điều kiện thuận lợi cho chúng tôi có thể kế thừa được cả nội dung và phương pháp Tuy nhiên, trong quá trình tìm hiểu các nguồn tư liệu, chúng tôi thấy chưa có một công trình nghiên cứu nào nghiên cứu một cách khái quát, toàn diện, có hệ thống về có hệ thống về cuộc vận động Cách mạng tháng Tám ở Quỳnh Lưu

3 GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đề tài này được xác định trong khoảng thời gian từ ngày 15/8/1945, tức là khi nhân dân hai xã Quỳnh Đôi và Văn Thai là hai xã đầu tiên giành chính quyền thắng lợi cho đến ngày 19/12/1946- ngày toàn quốc kháng chiến bùng nổ

Tuy vậy, để có cái nhìn đầy đủ về cuộc khởi nghĩa giành chính quyền và đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng ở Quỳnh Lưu, đề tài nghiên cứu khoá luận tốt nghiệp ở góc độ nhất định đã đề cập đến phong trào cách mạng của nhân dân Quỳnh Lưu kể từ sau khi có chủ trương chuyển hướng chỉ đạo chiến lược cách mạng Việt Nam của Đảng (11/1939)

3.2 Để hoàn thành đề tài này, phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa duy vật lịch sử, phương pháp lịch sử, phương pháp lôgic là những phương pháp cơ bản mà chúng tôi vận dụng để nghiên cứu Ngoài ra, ở một khía cạnh nào đó các phương pháp chuyên ngành như phân tích, đối chiếu, so sánh cũng được chúng tôi sử dụng trong nghiên cứu đề tài

4.ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI

Đề tài sẽ tái hiện lại một cách khách quan, có hệ thống và toàn diện về cuộc khởi nghĩa giành chính quyền và quá trình đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng ở Quỳnh Lưu trong những năm 1945-1946 Trên cơ sở đó chúng tôi bước đầu mạnh dạn rút ra một số nhận xét về cuộc khởi nghĩa giành chính quyền và đấu tranh bảo vệ thành quả cách mạng ở Quỳnh Lưu

B- NỘI DUNG

CHƯƠNG 1 PHONG TRÀO CÁCH MẠNG CỦA NHÂN DÂN QUỲNH LƯU TỪ THÁNG 11/1939 ĐẾN THÁNG 3/1945

- 1.1 Quỳnh Lưu- vị trí và truyền thống :

1.1.1 Vị trí :

Quỳnh Lưu là huyện địa đầu xứ Nghệ, nằm trong toạ độ từ 19022’12

"đến 19005’15" vĩ độ Bắc, từ 105005’15" đến 105047’50" kinh tuyến Đông Phía Bắc giáp Tĩnh Gia (Thanh Hoá), phía Nam và Tây nam giáp huyện Diễn Châu và Yên Thành, phía Tây giáp huyện Nghĩa Đàn, phía Đông giáp Biển Đông với đường bờ biển dài 34 km

Diện tích tự nhiên của huyện Quỳnh Lưu là 586,4 km2, chiếm 3,58% diện tích toàn tỉnh, đứng hàng thứ nhất các huyện đồng bằng, thành thị và đứng hàng thứ 11 trong số các huyện, thị của tỉnh Nghệ An

Quỳnh Lưu là huyện có địa hình đa dạng (rừng núi, đồng bằng, biển, sông ngòi ) được cấu tạo thấp dần từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông Sông ngòi, kênh đào, cửa biển Quỳnh Lưu đóng một vai trò khá quan trọng trong cấu tạo hệ thống địa hình cũng như ảnh hưởng tới bộ mặt kinh tế-

xã hội của huyện

Quỳnh Lưu có nhiều cửa biển, cửa lạch ( Lạch Cờn, Lạch Quèn, Lạch Thơi ) đồng thời nhiều đồi núi nhô ra biển, vì vậy địch có thể lợi dụng địa hình để dễ dàng đổ quân xâm nhập vào đất liền, theo các sông có thể tiến vào các xã bán sơn địa phía Tây Bờ biển dài cộng với địa hình đa dạng tạo cho kẻ địch vừa có thể dùng tàu biển lớn lại có thể dùng tàu, thuyền nhỏ để gây ra những cuộc đổ bộ, phá hoại

Tuyến kênh Nhà Lê (còn gọi là kênh Son) là một con kênh khá dài và rộng chảy trên địa bàn huyện Quỳnh Lưu hơn 20km, bắt đầu từ xã Quỳnh Lộc, dãy núi phía Bắc của huyện, chảy gần như song song với đường bờ biển xuống tận xã Tiến Thuỷ đổ ra cửa biển Lạch Quèn Con kênh này trở thành tuyến vận chuyển khá quan trọng đáp ứng cho nhu cầu kinh tế và quốc phòng trong vùng Vì thế khi đặt chân lên đất Quỳnh Lưu, phát xít Nhật bắt nhân dân Quỳnh Lưu đi phu nạo vét kênh Nhà Lê để phục vụ cho mục đích chiến tranh của chúng

Vùng rừng núi huyện Quỳnh Lưu khá rộng và liên hoàn kéo dài ra miền Tây Thanh Hoá, nối liền dải rừng núi miền Tây Nghệ An cho nên là nơi mà bọn thổ phỉ, biệt kích, phản động lợi dụng ẩn náu để phá hoại các cơ sở cách mạng của ta Đồng thời sẵn sàng phối hợp với quân địch đổ bộ từ ngoài biển vào đất liền

Bên cạnh đó, hệ thống đường giao thông ở Quỳnh Lưu khá dày và phong phú Quốc lộ 1A chạy qua huyện từ bắc xuống nam dài 26 km (từ km 362đến

km 408) Đây là con đường được coi là huyết mạch của đất nước và cũng là con đường quan trọng để huyện giao lưu với các huyện và tỉnh bên ngoài- một mặt lợi thế của huyện so với các huyện khác

Từ trục Quốc lộ 1A, Quỳnh Lưu có hệ thống đường liên thôn, liên xã khá tốt Ngoài ra, tỉnh lộ 37A dài 25km từ Lạch Quèn qua thị trấn Cầu Giát nối với quốc lộ 48 ở ngã ba Tuần là con đường giao thông quan trọng trên địa bàn huyện trong việc giao lưu kinh tế giữa các vùng trong huyện và giữa Quỳnh Lưu với các huyện Diễn Châu, Nghĩa Đàn

Như vậy, có thể nói rằng, so với các huyện trong tỉnh, Quỳnh Lưu là một huyện có địa thế chiến lược quan trọng về cả kinh tế lẫn quốc phòng Với nguồn tài nguyên phong phú về nông, lâm, thuỷ hải sản, ở vào vị trí “ Nam Thanh- bắc Nghệ” có các con đường giao thông chiến lược chạy qua, có địa thế thông qua biển đông và bàn đạp ra Bắc vào Nam, lên miền Tây

Với vị trí thuận lợi đó, ngay sau khi đặt chân lên đất Nghệ An, thực dân Pháp và phát xít Nhật đã xem Quỳnh Lưu là một trong những điểm chúng cần phải chiếm giữ

Bên cạnh những mặt thuận lợi nói trên, Quỳnh Lưu cũng phải chịu đựng

sự khắc nghiệt, bất thường của khí hậu miền Trung: nắng nóng, giông tố, bão lụt, sương muối, sương mù thường xảy ra theo các mùa trong năm Chính từ trong gian khó đó đã tôi luyện cho người dân Quỳnh Lưu có thêm ý chí, nghị lực để vật lộn và cải tạo thiên nhiên Ý chí, nghị lực, sức mạnh đó càng được bộc lộ mãnh liệt hơn khi thực dân, phát xít Pháp - Nhật đặt chân lên mảnh đất giàu truyền thống này

1.1.2 Truyền thống:

Quỳnh Lưu vốn là đất cổ, có cư dân sinh sống từ lâu đời Qua một số phát hiện của khảo cổ học đã chứng minh điều đó Di chỉ văn hoá xã Quỳnh Văn chính là sự ghi dấu con người đã sống quần tụ ở vùng biển Quỳnh Lưu, ít nhất cách nay khoảng 6000 năm 2;25 Chính bằng lao động của mình, những chủ nhân xưa trên mảnh đất Quỳnh Lưu đã “khai sơn, phá thạch” , vật lộn với thiên nhiên, tạo nên một kỳ tích hình thành vùng đất và hình thành cộng đồng dân cư thời xa xưa

Tên “Quỳnh Lưu” xuất hiện vào thế kỷ XV thời nhà Lê (năm 1430 ) có cương vực từ Biển Đông lên tận Quỳnh Châu gồm bảy tổng phía trên (thuộc đất huyện Nghĩa Đàn hiện nay) và bốn tổng phía dưới( thuộc huyện Quỳnh Lưu hiện nay) Bốn tổng theo phân định của thời nhà Lê thuộc đất Quỳnh Lưu ngày nay gồm: Quỳnh Lâm, Hoàng Mai, Phú Hậu, Thanh Viên 2;27

Đến thời nhà Nguyễn, năm Minh Mệnh thứ 12 (1831), cả nước chia thành 29 tỉnh, trong đó có tỉnh Nghệ An và tỉnh Hà Tĩnh được lập riêng Quỳnh Lưu là đơn vị hành chính thuộc phủ Diễn Châu của tỉnh Nghệ An gồm

11 tổng

Từ năm Minh Mệnh thứ 21 (1840), bảy tổng ở vùng trên được tách ra thành huyện Nghĩa Đường (Nghĩa Đàn hiện nay), bốn tổng còn lại (Quỳnh Lâm, Hoàng Mai, Hoàn Hậu, Thanh Viên) là huyện Quỳnh Lưu như hiện nay thuộc phủ Diễn Châu

Sau Cách mạng tháng Tám 1945 đến nay, về mặt địa giới, Quỳnh Lưu không có gì thay đổi lớn Hiện nay Quỳnh Lưu có 41 xã và có một thị trấn Dân số Quỳnh Lưu theo số liệu gần đây nhất (1/4/1999) là 340.725 người, đông nhất so với các huyện, thị của tỉnh Nghệ An

Quỳnh Lưu có 1590 người thuộc dân tộc thiểu số, chủ yếu là dân tộc Thái thuộc nhóm Mãn Thanh theo cách gọi của chính họ 2;30

Ngoài cư dân bản địa, ở Quỳnh Lưu còn là nơi hội tụ của dân cư nhiều miền đến sinh sống và định cư ở đây bởi nhiều lý do khác nhau Mặc dù xuất phát điểm khác nhau nhưng quá trình cộng cư lâu dài trên mảnh đất Quỳnh Lưu đã dần cố kết dân cư ở đây thành một cộng đồng người mang sắc thái bản địa Để có thể sinh tồn, người dân Quỳnh Lưu phải đối phó với thiên nhiên khắc nghiệt, đương đầu với nhiều kẻ thù.Từ đó, đã hình thành ở người Quỳnh Lưu đức tính cần cù, chịu đựng

gian khổ, hiếu học và đặc biệt là tình đoàn kết cộng đồng cao Do vậy, trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc, nhân dân Quỳnh Lưu đã góp phần xứng đáng vào sự nghiệp đấu tranh chống ngoại xâm bảo vệ dân tộc, lập nên những chiến công hiển hách xứng đáng với vị thế “Quỳnh Lưu chiến địa, Mai giang huyết hồng”

Kể từ buổi đầu Công nguyên, trong quá trình đấu tranh chống ách đô hộ của phong kiến phương Bắc, nhân dân Quỳnh Lưu đã tham gia nhiều cuộc khởi nghĩa Cuộc khởi nghĩa lớn chống nhà Đường do Mai Thúc Loan cầm đầu (722) đã được nhân dân Quỳnh Lưu hưởng ứng, góp công cùng nhân dân Hoan Diễn xây dựng thành Vạn An và các công trình phòng ngự phía bắc Đầu thế kỷ X (Đinh -Tiền Lê ), Quỳnh Lưu trở thành địa bàn khá quan trọng, là nơi cung cấp quân lương cho một số cuộc kháng chiến Nhà Lê triển

khai khơi kênh đào với quy mô lớn (kênh Nhà Lê) để phát triển kinh tế, đồng thời đáp ứng yêu cầu quốc phòng Từ địa bàn này có thể ứng phó kịp thời chuẩn bị cho cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược từ phương Bắc và kịp thời chống lại các thế lực xâm lấn của Chăm Pa từ phương Nam

Thời nhà Trần thế kỷ thứ XIII, Quỳnh Lưu đã là nơi tích trữ lương thực

và là nơi luyện quân chuẩn bị cho các cuộc kháng chiến chống quân Mông

Nguyên-Năm 1285, trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên-Mông lần thứ hai, quân dân Quỳnh Lưu đã lập chiến công chống quân Toa Đô kéo quân từ phía Nam ở cảng Xước (Quỳnh Lập)

Trong thời kỳ thống trị của giặc Minh, Quỳnh Lưu đã trở thành nơi lưu trữ lương thực và là nơi luyện quân của nghĩa quân Lam Sơn Nhân dân đã thực hiện lối đánh du kích, phục kích, tiêu hao quân địch Hưởng ứng cuộc khởi nghĩa Lam Sơn của Lê Lợi, nhân dân Quỳnh Lưu đã đứng lên ủng hộ nghĩa quân cả người và của, cùng với nghĩa quân vây đánh thành Diễn Châu Trong cuộc khởi nghĩa này, Quỳnh Lưu đã góp sức bằng những tướng lĩnh tài

ba như Nguyễn Bá Lai (Quỳnh Giang); Hồ Hân, Nguyễn Tu, Hoàng Lữ ( Quỳnh Đôi); Đậu Nhân Lý, Đậu Nhân Nghĩa ( Quỳnh Thuận), Lê Khắc Nhân (Quỳnh Bảng)

Trong cuộc khởi nghĩa Tây Sơn, Quỳnh Lưu nói riêng, Nghệ An nói chung là nơi "đứng chân" quan trọng của Nguyễn Huệ khi đưa ra Bắc đánh tan hai mươi vạn quân Thanh

Cùng với nhân dân cả nước, nhân dân Quỳnh Lưu đã tích cực tham gia phong trào chống thực dân Pháp ngay từ ngày đầu chúng đặt chân lên nước ta Ngay từ khi thực dân Pháp đánh vào Đà Nẵng, Tiến sĩ Hồ Sĩ Tuần (Quỳnh Đôi), Hồ Tử Cung (Quỳnh Lương), Hồ Thái Trị (Quỳnh Bảng) đều là những quan chức quan trọng trong triều đình Huế đã tỏ rõ thái độ chống Pháp đến cùng Nổi bật nhất trong phong trào yêu nước của nhân dân Quỳnh Lưu là phong trào hưởng ứng khởi nghĩa của Trần Tấn và Đặng Như Mai Phong trào

đấu tranh của nhân dân Quỳnh Lưu còn còn kết hợp chặt chẽ với phong trào yêu nước của Tống Duy Tân ở Thanh Hoá Tiêu biểu cho phong trào chống thực dân Pháp, phải nói đến Hồ Bá Ôn (Quỳnh Đôi) là Án sát thành Nam Định đã quyết tử thủ để giữ thành Nam Định trước sự tấn công của quân Pháp

Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, tiếp thu các phong trào yêu nước như phong trào “Đông Du” của Phan Bội Châu, phong trào “Duy Tân” của Phan Châu Trinh, năm 1905 ở Quỳnh Lưu đã có phân hội của “Triều Dương Thương Quán” đặt tại Cầu Giát 2;52 Tiêu biểu trong phong trào xuất dương tìm đường cứu nước ở Quỳnh Lưu có Hồ Ngọc Lâm, Hồ Tùng Mậu, sau này đều trở thành những nhà cách mạng cốt cán của đất nước

Mùa xuân năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời Chỉ sau một thời gian ngắn, ngày 20/4/1930 tại Thanh Sơn (Sơn Hải), Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam huyện Quỳnh Lưu ra đời Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt lớn đối với phong trào cách mạng ở huyện Quỳnh Lưu Từ đây các phong trào đấu tranh của nhân dân Quỳnh Lưu diễn ra đúng hướng theo con đường cách mạng mà lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc vạch ra Hơn thế nữa, phong trào cách mạng của nhân dân huyện Quỳnh Lưu còn được hoà chung khí thế và góp phần tích cực vào phong trào cách mạng của tỉnh Nghệ An cũng như toàn quốc dưới sự lãnh đạo của chính Đảng vô sản ở Việt Nam Sự thành lập Đảng

bộ huyện Quỳnh Lưu đã tạo ra một sức mạnh mới cho các cuộc đấu tranh của quần chúng nhân dân, tổ chức chặt chẽ hơn, kỷ luật hơn và với những phương pháp phù hợp hơn

Trong những năm 1930-1931, được sự tiếp sức của Đảng, ngọn lửa cách mạng ở Nghệ An đã bùng cháy thành một cao trào đấu tranh sôi nổi, mạnh mẽ nhất từ

trước đến nay mà đỉnh cao là Xô viết Nghệ -Tĩnh Trong thời kỳ này, ở Quỳnh Lưu, phong trào Xô viết Nghệ -Tĩnh không diễn ra rầm rộ như ở các huyện khác trong tỉnh nhưng nó cũng đã phần nào chứng tỏ được ý chí đấu

tranh kiên cường, bất khuất của nhân dân toàn huyện hoà chung với nhân dân toàn tỉnh

Mặc dù phong trào thất bại nhưng đã để lại dấu son chói lọi trong lịch sử Việt Nam và đây chính là bước tập dượt, rèn luyện cho lực lượng cách mạng

ở Quỳnh Lưu từng bước trưởng thành trong phong trào đấu tranh cách mạng ở những giai đoạn tiếp theo

Sau một thời gian ngắn, ở Nghệ An phong trào dân chủ 1936-1939 lại tiếp tục bùng lên Hoà chung khí thế đó, nhân dân Quỳnh Lưu dưới sự lãnh đạo của Đảng đã có nhiều phong trào đấu tranh mạnh mẽ, rộng khắp và một lần nữa, trước sự đàn áp khủng bố của kẻ thù, phong trào đấu tranh lại bị dập tắt nhưng đó chính là một bước chuẩn bị tiếp theo cho một phong trào cách mạng mới mạnh mẽ hơn, quyết liệt hơn

Như vậy, qua tìm hiểu các nội dung trên, chúng ta có thể thấy rằng, mặc

dù có những khó khăn riêng nhưng có thể nói các yếu tố vị trí địa lý-điều kiện

tự nhiên, con người và bề dày truyền thống đã hoà quyện vào nhau và tạo ra cho Quỳnh Lưu một sắc thái riêng, chiếm giữ một vị trí chiến lược cả kinh tế, chính trị, quốc phòng, xứng đáng với vị thế của “Huyện địa đầu xứ Nghệ” không chỉ ở không gian địa lý mà trên tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội

1.2 Phong trào cách mạng của nhân dân Quỳnh Lưu từ

tháng11/1939 đến tháng 3/1945

1.2.1 Chính sách cai trị của Pháp - Nhật:

Tháng 9/1939, với việc Đức tấn công Ba Lan, cuộc chiến tranh thế giới

II bùng nổ Thực dân Pháp tham chiếm ngay từ đầu nên các nước thuộc địa của Pháp ở Đông Dương, trong đó có Việt Nam, cũng gián tiếp bị lôi cuốn vào vòng chiến Trong tình hình mới, một mặt vừa để vơ vét người và của phục vụ cho nhu cầu chiến tranh, mặt khác để tránh nguy cơ nhân dân thuộc địa nổi dậy nhân lúc Pháp đang tham chiến nên thực dân Pháp đã dùng thủ đoạn phát xít để đàn áp phong trào cách mạng ở Đông Dương

Ngày 23/9/1939, Catơru- Toàn quyền Đông Dương ra lệnh giải tán các

tổ chức nghiệp đoàn và các tổ chức tương tế, ái hữu Ngày 5/10/1939 chính phủ Nam triều ra lệnh cấm các cuộc hội họp, cấm tuyên truyền cộng sản, tịch thu các sách báo tiến bộ ở Việt Nam

Ngày 20/7/1940 Sô-Nhi-Chánh mật thám Trung Kỳ đã chỉ thị cho Sở mật thám Vinh “Không thể đợi chúng ( tức những người cộng sản) tổ chức xong và có bằng chứng cụ thể mới truy tố Trong bất cứ tình hình nào mà chưa có bằng chứng để truy tố, đối với những tên cộng sản phải tức khắc đề nghị một trong những biện pháp đã định trong sắc luật ngày 21/1/1940, đặc biệt là đem những tên hoạt động mạnh nhất đi trại tập trung đặc biệt” 6;18 Nghị định của toàn quyền Đông Dương và đạo dụ cấm của chính phủ Nam triều ban hành tuần trước thì tuần sau phong trào cuả hai tỉnh Nghệ An,

Hà Tĩnh bị bọn cầm quyền khủng bố dữ dội Hàng trăm tổ chức nghiệp đoàn, tương tế, ái hữu bị phá vỡ và bị tịch thu tài sản Hàng loạt cán bộ, đảng viên

và quần chúng tích cực tham gia phong trào Mặt trận dân chủ bị bắt giam Bọn thực dân và tay sai từng bước thủ tiêu mọi quyền lợi chính trị mà nhân dân Nghệ An nói chung, nhân dân Quỳnh Lưu nói riêng giành được trong thời

kỳ dân chủ Chúng đặt mọi hoạt động của những người cộng sản ra ngoài vòng pháp luật, những người cầm đầu các tổ chức nghiệp đoàn, phường hội bị phạt tù hoặc phạt tiền Bọn tay sai các loại từ lính khố xanh, nhân viên mật vụ đến bang tá, tuần phủ ngày đêm rình mò, sục sạo tiến hành những cuộc khủng

bố khắp nơi Chúng cho lập lại các điền canh, các trạm kiểm soát ở những nơi xung yếu

Tại Nghệ An, nhất là Vinh-Bến Thuỷ, ngoài các lực lượng cảnh sát, mật thám cũ, thực dân Pháp còn cấp ngân sách cho mỗi khu phố trưởng lập một đơn vị “ đoàn phòng” trên 30 tên để canh phòng trong từng khu phố 1;137 Chúng chỉ thị cho các hào lý phải lập “Hương ước” (nội quy của làng) để giữ trị an thôn xã Những người đã hoạt động cách mạng và bị tình nghi đều bị

quản thúc nghiêm ngặt Hàng loạt cán bộ, đảng viên, quần chúng bị bắt giam Tính từ tháng 9 đến tháng 12/1939 có đến 258 đảng viên, cán bộ bị bắt giam Hầu hết các tổ chức đã được Pháp dùng để đàn áp phong trào cách mạng trong thời kỳ 1930-1931 như hệ thống bang tá, đoàn phu, đồn binh đều được chúng khôi phục lại

Riêng ở Quỳnh Lưu, ngay trong thời kỳ đấu tranh dân chủ, với chính sách khủng bố của đế quốc, nhiều đảng viên, cán bộ đã bị bắt Nhân kỷ niệm ngày Quốc tế lao động 1/5/1939, Huyện uỷ Quỳnh Lưu đã tổ chức cuộc mít tinh tại Hói Nồi ( Quỳnh Đôi) Cuộc mít tinh này nhằm kêu gọi nhân dân đấu tranh giữ vững thành quả đã dành được, đồng thời kêu gọi những người Pháp dân chủ ở Đông Dương sát cánh cùng nhân dân chống hoạ phát xít, phòng thủ Đông Dương

Đồng chí Hồ Hữu Lợi- huyện uỷ viên, được sự phân công của Huyện uỷ

đã đứng lên diễn thuyết trước khoảng 300 người Sau đó lính lệ đã ập đến phá cuộc mít tinh, chúng bắt được đồng chí Hồ Hữu Lợi và 9 người khác giải lên huyện lỵ giam cầm, tra tấn để moi tìm tổ chức Đảng và tổ chức quần chúng cách mạng Cuối cùng chúng tuyên án đồng chí Hồ Hữu Lợi 5 năm tù giam,

ba người khác mỗi người 2 năm tù giam Ngoài ra, chúng còn bắt giam nhiều đảng viên, cán bộ khác như đồng chí Dương Ngọc Võ, Phan Hữu Khiêm, Hồ Thị Nhung, Nguyễn Xuân Mai, Dương Văn Nhuận, Phan Duy Hiến, Hồ Trọng Triêm, Hồ Mậu Đờn Đồng chí Hồ Sĩ Khảng ( Hồ Viết Thắng) Phó bí thư Huyện uỷ Diễn Châu bị bắt ở Quỳnh Đôi Nguyễn Xuân Kim bị bắt ở Vinh, Ngô Minh Loan, Cù Chính Cự bị bắt ở Bắc Ninh, Hoàng Văn Kiên bị bắt ở Thanh Hoá Phong trào đấu tranh của quần chúng vì thế mà bị giảm sút

đi rất nhiều Cho đến khi cuộc chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, rất nhiều

tổ chức cách mạng ở Quỳnh Lưu tan vỡ

Song song với hoạt động khủng bố về chính trị, để đáp ứng nhu cầu chiến tranh, đế quốc Pháp đã thi hành chính sách “ tổng động viên” nhằm ra sức vơ vét của cải, bắt phu, bắt lính như tăng giờ làm việc, viên chức bị động

viên đi phục vụ chiến tranh Hàng chục thanh niên ở Quỳnh Lưu bị bắt đi lính ONS (tức lính thợ ) đưa sang Pháp làm bia đỡ đạn Các thứ thuế ngày một tăng Nhiều loại thuế như thuế quốc phòng, thuế cư trú, thuế súc vật, thuế cây

ăn quả, thuế bán hàng rong được ban hành Mới bước vào chiến tranh, tổng

số thuế thu được ở Nghệ An từ 670.000 đồng năm 1938 nhảy lên 802.000đồng năm 1939 6;10 Chúng bắt các làng, xã lập quỹ “Nghĩa thương trợ chiến” và tập trung công điền, công thổ bán đấu giá để lấy tiền góp vào quỹ chiến tranh Đi đôi với tăng sưu thuế, chúng thi hành "chính sách thời chiến” độc đoán lập ra giá cả và kiểm soát gắt gao việc sản xuất, phân phối và lưu thông hàng hoá trong nhân dân Ở các địa phương chúng phát hành bạc kền thay thế cho bạc thật bị chúng thu vét để dành vào chiến tranh làm cho đồng bạc Đông Dương bị phá giá Đời sống nhân dân vì thế bị sa sút nghiêm trọng

Ngày 22/9/1940 phát xít Nhật, xâm lăng Đông Dương thực dân Pháp đã từng bước thoả hiệp, nhượng bộ, và sau đó đi đến cấu kết với Nhật cùng đàn

áp cách mạng Việt Nam Nhân dân cả nước cả nước nói chung và nhân dân Quỳnh Lưu nói riêng phải chịu cảnh "một cổ hai tròng" Pháp -Nhật

Ở Quỳnh Lưu, chúng tăng lính thêm cho các đồn, nhất là những đồn quan trọng như đồn Thanh Sơn, Cầu Giát, Lạch Thơi Tạo điều kiện cho các

tổ chức hoạt động phá hoại phong trào quần chúng, truy lùng cán bộ cách mạng Chính sách kinh tế thời chiến được chúng áp dụng triệt để Trưng mua

và tịch thu các nông sản lúa, ngô ,đậu, lạc ,vừng, bông và các mặt hàng khác như muối, cá khô, nhựa thông Thuế tăng đột ngột, bọn Tây đoan tăng cường lùng bắt rượu, muối

Chiến tranh thế giới diễn ra khốc liệt Quỳnh Lưu nằm trên đường trên đường hành quân của giặc Nhật đã chứng kiến và chịu đựng nhiều chính sách tàn bạo của phát xít và tay sai Trong khi nạn đói diễn ra gay gắt, người dân còn phải đi phu đắp đường Hoàng Mai, vét kênh Son để phục vụ cho mục đích chiến tranh của chúng

Từ thực tế đó cho thấy, chính sách cai trị của thực dân Pháp và phát xít Nhật đã làm cho đời sống của các tầng lớp nhân dân Quỳnh Lưu bị sa sút và khốn đốn Mâu thuẫn giữa các tầng lớp nhân dân với thực dân Pháp và phát xít Nhật càng trở nên quyết liệt Cũng từ trong hoàn cảnh này, nhân dân Quỳnh Lưu từng bước trưởng thành về mặt ý thức, đã nhận thức được rằng thực dân Pháp và phát xít Nhật đều là bọn cướp nước, là kẻ thù không đội trời chung Muốn giải thoát thân phận mình, làm chủ cuộc đời, làm chủ vận mệnh dân tộc thì không còn đường nào khác ngoài con đường đánh đuổi thực dân, phát xít Pháp-Nhật ra khỏi bờ cõi và đánh tan bè lũ tay sai giành lấy chính quyền về tay mình Vì lẽ đó, mục tiêu cách mạng của nhân dân Quỳnh Lưu lúc này không còn ở giai đoạn đấu tranh giành quyền dân sinh dân chủ mà phải chuyển qua giai đoạn trực tiếp đánh đổ đế quốc và tay sai giành độc lập

cho dân tộc, chính quyền cho nhân dân

1.2.2 Phong trào cách mạng của Quỳnh Lưu từ tháng 11/1939 đến tháng 3/1945

1.2.2.1 Đấu tranh phục hồi tổ chức Đảng:

Dưới ách cai trị thực dân Pháp, nhân dân Quỳnh Lưu đã trăm bề khổ cực, nay dưới sự cấu kết của Pháp và Nhật, sự bần cùng khốn khó lại nhân lên gấp bội Có áp bức tất phải có đấu tranh Mệnh đề đó tồn tại như một chân lý, thôi thúc nhân dân Quỳnh Lưu đứng dậy đấu tranh Vì lẽ đó ngay từ đầu, phong trào đấu tranh chống Pháp-Nhật đã diễn ra mạnh mẽ quyết liệt

Để đáp ứng kịp thời với sự chuyển biến tình hình thế giới và trong nước, Đảng Cộng sản Đông Dương đã rút vào hoạt động bí mật, chuyển trọng tâm công tác về nông thôn Cùng lúc đó triệu tập Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần 6

( 11/1939 ) đề ra chủ trương chuyển hướng chiến lược của cách mạng Việt Nam, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên trên hết và trước hết

Chiến tranh thế giới II bùng nổ, thực dân Pháp bắt đầu bước vào con đường phản động và phát xít hoá, ngày 29/9/1939, Trung ương gửi cho các

cấp bộ Đảng một thông báo khẩn cấp trong đó vạch rõ:" mấy năm gần đây, Đảng ta còn ở trong thời kỳ đấu tranh thế thủ, ủng hộ các quyền tự do dân chủ đơn sơ của quần chúng và đòi quyền tự do rộng rãi Nhưng tình hình hiện nay

đã thay đổi nhiều Hoàn cảnh Đông Dương sẽ bước tới vấn đề dân tộc giải phóng Vì vậy trung ương chủ trương: Lựa chọn những cán bộ, Đảng viên trung kiên trong Đảng lập ra các ban dự bị, chọn ra những quần chúng tích cực trong các hội quần chúng đưa vào tổ chức bí mật, đưa những người bị lộ hoặc đang bị truy tố đi hoạt động nơi khác, đình chỉ mọi hình thức đấu tranh

có tính chất phô trương lực lượng để tránh khủng bố của địch" 29;24,25 Đối với Nghệ An việc chuyển hướng chính sách khủng bố của thực dân Pháp không phải đột ngột mà được bắt đầu từ ngày 14/7/1939 - ngày kỷ niệm Cách mạng Pháp Nhưng vì Đảng bộ Nghệ An thiếu cảnh giác trước hoạt động phá hoại của Đinh Văn Di và chưa kịp thời chuyển hướng về tổ chức, tư tưởng và phương pháp công tác cho cán bộ, đảng viên nên khi chiến tranh nổ

ra, chúng đã bắt giam 50 uỷ viên xứ uỷ, tỉnh uỷ và 10 uỷ viên huyện uỷ không sót một ai Cơ sở Đảng và cơ sở quần chúng lần lượt bị phá vỡ nghiêm trọng Ngày 20/4/1930, Đảng bộ Đảng cộng sản Việt Nam huyện Quỳnh Lưu ra đời tại Văn Thai (Sơn Hải) và lãnh đạo quần chúng đấu tranh trong phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh tại Quỳnh Lưu 1930-1931 Tuy Quỳnh Lưu không phải là trung tâm của cao trào cách mạng này nhưng trước sự khủng bố tàn khốc của thực dân Pháp, cách mạng Quỳnh Lưu đã phải chịu nhiều tổn thất nặng nề Nhiều cơ sở cách mạng bị phá vỡ Cho đến phong trào đấu tranh dân chủ, 1936-1937, nhiều chi bộ Đảng được phục hồi và phát triển thêm như chi

bộ Quỳnh Đôi, chi bộ Phú Nghĩa, chi bộ Bưởi-Quỳnh Thuận, chi bộ Phú Thanh

Tuy nhiên, khi nguy cơ chiến tranh đang đến gần, trong những năm 1938-1939, thực dân Pháp và tay sai tăng cường đàn áp, khủng bố gắt gao hơn

Mặc dù Trung ương Đảng ra chỉ thị cho tất cả các tổ chức Đảng rút vào hoạt động bí mật để giữ gìn lực lượng nhưng Đảng bộ Quỳnh Lưu chuyển sang hoạt động bí mật không kịp thời Nhiều cán bộ, đảng viên và quần chúng tích cực bị thực dân Pháp bắt giam hoặc đưa đi đày Hơn nữa, tháng 10/1939 bọn A.B (Anti-Bolchévich) với danh nghĩa đảng viên Đảng cộng sản nhưng làm việc cho địch để chống cộng sản đã hoạt động phá hoại các tổ chức Đảng suốt cả ba tỉnh Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh Thủ đoạn hoạt động của bọn A.B là gài người xây dựng tổ chức Đảng, sau đó báo cho địch bắt bớ Tình hình càng làm cho các tổ chức Đảng ở các tỉnh Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh nói chung và Quỳnh Lưu nói riêng mấy năm liền gặp khó khăn lớn, các cấp uỷ không thể lập lại nổi Nhiều chi bộ Đảng được phục hồi trong những năm 1936,1937 tiếp tục bị phá vỡ, nhiều cơ sở cách mạng huyện nhà bị tổn thất nặng nề 2; 86

Mặc dù bị đế quốc khủng bố, tổ chức Đảng bị phá vỡ nhưng các đảng viên còn sót lại chưa bị bắt vẫn giữ bí mật hoạt động chờ thời cơ gây dựng lại phong trào

Đầu tháng giêng năm 1940, Xứ uỷ Trung Kỳ cử đồng chí Trần Quỳ ra bắt liên lạc với Nghệ An Ba đồng chí Trần Quỳ, Nguyễn Đức Dương và Lê Đình Nhiễu đã lập thành Tỉnh uỷ lâm thời Nghệ An do đồng chí Nguyễn Đức Dương làm Bí thư để chỉ đạo công cuộc phục hồi cơ sở Đảng trong tỉnh

Dưới ánh sáng của Nghị quyết Hội nghị lần thứ VI ( 11/1939 ) của Trung ương Đảng và sự chỉ đạo thống thống nhất của Tỉnh uỷ, cơ sở Đảng và cơ sở quần chúng ở Nghệ An lại được phục hồi nhanh chóng Tất cả các cán bộ, đảng viên còn

sót lại sau cuộc khủng bố cuối năm 1939 đều tập hợp lại và làm nòng cốt trong việc phục hồi cơ sở ở các địa phương Nhờ vậy chỉ không đầy ba tháng( tháng 1 đến tháng 3-1940), cơ sở Đảng được phục hồi đều khắp trong tỉnh Tuy nhiên trong khi phục hồi Đảng bộ, do chưa nhận thức đầy đủ về đường lối tổ chức của Đảng trong thời kỳ khủng bố của đế quốc nên các đồng chí

của chúng ta đã phạm phải một số nhược điểm và thiếu sót Về mặt tổ chức, ngoài việc phục hồi đảng viên của các thời kỳ trước, chúng ta thiếu mạnh dạn phát triển đảng viên mới, nhất là trong công nhân và nông dân Việc phục hồi

và phát triển đảng viên không dựa trên cơ sở giác ngộ giai cấp và chưa thông qua thử thách trong công tác và đấu tranh

Việc lựa chọn đề bạt đảng viên vào các cấp uỷ thiên về thành phần tri thức tiểu tư sản, xem nhẹ thành phần công nhân và bần cố nông Công tác phục hồi và phát triển Đảng không đi đôi với công tác giáo dục về tư tưởng, nhất là về ý thức giai cấp vô sản, về lập trường chiến đấu kiên định, về ý thức cảnh giác và các nguyên tắc bí mật của Đảng Công tác xây dựng Đảng không kết hợp chặt chẽ với công tác tổ chức và giáo dục quần chúng Tuy đã có những hoạt động tích cực nhằm khắc phục những nhược điểm thiếu sót nhưng cuối tháng 5 năm 1940, các cơ sở Đảng ở các huyện hầu hết bị địch phá vỡ Cuối tháng 5 năm 1941, các đại biểu Xứ uỷ Trung Kỳ (Hồ Xuân Lưu, Bùi San) đi dự Hội nghi Trung ương lần thứ VIII về đến ga Cầu Giát bị sa lưới địch Vì thế, hoạt động của Đảng bộ trong tỉnh bị gián đoạn

Ở Quỳnh Lưu, một số chiến sĩ cộng sản ở tù về cố gắng bắt liên lạc với Đảng, xây dựng lại phong trào nhưng gặp rất nhiều khó khăn Đầu năm 1942, các đồng chí Phan Hữu Khiêm, Hoàng Trung Tư (Quỳnh Đôi) đã ra tù và tìm cách nhen nhóm lại phong trào cách mạng Cuối năm 1942, đầu năm

1943 đồng chí Chu Huệ ( Diễn Châu) vượt ngục Buôn Ma Thuột về liên lạc với đồng chí Phan Hữu Khiêm ở Quỳnh Đôi và Nguyễn Xuân Kim – học sinh

ở Vinh Vừa mới bắt được liên lạc thì đồng chí Chu Huệ bị bắt Tiếp đó hai đồng chí Phan Hữu Khiêm, Hoàng Trung Tư cũng bị mật thám bắt giam ở Vinh Đường dây liên lạc giữa các tổ chức cách mạng ở Quỳnh Lưu với tổ chức Đảng cấp trên vừa mới chớm được nối lại thì bị đứt 2;86

Quỳnh Lưu là vùng giáp ranh nằm về phía Bắc Nhờ vậy, trong lúc toàn tỉnh cơ sở Đảng tiếp tục tan vỡ từng mảng lớn, công tác phục hồi tổ chức Đảng bị phá vỡ liên tiếp thì ở Quỳnh Lưu, tuy cơ sở Đảng chưa phục hồi

nhưng được một số cán bộ, đảng viên ở Hà Nội, Huế bắt liên lạc và cho nghiên cứu sách báo tài liệu của mặt trận Việt Minh, họ đã tự tổ chức ra các nhóm Cứu quốc để hoạt động

Tuy có một số hoạt động lẻ tẻ do một số chi bộ đề ra phương pháp thích hợp, phong trào có nhen nhóm ở một vài nơi nhưng nhìn toàn huyện từ 1939-

1941, phong trào gặp nhiều khó khăn, nhiều cơ sở Đảng tiếp tục bị phá vỡ Mặc dù đã có những cố gắng trong công tác phục hồi tổ chức Đảng, nhưng từ cuối năm 1942 đến trước khởi nghĩa giành chính quyền, tổ chức Đảng trong tỉnh nói chung và Đảng bộ huyện Quỳnh Lưu nói riêng đến thời điểm này vẫn chưa phục hồi được.Một mặt do địch phá hoại bằng nhiều cách, mặt khác do ta còn thiếu kinh nghiệm tổ chức, thiếu cảnh giác Điều này đã hạn chế phần nào sự lãnh đạo của Đảng đối với phong trào cách mạng của quần chúng trong thời gian này Tuy vậy, ý chí kiên cường của các đảng viên,tinh thần đấu tranh của quần chúng nhân dân sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng phong trào cách mạng trong huyện Đây sẽ là những hạt

nhân nòng cốt của địa phương trong thời kỳ tiền khởi nghĩa

1.2.2.2 Phong trào đấu tranh của quần chúng:

Chính sách cai trị độc đoán của phát xít Pháp – Nhật ngay từ đầu đã bị nhân dân ta kịch liệt lên án, các phong trào đấu tranh của quần chúng diễn ra hết sức mạnh mẽ và quyết liệt Khủng bố và bắt bớ của kẻ thù không thể làm nhụt quyết tâm đấu tranh của quần chúng Tinh thần quyết tâm đó của nhân dân Quỳnh Lưu càng được kích thích mạnh mẽ khi có truyền đơn kêu gọi của Đảng hưởng ứng khởi nghĩa Bắc Sơn, Nam Kỳ, đặc biệt là khởi nghĩa của binh lính Chợ Rạng-Đô Lương Nói về tâm trạng của nhân dân Nghệ An lúc này, Sở mật thám Vinh đã viết trong báo cáo gửi Công sứ Nghệ An như sau:

“kể từ ngày nước Pháp lâm nguy, quần chúng lại càng tỏ ra hăng hái hơn cả những người lãnh đạo và muốn ra hành động ngay quần chúng hiện nay cũng đã có những đặc trưng như những năm loạn 1930-1931, nhưng có điều

khác là họ không sợ nói trắng ra rằng chúng ta (tức thực dân Pháp) là một dân tộc chiến bại dễ bị đánh đuổi đi” 6;20

Trong phạm vi tỉnh, mặc dù Xứ uỷ và Tỉnh uỷ đã tìm cách can ngăn nhưng không nén nổi lòng phẫn uất và bị phong trào chung kích thích nên những cuộc đấu

tranh tự phát của quần chúng vẫn nổ ra và kết quả là hàng trăm đảng viên, cán

bộ và quần chúng bị bắt bớ, chém giết, nhiều tổ chức Đảng mới được phục hồi tiếp tục bị phá vỡ Điều này đúng như nghị quyết Hội nghị lần thứ VI của Trung ương(11/1939) đã nhận định: “Quần chúng đấu tranh nhất định phải chịu một mệnh lệnh, một mà thôi, phải hết sức giữ kỷ luật, ráng một bước ra ngoài vòng kỷ luật sẽ sa vào bẫy khiêu khích và manh động, phong trào đấu tranh sẽ bị phá hoại một cánh rất tàn nhẫn và đau đớn Đấu tranh chưa hợp thời, đấu tranh non, đấu tranh chưa có phương pháp có tính chất manh động trong thì giờ nghiêm trọng này là những cơ hội cho quân thù khủng bố dữ dội

mà đập nát phong trào” 6;24

Trong phong trào đấu tranh dân chủ, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện, ở Quỳnh Lưu nổi lên năm phong trào đấu tranh mạnh mẽ rộng khắp của quần chúng Đó là phong trào truyền bá Chủ nghĩa Mác-Lênin với nhiều hình thức khác nhau; Phong trào lấy chữ ký, thu thập dân nguyện gửi cho phái đoàn Mặt trận bình dân Pháp sang điều tra tình hình ở Đông Dương; cuộc vận động tranh cử lý trưởng và hào mục; những cuộc đấu tranh chống cường hào, tham nhũng và chống dự án thuế thân; phong trào ủng hộ “ Trung Hoa kháng Nhật” Từ cuối năm 1939 đến trước năm 1945, dưới chính sách khủng bố của địch , phong trào đấu tranh của quần chúng bị giảm sút nghiêm trọng Tuy nhiên, qua các phong trào nêu trên đã nâng cao sự giác ngộ chính trị cho nhân dân lao động Nhờ đó, dù trong thời kỳ này cơ sở Đảng bộ huyện chưa được phục hồi nhưng ở nhiều làng, xã các đảng viên còn sót lại cũng như những tổ

chức cách mạng dưới nhiều tên gọi khác nhau vẫn bí mật hoạt động làm cơ sở cho phong trào đấu tranh của quần chúng

Tại Quỳnh Bảng, đã xuất hiện một lớp thanh niên tân tiến có học vị sơ học yếu lược hoạt động sôi nổi Lớp thanh niên này đã nhận ruộng của ông Trần Mai (sau này là uỷ viên Uỷ ban lâm thời của huyện Quỳnh Lưu) ở đồn điền Trịnh Môn sản xuất tập thể, bán thóc gây quỹ mua sách báo tiến bộ, truyền bá chữ quốc ngữ cho nhân dân

Các cán bộ, đảng viên Phương Cần lúc này gồm hàng chục người, trong

đó thanh niên phản đế có 7 người Từ năm 1940 đến năm 1944 họ đã có những hình thức hoạt động như: mở lớp học chữ quốc ngữ trên danh nghĩa để thực hiện việc tuyên truyền sách báo và tài liệu của Đảng; lập chiến khu ở Đông Mí với danh nghĩa là trại trồng dâu nuôi tằm, nhưng thực chất là bảo vệ

và huấn luyện cán bộ, vận động nhân dân chống vơ vét của cải và nhân công phục vụ chiến tranh, và đòi chủ thuyền tăng lương cho người lao động

Quỳnh Giang là một số ít xã trong huyện mà chi bộ vẫn chưa bị lộ từ sau đợt khủng bố của đế quốc cuối năm 1939 Chi bộ này do đồng chí Đào Nhân Hoành ở Xiêm về thành lập Trong tình hình cơ sở Đảng ở Quỳnh Lưu bị khủng bố, đồng chí Đào Nhân Hoành và Chu Quang không bắt được liên lạc với Đảng bộ cấp trên, phải hoạt động độc lập, dựa vào những tài liệu của Trung ương Đảng và Quốc tế cộng sản do đồng chí Đào Nhân Hoành mang ở Xiêm về Đến đầu tháng 9/1939, lập nên “ chi bộ đặc biệt” để lãnh đạo phong trào cách mạng xã Đến năm 1942, chi bộ Đảng đã mở nhiều lớp truyền bá chữ quốc ngữ, qua đó mà vận động, tuyên truyền quần chúng tham gia cách mạng Chi bộ còn đề ra chủ trương và chính sách lãnh đạo quần chúng đấu tranh dành quyền lợi thiết thực về kinh tế, xã hội, giải quyết đời sống khó khăn cho nông dân, thu hút quần chúng theo cách mạng

Ở thôn Cao Hậu Đồng, chi bộ tập hợp thanh niên đấu tranh với bọn cường hào lý trưởng buộc chúng phải dùng tiền bán ruộng công của làng vào các việc công ích giúp cho việc đẩy mạnh sản xuất như đào mương câu dẫn

nước đồng nội, đấu tranh buộc phải miễn thuế 36 mẫu đất thổ cư, vận động nhân dân phản đối việc đi phu nạo vét kênh Nhà Lê phục vụ cho quân đội Nhật, hoặc bắt phải cấp gạo nếu buộc phải đi phu Chi bộ chủ trương đấu tranh chia lại công điền cho dân, bán công điền với giá rẻ cho nông dân nghèo đến mùa thu hoạch mới trả tiền cho làng, vận động giảm tô cho dân, đổi cách rẽ đôi sang rẽ ba, nông dân hưởng hai phần Hai việc này tuy chưa được thực hiện đầy đủ nhưng đã góp phần đoàn kết nông dân nghèo tham gia hoạt động đấu tranh.Chi bộ cũng biết dựa vào thanh niên, học sinh mở nhiều lớp truyền bá quốc ngữ dạy cho người nghèo Đã vận động hương mục đứng

ra khai giảng lớp học, giới thiệu giáo viên dạy gây được không khí học tập trong thôn xóm Để sinh hoạt dễ dàng và tránh địch khủng bố, Hội ái hữu được tổ chức theo từng nhóm nhỏ, thiết thực giúp nhau trong đời sống sản xuất

Ở mức cao hơn, chi bộ thôn Luyện Đồng đã lãnh đạo tập trung 40 người xuống hạt nông giang đấu tranh buộc cai thầu phải trả đủ tiền nạo vét sông Bọn cai thầu tìm cách lần lựa, đoàn người kéo lên huyện đường yêu cầu tri phủ huyện Quỳnh

Lưu can thiệp, cuối cùng bọn cai thầu đã phải trả đủ Tiến lên một bước, chi

bộ lãnh đạo quần chúng đấu tranh buộc hào lí phải cấp đủ gạo cho phu đi đào kênh Nhà Lê Chi bộ bố trí đưa một số người của Hội ái hữu vào Ngũ hương (giữ chân phó lí, hương kiểm) vận động được Ngũ hương viết đơn xin tri phủ Diễn Châu là Nguyễn Quát cho Ngũ hương tổ chức các lớp truyền bá quốc ngữ, tổ chức đội bảo vệ hương thôn và khi họp Hội đồng hương chính thì cho đại biểu dự họp Với lời lẽ thuyết phục, tri phủ Diễn Châu đã đồng ý, hoạt động của thôn dễ dàng hơn

Khác với hình thức đấu tranh trên, ở Quỳnh Thuận vào tháng 7/1944, lúc nhân dân xã bị Tây đoan bắt gánh muối xuống thuyền nhập bán Ông Đản, Ông Đăng, Ông Luận gánh ít muối bán ra ngoài Việc chưa trót lọt thì các ông

bị tên Tây đoan coi muối bắt giữ, báo với tên Tây đen (ri) Bị tên

Hăng-ri đánh đập dã man Không chần chừ, sẵn đòn gánh trong tay, nhiều người dân

đã xông tới đánh trả thù tên Hăng-ri ngay tại chỗ Sau sự việc này, để tránh cho dân bị truy tố, đồng chí Nghinh lấy tư cách là đảng viên đã gặp anh em gánh muối giải thích cách chống đỡ Theo hướng dẫn của đồng chí Nghinh, ông Đản tiến hành ăn vạ và đồng thời gây thêm vết thương do tên Hăng-ri gây

ra Đồng chí Nghinh làm đơn kiện lên huyện và xuống báo ở đồn Phú Đức sự việc xảy ra vụ ẩu đả đó Vài ngày sau một tên đề lại trên huyện xuống và một thẩm phán của nhà Tây đoan điều tra tình hình Và dưới áp lực của nhân dân làm muối, vụ án được xử hoà Đây là một thắng lợi của nhân dân làm muối

Sự việc diễn ra ở Quỳnh Thuận có thể xem là một hình thức đấu tranh tự phát của nhân dân trước sự áp bức của bọn cướp nước Do lực lượng ở đây mỏng nên chúng chưa có điều kiện đàn áp, dẫn đến sự việc được giảng hoà Tuy nhiên cần phải thấy rằng, qua sự việc này đã để lại một bài học cho phong trào đấu tranh của quần chúng nói chung Đó là cần đấu tranh một cách thận trọng, tránh manh động, tránh sự đổ máu khi chưa cần thiết để bọn địch lợi dụng bóp chết phong trào, gây bất lợi cho cách mạng trong giai đoạn tiếp sau

Có thể nói từ tháng 11/1939 đến tháng 3/1945, nhân dân Nghệ An nói chung và nhân dân Quỳnh Lưu nói riêng đã phải đương đầu với nhiều khó khăn, thử thách: cùng một lúc phải chống ách cai trị của thực dân phát xít và

bè lũ tay sai đồng thời phải đối phó với âm mưu, thủ đoạn chống phá cách mạng vô cùng thâm

độc của địch, đặc biệt là chúng sử dụng tên phản bội Đinh Văn Di đã từng giữ chức vụ cao nhất trong Đảng bộ Nghệ an làm cho tổ chức Đảng bị phá hoại

So với phong trào cách mạng ở nhiều huyện khác trong tỉnh, do nằm trên địa bàn có vị trí chiến lược quan trọng của ta và địch, cho nên trong giai đoạn này phong trào cách mạng ở Quỳnh Lưu chịu sự khủng bố tàn khốc của kẻ thù, bởi vậy đã gánh những tổn thất nghiêm trọng Tổ chức đảng và cơ sở quần chúng bị phá vỡ sau nhiều lần phục hồi Cho đến đầu năm 1944, Đảng

bộ huyện Quỳnh Lưu chưa khôi phục lại được Tuy vậy, sự nhen nhóm phong trào của một số chi bộ chưa bị địch triệt phá đã tạo điều kiện cho phong trào đấu tranh của quần chúng trong giai đoạn tiền khởi nghĩa giành được những thắng lợi nhất định Đó là tiền đề để gây dựng lại phong trào cách mạng trong toàn huyện nói chung và cũng là những bước tập dượt đấu tranh để quần chúng nhân dân Quỳnh Lưu đứng lên giành chính quyền về tay mình trong những tháng ngày kế tiếp theo

CHƯƠNG 2

KHỞI NGHĨA GIÀNH CHÍNH QUYỀN Ở QUỲNH LƯU

2.1:Tình hình Quỳnh Lưu sau khi Nhật đảo chính

Pháp(9/3/1945)

2.1.1: Quỳnh Lưu dưới ách phát xít Nhật

Ngày 22/9/1940, thực dân Pháp mở cửa Đông Dương cho phát xít Nhật nhảy vào nước ta nhưng phải tới năm 1944 chúng mới đưa quân vào chiếm đóng Nghệ An Chúng điều động đến Nghệ An 10.000 quân và tiến hành chính sách cướp bóc hết sức tàn khốc 26;97

Ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp độc chiếm Đông Dương Bọn thực dân Pháp cai trị lâu dài đã tàn ác, phát xít Nhật vừa nhảy vào lại càng tàn ác hơn Đi đôi với nạn khủng bố bằng bạo lực, chính sách kinh tế thời chiến được bọn Nhật triệt để sử dụng để bòn rút sức người sức của của dân ta Chúng trưng thu, trưng mua toàn bộ nông sản để làm nhiên liệu chạy xe lửa

và chuẩn bị chiến tranh ở khu vực Thái Bình Dương, đồng thời bắt dân ta nhổ lúa trồng đay phục vụ cho nhu cầu chiến tranh

Sự cướp bóc của giặc Nhật làm cho dân ta điêu đứng Giá các mặt hàng, nhất là gạo tăng vọt gấp 10 lần so với trước chiến tranh Hậu quả rõ nhất mà chúng gây ra cho nhân dân ta đó là nạn đói khủng khiếp trong lịch sử nước nhà diễn ra vào cuối năm1944 đầu năm 1945 khiến hơn 2 triệu người thiệt mạng Riêng tỉnh Nghệ An, trong ba tháng cuối năm 1944 đầu năm 1945 theo thống kê chưa đầy đủ đã có tới 42.630 người chết đói Trong16.358 gia đình

có người chết đói thì 2.250 gia đình chết không sót một ai 1;157

Tại Quỳnh Lưu nạn đói cũng xảy ra một cách nghiêm trọng Cả huyện có hơn1.000 người bị chết đói, 505 gia đình có người chết đói, trong đó có 33 gia đình chết không còn một ai ,42 gia đình có từ 3 đến 5 người bị chết đói Con

số này cũng biểu hiện trong từng thôn xã 2;87

Ở làng Phú Nghĩa Thượng tuy có 6 người chết đói nhưng cả làng đã lâm vào cảnh sống thoi thóp cầm hơi 85% gia đình chỉ có ăn bã nâu, gốc chuối, trái sác, lá khoai lang có độn chút ít gạo ngô Làng Quỳnh Liên có 11 hộ và

14 người bị chết đói Làng Quỳnh Thuận có 10 người chết đói, hàng trăm gia đình rơi vào cảnh đói khôn cùng…

Quỳnh Lưu nằm trên đường hành quân của giặc Nhật đã chứng kiến và chịu đựng chính sách tàn bạo của phát xít và tay sai Chỉ vài ngày sau khi Nhật đảo chính Pháp, phát xít Nhật ra chiếm đồn Cầu Giát và hạ sát tên đồn trưởng Pháp rồi về Phú Nghĩa bắt chánh đoan Xuyrô-Ga-bri-en (Surrô Gabriel) để tra tấn tìm kho vũ khí Sau đó chúng đi lục soát những thuyền mành đậu trên sông Hàu, tịch thu những thuyền chở lương thực, hàng hoá Trong khi nạn đói đang diễn ra gay gắt, nhân dân Quỳnh lưu còn phải đi phu đắp đường Hoàng Mai, vét kênh Son để phục vụ cho mục đích chiến tranh của chúng

Ở xã Quỳnh Bảng, nhân dân đã phải đóng góp sức người, sức của nhưng mỗi ngày chỉ được 1,5 lon gạo Do đói khát bệnh tật, một số người phải bỏ thân tại chỗ Giặc Nhật gây bao cảnh tương tàn, nhiều người phải cầm cố bán hết nồi đồng mâm thau vẫn không đủ sống

Về chính trị, cũng như toàn quốc sau ngày 9/3/1945, toàn bộ bộ máy cai trị của thực dân Pháp đã chuyển sang tay phát xít Nhật Trương Xuân Mai cởi

áo Tổng đốc Nghệ An chuyển sang làm Tỉnh trưởng bên cạnh tên hiến binh Nhật Wađa Bộ máy cai trị về cơ bản vẫn được chúng giữ nguyên Nhất là bộ máy hào lý của các làng xã, phát xít Nhật hoàn toàn chưa động tới vì chúng chưa có cơ sở để với xuống nông thôn Đây chính là một mắt xích quan trọng

để các làng xã trong huyện Quỳnh Lưu có thể thực hiện chủ trương của Mặt trận Việt Minh liên tỉnh sau này, đó là giành chính quyền ở nông thôn trước Phát xít Nhật cũng đã sử dụng bọn tay sai của Pháp trước đây lập ra tổ chức “ Ủng hộ Việt Nam độc lập đoàn” để chuẩn bị cơ sở xã hội cho chính sách cai trị của chúng Hàng ngày chúng tổ chức các cuộc mít tinh, diễn thuyết, rải truyền đơn, hô khẩu hiệu, hoan ngênh nền “ Độc lập giả hiệu” do bọn phát xít Nhật đưa lại và ca ngợi chính sách “Đại Đông Á”, “Đồng văn đồng chủng” của Nhật Chúng tố cáo tội ác của Pháp, tố cáo bọn tham quan ô lại và nêu chiêu bài “ ái quốc”, “ái quần” đánh lạc dư luận của nhân dân và kích động những người có tinh thần yêu nước hợp tác với Nhật

Thực tế tất cả mọi cố gắng của bọn tay sai không thể che lấp nổi dã tâm cướp nước và hành động tàn ác của phát xít Nhật Trong khi chúng hô hào cho chính sách “ Đồng văn đồng chủng” của phát xít Nhật thì hàng ngày lính Nhật mổ bụng

moi gan, chặt đầu, chôn sống và bỏ giỏ trôi sông những người lương thiện bị chúng khép tội: "Vi phạm quân lệnh” diễn ra khắp nơi Trong khi chúng tô vẽ cho chính sách “Đại Đông Á" của phát xít Nhật thì nền kinh tế Đông Dương ngày một lụn bại và đời sống nhân dân bị đẩy vào bước đường cùng không lối thoát

Như vậy, phát xít Nhật đã tự phơi bày bộ mặt thật qua chính sách cướp bóc tàn bạo của chúng Nhân dân Quỳnh Lưu ngày càng nhận thức rõ kẻ thù của mình Ngọn lửa đấu tranh sôi sục đang âm ỉ tromg lòng quần chúng nhân dân Quỳnh Lưu bị bọn thực dân, phát xít dìm xuống trong khủng bố nay được dịp bùng phát trở lại, mạnh mẽ hơn, quyết liệt hơn

2.1.2 Quá trình thành lập tổ chức Mặt trận Việt Minh:

Ngày 9/3/1945, phát xít Nhật đảo chính Pháp trên toàn cõi Đông Dương

để đề phòng thực dân Pháp đánh úp từ sau lưng Trước tình thế đó, Trung ương Đảng đã sáng suốt, kịp thời đề ra chỉ thị lịch sử " Nhật-Pháp bắn nhau

và hành động của chúng ta" Đồng thời Đảng ta cũng quyết định thay thế khẩu hiệu "đánh đuổi đế quốc, phát xít Pháp-Nhật "sang khẩu hiệu" đánh đuổi phát xít Nhật" và nhận định rõ kẻ thù chủ yếu của nhân dân Đông Dương lúc này

là phát xít Nhật, trên cơ sở đó đã đề ra phương hướng khởi nghĩa giành chính quyền cho toàn quốc

Để kịp thời đáp ứng nhiệm vụ khẩn cấp trước mắt là lãnh đạo nhân dân chuẩn bị lực lượng khởi nghĩa giành chính quyền, trong khi vẫn chưa lập lại được Đảng bộ, các cán bộ nòng cốt của Nghệ An và Hà Tĩnh đã nhất trí lấy hình thức tổ chức thích hợp nhất là Việt Minh để tập hợp lực lượng, gây dựng phong trào Ngày 19/5/1945, Việt Minh Nghệ-Tĩnh được thành lập Việt Minh Nghệ-Tĩnh ra đời, cùng với việc xuất bản báo "Kháng địch" đã phát huy

tính chủ động, sáng tạo, nhanh chóng tập hợp được lực lượng cán bộ và nhân dân, gấp rút thúc đẩy khẩn trương quá trình chuẩn bị lực lượng tiến tới khởi nghĩa, bắt kịp với phong trào cách mạng toàn quốc

Thực hiện chỉ thị của Trung ương, một cao trào kháng Nhật cứu nước bùng phát trong cả nước, đặc biệt là ở các tỉnh miền Bắc Ở Nghệ An, mặc dù

cơ sở Đảng và cơ sở cách mạng chưa phục hồi nhưng công cuộc chuẩn bị khởi nghĩa theo tinh thần chỉ thị của Trung ương đã được các đồng chí tù chính trị tiến hành từ trong nhà lao Các cán bộ, đảng viên ở ngoài khi nghe tin hoạt động của Việt Minh ở Việt Bắc dội về tuy chưa có phương hướng hành động cụ thể nhưng mọi người đều nóng lòng chờ đợi

Sau ngày Nhật đảo chính Pháp, nhân lúc bọn cai ngục hoang mang, rối loạn bởi sự “thay thầy đổi chủ”, tù chính trị ở các nhà lao đứng ra đòi trả tự

do Để đánh lừa dư luận, phát xít Nhật dương cao khẩu hiệu “độc lập giả hiệu”, mở cửa nhà lao Nhưng chỉ thị của Trung ương Đảng đã kịp thời vạch

rõ “giặc Nhật truất quyền giặc Pháp không phải để giải phóng cho dân tộc ta” Trong thời gian này ở Quỳnh Lưu nhiều cán bộ, đảng viên bị giam giữ ở các nhà tù trốn về đã trở thành lực lượng nòng cốt xây dựng lại Đảng bộ, chi

bộ, khôi phục lại phong trào cách mạng trong huyện

Căn cứ vào sự nhận định tình hình và sự bàn bạc kế hoạch từ trong nhà tù, khi về đến địa phương, đồng chí Phan Hữu Khiêm đã gặp các đồng chí đã ra

tù từ trước như Dương Đức Nhuận, Hoàng Văn Nồng, Dương Đình Thuý, Hoàng Trung Tư, về sau có Hồ Tùng Mậu, Hồ Viết Thắng để bàn bạc kế hoạch đẩy mạnh phong trào cách mạng ở huyện sau ngày Nhật đảo chính Pháp Điều quan tâm nhất mà các đồng chí đặt ra là làm thế nào để đón thời

cơ khởi nghĩa giành chính quyền, tìm cách liên lạc với tỉnh uỷ và các huyện

uỷ xung quanh để xây dựng Việt Minh huyện

Lúc này tình hình ở Nghệ An còn im lặng nên Quỳnh Lưu chưa bắt được liên lạc để nhận sự chỉ đạo của cấp trên Trong khi đó ở Thanh Hoá, Việt Minh đã phát triển và hoạt động mạnh Đây là một yếu tố thuận lợi vì Quỳnh

Lưu giáp Thanh Hoá Đầu năm 1945, ở Quỳnh Lưu Việt Minh bí mật ra đời, qua đường dây từ Thanh Hoá đã xây dựng được một số cơ sở ở thôn xã và tìm cách bắt liên lạc với tỉnh Qua bà Hồ Thị Son (Quỳnh Đôi) cán bộ Ban vận động Việt Minh huyện là Nguyễn Xuân Kim, Nguyễn Quốc Toản ( Quỳnh Đôi ) đã liên lạc với Việt Minh ở Thanh Hoá, mang tài liệu về để tuyên truyền chủ trương Việt Minh và xây dựng tổ chức 4;91

Từ tháng 4/1945, phong trào cách mạng của huyện bắt đầu phát triển mạnh Các đồng chí cộng sản ở tù về kết hợp với những đảng viên ở huyện tìm cách kiện toàn, xây dựng lại các chi bộ Đảng ở Quỳnh Đôi, Văn Thai, Phương Cần, Phú Thạch, Phú Nghĩa Thượng, Phú Nghĩa Hạ

Theo đồng chí Phan Hữu Khiêm, vào tháng 5/1945 các đồng chí đã xây dựng được bốn chi bộ:

1 Chi bộ Quỳnh Đôi gồm các đồng chí: Nguyễn Thành Kim, Hoàng Trung Tư, Phan Hữu Khiêm, Hồ Viết Thắng, Hồ Thị Nhung, Hồ Mỹ Xuyên

2 Chi bộ Phương Cần gồm có: Nguyễn Nghi, Nguyễn Ân, do đồng chí Phan Hữu Khiêm tổ chức

3 Chi bộ Phú Thanh gồm có : Trần Gia Huệ, Nguyễn Thế, Hồ Quảng do đồng chí Khiêm và đồng chí Dương Đình Thuý tổ chức

4 Chi bộ Văn Thai gồm có: Nguyễn Xuân Mai, Nguyễn Văn Phương,

Hồ Hữu Lợi do đồng chí Khiêm tổ chức 7;72

Trên cơ sở các chi bộ Đảng được phục hồi, những đảng viên cốt cán của huyện nhất trí lập lại Đảng bộ huyện để tiến tới lãnh đạo đấu tranh giành lại chính quyền Giữa năm 1945, Hội nghị lập lại Đảng bộ huyện diễn ra tại Phú Nghĩa Thượng (Quỳnh Nghĩa) Hội nghị bầu Ban chấp hành Đảng bộ huyện gồm các đồng chí: Nguyễn Xuân Mai (bí thư), Phan Hữu Khiêm, Nguyễn Văn Phương, Hồ Hữu Lợi, Hồ Thị Nhung, Dương Đình Thuý… 2;89 Hội nghị quyết định xúc tiến mạnh mẽ hơn nữa việc lập tổ chức mặt trận Việt Minh,

tích cực phát triển phong trào kháng Nhật và tay sai, đoàn kết thống nhất mọi người yêu nước vào phong trào cứu nước, giành chính quyền

Hội nghị đặc biệt coi trọng công tác xây dựng Đảng về mọi mặt để đủ sức lãnh đạo cao trào cách mạng mới

Sau hội nghị, căn cứ vào tình hình trong huyện xảy ra nạn trộm cướp do nạn đói hoành hành, Huyện uỷ thành lập nhiều tổ chức mặt trận Việt Minh, trong đó các đội tự vệ thanh niên ở làng xã giữ gìn trật tự, giải quyết các công việc của làng xã Như vậy ở làng xã ngoài chính quyền thân Nhật còn có tổ chức Việt Minh mà nòng cốt là đội tự vệ thanh niên đóng vai trò như là chính quyền cách mạng lâm thời

Cùng trong đầu tháng 4/1945 Huyện uỷ họp ở Văn Thai nhận định tình hình trong huyện, trong đó đánh giá cao vai trò của đội tự vệ thanh niên và nhất trí phát triển mạnh tổ chức này ra huyện để tổ chức lực lượng vũ trang Hội nghị bàn bạc tìm cách liên lạc với Việt Minh Nghệ An

Cuối tháng 5/1945, Huyện uỷ họp tại Quỳnh Đôi, trong tình hình các tổ chức Việt Minh đã phát triển mạnh trong toàn quốc Do vậy hội nghị tập trung bàn việc phát triển hơn nữa Mặt trận Việt Minh Hội nghị phân công cán bộ phụ trách công tác xây dựng Việt Minh ở các vùng: Phan Hữu Khiêm, Dương Đình Thuý phụ trách tổng Quỳnh Lâm; Hồ Viết Thắng phụ trách tổng Hoàng Mai; Nguyễn Xuân Mai, Nguyễn Văn Phương phụ trách tổng Thanh Viên, cơ

sở thuế quan và tìm cách theo dõi hoạt động của tri huyện và bọn tay sai thân Nhật khác; Hồ Hữu Lợi phụ trách tổng Phú Hậu

Qua bốn cuộc họp của Huyện uỷ, phong trào cách mạng của Quỳnh Lưu ngày càng phát triển Sau khi được tin Quỳnh Lưu đã phục hồi tổ chức Đảng

và phát triển lực lượng Việt Minh, Việt Minh liên tỉnh Nghệ-Tĩnh cử các đồng chí Trần Văn Cung và Nguyễn Duy Lợi ra bắt liên lạc Sau đó đồng chí Phan Hữu Khiêm được triệu tập vào Vinh gặp đồng chí Nguyễn Xuân Linh (Bí thư Việt Minh liên tỉnh Nghệ - Tĩnh) báo cáo tình hình Sau khi nghe báo cáo, đồng chí Linh giải thích về tình hình nhiệm vụ trước mắt và nói" tình

hình chung ở tỉnh ta còn khó khăn nên việc tổ chức Đảng tạm hoãn trước mắt tập trung xây dựng cơ sở Việt Minh bí mật, tranh thủ thời cơ cướp chính quyền" 7;73

Tiếp thu ý kiến của đồng chí Nguyễn Văn Linh khi các đồng chí đã chuyển toàn bộ cơ sở đã xây dựng sang hoạt động Việt Minh chuẩn bị tổng khởi nghĩa giành chính quyền

Đầu tháng 8/1945, Việt Minh Quỳnh Lưu họp lần thứ 4 Sau khi củng cố

và tăng cường ban chấp hành, Huyện bộ lập ra các tổ chức cứu quốc: Thanh niên cứu quốc, Phụ nữ cứu quốc, Nông dân cứu quốc

Sau hội nghị, chủ trương của Huyện uỷ được ban bố tới các tổng, làng,

xã trong huyện Ở nhiều xã, các hình thức tổ chức Việt Minh ra đời đã góp phần thúc đẩy phong trào cách mạng lên bước mới

Quỳnh Đôi là xã điển hình có phong trào cách mạng phát triển trong huyện và là xã có tổ chức Việt Minh ra đời sớm nhất của huyện Năm 1943, một cán bộ của tổng bộ Việt Minh về Quỳnh Đôi bắt mối với một cán bộ cũ nhưng đồng chí đó mới ra tù còn e dè chưa đón nhận phong trào Cù Chính

Cự (tức Trần Vượng) từ Bắc Giang bắt liên lạc không thành, trở lại Bắc Giang

và bị Pháp bắt Hồ Bá Tước ở

Uông Bí về cung cấp một số thông tin hoạt động của Việt Minh ở Cao Bắc Lạng Một số thanh niên Quỳnh Đôi lúc đó rất hăng hái muốn liên lạc với Việt Minh nhưng chưa có đầu mối

Sau ngày Nhật đảo chính Pháp, phát xít Nhật dùng chính sách mị dân thả một số tù chính trị Ở Quỳnh Đôi trong dịp này một số đồng chí được ra tù đã liên lạc với một số đồng chí ở quê chưa bị lộ để nắm bắt cho được hoạt động của phong trào Việt Minh như đồng chí Khiêm, đồng chí Thắng, đồng chí Võ, đồng chí Nhung

Trên cơ sở phong trào cách mạng phát triển trong xã, chỉ trong khoảng 4 tháng, Quỳnh Đôi đã tổ chức được các hội thanh niên cứu quốc, nông dân cứu

quốc, phụ nữ cứu quốc, số hội viên là 82 trong số 102 hộ viên bí mật toàn huyện, để chuẩn bị cho việc cướp chính quyền

Tại Quỳnh Hoa ngay từ năm 1944, các đồng chí đảng viên đã chắp nối được mối liên lạc và đã có những hoạt động 22;56 Tháng 5/1945, khi có chủ trương và phương hướng đấu tranh của huyện, các đồng chí Lê Thắng, Lê kim Anh, Võ Kỳ, Nguyễn Thoả dưới sự chỉ đạo trực tiếp của các đồng chí cán

bộ Huyện uỷ Quỳnh Lưu Dương Đình Thuý, Dương Ngọc Võ, Hồ Nồng đã thành lập nhóm Việt Minh bí mật của xã

Cuối năm 1944, đồng chí Hồ Mĩ Xuyên (Quỳnh Đôi) đã mang truyền đơn và tài liệu của Mặt trận Việt Minh xuống liên lạc với các đồng chí ở Thượng Yên Một đội tự vệ gồm các chiến sĩ của làng lập tức được thành lập gồm Hồ Xuân Đừu, Hồ Mậu Hiện, Lê Văn Cận, Lê Văn Tợc

Tối ngày 12/4/1945 (Âm lịch), tại nhà Thánh (ở đồng Bày Gia) đồng chí

Hồ Mĩ Xuyên- đại diện Việt Minh đã họp với các đồng chí Trần Dị, Nguyễn Thái Hiềng, Hồ Trạch, Hồ Văn Oánh lập ra ban lãnh đạo chính thức Việt Minh làng Thượng Yên

Nhìn chung, so với các huyện lỵ trong tỉnh, Quỳnh Lưu là một trong những huyện sớm liên lạc, bắt mối được với Việt Minh ngoài tỉnh Trên cơ sở các tổ chức cách mạng hoạt động bí mật từ trước, Việt Minh Quỳnh Lưu được nhen nhóm và sớm hình thành phát triển Đặc biệt là sau khi nhận được sự chỉ đạo trực tiếp của Việt Minh liên tỉnh Nghệ-Tĩnh, phong trào cách mạng Quỳnh Lưu nhờ vậy đã phát triển lên một bước mới

2.1.3 Tổ chức lực lượng quần chúng:

Như chúng ta đều biết, công tác quan trọng và hàng đầu trong việc tổ chức lực lượng chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền là công tác tuyên truyền cổ động Vì chỉ trên cơ sở đó chúng ta mới vạch mặt và cô lập được bọn tay sai thân Nhật, mới động viên được lòng yêu nước và quyết tâm đấu tranh của quần chúng, mới tổ chức và tập hợp được rộng rãi lực lượng tham gia công cuộc khởi nghĩa giành chính quyền

Để làm công tác đó, sau khi bắt được liên lạc với Trung ương, Việt Minh liên tỉnh Nghệ -Tĩnh đã thành lập ra nhà in Phạm Hồng Thái, xuất bản báo

"Kháng địch" và ấn thành các tài liệu của Việt Minh để làm nội dung tuyên truyền cho quần chúng

Truyền đơn và báo chí của Việt Minh phát như những ánh đèn pha chiếu sáng trong đêm tối, xua tan những luận điệu khoác lác của bọn phát xít và tay sai, đem lại cho cán bộ và nhân dân tỉnh nhà một luồng ánh sáng rực rỡ trên đường đi

Đáp lại lời kêu gọi của Việt Minh mọi tầng lớp nhân dân đều hăng hái gia nhập mặt trận và dấy lên phong trào kháng Nhật cứu nước Từ tháng 5 đến tháng 7/1945, ở Nghệ An riêng các phủ, huyện đồng bằng đã có tới 262 cuộc đấu tranh, trong đó có 64 cuộc đấu tranh chống thuế và 24 cuộc đấu tranh chống bắt phu, bắt lính, 65 cuộc đấu tranh chống Nhật thu thóc và nhổ lúa, màu để trồng đay, 104 cuộc đấu tranh và kiện bọn hào lý nhũng nhiễu dân

Ở Quỳnh Lưu trong lúc nhân dân đang lâm vào nạn đói trầm trọng, Huyện uỷ và Việt Minh huyện đã lãnh đạo các cuộc đấu tranh của nhân dân không đóng “thuế vụ 10” (lúc này được gọi là “lưu đông”) Chủ trương này

đã đáp ứng được nguyện vọng của nhân dân nên được nhân dân hưởng ứng Nhiều nơi nhân dân phá kho thóc của Nhật để cứu đói Nhiều xã đã tịch thu các thuyền gạo của Nhật để cấp cho nhân dân đang bị đói Nạn đói diễn ra trên diện rộng, các Ban cứu tế được lập ra nhằm quyên góp tiền gạo, nấu cơm cháo phát chẩn cho dân

Vì khẩu hiệu của Việt Minh đưa ra phù hợp với nguyện vọng và yêu cầu thiết thân hàng ngày của các tầng lớp nhân dân nên trong các cuộc đấu tranh

đã thu hút được quảng đại quần chúng tham gia

Trong khi cơ sở cách mạng của ta mới phát triển chưa rộng lắm, hoạt động trong hoàn cảnh bí mật thì Đào Xuân Mai- chủ sự dây thép Vinh về Quỳnh Lưu công khai tuyên truyền cho các chiêu bài "Đồng văn đồng chủng" của phát xít Nhật để tập hợp lực lượng vào các tổ chức "Ủng hộ Việt

Nam độc lập đoàn" (sau đổi tên là "Tân Việt nam") do y cầm đầu Mặt khác chính phủ Trần Trọng Kim- chính phủ bù nhìn thân Nhật đưa ra chủ trương thành lập tổ chức Thanh niên tiền tuyến (còn gọi là thanh niên Phan Anh) và Bảo an đoàn Cuối tháng 7/1945, Chính phủ Trần Trọng Kim đưa ra chủ trương thành lập tổ chức " Thanh niên tiền tuyến" Tổ chức này do Phan Anh hồi đó làm Bộ trưởng Thanh niên trong Chính phủ của Trần Trọng Kim nên ở Nghệ An thường gọi là " Thanh niên Phan Anh" nhằm biến các tổ chức này thành công cụ cho chính sách cai trị của phát xít Nhật

Tri huyện Quỳnh Lưu- Chữ Ngọc Liễn mời một số cựu chính trị phạm

có uy tín như Hồ Tùng Mậu, Phan Hữu Khiêm, Dương Đình Thuý lên huyện đường bằng nhiều thủ đoạn nhằm thuyết phục những người này giúp chúng phát triển tổ chức thanh niên Phan Anh và Bảo an đoàn Trước tình hình đó, thực hiện chủ trương của Việt Minh liên tỉnh Nghệ -Tĩnh, Đảng bộ Quỳnh Lưu lãnh đạo phá tan âm mưu của bọn phản động thân Nhật, đồng thời lãnh đạo nhân dân đấu tranh đòi các quyền lợi về kinh tế, cải thiện đời sống nhân dân

Để che mắt bọn tổng lí và hợp pháp hoá hoạt động của mình, Huyện uỷ chủ trương đưa người của ta nắm các chức thủ lĩnh, phó thủ lĩnh Thanh niên Bảo an đoàn từ huyện xuống tổng, làng, xã Biến các tổ chức này thành các tổ chức quần chúng và tự vệ vũ trang cách mạng của Việt Minh Nhờ có chủ trương khôn khéo và linh hoạt đó nên một số nơi ta đã lợi dụng tập hợp lực lượng, sắm vũ khí, tập luyện quân sự Các tổ chức Đảng chủ trương vận động một số lính Bảo an ở huyện đường về các làng, xã huấn luyện quân sự cho các đội Bảo an mà kỳ thực là lực lượng Việt Minh

Bên cạnh đó, theo chủ trương của Huyện uỷ , chúng ta đã tuyên truyền, vạch trần âm mưu, thủ đoạn của phát xít Nhật và bọn tay sai thân Nhật để hạn chế mức thấp nhất ảnh hưởng của chúng

Sau khi các hình thức tổ chức Mặt trận Việt Minh được thành lập và mở rộng trong huyện thì công tác tổ chức quần chúng ở các làng xã được chú